Ìîñòúò íà Òðîëà

îò Òåðè Ïðàò÷åò

Âÿòúðúò âååøå îò êúì ïëàíèíèòå, èçïúëâàéêè âúçäóõà ñ ôèííè ëåäåíè êðèñòàë÷åòà. Áåøå òâúðäå ñòóäåíî, çà äà âàëè ñíÿã. Â òàêîâà âðåìå âúëöèòå ñëèçàõà êúì ñåëàòà è äúðâåòàòà â ãîðàòà ñå ïðúñêàõà, êîãàòî ñúðöåâèíàòà èì çàìðúçíåøå. 
Â òàêîâà âðåìå, çäðàâîìèñëåùèòå õîðà ñè ñåäÿõà âêúùè ïðåä îãúíÿ è ñè ðàçêàçâàõà èñòîðèè çà ãåðîè.
Êîíÿò áåøå ñòàð. È åçäà÷úò áåøå ñòàð. Êîíÿò èçãëåæäàøå êàòî ñêàðà çà õëÿá â îòåñíÿëà êîæà; ÷îâåêúò èçãëåæäàøå òàêà, êàòî ÷å ëè åäèíñòâåíàòà ïðè÷èíà äà íå ñå ñàìîðàçïàäíå áåøå, ÷å íå ìîæåøå äà ñúáåðå äîñòàòú÷íî åíåðãèÿ çà òîâà. Âúïðåêè ïðîíèçâàùî ñòóäåíèÿ âÿòúð, òîé íå íîñåøå íèùî, îñâåí ìàëêà êîæåíà ïðåïàñêà è ìúðëÿâ áèíò íà åäíîòî êîëÿíî. ×îâåêúò èçâàäè îò óñòàòà ñè íàêâàñåíàòà îñòàíêà îò öèãàðà è ÿ óãàñè âúðõó ðúêàòà ñè.
- Äîáðå, - êàçà òîé -  äà ãî íàïðàâèì.
- Ìíîãî òè å ëåñíî äà ãî êàæåø – îáàäè ñå êîíÿò – àìè àêî îòíîâî ïîëó÷èø ñâåòîâúðòåæ? Èëè ãúðáúò òè ñå ñõâàíå? Êàê ñìÿòàø, ÷å ùå ñå ïî÷óâñòâàì àç, àêî ìå èçÿäàò, ñàìî çàùîòî ãúðáúò òè ñå å ñõâàíàë â íåïîäõîäÿùèÿ ìîìåíò?
- Íÿìà äà ñòàíå òàêà. – êàçà ÷îâåêúò. Òîé ïðèñåäíà âúðõó ëåäåíèòå êàìúíè è äúõíà íà ïðúñòèòå ñè. Ïîñëå èçâàäè îò äèñàãèòå íà êîíÿ åäèí ìå÷ ñ îñòðèå êàòî íà ëîøî ïîääúðæàí òðèîí è âúçïðîèçâåäå íÿêîëêî ïîëó-âúîäóøåâåíè íàìóøêâàíèÿ âúâ âúçäóõà. 
- Âñå îùå ñúì â äîáðàòà ñòàðà ôîðìà – êàçà òîé. Ïîòðåïåðè è ñå îáëåãíà íà åäíî äúðâî – Ìîãà äà ñå çàêúëíà, ÷å òîçè ïðîêëåò ìå÷ ñòàâà âñå ïî-òåæúê ñ âñåêè èçìèíàë äåí.
- Îòäàâíà òðÿáâàøå äà ñè ãî ïðèáðàë â êèëåðà. Äà ñè ñè âçåë ïî÷èâêà. Òàêà ñå ïðàâè íà òîÿ åòàï îò æèâîòà òè. Òîâà òâîåòî íå å ïðàâÿëíî.
×îâåêúò ñòðàäàë÷åñêè èçâúðòÿ î÷è.
- Äà é ñå íå âèäè è ñêàïàíàòà áëàãîòâîðèòåëíà ðàçïðîäàæáà. Òàêà ñòàâà, êàòî êóïóâàø íåùî, êîåòî ïðåäè òîâà å ïðèíàäëåæàëî íà ìàãüîñíèê. – îáúðíà ñå òîé êúì ñòóäåíèÿ âÿòúð íàé-îáùî. – Ïîãëåäíàõ ìó çúáèòå, îãëåäàõ è êîïèòàòà, îáà÷å íå ìè è õðóìíà äà ñå çàñëóøàì.
- À òè êîé ìèñëèø, ÷å íàääàâàøå ñðåùó òåá? – ïîïèòà êîíÿò.
Êîåí Âàðâàðèíúò ñå ïîäïèðàøå íà äúðâîòî. Íå áåøå ñèãóðåí, ÷å ùå óñïåå äà ñå èçïðàâè îòíîâî.
- Ñèãóðíî ñè òóðèë áàÿ ñúêðîâèùå íàñòðàíà – îáàäè ñå îòíîâî êîíÿò. – Ìîæåì äà ñå çàïèëååì êúì Ðúáà. Êàê òè ñå ñòðóâà? Ïðèÿòíî è òîïëè÷êî. Ùå ñè íàìåðèì íÿêîå ïðèÿòíî è òîïëè÷êî ìåñòåíöå â áëèçîñò äî íÿêîé ïëàæ, êàêâî ùå êàæåø çà òîâà?
- Íÿìàì ñúêðîâèùå. – îòãîâîðè Êîåí. – Ïðîïèëÿõ ãî. Ïðîïèõ ãî. Ðàçäàäîõ ãî. Èçïîãóáèõ ãî.
- Òðÿáâàøå äà ñïåñòèø ìàëêî çà ñòàðè ãîäèíè.
- Íèêîãà íå ñúì ìèñëåë, ÷å ùå äîæèâåÿ äî ñòàðè ãîäèíè.
- Íÿêîé äåí ùå óìðåø. – êàçà êîíÿò. – Ìîæå è äíåñêà äà ñòàíå.
- Çíàì. Çàùî ìèñëèø, ÷å ñúì äîøúë òóê?
Êîíÿò ñå îáúðíà è ïîãëåäíà êúì êëèñóðàòà. Ïúòÿò òàì áåøå îñåÿí ñ ÿìè è íàïóêàí. Ìëàäè äðúâ÷åòà áÿõà ïîêàðàëè ìåæäó êàìúíèòå. Ãîðàòà áåøå ïëúòíî íàäâèñíàëà è îò äâåòå ìó ñòðàíè. Ñàìî íÿêîëêî ÿðäà ïî-íàòàòúê, íèêîé íÿìàøå äà çíàå, ÷å îò òàì ìèíàâà ïúò. Èçãëåæäà, ÷å è â ìîìåíòà íèêîé íå çíàåøå.
- Äîøúë ñè òóê çà äà óìðåø?
- Íå. Íî èìà åäíî íåùî, êîåòî âèíàãè ñúì èñêàë äà íàïðàâÿ. Îùå îò êàêòî áÿõ ìîì÷å.
- Å?
Êîåí îòíîâî ñå îïèòà äà ñå èçïðàâè. Ñóõîæèëèÿòà èçïðàòèõà áîëåçíåíèÿ ñè ïðîòåñò íàäîëó ïî êðàêàòà ìó.
- Ìîÿò áàùà… – èçïèñóêà Êîåí. Ïîñëå ñè âúçâúðíà ñàìîêîíòðîëà. – Ìîÿò áàùà – ïðîäúëæè òîé – ìè êàçà… - áîðåøå ñå çà âúçäóõ.
- Ñèíêî – äîïúëíè óñëóæëèâî êîíÿò.
- Êàêâî?
- Ñèíêî. – ïîâòîðè êîíÿò – Íèêîé áàùà íå êàçâà íà ìîì÷åòî ñè “ñèíêî”, îñâåí àêî íå âúçíàìåðÿâà äà ñïîäåëè ñ íåãî íÿêàêâà ïðåìúäðîñò. Äîáðå èçâåñòåí ôàêò.
- Òîâà ñà ñè ìîè ñïîìåíè.
- Èçâèíÿâàé.
- Òîé êàçà… Ñèíêî… Äà äå, äîáðå!… Ñèíêî, êîãàòî ñè ãîòîâ äà ñå èçïðàâèø ñàì ñðåùó òðîë â áèòêà, òîãàâà âå÷å ùå ñè ñïîñîáåí íà âñè÷êî.
Êîíÿò ïðåìèãà ñðåùó íåãî. Ïîñëå ñå îáúðíà è îòíîâî ïîãëåäíà íàäîëó, íàä ñáóòàíèÿ ìåæäó äúðâåòàòà ïúò, êúì ñóìðàêà íà êëèñóðàòà. Òàì èìàøå êàìåíåí ìîñò.
Â íåãî ñå ïðîìúêíà óæàñíî ïðåä÷óâñòâèå.
Êîïèòàòà ìó íåðâíî çàòàíöóâàõà ïî ðàçáèòèÿ ïúò.
- Êúì Ðúáà. – êàçà ñè òîé. - Ïðèÿòíî è òîïëè÷êî. Íå ìîæåëî. Êàêâà å ïîëçàòà äà ñå óáèå òðîë? Êàêâî ïîëó÷àâàø, àêî óáèåø åäèí òðîë?
- Ìúðòúâ òðîë. Òàì å öÿëàòà ðàáîòà. Òàêà èëè èíà÷å, íå å íåîáõîäèìî ÷àê äà ãî óáèâàì. Ñàìî äà ãî ïîáåäÿ. Åäèí ñðåùó äðóã. ×îâåê ñðåùó… òðîë. Àêî íå îïèòàì, áàùà ìè ùå ñå îáúðíå â ìîãèëàòà ñè.
- Íàëè ìè êàçà, ÷å òîé òå å ïðîãîíèë îò ïëåìåòî, êîãàòî ñè áèë íà åäèíàéñå?
- Íàé-ñìèñëåíîòî íåùî, êîåòî íÿêîãà å ñâúðøèë. Íàó÷è ìå êàê äà ñòúïÿ íà êðàêàòà íà äðóãèòå õîðà. Áè ëè äîøúë íàñàì, àêî îáè÷àø?
Êîíÿò ñå ïðèìúêíà ïðåäïàçëèâî äî íåãî. Êîåí ñå õâàíà çà ñåäëîòî è ñå èçïðàâè.
- È ñìÿòàø òî÷íî äíåñ äà ñå áèåø ñ òðîë? – çàïèòà êîíÿò.
Êîåí çàáúðíèêà â äèñàãèòå è èçìúêíà êåñèÿòà ñè ñ òþòþí. Âÿòúðúò ðàçäóõâàøå ïàð÷åíöàòà â øåïàòà ìó, äîêàòî ñå îïèòâàøå äà ñè ñâèå íîâà òúíêà öèãàðà.
- Úõú. – ïîòâúðäè òîé.
- È äîéäå ÷àê äî òóêà, çà äà ãî íàïðàâèø?
- Òðÿáâàøå. – îòâúðíà Êîåí. – Êîãà çà ïîñëåäíî ñè âèæäàë ìîñò ñ òðîë ïîä íåãî? Èìàøå ãè ñ õèëÿäè, êîãàòî áÿõ ìîì÷å. Ñåãà èìà ïîâå÷å òðîëîâå â ãðàäîâåòå, îòêîëêîòî èç ïëàíèíèòå. È ïîâå÷åòî ñà çàòëúñòåëè êàòî ïà÷à. Çà êàêâî ñå áèõìå âúâ âñè÷êèòå òèÿ âîéíè? À ñåãà… ïðåìèíè ïî ìîñòà.

Òîâà áåøå ñàìîòåí ìîñò, ïðåõâúðëåí íàä åäíà ïëèòêà, áÿëà è êîâàðíà ðåêà â äúëáîêàòà äîëèíà. Ïîäõîäÿùî ìÿñòî çà âúäåíå íà…
Ñèâà ôèãóðà ñå ïðåõâúðëè ïðåç ïàðàïåòà è ñå ïðèçåìè â ðàçêðà÷åíà ñòîéêà ïðåä êîíÿ. Ôèãóðàòà ðàçìàõâàøå ñîïà.
- ×óäåñíî. – èçðúìæà òÿ.
- Î… - çàïî÷íà êîíÿò.
Òðîëúò ïðåìèãíà. Âúïðåêè, ÷å ñòóäåíîòî è îáëà÷íî çèìíî íåáå ñåðèîçíî óâåëè÷àâàøå ïðîâîäèìîñòòà íà ñèëèêîíîâèÿ òðîëñêè ìîçúê, íà òðîëà ìó áåøå íåîáõîäèìî èçâåñòíî âðåìå, çà äà îñúçíàå, ÷å ñåäëîòî íà êîíÿ å ïðàçíî.
Ïîñëå ïðåìèãíà îòíîâî, òúé êàòî óñåòè êàê îñòðèÿ âðúõ íà åäèí íîæ îïèðà â çàäíàòà ÷àñò íà øèÿòà ìó.
- Çäðàñòè. – êàçà åäèí ãëàñ äî óõîòî ìó.
Òðîëúò ïðåãëúòíà. Ìíîãî âíèìàòåëíî.
- Âèæ – îáàäè ñå òîé – òîâà ñè å òðàäèöèÿ, íàëè òàêà? Íà ìîñò êàòî òîçè, õîðàòà ñëåäâà äà î÷àêâàò íÿêîé òðîë… Òúé äå – äîáàâè òîé, êîãàòî íîâà ìèñúë ãî ñïîõîäè – êàê ñòàíà òàêà, ÷å íå òå ÷óõ äà ìå èçäåáâàø â ãðúá?
- Çàùîòî ìíîãî ìå áèâà â òàÿ ðàáîòà . îòãîâîðè ñòàðèÿò ÷îâåê.
- Òàêà ñè å. – ïîòâúðäè êîíÿò. – Èçäåáíàë å â ãðúá ïîâå÷å õîðà, îòêîëêîòî âå÷åðè ñè èçïëàøèë òè ïðåç æèâîòà ñè.
Òðîëúò ðèñêóâà åäèí ñòðàíè÷åí ïîãëåä.
- Ëåëå ìàëå! – ïðîøåïíà òîé – Àìà òè ñè Êîåí Âàðâàðèíúò, íàëè òàêà?
- À òè êàê ìèñëèø? – êàçà Êîåí.
- Òàêà äå – îáàäè ñå êîíÿò – àêî íå áåøå îìîòàë ÷óâàëè îêîëî êîëåíåòå ñè, ìîæåøå äà ãî ïîçíàåø ïî ùðàêàíåòî.
Íà òðîëúò ìó îòíå èçâåñòíî âðåìå äà îñìèñëè ïîñëåäíîòî.
- Óõà! – âúçêëèêíà òîé – Íà ìîÿ ìîñò! Äà íå ïîâÿðâàø!
- Êàêâî? – çàïèòà Êîåí.
Òðîëúò ñå èçìúêíà îò õâàòêàòà ìó è çàïî÷íà äà ðàçìàõâà ðúöå êàòî ïîáúðêàí.
- Âñè÷êî å íàðåä! Âñè÷êî å íàðåä! – ðàçêðåùÿ ñå òîé – Õâàíà ìå! Õâàíà ìå! Íå âúçðàçÿâàì! Ñàìî èñêàì äà èçâèêàì è ñåìåéñòâîòî, ñòàâà ëè? Èíà÷å íèêîé íÿìà äà ìè ïîâÿðâà. Êîåí Âàðâàðèíúò! Íà ìîÿ ìîñò!
Îãðîìíèÿò ìó êàìåíåí ãðúäåí êîø ñå èçïú÷è.
- Ñêàïàíèÿò ìè øóðåé, äåòî âñå ñå ïåð÷è ñúñ ñêàïàíèÿ ñè äúðâåí ìîñò – æåíà ìè âñå çà íåãî ãîâîðè. Õà! Ùå ìè ñå äà ìó âèäÿ ôèçèîíîìèÿòà…  Îëåëå! Êàêâî ëè ñè ñè ïîìèñëèë çà ìåíå?
- Äîáúð âúïðîñ. – êàçà Êîåí.
Òðîëúò çàõâúðëè ñîïàòà è ñãðàá÷è åäíà îò ðúöåòå íà Êîåí.
- Êàçâàì ñå Ñëþäà. – ïðåäñòàâè ñå òîé. – Íå ìîæåø äà ñè ïðåäñòàâèø êàêâà ÷åñò å òîâà çà ìåíå.
Òîé ñå íàâåäå íàä ïàðàïåòà.
- Áåðèë! Êà÷è ñå òóê! È äîâåäè è äåöàòà!
Ñëåä òîâà ñå îáúðíà îòíîâî êúì Êîåí, à ëèöåòî ìó ñèÿåøå îò ùàñòèå è ãîðäîñò.
- Áåðèë âñå ïîâòàðÿ, ÷å òðÿáâà äà ñå ïðåìåñòèì, äà ñè íàìåðèì íåùî ïî-äîáðî, íî àç é êàçâàì, ÷å òîçè ìîñò ñå ïðåäàâà â ðîäà íè îò ïîêîëåíèÿ íàñàì, âèíàãè å èìàëî òðîë ïîä Ìîñòà íà Ñìúðòòà. Òîâà å òðàäèöèÿ.
Îãðîìåí æåíñêè òðîë, íîñåù äâå áåáåòà, ñå èçòúòðè ïî áðåãà èçïîä ìîñòà, ïîñëåäâàí îò îïàøêà îò ìàëêè òðîë÷åòà. Òå ñå ïîäðåäèõà çàä áàùà ñè è ñå âòðåí÷èõà â Êîåí êàòî êóêóìÿâêè.
- Òîâà å Áåðèë. – êàçà òðîëúò. Æåíà ìó ìåòíà åäèí êðúâíèøêè ïîãëåä íà Êîåí. – À òîâà – èçáóòà íàïðåä åäíî íàâúñåíî ñâîå äðåáíî êîïèå, ñãðàá÷èëî óìàëåí âàðèàíò íà ñîïàòà ìó – å ìîåòî ìîì÷å Ñèïåé. Ñúùèíñêè îòëîìúê îò ñòàðàòà êàíàðà å. Òîé ùå ïîåìå ìîñòà, êîãàòî àç ñè îòèäà, íàëè òàêà, Ñèïåé? Âèæ, ìîìêî, òîâà å Êîåí Âàâðâàðèíúò! Ê`âî ùå êàæåø çà ò`âà, à? Íà íàøèÿ ìîñò! Ïðè íàñ íå ìèíàâàò ñàìî áîãàòè, òëúñòè è ñòàðè òúðãîâöè, êàòî ïðè ÷è÷î òè Ïèðèò. – êàçà òðîëúò, âñå îùå ãîâîðåéêè íà ñèíà ñè, íî ñàìîäîâîëíî ïîäõèëâàéêè ñå íàä íåãî êúì æåíà ñè – Ïðè íàñ íàìèíàâàò è èñòèíñêè ãåðîè, êàêòî â äîáðèòå ñòàðè âðåìåíà.
Æåíàòà íà òðîëà îãëåäà Êîåí îòãîðå äî äîëó.
- Áîãàò ëè å? – êàçà òÿ.
- Áîãàòñòâîòî íÿìà íèùî îáùî â ñëó÷àÿ. – îòâúðíà é òðîëúò.
- Ñìÿòàø ëè äà óáèåø òàòêî? – çàïèòà Ñèïåé ïîäîçðèòåëíî.
- Àìà ðàçáèðà ñå! – ñòðîãî çàÿâè Ñëþäà – Òîâà ìó å ðàáîòàòà. À ñëåä òîâà è ìåí ùå ìå âúçïÿâàò â ïðèêàçêè è ïåñíè. Òîâà å Êîåí Âàðâàðèíúò, âñå ïàê, íå òè å íÿêîé íåêàäúðíèê ñ âèëà îò ñåëîòî! Òîé å èçâåñòåí ãåðîé è å äîøúë ÷àê äî òóê, çà äà íè âèäè, òàêà ÷å ïðîÿâÿâàé óâàæåíèå, àêî îáè÷àø!
- Èçâèíåòå ìå çà òîâà, ñúð! – îáúðíà ñå ïîñëå êúì Êîåí – Òàÿ äíåøíà ìëàäåæ! Çíàåòå ÿ êàêâà å!
Êîíÿò çàïî÷íà äà ñå êèêîòè.
- Àìà âèæòå ñåãà… - çàïî÷íà Êîåí.
- Ïîìíÿ êàê òàòêî ìè ðàçïðàâÿøå çà òåáå, êîãàòî áÿõ îùå ìàëêî êàìú÷å. – ïðîäúëæè Ñëþäà – “Òîé âúçñÿäà öåëèÿ ñâÿò, êàòî êëîñ.” – òàêà êàçâàøå.
Íàñòúïè òèøèíà. Êîåí çàîáìèñëÿ êàêâî òî÷íî å “êëîñ” è ïî÷óâñòâà âêàìåíÿâàùèÿ ïîãëåä íà Áåðèë äà ãî ôèêñèðà.
- Òîé å ñàìî åäèí äðåáåí è ñòàð ÷îâåê – îáàäè ñå òÿ. – Íå ìè èçãëåæäà ìíîãî ãåðîè÷íî. Ùîì ÷àê òîëêîç ãî áèâà, çàùî íå å áîãàò?
- Àìà ñëóøàé… - çàïî÷íà Ñëþäà.
- Òîâà ëè ÷àêàìå ïðåç öÿëîòî âðåìå? Çà òîâà ëè êèñíåì ïîä òîÿ ïðîòåêúë ìîñò? ×àêàìå õîðà, êîèòî íèêîãà íå èäâàò! ×àêàìå äðåáíè ñòàðè õîðà ñ áèíòîâàíè êðàêà! Òðÿáâàøå äà ïîñëóøàì ìàéêà ñè! Ìèñëèø ëè, ÷å ùå çàðåæà ñèíà ñè äà êëå÷è ïîä íÿêîé ìîñò, äà ÷àêà íÿêàêúâ äðåáåí ñòàð ÷îâåê äà ãî óáèå? Òîâà ëè å ñîðåä òåáå ñìèñúëúò äà ñè òðîë? Å – íÿìà äà ñòàíå!
- Íî ñàìî…
- Õà! Ïðè Ïèðèò íå èäâàò ðàçíè äðåáíè ñòàðè õîðà! Ïðè íåãî èäâàò ãîëåìè è äåáåëè òúðãîâöè! Òîé å Íÿêîé. Òðÿáâàøå äà òðúãíåø ñ íåãî, êîãàòî èìàøå òàçè âúçìîæíîñò!
- Ïî-ñêîðî áèõ ÿë ÷åðâåè!
- ×åðâåè ëè? Áðåé! ×å îò êîãà ìîæåì äà ñè ïîçâîëèì äà ÿäåì ÷åðâåè ñïîðåä òåáå?!
- Ìîæå ëè äà îáìåíèì íÿêîëêî äóìè íàñàìå? – íàìåñè ñå Êîåí.
Òîé çàêðà÷è êúì äðóãèÿ êðàé íà ìîñòà, ïîëþëÿâàéêè ìå÷à ñè â ðúêà. Òðîëúò ñå çàòúòðè ñëåä íåãî.
Êîåí çàòúðøóâà çà êåñèÿòà ñè ñ òþòþí. Ïîñëå ïîãëåäíà êúì òðîëà è ìó ÿ ïîäàäå.
- Öèãàðà? – ïðåäëîæè òîé.
- Òîâà íåùî ìîæå äà òå óáèå. – îòâúðíà òðîëúò.
- Äà. Àìà íå äíåñêà.
- È íå ñå çàñòîÿâà ìíîãî â ïðèêàçêè ñ îòâðàòèòåëíîòî òè ïðèÿòåë÷å. – èçðåâà Áåðèë îò íåéíèÿ êðàé íà ìîñòà – Äíåñ òðÿáâà äà õîäèø äî äúñêîðåçíèöàòà. Çíàåø, ÷å Êâàðö òå ïðåäóïðåäè, ÷å íÿìà äà òå äúðæè îùå äúëãî íà òàçè ðàáîòà, àêî íå ÿ âçèìàø íà ñåðèîçíî.
Ñëþäà ñå îáúðíà êúì Êîåí ñ åäíà òúæíà è ïîïðåñèëåíà óñìèâêà.
- Ìíîãî å âñåîòäàéíà. – îòáåëÿçà òîé.
- È íÿìà äà êàòåðÿ îòíîâî öåëèÿ ïúò îò ðåêàòà íàãîðå, çà äà òè íàïîìíÿì! – èçðåâà Áåðèë – Ðàçêàæè ìó çà êîçëèòå, ãîñïîäèí Ãîëÿì Òðîë!
- Êàêâè êîçëè? – çàïèòà Êîåí.
- Íå çíàì çà êàêâè êîçëè ñòàâà äóìà. Òÿ âñå òàêà ñè ãîâîðè çà íÿêàêâè êîçëè. Àç íå çíàì íèùî çà íèêàêâè êîçëè. – òîé ïîòðåïåðè.
Òå ïîãëåäàõà êàê Áåðèë íàñìèòà ìëàäèòå òðîëîâå íàäîëó ïî áðåãà è â òúìíèíàòà ïîä ìîñòà.
- Ðàáîòàòà å òàì - çàïî÷íà Êîåí, êîãàòî íàé-ñåòíå áÿõà ñàìè – ÷å àç âñúùíîñò íå âúçíàìåðÿâàõ äà òå óáèâàì. 
Èçðàæåíèåòî íà òðîëà ïîìðúêíà.
- Íå âúçíàìåðÿâàøå ëè?
- Ñàìî äà òå ìåòíà ïðåç ìîñòà è äà çàäèãíà äå ùî ñúêðîâèùà òè ñå íàìèðàò.
- Òàêà ëè?
Êîåí ãî ïîòóïà ïî ãúðáà. 
- Ìåæäó äðóãîòî – âìåòíà òîé – îáè÷àì äà ñðåùàì õîðà ñ õóáàâè ñïîìåíè. Òîâà é òðÿáâà íà òàÿ çåìÿ. Õóáàâè ñïîìåíè.
Òðîëúò ñå èçïúíà â ñòîéêà ìèðíî.
- Àç ñå ñòàðàÿ äà äàâàì íàé-äîáðîòî îò ñåáå ñè, ñúð! – êàçà òîé – Ñèíúò ìè èñêà äà îòèäå äà ðàáîòè â ãðàäà. Âèíàãè ñúì ìó êàçâàë îáà÷å, ÷å ïîä òîçè ìîñò å èìàëî òðîë îò ïåòñòîòèí ãîäèíè íàñàì…
- Òàêà ÷å, àêî äàäåø âå÷å ñúêðîâèùåòî, àç ùå ñå âäèãàì äà ñè õîäÿ.
Ëèöåòî íà òðîëà ñå ñãúð÷è âúâ âíåçàïíà ïàíèêà.
- Ñúêðîâèùå ëè? Àìà àç íÿìàì íèêàêâî ñúêðîâèùå. – êàçà òîé.
- Î, õàéäå äå! Äîáðå óñòðîåí ìîñò êàòî òîçè?
- Äà, íî âå÷å íèêîé íå ìèíàâà ïî òîçè ïúò. Òè ñè ïúðâèÿò, êîéòî íàìèíàâà íàñàì îò ìåñåöè è òîâà ñè å èñòèíàòà. Áåðèë êàçâà, ÷å òðÿáâàëî äà òðúãíà ñ áðàò é, êîãàòî ïîñòðîèõà íîâèÿ ïúò ïðåç íåãîâèÿ ìîñò – òóê òîé ïîâèøè ãëàñà ñè – íî, êàêòî âèíàãè ñúì êàçâàë, ïîä òîçè ìîñò òóê å èìëî òðîë…
- Úõú. – ðå÷å Êîåí.
- Ïðîáëåìúò å, ÷å êàìúíèòå ïðîäúëæàâàò äà ïàäàò. – ïðîäúëæè òðîëúò – À íÿìà äà ïîâÿðâàø êàêâè òàðèôè íàëàãàò òèÿ çèäàðè. Ñêàïàíè äæóäæåòà. Íå ìîæåø äà èì èìàø âÿðà. – òîé ñå ïðèâåäå êúì Êîåí – Äà òè êàæà èñòèíàòà, òðÿáâà äà ðàáîòÿ ïî òðè äåíà â ñåäìèöàòà äîëó â äúñêîðåçíèöàòà íà øóðåÿ, ñàìî çà äà ñâúðæà äâàòà êðàÿ.
- Ìèñëåõ, ÷å è øóðåÿò òè äúðæè ìîñò. – âìåòíà Êîåí.
- Åäèíèÿò îò òÿõ, äà. Ñàìî ÷å æåíà ìè èìà òîëêîâà áðàòÿ, êîëêîòî áúëõè èìà êó÷åòî. –  óòî÷íè òðîëúò. Ïîñëå ñå çàãëåäà ìðà÷íî â ïîòîêà. – Åäèíèÿò îò òÿõ å òúðãîâåö íà äúðâåí ìàòåðèàë, äîëó â Êèñåëà Âîäà, äðóãèÿò äúðæè ìîñòà, à ãîëåìèÿò è äåáåë å òúðãîâåö â Ãîð÷èâà Ùóêà. Òè íà òîâà ïîäõîäÿùà ðàáîòà çà òðîë ëè ìó âèêàø?
- Å, ïîíå åäèíèÿò îò òÿõ å â áèçíåñà ñ ìîñòîâåòå. – îáàäè ñå Êîåí.
- Áèçíåñà ñ ìîñòîâåòå? Äà ñåäèø â áóäêàòà ïî öÿë äåí è äà òàêñóâàø õîðàòà ñ ïî åäèí ñðåáúðíèê, çà äà ïðåìèíàò? Ïðåç ïîâå÷åòî âðåìå òîé äàæå íå å òàì! Òîé ïëàùà íà åäíî äæóäæå, çà äà ñúáèðà ïàðèòå. È òîé íàðè÷à ñåáå ñè òðîë! Íå ìîæåø ãî îòëè÷è îò ÷îâåê, îñâåí ñúâñåì îòáëèçî.
Êîåí êèìíà ñ ðàçáèðàíå.
- Çíàåø ëè – ïðîäúëæè òðîëúò – ÷å òðÿáâà äà õîäÿ òàì âñÿêà ñåäìèöà è äà âå÷åðÿì ñ òÿõ? È ñ òðèìàòà. È ïî öÿëà âå÷åð äà ãè ñëóøàì êàê îáÿñíÿâàò, ÷å òðÿáâà äà ñå äâèæèì â êðàê ñ âðåìåòî…
Òîé îáúðíà ãîëÿìîòî ñè è òúæíî ëèöå êúì Êîåí.
- Êàêâî ìó å ëîøîòî íà òîâà, äà ñè òðîë ïîä ìîñòà? – äîäàäå òîé – Àç ñúì îòãëåäàí, çà äà ñúì òðîë ïîä ìîñò. Ùå ìè ñå ìëàäèÿò Ñèïåé äà ñòàíå òðîë ïîä ìîñòà, êîãàòî àç ñè îòèäà. Êàêâî ëîøî èìà â òîâà? Ðåäíî ñè å ïîä ìîñòîâåòå äà èìà òðîëîâå. Èíà÷å êàêúâ å ñìèñúëúò? Êàêúâ å èçîáùî öåëèÿò ñìèñúë?
Îáëåãíàõà ñå ìðà÷íî íà ïàðàïåòà è ñå çàãëåäàõà â áÿëàòà âîäà äîëó.
- Çíàåø ëè – áàâíî ïðîìúëâè Êîåí – îùå ïîìíÿ âðåìåíàòà, êîãàòî ÷îâåê ìîæåøå äà ÿçäè ïî öåëèÿ ïúò îò òóê äî Îñòðèòå ïëàíèíè, áåç äà âèäè äðóãî æèâî ñúùåñòâî. – òîé ïëúçíà ïðúñò ïî ìå÷à ñè – Ïîíå íå è çà òâúðäå äúëãî âðåìå.
Êîåí õâúðëè óãàðêàòà îò öèãàðàòà ñè âúâ âîäàòà. 
- À ñåãà íàâñÿêúäå èìà ñàìî ôåðìè. Ìàëêè ôåðìè, îáðàáîòâàíè îò ìàëêè õîðà. È îãðàäè íàâñÿêúäå. Íàêúäåòî è äà ïîãëåäíåø – ôåðìè, îãðàäè è ìàëêè õîðà. 
- Òÿ å ïðàâà, ðàçáèðà ñå. – êàçà òðîëúò, ÿâíî ïðîäúëæàâàéêè íÿêàêúâ ñâîé âúòðåøåí äèàëîã – Íÿìà áúäåùå â òàÿ ðàáîòà ñ èçñêà÷àíåòî èçïîä ìîñòà.
- Èìàì âïðåäâèä – îáàäè ñå è Êîåí – ÷å íÿìàì íèùî ïðîòèâ ôåðìèòå. Èëè ôåðìåðèòå. Òÿõ òðÿáâà äà ãè èìà. Ðàáîòàòà å òàì, ÷å ïðåäè áÿõà íÿêúäå òàì äàëå÷å, â ïåðèôåðèÿòà. À ñåãà òàçè ïåðèôåðèÿ ñòèãà äî òóê.
- Ïðåç öÿëîòî âðåìå íè èçáëúñêâàò. – ïîäå îòíîâî òðîëúò – Íåïðåêúñíàòè ïðîìåíè. Êàòî øóðåÿ ìè Ãðàíàò. Äúñêîðåçíèöà! Òðîë, óïðàâëÿâàù äúñêîðåçíèöà! Ñàìî äà âèäèø êàêâè ãè å íàòâîðèë â Ñåíêîðåæåùàòà ãîðà! 
Êîåí ñòðåñíàòî âäèãíà ïîãëåä.
- Êîÿ? Îíàçè, ñ ãîëåìèòå ïàÿöè â íåÿ ëè?
- Êàêâè òè ïàÿöè – íèêàêâè ïàÿöè íÿìà âå÷å â íåÿ. Ñàìî ïúíîâå.
- Ïúíîâå ëè? Ïúíîâå? Àìè ÷å àç ÿ õàðåñâàõ òàçè ãîðà. Áåøå… àìè áåøå ñè ìðà÷íè÷êà. Âå÷å íèêúäå íå ñå ñðåùàò èñòèíñêè ìðà÷íîòèè. Â òàêàâà ãîðà íàèñòèíà ìîæåøå äà ñå èçïèòà êàêâî å óæàñ.
- Ìðà÷íîòèè ëè èñêàø? Ïðåçàëåñÿâàò ÿ ñúñ ñìúð÷îâå. – êàçà Ñëþäà.
- Ñìúð÷îâå?!
- Íå å íåãîâà èäåÿ âúâ âñåêè ñëó÷àé. Òîé íå ìîæå äà ðàçëè÷è åäíî äúðâî îò äðóãî. Âñè÷êî îïèðà äî Ãëèíà – òîé ÿ ïóíà òàÿ ìóõà.
Êîåí ñúâñåì ñå îáúðêà.
- Êîé å Ãëèíà?
- Íàëè òè êàçàõ, ÷å èìàì òðèìà øóðåè. Òîçè å òúðãîâåöúò. Ðàçïðàâÿ, ÷å ñëåä ïðåçàëåñÿâàíåòî, çåìÿòà ùå ñå ïðîäàâà ïî-ëåñíî. 
Íàñòúïè ïðîäúëæèòåëíà ïàóçà, äîêàòî Êîåí àñèìèëèðà ïîñëåäíîòî. Ïîñëå òîé êîíñòàòèðà:
- Íå ìîæåø äà ïðîäàäåø Ñåíêîðåæåùàòà ãîðà. Òÿ íå ïðèíàäëåæè íà íèêîãî.
- Úõú. Çàòîâà è Ãëèíà êàçâà, ÷å ìîæå ñïîêîéíî äà ÿ ðàçïðîäàäå.
Êîåí çàáè þìðóê â ïàðàïåòà. Ïàð÷å êàìúê ñå îòêúðòè îò íåãî è çàïîäñêà÷à íàäîëó èç êëèñóðàòà.
- Èçâèíÿâàé. – êàçà òîé.
- Íå ñå ïðèòåñíÿâàé. Ïàð÷åòèÿòà íåïðåêúñíàòî ñå ðàçïàäàò – êàçâàõ òè.
- Àìà êàêâî ñòàâà? Àç ñè ñïîìíÿì âñè÷êèòå âåëèêè äðåâíè âîéíè. Àìè òè? È òè òðÿáâà äà ñè ñå ñðàæàâàë â òÿõ.
- Ìäà, íîñèë ñúì òîÿãà.
- Ïðåäïîëàãàøå ñå, ÷å âñè÷êèòå ñà çà ñâåòëîòî íîâî áúäåùå è çà ïðàâà è çà äðóãè òàêèâà ðàáîòè. Òàêà ðàçïðàâÿõà âñè÷êè.
- Å, àç ñå áèõ, çàùîòî åäèí åäúð òðîë ñ êàìøèê ìè íàðåäè – ïðåäïàçëèâî óòî÷íè Ñëþäà – íî ðàçáèðàì êàêâî èñêàø äà êàæåø.
- Èìàì âïðåäâèä, ÷å öÿëàòà òàÿ ðàáîòà íå áåøå çàðàäè ôåðìè è ñìúð÷îâå. Íàëè?
Ñëþäà îâåñè íîñ.
- Òà åòî ìå è ìåíå ñ òîâà áëåäî ïîäîáèå íà ìîñò. Íàèñòèíà ìè å êîôòè. – ïðîìúëâè òîé – Äà äîéäåø ÷àê äî òóêà, çàðàäè…
- À ñå íàìèðàøå è ïî íÿêîé è äðóã êðàë – îòíåñåíî ïðîäúëæàâàøå Êîåí, çàãëåäàí âúâ âîäàòà – È ìèñëÿ, ÷å è ðàçíè ìàãüîñíèöè ñå ñðåùàõà. Îáà÷å îïðåäåëåíî èìàøå êðàë. Íàïúëíî ñúì ñèãóðåí, ÷å ãî èìàøå. Íèêîãà íå ñúì ãî ñðåùàë äå. Çíàåø ëè? – óõèëè ñå òîé íà òðîëà – Íå ìîãà äà ñè ñïîìíÿ èìåòî ìó. Ìàé íèêîé íå ìè ãî å êàçâàë.

Îêîëî ïîëîâèí ÷àñ ïî-êúñíî, êîíÿò íà Êîåí èçëåçå îò ñóìðà÷íèòå äúðâåòà íà åäíî îãîëåíî è âåòðîâèòî ïîëå. Òîé ñå âëà÷è èçâåñòíî âðåìå ïðåç íåãî, ïðåäè äà êàæå:
- Å, äîáðå… Êîëêî ìó äàäå?
- Äâàíàéñå çëàòíè ìîíåòè. – îòâúðíà Êîåí.
- È çàùî ìó äàäå äâàíàéñå çëàòíè ìîíåòè?
- Íÿìàõ ïîâå÷å îò äâàíàéñå.
- Òè îïðåäåëåíî ñè ëóä.
- Ïî âðåìåòî, êîãàòî ïðîõîæäàõ â çàíàÿòà íà âàðâàðñêèÿ ãåðîé – êàçà Êîåí – âñåêè ìîñò ñè èìàøå òðîë îòäîëó. È íå ìîæåøå äà ìèíåø ïðåç ãîðà, êàòî òàÿ, îò êîÿòî òîêó-ùî èçëÿçîõìå, áåç ïîíå åäíà äóçèíà ãîáëèíè äà ñå îïèòàò äà òè îòñåêàò ãëàâàòà. – òîé âúçäúõíà – ×óäÿ ñå, êàêâî ëè èì ñå å ñëó÷èëî íà âñè÷êèòå?
- Òè. – êàçà êîíÿò.
- Å, äà. Íî âèíàãè ñúì ñè ìèñëåë, ÷å ùå èìà îùå è îùå. Âñå ñìÿòàõ, ÷å ùå èìà îùå ïåðèôåðèè. 
- Êîëêî ñè ñòàð? – ïîïèòà êîíÿò.
- Íåçàíàì.
- Å çíà÷è ñè äîñòàòú÷íî ñòàð âå÷å, çà äà òè å äîøúë àêúëà â ãëàâàòà.
- Úõú. Ñèãóðíî. – Êîåí çàïàëè íîâà öèãàðà è ñå ðàçêàøëÿ, äîêàòî î÷èòå ìó íå ñå íàñúëçèõà.
- Ïîîìåêíàëà òè å êðàòóíàòà.
- Úõú.
- Äà ñè äàäåø è ïîñëåäíèÿ äîëàð íà íÿêàêúâ òðîë.
- Úõú. – Êîåí èçõðèïòÿ åäíà ñòðóÿ äèì êúì çàëåçà.
- Çàùî?
Êîåí ñå âòðåí÷è â íåáåòî. Àëåíîòî ñèÿíèå áåøå ñòóäåíî, êàòî ñêëîíîâåòå íà àäà. Âëåäåíÿâàùèÿò âÿòúð âèëíååøå íàä ñòåïèòå, ðàçâÿâàéêè êàêâîòî áåøå îñòàíàëî îò êîñàòà ìó. 
- Çàðàäè íà÷èíà, ïî êîéòî íåùàòà òðÿáâàøå äà ñòîÿò.
- Õà!
- Çàðàäè íà÷èíà, ïî êîéòî íåùàòà ñòîÿõà ïðåäè.
- Õà!
Êîåí ïîãëåäíà íàäîëó. Óõèëè ñå.
- È çàðàäè òðè àäðåñà. Íÿêîé äåí ùå óìðà. – äîïúëíè òîé – Îáà÷å íå äíåñ, ñòðóâà ìè ñå.
Âÿòúðúò âååøå îò êúì ïëàíèíèòå, èçïúëâàéêè âúçäóõà ñ ôèííè ëåäåíè êðèñòàë÷åòà. Áåøå òâúðäå ñòóäåíî, çà äà âàëè ñíÿã. Â òàêîâà âðåìå âúëöèòå ñëèçàõà êúì ñåëàòà è äúðâåòàòà â ãîðàòà ñå ïðúñêàõà, êîãàòî ñúðöåâèíàòà èì çàìðúçíåøå. Ñàìî äåòî â äíåøíè âðåìåíà èìàøå âñå ïî-ìàëêî è ïî-ìàëêî âúëöè è ãîðèòå ñòàâàõà âñå ïî-ðåäêè è ïî-ðåäêè.
Â òàêîâà âðåìå, çäðàâîìèñëåùèòå õîðà ñè ñåäÿõà âêúùè ïðåä îãúíÿ. 
È ñè ðàçêàçâàõà èñòîðèè çà ãåðîè.

Ïðåâîä: Laurelynd, 2003.