Ñòèâúí Êèíã

ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀ ÏÎËÈÖÈß

Source: http://bezmonitor.com

Ïðåâîä - Éîñèô Ëåâè

Íà ïåðñîíàëà è ïîñåòèòåëèòå
íà Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà â Ïàñàäåíà

Áåëåæêà âúðõó "Áèáëèîòå÷íà ïîëèöèÿ"

Ñóòðèíòà, êîãàòî çàïî÷íà òàçè èñòîðèÿ, ñåäÿõ ïðåä ìàñàòà íà çàêóñêà ñúñ ñèíà ñè Îóúí. Æåíà ìè âå÷å ñå áåøå êà÷èëà ãîðå äà âçåìå äóø è äà ñå îáëå÷å. Äâàòà íåèçìåííè åëåìåíòà íà âðåìåòî "ñåäåì ÷àñà ñóòðèíòà" - áúðêàíèòå ÿéöà è âåñòíèêúò - áÿõà ãîòîâè. Óèëàðä Ñêîò, êîéòî ïîñåùàâà äîìà íè ïåò äíè â ñåäìèöàòà îò òåëåâèçèîííèÿ åêðàí, íè ðàçêàçâàøå çà íÿêàêâà äàìà îò Íåáðàñêà, êîÿòî òúêìî íàâúðøèëà ñåäåìäåñåò è ÷åòèðè, è ìåæäó Îóúí è ìåí ñÿêàø èìàøå îùå åäèí ÷èôò î÷è. Ñ äðóãè äóìè, òèïè÷åí äåëíè÷åí äåí "ìàðêà Êèíã".
Îóúí ñå îòêúñíà îò ñïîðòíèòå ñòðàíèöè ñàìî êîëêîòî äà ìå ïîïèòà äàëè äíåñ ùå õîäÿ ïî ìàãàçèíèòå - èñêàë äà ìó êóïÿ íÿêàêâà êíèãà çà ó÷èëèùåí äîêëàä. Íå ìîãà äà ñè ñïîìíÿ êàêâà áåøå - ìîæå äà å áèëà "Äæîíè Òðèìåéí" èëè "Àïðèëñêà óòðèí" - ðîìàíúò íà Õàóàðä Ôàñò çà Àìåðèêàíñêàòà ðåâîëþöèÿ, - íî áåøå îò îíåçè êíèãè, êîèòî íèêîãà íå ìîæåø äà íàìåðèø â êíèæàðíèöàòà - âèíàãè èëè ñà ñå èç÷åðïàëè, èëè ñå î÷àêâà íîâî èçäàíèå, èëè íÿêàêâà äðóãà íåïðèÿòíîñò.
Ïðåäëîæèõ íà Îóúí äà ïðîâåðè â òóêàøíàòà áèáëèîòåêà, êîÿòî å ìíîãî äîáðà. Áÿõ ñèãóðåí, ÷å â íåÿ ùå ÿ èìà. Òîé ïðîìúðìîðè íåùî â îòãîâîð. Óñïÿõ äà äîëîâÿ ñàìî äâå äóìè îò îòãîâîðà, íî è òåçè äâå äóìè áÿõà ïîâå÷å îò äîñòàòú÷íè, çà äà ñúáóäÿò èíòåðåñà ìè, à âèå çíàåòå êàêâè ñà èíòåðåñèòå ìè. Òåçè äóìè áÿõà "áèáëèîòå÷íà ïîëèöèÿ".
Îñòàâèõ íàñòðàíà ìîÿòà ïîëîâèíà îò âåñòíèêà, íàòèñíàõ áóòîíà íà äèñòàíöèîííîòî óïðàâëåíèå, çà äà çàäóøà Óèëàðä ïî ñðåäàòà íà åíòóñèàçèðàíèÿ ìó ðåïîðòàæ çà Ôåñòèâàëà íà ïðàñêîâèòå â Äæîðäæèÿ, è ó÷òèâî ïîìîëèõ Îóúí äà ïîâòîðè.
Íå ìó ñå ùåøå, íî àç íàñòîÿâàõ. Íàé-ïîñëå ìè êàçà, ÷å íå èñêàë äà ïîñåùàâà áèáëèîòåêàòà, çàùîòî ñå ïðèòåñíÿâàë îò Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ. Çíàåë, ÷å íÿìà Áèáëèîòå÷íà ïîëèöèÿ, ïîáúðçà äà äîáàâè òîé, íî òîâà áèëà åäíà îò èñòîðèèòå, êîèòî ñå íàáèâàò â ïîäñúçíàíèåòî òè è ñå ñïîòàéâàò òàì. Òîé ÿ ÷óë îò ëåëÿ ñè Ñòåôàíè, êîãàòî áèë íà ñåäåì èëè îñåì ãîäèíè è áèë ìíîãî ïî-ëåêîâåðåí, è îòòîãàâà òÿ ñå ñïîòàéâàëà òàì.
Ðàçáèðà ñå, áÿõ î÷àðîâàí, çàùîòî êàòî äåòå è àç ñå ñòðàõóâàõ îò Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ - áåçëèêèòå áëþñòèòåëè, êîèòî íàèñòèíà èäâàò â äîìà òè, àêî íå âúðíåø êíèãèòå, ñ êîèòî ñè çàêúñíÿë. Òîâà áåøå ìíîãî ëîøî... àìè àêî íå ìîæåø äà íàìåðèø âúïðîñíèòå êíèãè, êîãàòî ñå ïîÿâÿò òåçè ñòðàííè áëþñòèòåëè íà çàêîíà? Òîãàâà êàêâî? Êàêâî ùå òè íàïðàâÿò? Êàêâî ùå òè âçåìàò âìåñòî ëèïñâàùèòå òîìîâå? Îò ãîäèíè íå áÿõ ñå ñåùàë çà Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ (ìàêàð è íå ÷àê îò äåòñòâîòî ñè - ÿñíî ñè ñïîìíÿì êàê ïðåäè øåñò èëè îñåì ãîäèíè ñè ãîâîðåõìå çà íåÿ ñ Ïèòúð Ñòðîá è ñèíà ìó Áåí), íî ñåãà âñè÷êè òåçè ñòðàííè âúïðîñè - åäíîâðåìåííî óæàñíè è íÿêàê ïðèìàìëèâè - ñå ïîÿâèõà îòíîâî.
Â ïðîäúëæåíèå íà ñëåäâàùèòå òðè èëè ÷åòèðè äíè íå ñïðÿõ äà ðàçìèøëÿâàì çà Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ è äîêàòî ðàçìèøëÿâàõ, ó ìåí çàïî÷íàõà äà ñå îôîðìÿò î÷åðòàíèÿòà íà ðàçêàçà, êîéòî ñëåäâà. Òî÷íî òîâà å íà÷èíúò, ïî êîéòî îáèêíîâåíî ìè èäâàò ðàçêàçèòå, íî ïåðèîäúò íà ðàçìèøëåíèå îáèêíîâåíî òðàå ìíîãî ïîâå÷å, îòêîëêîòî áåøå â òîçè ñëó÷àé. Êîãàòî çàïî÷íàõ, ðàçêàçúò áåøå îçàãëàâåí "Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ" è àç íÿìàõ ÿñíà ïðåäñòàâà äîêúäå ùå ìå çàâåäå. Ìèñëåõ, ÷å âåðîÿòíî ùå áúäå ñìåøíà èñòîðèÿ - íåùî êàòî êîøìàðèòå îò ïðåäãðàäèÿòà, êîèòî îáè÷àøå äà ñòúêìÿâà ïîêîéíèÿò Ìàêñ Øóëìàí. Âñå ïàê èäåÿòà íàèñòèíà áåøå ñìåøíà, íàëè? Èñêàì äà êàæà - Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ! Êàêúâ àáñóðä!
Òîâà, êîåòî ðàçáðàõ îáà÷å, áåøå íåùî, êîåòî âå÷å çíàåõ - ñòðàõîâåòå îò äåòñòâîòî ñà îòâðàòèòåëíî óñòîé÷èâè. Ïèñàíåòî å àêò íà ñàìîõèïíîçà è â òîâà ñúñòîÿíèå ÷åñòî ñå ñëó÷âà ñàìî íÿêàêâî ïðèïîìíÿíå íà ÷óâñòâàòà è óæàñèòå, êîèòî îòäàâíà áè òðÿáâàëî äà ñà óìðåëè, çàïî÷âàò îòíîâî äà õîäÿò è äà ãîâîðÿò.
Äîêàòî ðàáîòåõ âúðõó òîçè ðàçêàç, ñ ìåí çàïî÷íà äà ñòàâà òî÷íî òîâà. Çíàåõ, ÷å êàòî äåòå áÿõ îáè÷àë áèáëèîòåêàòà - çàùî íå? Òîâà áåøå åäèíñòâåíîòî ìÿñòî, êúäåòî åäíî îòíîñèòåëíî áåäíî äåòå êàòî ìåí ìîæåøå äà ïîëó÷è âñè÷êè êíèãè, êîèòî èñêàøå - íî äîêàòî ïðîäúëæàâàõ äà ïèøà, ïðåä ìåíå îòíîâî çàñòàâàøå åäíà ïî-äúëáîêà èñòèíà - ÷å ñå è ñòðàõóâàõ îò íåÿ. Ñòðàõóâàõ ñå äà íå ñå çàãóáÿ ìåæäó òúìíèòå ðàôòîâå, ñòðàõóâàõ ñå äà íå ìå çàáðàâÿò â íÿêîé òúìåí úãúë íà ÷èòàëíÿòà è äà îñòàíà çàêëþ÷åí âúòðå öÿëà íîù, ñòðàõóâàõ ñå îò ñòàðàòà áèáëèîòåêàðêà ñúñ ñèíÿ êîñà, î÷èëà êàòî êîòåøêè î÷è è óñòà ïî÷òè áåç óñòíè, êîÿòî ùå òå îùèïå ïî îïàêîòî íà ðúöåòå è ùå èçñúñêà "Ø-ø-ø-ò!", àêî çàáðàâèø êúäå ñå íàìèðàø è çàãîâîðèø òâúðäå âèñîêî. È, ðàçáèðà ñå, ñòðàõóâàõ ñå îò Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ.
Òîâà, êîåòî ñå áåøå ñëó÷èëî ñ åäíà ìîÿ ìíîãî ïî-äúëãà òâîðáà - ðîìàíà "Êðèñòèí", çàïî÷íà äà ñå ñëó÷âà è ñåãà. Êúì òðèéñåòàòà ñòðàíèöà õóìîðúò çàïî÷íà äà èçïóñêà ïîëîæåíèåòî. À êúì ïåòäåñåòàòà ñòðàíèöà öåëèÿò ðàçêàç çàïî÷íà ñòðåìèòåëåí ëÿâ çàâîé êúì òúìíèòå ìåñòà, äî êîèòî áÿõ ïúòóâàë òàêà ÷åñòî è çà êîèòî âñå îùå çíàì òâúðäå ìàëêî. Â êðàÿ íà êðàèùàòà îòêðèõ ÷îâåêà, êîãîòî òúðñåõ, è óñïÿõ äà ïîâäèãíà ãëàâà ñàìî çà äà ãî ïîãëåäíà â áåçìèëîñòíèòå ñðåáúðíè î÷è. Îïèòàõ ñå äà ãî îïèøà çà âàñ, Ïîñòîÿííè ×èòàòåëþ, íî îïèñàíèåòî ìîæå äà íå å ìíîãî äîáðî.
Êàêòî âèæäàòå, äîêàòî ãî ïðàâÿ, ðúöåòå ìè ñèëíî òðåïåðÿò.

Ãëàâà 1
Çàìåñòíèêúò

1.

Âñè÷êî, ðåøè ïî-êúñíî Ñàì Ïèéáúëñ, áåøå ïî âèíà íà îíçè ïðîêëåò àêðîáàò. Àêî àêðîáàòúò íå ñå áåøå íàïèë òî÷íî êîãàòî íå òðÿáâà, Ñàì íèêîãà íå áè ïîïàäíàë â òàêàâà íåïðèÿòíîñò.
"Íå å ÷àê òîëêîâà çëå - ïîìèñëè ñè òîé ñ ìîæå áè îïðàâäàíà ãîð÷èâèíà, - ÷å æèâîòúò å êàòî òÿñíà ãðåäà íàä áåçäúííà áåçäíà - ãðåäà, ïî êîÿòî òðÿáâà äà âúðâèì ñúñ çàòâîðåíè î÷è. Òîâà å ëîøî, íî íå å ÷àê òîëêîâà ëîøî. Ïîíÿêîãà îñâåí âñè÷êî äðóãî íè áóòàò."
Íî òîâà áåøå ïî-êúñíî. Ïúðâî, ïðåäè Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé, áåøå ïèÿíèÿò àêðîáàò.

2.

Â Çàëàòà íà ðîòàðèàíöèòå íà Äæúíêøúí ñèòè âñåêè ïîñëåäåí ïåòúê îò ìåñåöà ñå ïðîâåæäàøå "Âå÷åð íà îðàòîðà". Â ïîñëåäíèÿ ïåòúê íà ìåñåö ìàðò 1990 ïî ðàçïèñàíèå ðîòàðèàíöèòå òðÿáâàøå äà ÷óÿò (è äà áúäàò çàáàâëÿâàíè) îò Íåâåðîÿòíèÿ Äæî - àêðîáàò â öèðêà è â ïúòóâàùèÿ êàðíàâàë "Çâåçäèòå íà Êúðè è Òðåìáî". Â ÷åòâúðòúê ñëåäîáåä, â ÷åòèðè è ïåò, òåëåôîíúò íà áþðîòî íà Ñàì Ïèéáúëñ â "Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè â Äæúíêøúí ñèòè" èççâúíÿ. Ñàì, âäèãíà ñëóøàëêàòà. Âèíàãè âäèãàøå Ñàì - èëè ëè÷íî Ñàì, èëè Ñàì îò òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð, - çàùîòî òîé áåøå ñîáñòâåíèê è åäèíñòâåí ñëóæèòåë íà "Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè". Íå áåøå áîãàòàø, íî áåøå ùàñòëèâ â ðàçóìíè ãðàíèöè. Îáè÷àøå äà êàçâà íà õîðàòà, ÷å ïúðâèÿò ìó ìåðöåäåñ å îùå äàëå÷ â áúäåùåòî, íî ñè èìà ôîðä, êîéòî å ïî÷òè íîâ, è ïðèòåæàâà ñîáñòâåí äîì íà àâåíþ "Êåëòúí". "Îñâåí òîâà òàçè ðàáîòà å íàé-äîáðîòî îò âñè÷êèòå ìè çàáàâëåíèÿ" - îáè÷àøå äà äîáàâÿ òîé, ìîæå áè çàùîòî â äåéñòâèòåëíîñò ñëåä êîëåæà íå áåøå èìàë êîé çíàå êîëêî çàáàâëåíèÿ.
- "Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðà..."
- Ñàì, íà òåëåôîíà Êðåéã. Àêðîáàòúò ñè å ñ÷óïèë âðàòà.
- Êàêâî?
- Êàêâîòî ÷ó! - èçâèêà Êðåéã Äæîíñ ñ äúëáîêî îïå÷àëåí ãëàñ. - Àêðîáàòúò ñè å ñ÷óïèë øèáàíèÿ âðàò!
- Î! - êàçà Ñàì. - Âèæ òè! - Òîé ïîìèñëè çà ìîìåíò è ïîñëå ïîïèòà: - Ìúðòúâ ëè å, Êðåéã?
- Íå, íå å ìúðòúâ, íî çà íàñ âñå åäíî, ÷å å ìúðòúâ. Íàìèðà ñå â áîëíèöàòà â Ñèäàð Ðàïèäñ ñ ïîíå äåñåò êèëîãðàìà ãèïñ îêîëî âðàòà. Òîêó-ùî ìè ñå îáàäè Áèëè Áðàéò. Êàçà, ÷å Äæî ñå íàïèë êàòî êàðóöàð íà äíåâíîòî ïðåäñòàâëåíèå òîçè ñëåäîáåä, îïèòàë ñå äà íàïðàâè çàäíî ñàëòî è ñå ïðèçåìèë èçâúí êðúãà ïðàâî âúðõó âðàòà ñè. Áèëè êàçà, ÷å ãî ÷óë ÷àê ãîðå, íà ïîñëåäíèòå ðåäîâå. Êàçà, ÷å çâóêúò áèë êàêòî, êîãàòî ñòúïâàø âúðõó òîêó-ùî çàìðúçíàëà ëîêâà.
- Îõ! - âúçêëèêíà ñú÷óâñòâåíî Ñàì.
- Íå ñúì èçíåíàäàí. Íàëè å Íåâåðîÿòíèÿ Äæî. Ùî çà èìå å òîâà çà öèðêîâ àðòèñò? Èñêàì äà êàæà - äà áåøå Íåâåðîÿòíèÿ Ðàíäèêñ, äîáðå, Íåâåðîÿòíèÿ Òîðòåëèíè - êàê äà å. Íî Íåâåðîÿòíèÿ Äæî! Çâó÷è ìè êàòî èçìèñëèöà íà ÷îâåê ñ óâðåäåí ìîçúê.
- Ãîñïîäè, íàèñòèíà å ìíîãî ëîøî.
- Ïåò ïàðè íå äàâàì êàêâî å. Çàðàäè òîâà îñòàâàìå áåç îðàòîð óòðå âå÷åð, äðàãè ìîé.
Íà Ñàì ìó ñå ïðèèñêà äà áåøå íàïóñíàë êàíòîðàòà ñè îùå â ÷åòèðè ÷àñà. Êðåéã ùåøå äà ïîïàäíå íà òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð è òîâà ùåøå äà äàäå íà Ñàì ìàëêî ïîâå÷å âðåìå äà ñè ïîìèñëè. Òîé ïî÷óâñòâà, ÷å ñêîðî ùå ìó å íóæíî âðåìå äà ìèñëè. Ïî÷óâñòâà ñúùî è ÷å Êðåéã Äæîíñ íÿìà äà ìó ãî äàäå.
- Äà - êàçà òîé. - Ìèñëÿ, ÷å å òî÷íî òàêà. - Íàäÿâàøå ñå, ÷å ãëàñúò ìó çâó÷è ôèëîñîôñêè, íî áåçïîìîùíî. - Êàêúâ ñðàì.
- Íàèñòèíà - êàçà Êðåéã è ïîñëå èçïëþ êàìú÷åòî. - Íî çíàì, ÷å òè ùå ñè ùàñòëèâ äà èçëåçåø è äà çàïúëíèø ïðàçíèíàòà.
- Àç? Êðåéã, ñèãóðíî ñå øåãóâàø! Àç íå ìîãà äà íàïðàâÿ è êúëáî íàïðåä, êàìî ëè çàäíî ñàë...
- Ìèñëÿ, ÷å ìîæåø äà ðàçêàæåø çà âàæíîñòòà íà ÷àñòíèÿ áèçíåñ â æèâîòà íà ìàëêèÿ ãðàä - Êðåéã Äæîíñ íàïèðàøå áåçìèëîñòíî. - Àêî òîâà íå òè õàðåñâà, èìà è áåéçáîë. Àêî è òîâà íå ñòàâà, âèíàãè ìîæåø äà ñè ñâàëèø ïàíòàëîíèòå è äà ñè ðàçìàõàø îíàÿ ðàáîòà ïðåä ïóáëèêàòà. Ñàì, àç ñúì íå ñàìî ïðåäñåäàòåë íà Êîìèòåòà íà îðàòîðèòå, ìàêàð ÷å è òîâà áè áèëî äîñòàòú÷íî. Ñëåä êàòî Êåíè ñå ïðåñåëè, à Êàðë ïðåñòàíà äà èäâà, àç ñúì Êîìèòåòúò íà îðàòîðèòå. Ñåãà òè òðÿáâà äà ìè ïîìîãíåø. Óòðå âå÷åð ìè å íóæåí îðàòîð. Â öåëèÿ ïðîêëåò êëóá èìà íàé-ìíîãî ïåòèìà äóøè, íà êîèòî ÷óâñòâàì, ÷å ìîãà äà ñå äîâåðÿ â íóæäà, è òè ñè åäèí îò òÿõ.
- Íî...
- Îñâåí òîâà ñè åäèíñòâåíèÿò, êîéòî îùå íå å ñïàñÿâàë ïîäîáíà ñèòóàöèÿ, òàêà ÷å ñ÷èòàé ñå çà èçáðàí, ìîì÷åòî ìè.
- Ôðàíê Ñòèâúíñ...
- ... çàìåñòè ÷îâåêà îò òðàíñïîðòíèÿ ïðîôñúþç ìèíàëàòà ãîäèíà, êîãàòî Ãîëÿìîòî æóðè* ãî ïîäâåäå ïîä îòãîâîðíîñò çà èçìàìà è òîé íå ìîæà äà ó÷àñòâà. Ñàì - ñåãà å òâîé ðåä äà ñå æåðòâàø. Íå ìîæåø äà ìå ðàçî÷àðîâàø, ÷îâå÷å. Äúëæèø ìè ãî.
(* Æóðè îò ñúäåáíè çàñåäàòåëè, êîåòî ñå ñúáèðà ïåðèîäè÷íî, çà äà ðåøè äàëè ñúùåñòâóâàò äîñòàòú÷íî îñíîâàíèÿ çà èçïðàâÿíå íà îáâèíåíèòå ïðåä ñúäà.)
- Àç ñå çàíèìàâàì ñúñ çàñòðàõîâêè!. - èçâèêà Ñàì. - À êîãàòî íå ïèøà çàñòðàõîâêè, ïðîäàâàì ôåðìè! Ãëàâíî íà áàíêè! Çà ïîâå÷åòî õîðà òîâà å ñêó÷íî! À çà òåçè, çà êîèòî íå å ñêó÷íî, å îòâðàòèòåëíî!
- Òîâà íÿìà íèêàêâî çíà÷åíèå. - Êðåéã ïîäãîòâÿøå ïîñëåäíèÿ óäàð, êàòî òúï÷åøå õèëàâèòå âúçðàæåíèÿ íà Ñàì ñ ãðóáè ïîäêîâàíè áîòóøè. - Â êðàÿ íà âå÷åðÿòà âñè÷êè ùå áúäàò ïèÿíè è òè äîáðå ãî çíàåø. Â ñúáîòà ñóòðèíòà íÿìà äà ñè ñïîìíÿò è äóìà îò òîâà, êîåòî ñè êàçàë, íî ìåæäóâðåìåííî ìè òðÿáâà ÷îâåê, êîéòî äà ñå èçïðàâè è äà ãîâîðè ïîëîâèí ÷àñ, è àç ñúì èçáðàë òåá!
Ñàì ïðîäúëæè äà âúçðàçÿâà îùå ìàëêî, íî Êðåéã áåøå êàòåãîðè÷åí è áåçìèëîñòåí. "Íåîáõîäèìî å. Òðÿáâà. Äúëæèø ìè ãî."
- Äîáðå - íàé-ñåòíå êàçà òîé. - Äîáðå, äîáðå! Ñòèãà âå÷å!
- Áðàâî! - âúçêëèêíà Êðåéã. Ãëàñúò ìó èçâåäíúæ ñå èçïúëíè ñúñ ñëúí÷åâà ñâåòëèíà è áëåñíà ñ öâåòîâåòå íà äúãàòà. - È çàïîìíè, íå òðÿáâà äà áúäå ïî-äúëãî îò òðèéñåò ìèíóòè ïëþñ ìîæå áè îùå äåñåò çà âúïðîñè. Àêî âúîáùå íÿêîé èìà âúïðîñè. È íàèñòèíà ìîæåø äà ñè ðàçìàõàø îíàÿ ðàáîòà, àêî òè ñå èñêà. Íå âÿðâàì íÿêîé äà âèäè, íî...
- Êðåéã - êàçà Ñàì, - ñòèãà âå÷å, äå.
- Î! Ñúæàëÿâàì! Ìëúêâàì! - èçêóäêóäÿêà Êðåéã, ìîæå áè çàìàÿí îò îáëåê÷åíèå.
- Ñëóøàé, çàùî íå ïðåêðàòèì òàçè äèñêóñèÿ? - Ñàì ïîòúðñè ìåíòîëêèòå, êîèòî äúðæåøå â ÷åêìåäæåòî ñè. Âíåçàïíî óñåòè, ÷å çà ñëåäâàùèòå äâàéñåò è îñåì ÷àñà ìîæå äà ìó ïîòðÿáâàò îùå äîñòà ìåíòîëêè. - Àêî íå ñå ëúæà, èìàì äà ïèøà ðå÷.
- Äàäåíî! - êàçà Êðåéã. - Ñàìî çàïîìíè - âå÷åðÿòà â øåñò, ðå÷òà â ñåäåì è òðèéñåò. Êàêòî êàçâàò íà Õàâàéñêèòå îñòðîâè, âìåñòî ÷àî - àëîõà!
- Àëîõà, Êðåéã - êàçà Ñàì è çàòâîðè. Çàãëåäà ñå âòðåí÷åíî â òåëåôîíà. Ïî÷óâñòâà êàê îò ãúðäèòå êúì ãúðëîòî ìó ñå èçäèãà ãîðåù ãàç. Îòâîðè óñòà è ñå îðèãíà êèñåëî - à äîïðåäè ïåò ìèíóòè ñòîìàõúò ìó áåøå â îòëè÷íî ñúñòîÿíèå.
Èçÿäå ïúðâàòà îò íàèñòèíà ìíîãîòî, êàêòî ùåøå äà ñå îêàæå, ìåíòîëêè.

3.

Âìåñòî äà îòèäå íà áîóëèíã òàçè âå÷åð, êàêòî ñìÿòàøå, Ñàì Ïèéáúëñ ñå çàòâîðè â êàáèíåòà ñè âêúùè ñ áåëåæíèê ñ æúëòè ëèñòà, òðè ïîäîñòðåíè ìîëèâà è ïàêåò öèãàðè "Êåíò". Îòêà÷è êîíòàêòà íà òåëåôîíà, çàïàëè öèãàðà è ñå çàãëåäà â æúëòèÿ áåëåæíèê. Ñëåä ïåò ìèíóòè ãëåäàíå íàïèñà íà íàé-ãîðíèÿ ðåä íà íàé-ãîðíèÿ ëèñò ñëåäíîòî:
ÔÈÐÌÈÒÅ Â ÌÀËÊÈÒÅ ÃÐÀÄÎÂÅ - ÆÈÂÈÒÅËÍÈßÒ ÑÎÊ ÍÀ ÀÌÅÐÈÊÀ
Êàçà ãî íà ãëàñ è ìó õàðåñà êàê çâó÷è. Å... ìîæå áè íå ìó õàðåñà ñúâñåì, íî áåøå ïîíîñèìî. Êàçà ãî ïî-âèñîêî è ãî õàðåñà îùå ïîâå÷å. Ìàëêî ïîâå÷å. Âñúùíîñò, íå áåøå äîòàì õóáàâî - âåðîÿòíî ñè áåøå çà áîêëóêà, íî áåøå ñòî ïúòè ïî-äîáðî îò "Êîìóíèçìúò - çàïëàõà èëè îïàñíîñò". À è Êðåéã áåøå ïðàâ - è áåç òîâà â ñúáîòà ñóòðèíòà ïîâå÷åòî îò òÿõ ùå áúäàò òîëêîâà ìàõìóðëèè, ÷å åäâà ëè ùå ïîìíÿò êàêâî ñà ñëóøàëè â ïåòúê âå÷åðòà.
Èçïúëíåí ñúñ ñìåëîñò, Ñàì çàïî÷íà äà ïèøå.
"Êîãàòî ïðåç 1984 ãîäèíà ñå ïðåìåñòèõ â Äæúíêøúí ñèòè îò äîñòà îæèâåíèÿ ãîëÿì ãðàä Åéìñ..."

4.

"... è çàòîâà ñåãà ÷óâñòâàì, êàêòî è â îíîâà ÿñíî ñåïòåìâðèéñêî óòðî íà 1984, ÷å ìàëêèòå ôèðìè ñà íå ñàìî æèâèòåëíàòà ñèëà íà Àìåðèêà, íî ñà è èñêðÿùèÿò æèâèòåëåí ñîê íà öåëèÿ çàïàäåí ñâÿò."
Ñàì ñïðÿ, çàãàñè öèãàðàòà ñè â ïåïåëíèêà íà áþðîòî è â î÷àêâàíå ïîãëåäíà êúì Íàîìè Õèãèíñ.
- Å? Êàêâî ùå êàæåø?
Íàîìè áåøå ìëàäà êðàñèâà æåíà îò Ïðîâúðáèÿ - ãðàä÷å íà ÷åòèðè ìèëè çàïàäíî îò Äæúíêøúí ñèòè. Æèâååøå â åäíà ðàçíåáèòåíà êúùà íà áðåãà íà ðåêà Ïðîâúðáèÿ ñ ðàçíåáèòåíàòà ñè ìàéêà. Ïîâå÷åòî îò ðîòàðèàíöèòå ïîçíàâàõà Íàîìè è îò âðåìå íà âðåìå ñå êàíåõà äà ñå îáçàëîæàò êîé ùå ñå ñðóòè ïðúâ - êúùàòà èëè ìàéêàòà. Ñàì íå çíàåøå äàëè íÿêîè îò òåçè áàñîâå íàèñòèíà ñà ñå ñêëþ÷èëè, íî àêî áåøå òàêà, íèêîé îò òÿõ îùå íå áåøå ðàçðåøåí.
Íàîìè áåøå çàâúðøèëà áèçíåñ-êîëåæà â Àéîâà ñèòè è ìîæåøå äà ñòåíîãðàôèðà, à ïîñëå äà ñúñòàâÿ öåëè è ÷åòëèâè èçðå÷åíèÿ îò çàïèñàíîòî. Òúé êàòî áåøå åäèíñòâåíàòà ìåñòíà æèòåëêà, êîÿòî ïðèòåæàâàøå òàêèâà óìåíèÿ, òÿ áåøå ìíîãî òúðñåíà ñðåä íåãîëÿìàòà îáùíîñò íà áèçíåñìåíèòå îò Äæúíêøúí ñèòè. Ðàáîòåøå âñÿêà ñóòðèí, ïåò äíè â ñåäìèöàòà, çà ÷åòèðèìà ìúæå è åäíà æåíà - äâàìà àäâîêàòè, åäèí áàíêåð è äâàìà òúðãîâöè íà íåäâèæèìè èìîòè. Ñëåäîáåä ñå âðúùàøå â ðàçíåáèòåíàòà ñè êúùà è êîãàòî íå áåøå çàåòà ñ ãðèæè çà ðàçíåáèòåíàòà ñè ìàéêà, ïðåïèñâàøå íà ìàøèíà òîâà, êîåòî é áÿõà ïðîäèêòóâàëè.
Ñàì Ïèéáúëñ èçïîëçâàøå óñëóãèòå íà Íàîìè âñåêè ïåòúê ñóòðèíòà îò äåñåò äî äâàíàéñåò, íî òàçè ñóòðèí îñòàâè íàñòðàíà êîðåñïîíäåíöèÿòà ñè - ìàêàð ÷å íà ÷àñò îò íåÿ áåøå êðàéíî âðåìå äà îòãîâîðè - è ïîìîëè Íàîìè, àêî ìîæå, äà ãî èçñëóøà.
- Ðàçáèðà ñå, ìîãà - îòãîâîðè Íàîìè. Èçãëåæäàøå ìàëêî ðàçòðåâîæåíà, êàòî ÷å ëè ñè áåøå ïîìèñëèëà, ÷å Ñàì - ñ êîãîòî íÿêîãà áåøå èçëèçàëà - ìîæå áè ïëàíèðà äà é ïðåäëîæè áðàê. Êîãàòî òîé é îáÿñíè, ÷å Êðåéã Äæîíñ ãî å èçáðàë äà çàìåíè êîíòóçåíèÿ àêðîáàò è èñêà òÿ äà èçñëóøà ðå÷òà ìó, òÿ ñå óñïîêîè è ÿ èçñëóøà äîêðàé - âñè÷êèòå é äâàéñåò è øåñò ìèíóòè - ñ ó÷òèâî âíèìàíèå.
- Íå ñå áîé äà áúäåø îòêðîâåíà - äîáàâè òîé îùå ïðåäè Íàîìè äà îòâîðè óñòà.
- Äîáðà å - êàçà òÿ. - Ìíîãî èíòåðåñíà.
- Íå, íå òàêà - íå ñè äëúæíà äà ñïîäåëÿø ìèñëèòå ìè. Êàæè âñè÷êî, êîåòî ìèñëèø.
- Íàèñòèíà. Äîáðà å. Îñâåí òîâà, êîãàòî çàïî÷íåø äà ãîâîðèø, âñè÷êè ùå ñà...
- Äà, âñè÷êè ùå ñà ñå íàòðÿñêàëè, çíàì. - Òàçè ïåðñïåêòèâà îòíà÷àëî ãî áåøå óñïîêîÿâàëà, íî ñåãà Ñàì âå÷å áåøå ìàëêî ðàçî÷àðîâàí îò íåÿ. Äîêàòî ñå ñëóøàøå, òîé íàèñòèíà ïîìèñëè, ÷å ðå÷òà å äîñòà äîáðà.
- Ñàìî åäíî íåùî - êàçà çàìèñëåíî Íàîìè.
- Òàêà ëè?
- Ìàëêî å... ðàçáèðàø ëè... ñóõà.
- Î - êàçà Ñàì. Âúçäúõíà è ðàçòúðêà î÷è. Áåøå ñòîÿë áóäåí ïî÷òè äî åäèí ÷àñà ìèíàëàòà íîù - ïúðâî áåøå ïèñàë, à ïîñëå áåøå ïðîìåíÿë.
- Íî òîâà å ëåñíî çà îïðàâÿíå - óâåðè ãî òÿ. - Ïðîñòî èäè â áèáëèîòåêàòà è âçåìè íÿêîëêî îò îíåçè êíèãè.
Èçâåäíúæ Ñàì ïî÷óâñòâà îñòðà áîëêà â êîðåìà è ïîòúðñè ïàêåò÷åòî ìåíòîëêè. Äà ñå ðîâè â ëèòåðàòóðàòà çà íÿêàêâà ãëóïàâà ðå÷ â "Ðîòàðè êëóá"? Ïðè òîâà â áèáëèîòåêàòà! Ìàëêî ïðåêàëåíî, íàëè? Íèêîãà äîñåãà íå áåøå õîäèë â áèáëèîòåêàòà íà Äæúíêøúí ñèòè è íå âèæäàøå ïðè÷èíà çàùî òðÿáâà äà õîäè ñåãà. Âñå ïàê Íàîìè ãî áåøå èçñëóøàëà âíèìàòåëíî, Íàîìè ñå îïèòâàøå äà ìó ïîìîãíå è ùåøå äà áúäå íåó÷òèâî, àêî äîðè íå ÿ èçñëóøà.
- Êîè êíèãè?
- Çíàåø êîè - êíèãèòå, â êîèòî ïèøå êàê äà îæèâèø ðå÷òà ñè. Òå ñà êàòî... - Íàîìè ñå çàïúíà. - Å, íàëè çíàåø îíçè ïèêàíòåí ñîñ, êîéòî ïîäíàñÿò â êèòàéñêèÿ ðåñòîðàíò?
- Äà...
- Òå ñà íåùî òàêîâà. Â òÿõ èìà øåãè. Îñâåí òîâà èìà åäíà êíèãà - "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Ìîæå áè â íåÿ ùå íàìåðèø íåùî çà ôèíàë. Íåùî ïî-âúëíóâàùî.
- Â òàçè êíèãà èìà ëè ñòèõîâå çà çíà÷åíèåòî íà ìàëêèòå ôèðìè â æèâîòà íà Àìåðèêà? - ïîïèòà íåäîâåð÷èâî Ñàì.
- Êîãàòî öèòèðàø ñòèõîâå, õîðàòà ñå ÷óâñòâàò ðàçâúëíóâàíè - êàçà Íàîìè. - Íèêîé íå ãî èíòåðåñóâà çà êàêâî ñå ãîâîðè, à êàê ñå ãîâîðè.
- È íàèñòèíà èìà êíèãè ñ øåãè ñïåöèàëíî çà ðå÷è? - Íà Ñàì ìó áåøå ïî÷òè íåâúçìîæíî äà ïîâÿðâà íà òîâà, âúïðåêè ÷å àêî áåøå ÷óë, ÷å â áèáëèîòåêàòà èìà êíèãè çà òàêèâà åêçîòè÷íè íåùà êàòî ïîïðàâêà íà ìàëêè äâèãàòåëè è ôðèçèðàíå íà ïåðóêè, òîâà íå áè ãî èçíåíàäàëî íè íàé-ìàëêî.
- Äà.
- Îòêúäå çíàåø?
- Êîãàòî Ôèë Áðåéêìàí ñå áåøå êàíäèäàòèðàë çà ùàòñêè ñåíàòîð, àç ìó ïèøåõ íà ìàøèíà âñè÷êèòå ðå÷è - êàçà Íàîìè. - Òîé èìàøå åäíà îò òåçè êíèãè. Ñàìî íå ìîãà äà ñè ñïîìíÿ êàê é áåøå çàãëàâèåòî. Íàóì ìè èäâà ñàìî "Øåãè çà Äæîí", íî òîâà, ðàçáèðà ñå, íå å òî÷íî.
- Íå å - ñúãëàñè ñå Ñàì è ñè ïîìèñëè, ÷å íÿêîëêî èçáðàíè íåùà îò "Øåãè çà Äæîí" âåðîÿòíî ùÿõà äà ìó äîíåñàò îãðîìåí óñïåõ. Íî çàïî÷íà äà ðàçáèðà êàêâî èìà ïðåäâèä Íàîìè è èäåÿòà ìó õàðåñà, âúïðåêè ÷å íå ìó ñå èñêàøå äà ïîñåòè ãðàäñêàòà áèáëèîòåêà, ñëåä êàòî òîëêîâà ãîäèíè óñïåøíî áåøå ìèíàâàë áåç íåÿ. Ìàëêî ïèïåð â ñòàðàòà ðå÷. Çàëåé ÿ ñ ìàëêî ñîñ, íàïðàâè îò ïàð÷åòî ìåñî ìàëúê øåäüîâúð. À àêî íå çíàåø êàê äà íàìåðèø òîâà, êîåòî òúðñèø, òðÿáâà ïðîñòî äà ïîïèòàø íÿêîÿ áèáëèîòåêàðêà. Íàëè åäíî îò íåùàòà, ñ êîèòî ñå çàíèìàâàò, å äà îòãîâàðÿò íà âúïðîñè?
- Âñå ïàê, ìîæåø è äà ÿ îñòàâèø òàêà - êàçà Íàîìè. - Èñêàì äà êàæà, òå íàèñòèíà ùå ñà ïèÿíè. - Òÿ ïîãëåäíà Ñàì ìèëî, íî ñòðîãî, à ïîñëå ñè ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà. - Îñòàíàë òè å ïîâå÷å îò ÷àñ - íÿìà ëè äà ìè ïðîäèêòóâàø íÿêîëêî ïèñìà?
- Íå, íå ñåãà. Çàùî âìåñòî òîâà íå ìè íàïèøåø ðå÷òà íà ìàøèíà? - Âå÷å áåøå ðåøèë äà ïðåêàðà îáåäíàòà ñè ïî÷èâêà â áèáëèîòåêàòà.

Ãëàâà 2
Áèáëèîòåêàòà (I)

1.

Çà ãîäèíèòå, ïðåêàðàíè â Äæúíêøúí ñèòè, Ñàì áåøå ìèíàâàë ïîêðàé áèáëèîòåêàòà ñòîòèöè ïúòè, íî ñåãà çà ïðúâ ïúò íàèñòèíà ÿ ïîãëåäíà è îòêðè íåùî äîñòà èçíåíàäâàùî - ÷å âåäíàãà íàìðàçè òîâà ìÿñòî.
Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè ñå íàìèðàøå íà úãúëà ìåæäó óëèöà "Ñòåéò" è àâåíþ "Ìèëúò" - ïðàâîúãúëíà ãðàíèòíà êóòèÿ ñ òîëêîâà òåñíè ïðîçîðöè, ÷å ìó ïðèëè÷àõà íà áîéíèöè. Êàìåííàòà ñòðÿõà ñòúð÷åøå è îò ÷åòèðèòå ñòðàíè íà ñãðàäàòà è àêî ñå ïðèáëèæèø êúì íåÿ îòïðåä, ñú÷åòàíèåòî ìåæäó òåñíèòå ïðîçîðöè è ñÿíêàòà îò ïîêðèâà ÿ ïðàâåõà äà ïðèëè÷à íà íàìðúùåíî ëèöå íà êàìåíåí ðîáîò. Òèïè÷åí àðõèòåêòóðåí ñòèë çà Àéîâà - òîëêîâà òèïè÷åí, ÷å Ñàì Ïèéáúëñ, êîéòî îò äâàéñåò ãîäèíè ïðîäàâàøå íåäâèæèìè èìîòè, ìó áåøå èçìèñëèë èìå - "Ãðîçåí Ñðåäíîçàïàäåí". Ïðåç ïðîëåòòà, ïðåç ëÿòîòî è ïðåç åñåíòà ñòðîãèÿò âèä íà ñãðàäàòà ñå îìåêîòÿâàøå îò êëåíîâåòå, êîèòî ÿ îãðàæäàõà êàòî ãîðè÷êà, íî ñåãà - â êðàÿ íà ñóðîâàòà çèìà íà Àéîâà, êëåíîâåòå îùå áÿõà ãîëè è áèáëèîòåêàòà ïðèëè÷àøå íà ïðåêàëåíî ãîëÿìà ãðîáíèöà.
Íå ìó õàðåñâàøå - êàðàøå ãî äà ñå ÷óâñòâà íåñïîêîåí, áåç äà çíàå çàùî. Íàëè áåøå ñàìî áèáëèîòåêà, à íå ïîäçåìèÿòà íà Èíêâèçèöèÿòà. Âúïðåêè òîâà, äîêàòî èçìèíà ïúòÿ ïî ïëî÷êèòå äî âõîäà, â êîðåìà ìó ñå íàäèãíàõà íîâè êèñåëè âúëíè. Â êèñåëèíèòå èìàøå ñòðàíåí ñëàäúê ïðèâêóñ, êîéòî ìó íàïîìíè çà íåùî... ìîæå áè íåùî ìíîãî îòäàâíàøíî. Òîé ñëîæè â óñòà åäíà ìåíòîëêà, çàïî÷íà äà ÿ õðóñêà è âçå âíåçàïíî ðåøåíèå. Ðå÷òà ìó ñè áåøå äîñòàòú÷íî äîáðà è â òîçè âèä. Íå ñòðàõîòíà, íî äîñòàòú÷íî äîáðà. Âñå ïàê ùåøå äà ÿ ÷åòå ïðåä "Ðîòàðè êëóá", à íå ïðåä Îáåäèíåíèòå íàöèè. Ñòèãà ãëóïîñòè. Ïî-äîáðå äà ñå âúðíå â êàíòîðàòà è äà ñå çàíèìàå ñ êîðåñïîíäåíöèÿòà ñè, êîÿòî áåøå èçîñòàâèë ñóòðèíòà.
Ïîíå÷è äà ñå îáúðíå è âíåçàïíî ñè ïîìèñëè: "Òàêà å òúïî. Íàèñòèíà òúïî. Èñêàø äà áúäå òúïî? Äîáðå. Íî òè ñå ñúãëàñè äà ïðîèçíåñåø òàçè ïðîêëåòà ðå÷ - çàùî äà íå ÿ íàïðàâèø äîáðà?"
Ñòîåøå ïðåä âõîäà, íàìðúùåí è íåðåøèòåëåí. Îáè÷àøå äà ñå çàáàâëÿâà â "Ðîòàðè". È Êðåéã îáè÷àøå òîâà. È Ôðàíê Ñòèâúíñ. Ïîâå÷åòî îò ìëàäèòå áèçíåñìåíè îò Äæúíêøúí ñèòè ãëåäàõà íàñìåøëèâî íà òåçè ñúáðàíèÿ. Íî ðÿäêî ïðîïóñêàõà íÿêîå îò òÿõ è Ñàì ìèñëåøå, ÷å çíàå çàùî - òîâà áåøå ìÿñòî, êúäåòî ìîæåøå äà ñå çàâúðæàò âðúçêè. Ìÿñòî, êúäåòî ÷îâåê êàòî íåãî ìîæåøå äà ñå ñðåùíå ñ íÿêîè îò ïî-âúçðàñòíèòå áèçíåñìåíè îò Äæúíêøúí ñèòè. Ñ õîðà êàòî Åëìúð Áàñêèí, ÷èÿòî áàíêà áåøå ïîìîãíàëà çà îòêðèâàíåòî íà òúðãîâñêè öåíòúð â Áèâúðòúí ïðåäè äâå ãîäèíè. Õîðà êàòî Äæîðäæ Êàíäè - êîéòî, êàêòî ðàçïðàâÿõà, ìîæåøå ñàìî ñ åäíî òåëåôîííî îáàæäàíå äà îñèãóðè òðè ìèëèîíà äîëàðà çà íÿêîÿ íîâà ðàçðàáîòêà... ñòèãà äà ïîèñêàøå.
Òàì èìàøå õîðà îò ìàëêèÿ ãðàä - õîðà, êîèòî ñå óâëè÷àõà îò ó÷èëèùíèòå ñúñòåçàíèÿ ïî áàñêåòáîë, ïîäñòðèãâàõà ñå ïðè Äæèìè, âìåñòî ñ ïèæàìè ñè ëÿãàõà ñúñ ñïîðòíè ôëàíåëêè è ãàùåòà, õîðà, êîèòî âñå îùå ïèåõà áèðà îò áóòèëêàòà. Òå âñúùíîñò áÿõà õîðàòà, êîèòî äâèæåõà æèâîòà â Äæúíêøúí ñèòè è êàòî ñå çàìèñëèø, íå áåøå ëè òî÷íî òîâà, êîåòî ãî êàðàøå äà èäâà òóê â ïåòúê âå÷åð? Êàòî ñå çàìèñëèø, íå áåøå ëè òî÷íî òîâà, çàðàäè êîåòî Êðåéã ñå áåøå îáàäèë â òàêàâà ïàíèêà, ñëåä êàòî îíçè ãëóïàâ àêðîáàò ñè áåøå ñ÷óïèë ãëóïàâèÿ âðàò? Èñêàø äà áúäåø çàáåëÿçàí îò òåçè, êîèòî äâèæàò è âúðòÿò æèâîòà... è òî íå çàùîòî ñè îïëåñêàë áèçíåñà. "Òå âñè÷êè ùå ñà ïèÿíè" - áåøå êàçàë Êðåéã, Íàîìè áåøå çàÿâèëà ñúùîòî, íî ñåãà íà Ñàì ìó ñå ñòðóâàøå, ÷å íå áåøå âèæäàë Åëìúð Áàñêèí äà ïèå íèùî äðóãî îñâåí êàôå. Íèòî âåäíúæ. À è òîé âåðîÿòíî íå áåøå åäèíñòâåí. Íÿêîè îò òÿõ ìîæåøå äà ñà ïèÿíè... íî íå âñè÷êè. À òåçè, êîèòî íÿìàøå äà ñà ïèÿíè, ìîæå áè ùÿõà äà ñà òî÷íî òåçè, êîèòî èìàõà çíà÷åíèå.
"Ñâúðøè ãî êàêòî òðÿáâà, Ñàì, è ìîæå äà ñè íàïðàâèø äîáðà óñëóãà. Íå å íåâúçìîæíî."
Íå. Íå áåøå íåâúçìîæíî. Ñëàáî âåðîÿòíî, ðàçáèðà ñå, íî íå è íåâúçìîæíî. À èìàøå è íåùî äðóãî - ñúâñåì îòäåëíî îò ïîëèòèöèòå â ñÿíêà, êîèòî ìîæåõà äà ïðèñúñòâàò èëè äà íå ïðèñúñòâàò íà ñúáðàíèåòî â "Ðîòàðè êëóá" â ïåòúê âå÷åð - òîé âèíàãè áåøå áèë ãîðä ïðåä ñåáå ñè, ÷å âúðøè ðàáîòàòà ñè ïî íàé-äîáðèÿ âúçìîæåí íà÷èí. À òîâà áåøå åäíà òúïà ìàëêà ðå÷. È òàêà?
"Â êðàÿ íà êðàèùàòà òîâà å åäíà òúïà ìàëêà ïðîâèíöèàëíà áèáëèîòåêà. Êàêâî é å ñòðàøíîòî? Äîðè è õðàñòè íå ðàñòàò îêîëî íåÿ."
Ñàì îòíîâî áåøå òðúãíàë êúì âõîäà, íî ñåãà ñå ñïðÿ è ÷åëîòî ìó ñå ñáðú÷êà îò òàçè ìèñúë. Ìèñúëòà áåøå ñòðàííà, èçãëåæäàøå, ÷å å äîøëà îòíèêúäå. ×å îêîëî áèáëèîòåêàòà íÿìàøå õðàñòè, òîâà êàêâî çíà÷åíèå èìàøå? Òîé íå çíàåøå... íî çíàåøå, ÷å îêàçà âúðõó íåãî ïî÷òè ìàãè÷åñêè åôåêò. Íåâîëíîòî ìó êîëåáàíèå èç÷åçíà è òîé îòíîâî òðúãíà íàïðåä. Èçêà÷è ÷åòèðèòå êàìåííè ñòúïàëà è ñïðÿ çà ìîìåíò. Ìÿñòîòî ïî íÿêàêúâ íà÷èí ïðèëè÷àøå íà ïóñòî. Õâàíà äðúæêàòà íà âðàòàòà è ñè ïîìèñëè: "Õâàùàì ñå íà áàñ, ÷å å çàêëþ÷åíî. Õâàùàì ñå íà áàñ, ÷å òîâà ìÿñòî å çàòâîðåíî â ïåòúê ñëåäîáåä." Â òàçè ìèñúë èìàøå íåùî ñòðàííî óñïîêîÿâàùî.
Íî ñòàðîìîäíàòà áðàâà ñå ïîääàäå ïîä íàòèñêà íà ïàëåöà ìó è òåæêàòà âðàòà áåçøóìíî ñå îòâîðè íàâúòðå. Ñàì âëåçå â ìàëêî ôîàéå ñ ìðàìîðåí ïîä íà øàõìàòíî ðàçïîëîæåíè ÷åðíè è áåëè êâàäðàòè. Â ñðåäàòà íà òîâà ïðåääâåðèå èìàøå òðèíîæíèê. Âúðõó òðèíîæíèêà áåøå ïîñòàâåíà òàáåëà. Íà òàáåëàòà èìàøå èçïèñàíà ñàìî åäíà äóìà ñ ìíîãî ãîëåìè áóêâè. Ïèøåøå:
ÒÈØÈÍÀ!
Íå ïèøåøå:
ÌÚË×ÀÍÈÅÒÎ Å ÇËÀÒÎ
èëè:
ÌÎËß, ÏÀÇÅÒÅ ÒÈØÈÍÀ
à ñàìî åäíà îãðîìíà, ÿðêà äóìà:
ÒÈØÈÍÀ!
- ß ãëåäàé - êàçà Ñàì. Ñàìî ãî ïðîìúðìîðè øåïíåøêîì, íî àêóñòèêàòà â çàëàòà áåøå ìíîãî äîáðà è ñëàáèÿò ìó øåïîò ñå óñèëè äî ñèëåí ðîïîò, êîåòî ãî íàêàðà äà ñå ñâèå. Êàòî ÷å ëè äóìèòå îòñêà÷àõà îò òàâàíà îáðàòíî âúðõó íåãî. Â òîçè ìîìåíò òîé ñå ïî÷óâñòâà îòíîâî â ÷åòâúðòè êëàñ è ãîñïîæà Ãëàñòúðñ ãî âèêàøå íà äúñêàòà çà òîâà, ÷å ñå å îáàäèë íà âèñîê ãëàñ òî÷íî êîãàòî íå òðÿáâà. Îãëåäà ñå íåñïîêîéíî, êàòî ÷å ëè â î÷àêâàíå íÿêîÿ ñâàäëèâà áèáëèîòåêàðêà äà èçñêî÷è îò ãëàâíàòà çàëà, çà äà âèäè êîé ñå å îñìåëèë äà íàðóøè òèøèíàòà.
"Ñòèãà, çà Áîãà. Òè ñè íà ÷åòèðèéñåò ãîäèíè. ×åòâúðòè êëàñ áåøå ìíîãî îòäàâíà, ìîì÷å."
Ñàìî ÷å íå ìó ñå âèæäàøå ìíîãî îòäàâíà. Îñîáåíî òóê. Òóê ÷åòâúðòè êëàñ èçãëåæäàøå òîëêîâà áëèçî, ÷å ìîæåøå äà ãî äîêîñíå ñ ðúêà.
Ïðåêîñè ìðàìîðíèÿ ïîä îò ëÿâàòà ñòðàíà íà òðèíîæíèêà. Íåñúçíàòåëíî ñòúïâàøå ñ ïðåíåñåíà íàïðåä òåæåñò, òàêà ÷å òîêîâåòå íà îáóâêèòå ìó äà íå òðàêàò, è âëåçå â ãëàâíàòà çàëà íà áèáëèîòåêàòà íà Äæúíêøúí ñèòè.
Ìíîæåñòâî ñòúêëåíè ãëîáóñè âèñÿõà îò òàâàíà (êîéòî áåøå ïîíå øåñò ìåòðà ïî-âèñîê îò òàâàíà íà ôîàéåòî), íî íèòî åäèí îò òÿõ íå ñâåòåøå. Ñâåòëèíàòà èäâàøå îò äâà ãîëåìè, íàêëîíåíè ïîä úãúë ïðîçîðåöà íà ïîêðèâà. Ïðè ñëúí÷åâî âðåìå ñâåòëèíàòà îò òÿõ ùåøå äà áúäå íàïúëíî äîñòàòú÷íà, çà äà îñâåòè ïîìåùåíèåòî; äîðè ùåøå äà ìó ïðèäàäå âåñåë è ïðèâåòëèâ âèä. Íî òîçè ïåòúê âðåìåòî áåøå îáëà÷íî è ìðà÷íî è îñâåòëåíèåòî áåøå ñëàáî. Úãëèòå íà çàëàòà áÿõà èçïúëíåíè ñ ìðà÷íà ïàÿæèíà îò ñåíêè.
Òîâà, êîåòî èçïèòà Ñàì, áåøå ÷óâñòâîòî, ÷å íåùî íå å â ðåä. Êàòî ÷å ëè íå ñàìî áåøå íàïðàâèë åäíà ñòúïêà ïðåç âðàòàòà è áåøå ïðåêîñèë ôîàéåòî - ÷óâñòâàøå ñå ñÿêàø áåøå âëÿçúë â äðóã ñâÿò - ñâÿò, èçîáùî íåïðèëè÷àù íà ìàëêèÿ ãðàä â Àéîâà, êîéòî òîé ïîíÿêîãà îáè÷àøå, ïîíÿêîãà ìðàçåøå, íî íàé-÷åñòî ïðèåìàøå òàêúâ, êàêúâòî ñè å. Âúçäóõúò òóê èçãëåæäàøå ïî-òåæúê îò íîðìàëíèÿ è ñÿêàø íå áåøå ïðîçðà÷åí êàòî íîðìàëåí âúçäóõ. Òèøèíàòà áåøå äåáåëà êàòî îäåÿëî è ñòóäåíà êàòî ñíÿã.
Áèáëèîòåêàòà áåøå ïóñòà.
Ðàôòîâåòå ñ êíèãè ãî îáãðàæäàõà âèñîêî íàä ãëàâàòà îò âñè÷êè ñòðàíè. Êàòî ïîãëåäíà íàãîðå êúì ïðîçîðöèòå íà òàâàíà ñ àðìèðàíè ñòúêëà, ìàëêî ìó ñå çàâè ñâÿò è çà ìèã ìó ñå ñòîðè, ÷å å îáúðíàò ñ ãëàâàòà íàäîëó, ÷å âèñè íàä äúëáîêà ïðàâîúãúëíà ÿìà, ñòåíèòå íà êîÿòî ñà ïîêðèòè ñ êíèãè.
Íà íÿêîëêî ìåñòà äî ñòåíàòà èìàøå ïîäïðåíè ñòúëáè - îò îíåçè, êîèòî ñå ïîñòàâÿò â óëåè è ñå äâèæàò, âúðõó ãóìåíè êîëåëà ïî ïîäà. Îãðîìíîòî åçåðî íà âèñîêàòà çàëà, êîåòî ñå ïðîñòèðàøå ìåæäó íåãî è áþðîòî çà âðúùàíå íà êíèãè íà îòñðåùíàòà ñòðàíà, ñå ïðåêúñâàøå îò äâà äúðâåíè îñòðîâà. Åäèíèÿò áåøå äúëãà äúáîâà ñòîéêà çà ñïèñàíèÿ. Íà ñòîéêàòà íà äúðâåíè ïðú÷êè âèñÿõà ïåðèîäè÷íè èçäàíèÿ - âñÿêî ïîäâúðçàíî â ÷èñòà íàéëîíîâà îáëîæêà. Ïðèëè÷àõà íà êîæè íà ñòðàííè æèâîòíè, îñòàâåíè äà ñå ñóøàò â òàçè òèõà ñòàÿ. Íà åäíà òàáåëà, çàêà÷åíà íà âúðõà íà ñòîéêàòà, èìàøå çàïîâåä:
ÂÐÚÙÀÉÒÅ ÂÑÈ×ÊÈ ÑÏÈÑÀÍÈß ÍÀ ÌÅÑÒÀÒÀ ÈÌ!
Îòëÿâî íà ñòîéêàòà çà ñïèñàíèÿ èìàøå ðàôò ñúñ ñúâñåì íîâè ðîìàíè è íàó÷íîïîïóëÿðíè êíèãè. Íà òàáåëàòà íàä ðàôòà áåøå îáÿâåíî, ÷å òå ìîãàò äà ñå âçèìàò çà ñðîê îò ñåäåì äíè.
Ñàì ïðåìèíà ïðåç øèðîêàòà ïúòåêà ìåæäó ñïèñàíèÿòà è ðàôòà çà ñåäåìäíåâíèòå êíèãè. Óäàðèòå íà ïåòèòå ìó îòåêâàõà âúïðåêè ñòàðàíèåòî ìó äà ñå äâèæè áåçøóìíî. Îòêðè, ÷å ìó ñå èñêà äà áåøå ñå ïîääàë íà ïúðâîíà÷àëíèÿ ñè èìïóëñ ïðîñòî äà ñå îáúðíå è äà ñå âúðíå â êàíòîðàòà. Òîâà ìÿñòî áåøå ñòðàøíî. Âúïðåêè ÷å íà ìàñàòà èìàøå ìàëêà, ïîêðèòà ñ êàëúô êàìåðà çà ìèêðîôèëìè, êîÿòî áåøå âêëþ÷åíà è èçäàâàøå ëåê øóì, íÿìàøå íèêîãî - íèòî ìúæ, íèòî æåíà, êîéòî äà ðàáîòè ñ íåÿ. Íà ìàñàòà èìàøå òàáåëêà, íà êîÿòî áåøå íàïèñàíî
À. ËÎÐÖ
íî íèêúäå íàîêîëî íÿìàøå ñëåäà íèòî îò À. Ëîðö, íèòî îò íèêîãî äðóãèãî.
"Ìîæå áè èçíàñÿ âúðíàòè ìàòåðèàëè è èçïèñâà íîâèÿ áðîé íà "Áèáëèîòå÷íî ñïèñàíèå".
Ñàì èçïèòà ëóäî æåëàíèå äà îòâîðè óñòà è äà èçâèêà "Íàðåä ëè å âñè÷êî, À. Ëîðö?" Áúðçî ìó ìèíà. Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè íå áåøå ìÿñòî, êîåòî íàñúð÷àâà âíåçàïíèòå ïîðèâè.
Ìèñëèòå íà Ñàì âíåçàïíî ñå çàâúðòÿõà îêîëî åäíî ñòèõ÷å îò äåòñòâîòî ìó. "Ñòèãà âå÷å ñìÿõ, ñòèãà âå÷ çàáàâà. Êâàêåðèòå ñà äîøëè. Âèäÿò ëè óñìèâêà òóê, âåäíàãà òå ãëîáÿâàò."
"Äàëè àêî À. Ëîðö òå âèäè òóê äà ñå óñìèõâàø, âåäíàãà ùå òå ãëîáè?" - çà÷óäè ñå òîé. Îòíîâî ñå îãëåäà, ïî÷óâñòâà ìðà÷íàòà òèøèíà ñ íåðâíèòå ñè îêîí÷àíèÿ è ïîìèñëè, ÷å âúðõó òîâà ìîæå äà ñå íàïèøå êíèãà.
Âå÷å íå èçïèòâàøå æåëàíèå äà ïîëó÷è êíèãà ñ øåãè èëè "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä", íî âúïðåêè æåëàíèåòî ñè áåøå îìàãüîñàí îò íàäâèñíàëàòà, çàìðÿëà àòìîñôåðà. Òðúãíà êúì åäíà âðàòà âäÿñíî îò ñåäåìäíåâíèòå êíèãè. Íà òàáåëàòà íàä âðàòàòà áåøå íàïèñàíî, ÷å òîâà å Äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Áåøå ëè õîäèë â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà, êîãàòî ðàñòåøå â Ñåéíò Ëóèñ? Ñèãóðíî áåøå, íî ñïîìåíèòå ìó çà òîâà áÿõà íåÿñíè, äàëå÷íè è íå óñïÿâàøå äà ãè çàäúðæè. Âúïðåêè òîâà, êîãàòî ñå äîáëèæè äî âðàòàòà íà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà, èçïèòà ñòðàííî è çàáðàâåíî ÷óâñòâî. Ñÿêàø ñå âðúùàøå ó äîìà.
Âðàòàòà áåøå çàòâîðåíà. Âúðõó íåÿ âèñåøå êàðòèíà íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà, êîÿòî ãëåäàøå êúì Âúëêà, ëåãíàë â ëåãëîòî íà Áàáàòà. Âúëêúò áåøå ñ íîùíèöàòà íà Áàáàòà è ñ íîùíàòà é øàï÷èöà. Ïîêàçâàøå çúáèòå ñè. Ìåæäó òÿõ ñå ñòè÷àøå ïÿíà. Ïî ëèöåòî íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà áåøå èçïèñàí áåçãðàíè÷åí óæàñ - îò òîçè ïëàêàò ìîæåøå äà ñå èçâàäè çàêëþ÷åíèå, ÷å ùàñòëèâèÿò êðàé íà òàçè ïðèêàçêà - íà âñè÷êè ïðèêàçêè - å ïðîñòî óäîáíà ëúæà. Ðîäèòåëèòå ìîæå äà âÿðâàò íà òàêàâà ãëóïîñò, êàçâàøå ëèöåòî íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà, íî íå è ìàëêèòå, íàëè?
"×óäåñíî - ïîìèñëè ñè Ñàì. - Îáçàëàãàì ñå, ÷å ñ ïîäîáåí ïëàêàò íà âðàòàòà â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà èäâàò ìíîãî äåöà. Îáçàëàãàì ñå, ÷å îñîáåíî ãî õàðåñâàò ìàëêèòå."
Îòâîðè âðàòàòà è íàäíèêíà âúòðå.
×óâñòâîòî ìó íà áåçïîêîéñòâî èç÷åçíà - ìîìåíòàëíî áåøå î÷àðîâàí. Ïëàêàòúò íà âðàòàòà åñòåñòâåíî ñúâñåì íå áåøå íà ìÿñòî, íî âñè÷êî, êîåòî ñå íàìèðàøå çàä íåãî, áåøå ñúâñåì íàðåä. Ðàçáèðà ñå, ÷å êàòî äåòå áåøå ïîñåùàâàë áèáëèîòåêàòà - äîñòàòú÷åí áåøå åäèí ïîãëåä â òîçè ìàëúê ìîäåë íà ñâåòà, çà äà îñâåæè ñïîìåíèòå ñè. Áàùà ìó áåøå óìðÿë ìëàä - Ñàì áåøå åäèíñòâåíî äåòå, îòãëåæäàíî îò ðàáîòåùàòà ñè ìàéêà, êîÿòî âèæäàøå ðÿäêî, îáèêíîâåíî â íåäåëÿ èëè â ïðàçíèê. Êîãàòî íå ìîæåøå äà íàìåðè ïàðè çà êèíî ñëåä ó÷èëèùå - à òàêà áåøå ÷åñòî, - ðàáîòà âúðøåøå è áèáëèîòåêàòà, à ñòàÿòà, êîÿòî âèäÿ ñåãà, ãî âúðíà â îíåçè äíè ñ âíåçàïíà âúëíà îò íîñòàëãèÿ, êîÿòî áåøå ñëàäêà è òÿãîñòíà è ïî íåÿñåí íà÷èí ãî ïëàøåøå.
Îíîâà áåøå áèëî åäèí ìàëúê ñâÿò è òîâà òóê áåøå åäèí ìàëúê ñâÿò - îíîâà áåøå ñâåòúë ñâÿò, äîðè è â íàé-ìðà÷íèòå è äúæäîâíè äíè, òàêà áåøå è ñ òîçè. Â òàçè ñòàÿ íÿìàøå âèñÿùè ñòúêëåíè êúëáà - èìàøå ëóìèíåñöåíòíè ëàìïè, ñêðèòè çàä õëàäíèòå ïàíåëè íà âèñÿùèÿ òàâàí, è òå âñè÷êè ñâåòåõà, ïðîïúäèëè ñåíêèòå. Ìàñèòå áÿõà íå ïî-âèñîêè îò øåéñåòèíà ñàíòèìåòðà, à ñòîë÷åòàòà äî òÿõ áÿõà îùå ïî-íèñêè. Â òîçè ñâÿò âúçðàñòíèòå áèõà áèëè íåæåëàíè íàòðàïíèöè. Àêî íÿêîé âúçðàñòåí ñå îïèòàøå äà ñåäíå äî ìàñà, áè ÿ ïîâäèãíàë ñ êîëåíå, à çà äà ïèå âîäà îò ÷åøìè÷êàòà äî îòñðåùíàòà ñòåíà áè òðÿáâàëî äà ñå íàâåäå ñ ðèñê äà ñè ñ÷óïè ãëàâàòà.
Òóê ðàôòîâåòå íå ñå èçäèãàõà íà òàêàâà âèñî÷èíà è íå ïðåäèçâèêâàõà íåïðèÿòíî çàìàéâàíå. Òàâàíúò áåøå äîñòàòú÷íî íèñúê è òîâà ñúçäàâàøå óþò, íî íå áåøå òîëêîâà íèñúê, ÷å äà íàêàðà äåòåòî äà ñå ÷óâñòâà ñìà÷êàíî. Òóê íÿìàøå äúëãè ðåäèöè îò òîìîâå ñ òúìíà ïîäâúðçèÿ, à êíèãè, êîèòî íàïðàâî êðåùÿõà ñ ïúðâè÷íèòå ñè öâåòîâå - ÿðêîñèíè, ÷åðâåíè, æúëòè. Â òîçè ñâÿò áåøå êðàë äîêòîð Ñþñ*, êðàëèöà - Äæóäè Áëóì**, à ïðèíöîâå è ïðèíöåñè áÿõà îñòàíàëèòå ðàçêàçâà÷è. Òóê Ñàì èçïèòà ñòàðîòî ïðèÿòíî ÷óâñòâî ñëåä ó÷èëèùíèòå ÷àñîâå - íà ìÿñòîòî, êúäåòî êíèãèòå ïî÷òè ìîëåõà äà ãè äîêîñíåø, äà ãè âçåìåø â ðúöå, äà ãè ïîãëåäíåø, äà ãè èçñëåäâàø. È âñå ïàê òåçè ÷óâñòâà èìàõà è ñâîé ìðà÷åí ïðèâêóñ.
(* Ä-ð Ñþñ (Òèúäúð Ñþñ Ãåéçåë) (ð. 1904) - ïîïóëÿðåí àìåðèêàíñêè äåòñêè ïèñàòåë è èëþñòðàòîð.)
(** Äæóäè Áëóì (ð. 1938) - àìåðèêàíñêà äåòñêà ïèñàòåëêà.)
Íàé-ÿñíîòî ìó ÷óâñòâî îáà÷å áåøå ÷óâñòâîòî íà ïî÷òè áîëåçíåíî óäîâîëñòâèå. Íà ñòåíàòà èìàøå ñíèìêà íà êó÷åíöå ñ ãîëåìè, çàìèñëåíè î÷è. Ïî ëèöåòî íà êó÷åíöåòî ñå ÷åòåøå çàãðèæåíîñò è íàäåæäà, à ïîä íåãî áåøå íàïèñàíà åäíà îò ãîëåìèòå ñâåòîâíè èñòèíè: "ÒÐÓÄÍÎ Å ÄÀ ÁÚÄÅØ ÄÎÁÚÐ". Íà äðóãà ñòåíà èìàøå ðèñóíêà íà äèâè ïàòèöè, êîèòî âúðâÿò ïðåç òðúñòèêàòà êúì áðåãà íà ðåêàòà. Ïëàêàòúò îáÿâÿâàøå: "ÏÚÒ ÍÀ ÏÀÒÅÒÀÒÀ!"
Ñàì ïîãëåäíà íàëÿâî è ëåêàòà óñìèâêà íà óñòíèòå ìó ïúðâî çàñòèíà, à ïîñëå èç÷åçíà. Òóê èìàøå ïëàêàò, íà êîéòî áåøå ïîêàçàíà ãîëÿìà ÷åðíà êîëà, êîÿòî èçëèçà îò äâîðà íà ó÷èëèùíà ñãðàäà. Îò çàäíèÿ ïðîçîðåö ãëåäàøå ìîì÷åíöå. Ðúöåòå ìó áÿõà çàëåïåíè íà ñòúêëîòî, à óñòàòà ìó áåøå îòâîðåíà âúâ âèê. Çàä íåãî íàä êîðìèëîòî ñå áåøå ñãúðáèë ÷îâåê - ïî-òî÷íî íåÿñíà, çëîêîáíà ÷îâåøêà ôîðìà è êàðàøå ñúñ ñòðàøíà ñêîðîñò. Äóìèòå ïîä êàðòèíàòà áÿõà:
ÍÈÊÎÃÀ ÍÅ ÑÅ ÊÀ×ÂÀÉÒÅ ÏÐÈ ÍÅÏÎÇÍÀÒÈ!
Ñàì ðåøè, ÷å è òîçè ïëàêàò, è êàðòèíàòà íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà íà âðàòàòà íà äåòñêàòà áèáëèîòåêà ïðåäèçâèêâàò åäíè è ñúùè ïðèìèòèâíè ÷óâñòâà íà óæàñ, íî òîçè ïëàêàò áåøå ìíîãî ïî-ñìóùàâàù. Ðàçáèðà ñå, ÷å äåöàòà íå òðÿáâà äà ñå êà÷âàò ïðè íåïîçíàòè è, ðàçáèðà ñå, ÷å òðÿáâà äà áúäàò íàó÷åíè äà íå ãî ïðàâÿò, íî òîâà ëè å ïðàâèëíèÿò íà÷èí äà ñå íàó÷àò?
"Êîëêî ëè äåöà - çàïèòà ñå òîé - ñà ïðåæèâåëè öÿëà ñåäìèöà êîøìàðíè ñúíèùà áëàãîäàðåíèå íà òàçè ìàëêà ïðîÿâà íà îáùåñòâåíà ãðèæà?"
Èìàøå è îùå åäèí ïëàêàò, çàêà÷åí òî÷íî ïðåä áþðîòî çà âðúùàíå íà êíèãè. Òîé ïðåäèçâèêà ìðàçîâèòè òðúïêè ïî ãúðáà íà Ñàì. Íà íåãî áÿõà ïîêàçàíè óæàñåíè ìîì÷å è ìîìè÷å, êîèòî ñå ìú÷åõà äà ñå îñâîáîäÿò îò ìúæ ñ øëèôåð è ñèâà øàïêà. Ìúæúò èçãëåæäàøå ïîíå òðè ìåòðà âèñîê. Ñÿíêàòà ìó ïàäàøå âúðõó îáúðíàòèòå íàãîðå ëèöà íà äåöàòà. Ïåðèôåðèÿòà íà ñòàðîìîäíàòà ìó øàïêà õâúðëÿøå ñîáñòâåíà ñÿíêà è î÷èòå íà ìúæà ñ øëèôåðà áëåñòÿõà íåóìîëèìî îò ÷åðíèòå é äúëáèíè. Ïðèëè÷àõà íà êúñ÷åòà ëåä è èçó÷àâàõà äåöàòà ñ ìðà÷íèÿ ïîãëåä íà Âëàñòòà. Ìúæúò äúðæåøå ñëóæåáíà êàðòà ñúñ çàêðåïåíà âúðõó íåÿ çâåçäà - ñòðàííà çâåçäà, ïîíå ñ äåâåò ëú÷à. À ìîæå äà áÿõà è öÿëà äóçèíà. Íàäïèñúò îòäîëó ãëàñåøå:
ÏÀÇÅÒÅ ÑÅ ÎÒ ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀÒÀ ÏÎËÈÖÈß!
ÄÎÁÐÈÒÅ ÌÎÌ×ÅÒÀ È ÌÎÌÈ×ÅÒÀ ÂÐÚÙÀÒ ÊÍÈÃÈÒÅ ÑÈ ÍÀÂÐÅÌÅ!
Ïàê îíçè âêóñ â óñòàòà ìó. Ñëàäíèêàâ, íåïðèÿòåí âêóñ. Õðóìíà ìó åäíà ñòðàííà, ïëàøåùà ìèñúë: "Âå÷å ñúì âèæäàë òîçè ìúæ." Íî òîâà áåøå ãëóïàâî, ðàçáèðà ñå. Íàëè?
Ñàì ñè ïîìèñëè êàê òîçè ïëàêàò ùåøå äà ãî óïëàøè, àêî áåøå äåòå - êîëêî ìíîãî îò ïðîñòîòî, íåïîäïðàâåíî óäîâîëñòâèå ùåøå äà îòêðàäíå îò ñïîêîéíèÿ ïðèñòàí íà áèáëèîòåêàòà - è óñåòè êàê â ãúðäèòå ìó ñå íàäèãà âúëíà îò âúçìóùåíèå. Íàïðàâè åäíà êðà÷êà êúì ïëàêàòà, çà äà ðàçãëåäà ïî-îòáëèçî ñòðàííàòà çâåçäà è ñúùåâðåìåííî èçâàäè îò äæîáà ñè ðîëêàòà ñ áîíáîíè.
Òúêìî ñëàãàøå åäèí îò òÿõ â óñòàòà ñè, êîãàòî çàä íåãî ñå ÷ó ãëàñ:
- Å, çäðàâåéòå!
Òîé ïîäñêî÷è è ñå îáúðíà - ãîòîâ çà áèòêà ñ áèáëèîòå÷íèÿ äðàêîí, êîéòî íàé-íàêðàÿ ñå áåøå ïîêàçàë.

2.

Íå ñå ïîÿâè íèêàêúâ äðàêîí. Áåøå ñàìî åäíà çàêðúãëåíà áåëîêîñà æåíà íà îêîëî ïåòäåñåò è ïåò, êîÿòî áóòàøå êîëè÷êà ñ êíèãè âúðõó áåçøóìíè ãóìåíè êîëåëà. Áÿëàòà é êîñà ïàäàøå îêîëî ïðèÿòíîòî é, çàãëàäåíî ëèöå íà ïðèÿòíî ïîäðåäåíè êúäðèöè.
- Ïðåäïîëàãàì, ÷å òúðñèòå ìåí - êàçà òÿ. - Ãîñïîäèí Ïåêúì ëè âè èçïðàòè òóê?
- Íå âèäÿõ àáñîëþòíî íèêîãî.
- Òàêà ëè? Çíà÷è ñè å îòèøúë âêúùè - êàçà òÿ. - Âñúùíîñò íå ñúì èçíåíàäàíà, ïîíåæå å ïåòúê. Ãîñïîäèí Ïåêúì èäâà äà ïî÷èñòâà ïðàõà è äà ÷åòå âåñòíèêà ñè âñÿêà ñóòðèí îêîëî åäèíàéñåò. Òîé å ÷èñòà÷ - èçâúíùàòåí, ðàçáèðà ñå. Ïîíÿêîãà, ïîâå÷åòî ïîíåäåëíèöè, îñòàâà äî åäèí - åäèí è ïîëîâèíà, çàùîòî òîâà å äåíÿò, êîãàòî è ïðàõòà, è âåñòíèêúò ñà íàé-äåáåëè - íî íàëè çíàåòå êîëêî òúíúê å âåñòíèêúò â ïåòúê.
Ñàì ñå óñìèõíà.
- Äà ðàçáèðàì ëè, ÷å âèå ñòå áèáëèîòåêàðêàòà?
- Àç ñúì - êàçà ãîñïîæà Ëîðö è ìó ñå óñìèõíà. Íî Ñàì ðåøè, ÷å î÷èòå é íå ñå óñìèõâàò - î÷èòå é êàòî ÷å ëè ãî íàáëþäàâàõà âíèìàòåëíî, ïî÷òè õëàäíî. - À âèå ñòå...?
- Ñàì Ïèéáúëñ.
- Î, äà! Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè! Òîâà å âàøàòà èãðà!
- Ïðèçíàâàì ñå çà âèíîâåí.
- Ñúæàëÿâàì, ÷å ñòå íàìåðèëè ïðàçíî ãëàâíîòî îòäåëåíèå íà áèáëèîòåêàòà - ñèãóðíî ñòå ïîìèñëèëè, ÷å ñìå çàòâîðèëè è íÿêîé ïî ïîãðåøêà å îñòàâèë âðàòàòà îòâîðåíà.
- Âñúùíîñò - êàçà òîé - òàçè ìèñúë ìè ìèíà ïðåç óìà.
- Îò äâà äî ñåäåì òóê ñìå òðèìà äóøè - êàçà ãîñïîæà Ëîðö. - Â äâà ÷àñà çàïî÷âàò äà èçëèçàò ó÷åíèöèòå îò ó÷èëèùàòà - íàëè çíàåòå - íà÷àëíèÿò êóðñ â äâà, îñíîâíèÿò - â äâà è òðèéñåò, ãèìíàçèàëíèÿò - â äâà è ÷åòèðèéñåò è ïåò. Äåöàòà ñà íàé-âåðíèòå íè êëèåíòè è çà ìåí - íàé-æåëàíèòå. Îáè÷àì íàé-ìàëêèòå. Ïðåäè èìàõ ïîìîùíè÷êà ïðåç öåëèÿ äåí, íî ìèíàëàòà ãîäèíà Ãðàäñêèÿò ñúâåò îðÿçà áþäæåòà íè ñ îñåìñòîòèí äîëàðà è... - ãîñïîæà Ëîðö ñúáðà äëàíè è ãè ðàçìàõà êàòî îòëèòàùà ïòè÷êà. Óäèâèòåëåí, î÷àðîâàòåëåí æåñò.
"Çàùî òîãàâà - ïî÷óäè ñå Ñàì - íå ñå ÷óâñòâàì î÷àðîâàí èëè óäèâåí?"
Çàðàäè ïëàêàòèòå, ïîìèñëè òîé. Âñå îùå ñå ìú÷åøå äà ñâúðæå ×åðâåíàòà øàï÷èöà, êðåùÿùîòî äåòå â êîëàòà è ïîëèöàÿ ñúñ çàïëàøèòåëíèòå î÷è ñ òàçè óñìèõíàòà ïðîâèíöèàëíà áèáëèîòåêàðêà.
Òÿ ïðîòåãíà ðúêà - ìàëêà ðúêà, ñúùî òîëêîâà ïúëíà è çàêðúãëåíà, êîëêîòî è îñòàíàëèòå é ÷àñòè - ñúñ ñúâúðøåíî è íåïîäïðàâåíî äîâåðèå. Òîé ïîãëåäíà áåçèìåíèÿ é ïðúñò è âèäÿ, ÷å íà íåãî íÿìàøå ïðúñòåí - çíà÷è òÿ âñå ïàê íå áåøå ãîñïîæà Ëîðö. Ôàêòúò, ÷å å íåîìúæåíà, ãî ïîðàçè ñ òîâà, ÷å ÿ ïðàâåøå ñúâñåì òèïè÷íà, ñúâñåì ïðîâèíöèàëíà. Ïî÷òè êàðèêàòóðà - íàèñòèíà.
- Íå ñòå èäâàëè ïðåäè â áèáëèîòåêàòà íè, íàëè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ?
- Íå, áîÿ ñå, ÷å íå. È ìîëÿ, íàðè÷àéòå ìå Ñàì. - Íå çíàåøå äàëè íàèñòèíà èñêà äà áúäå Ñàì çà òàçè æåíà, íî òîé áåøå áèçíåñìåí â ìàëúê ãðàä - òúðãîâñêè àãåíò, àêî òðÿáâà äà ñå êàæå òî÷íî - è òîâà ãî êàðàøå àâòîìàòè÷íî äà ïðåäëàãà äà ãî íàðè÷àò íà ìàëêî èìå.
- Î, áëàãîäàðÿ, Ñàì.
Òîé ÷àêàøå â îòãîâîð òÿ ñúùî äà ìó ïðåäëîæè ìàëêîòî ñè èìå, íî òÿ ñàìî ãî ïîãëåäíà â î÷àêâàíå.
- Íàìèðàì ñå â èçâåñòíî çàòðóäíåíèå êàçà òîé. - Ñ ïëàíèðàíèÿ çà òàçè âå÷åð â "Ðîòàðè êëóá" îðàòîð ñå ñëó÷è çëîïîëóêà è...
- Î, êîëêî íåïðèÿòíî!
- Íå ñàìî çà íåãî, íî è çà ìåí. Îïðåäåëèõà ìå äà çàåìà ìÿñòîòî ìó.
- Î-î! - êàçà ãîñïîæèöà Ëîðö. Òîíúò é áåøå ðàçòðåâîæåí, íî î÷èòå é ñå ðàçòâîðèõà îò óäèâëåíèå. È âñå ïàê Ñàì íå ñå ïî÷óâñòâà ïî-áëèçúê ñ íåÿ, âúïðåêè ÷å áåøå ÷îâåê, êîéòî îáèêíîâåíî áúðçî (ìàêàð è ïîâúðõíîñòíî) ñå ñáëèæàâàøå ñ äðóãèòå - òàêúâ òèï ÷îâåê, êîéòî èìàøå ìàëêî áëèçêè ïðèÿòåëè, íî âúïðåêè òîâà ñå ÷óâñòâàøå çàäúëæåí äà çàâúðçâà ðàçãîâîð ñ íåïîçíàòè â àñàíñüîðèòå.
- Ñíîùè íàïèñàõ åäíà ðå÷ è òàçè ñóòðèí ÿ ïðî÷åòîõ íà ìëàäàòà æåíà, íà êîÿòî äèêòóâàì ïèñìàòà ñè...
- Íàîìè Õèãèíñ - îáçàëàãàì ñå.
- Äà. Îòêúäå çíàåòå?
- Íàîìè å ðåäîâíà êëèåíòêà. Âçèìà ìíîãî ëþáîâíè ðîìàíè - Äæåíèôúð Áëåéê, Ðîçìàðè Ðîäæúðñ, Ïîë Øåëäúí - òàêèâà àâòîðè. - Òÿ ïîíèæè ãëàñ è ïðîäúëæè: - Êàçâà, ÷å ñà çà ìàéêà é, íî âñúùíîñò ìèñëÿ, ÷å ãè ÷åòå ñàìà.
Ñàì ñå çàñìÿ. Íàîìè íàèñòèíà èìàøå óíåñåíèòå î÷è íà çàïàëåí ÷èòàòåë íà ëþáîâíè ðîìàíè.
- Êàêòî è äà å, çíàì, ÷å òÿ å òîâà, êîåòî â ãîëåìèÿ ãðàä íàðè÷àò ñåêðåòàðêà ñúñ ñïåöèàëíè çàäà÷è. Ïðåäïîëàãàì, ÷å òóê, â Äæúíêøúí ñèòè, òÿ èçâúðøâà âñè÷êè ñåêðåòàðñêè ðàáîòè. Èçãëåæäà ìíîãî âåðîÿòíî òî÷íî òÿ äà å ìëàäàòà æåíà, çà êîÿòî ñïîìåíàõòå.
- Äà. Òÿ õàðåñà ðå÷òà ìè - èëè ïîíå òàêà êàçà, - íî ñìåòíà, ÷å å ìàëêî ñóõà. Ïðåäëîæè...
- "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà", îáçàëàãàì ñå!
- Å, íå ìîæà äà ñè ñïîìíè òî÷íîòî çàãëàâèå, íî òîâà çâó÷è âÿðíî. - Òîé ïîñïðÿ, ïîñëå ïîïèòà ëåêî ðàçòðåâîæåíî. - Â íåãî èìà ëè øåãè?
- Ñàìî òðèñòà ñòðàíèöè - êàçà òÿ. Ïðîòåãíà äÿñíàòà ñè ðúêà - è íà íåÿ, êàêòî íà ëÿâàòà, íÿìàøå ïðúñòåíè - è ãî äðúïíà çà ðúêàâà. - Åëàòå ñ ìåí. - Ïîâåäå ãî êúì âðàòàòà, êàòî ãî äúðæåøå çà ðúêàâà. - Ùå ðàçðåøà âñè÷êèòå âè ïðîáëåìè, Ñàì. Íàäÿâàì ñå ñàìî çà ñëåäâàùîòî âè èäâàíå â áèáëèîòåêàòà äà íå å íåîáõîäèìà êðèçèñíà ñèòóàöèÿ. Êíèãàòà å ìàëêà, íî å ìíîãî õóáàâà. Ïîíå àç ìèñëÿ òàêà, âúïðåêè ÷å, ðàçáèðà ñå, èìàì èçâåñòíè ïðåäóáåæäåíèÿ.
Ïðåìèíàõà ïðåç âðàòàòà â ìðà÷íèòå ñåíêè íà ãëàâíàòà çàëà íà áèáëèîòåêàòà. Ãîñïîæèöà Ëîðö ùðàêíà òðè êëþ÷à äî âðàòàòà è âèñÿùèòå ãëîáóñè ñå çàïàëèõà è õâúðëèõà ìåêà æúëòà ñâåòëèíà, êîÿòî ÷óâñòâèòåëíî ñòîïëè è ðàçâåñåëè çàëàòà.
- Òóê å òîëêîâà ìðà÷íî, êîãàòî ñå çàîáëà÷è - êàçà òÿ ñ äîâåðèòåëåí òîí, êîéòî ñÿêàø êàçâàøå: "Íèå ñå íàìèðàìå â èñòèíñêàòà áèáëèîòåêà." Âñå îùå äúðæåøå çäðàâî ðúêàâà íà Ñàì. - Íî, ðàçáèðà ñå, çíàåòå êàê ñå îïëàêâà Ãðàäñêèÿò ñúâåò îò ðàçõîäèòå ñè çà åëåêòðè÷åñòâî çà òàêîâà ìÿñòî... èëè ìîæå áè íå çíàåòå, íî ñå îáçàëàãàì, ÷å ìîæåòå äà ñå äîñåòèòå.
- Ìîãà - ñúãëàñè ñå Ñàì ñúùî ñ ãëàñ, ïîíèæåí ïî÷òè äî øåïîò.
- Íî òîâà å èñòèíñêè ïðàçíèê â ñðàâíåíèå ñ îòíîøåíèåòî êúì ðàçõîäèòå çà îòîïëåíèå ïðåç çèìàòà. - Òÿ âäèãíà î÷è. - Íåôòúò å òîëêîâà ñêúï. Çàðàäè îíåçè àðàáè... à ñåãà âèæòå êàêâî ñìÿòàò äà íàïðàâÿò - äà íàåìàò ðåëèãèîçíè óáèéöè, êîèòî äà ñå îïèòâàò äà óáèâàò ïèñàòåëè.
- Íàèñòèíà èçãëåæäà ìàëêî ãðóáî - êàçà Ñàì è ïî íÿêàêâà ïðè÷èíà ñå óñåòè, ÷å ìèñëè îòíîâî çà ïëàêàòà ñ âèñîêèÿ ìúæ - îíçè ñúñ ñòðàííàòà çâåçäà íà êàðòàòà, îíçè, ÷èÿòî ñÿíêà òàêà çëîêîáíî ïàäàøå âúðõó îáúðíàòèòå íàãîðå ëèöà íà äåöàòà. Ïàäàøå âúðõó òÿõ êàòî ïåòíî.
- È, ðàçáèðà ñå, àç ñå ìîòàåõ â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Êîãàòî ñúì òàì, çàãóáâàì âñÿêàêâà ïðåäñòàâà çà âðåìåòî.
- Èíòåðåñíî ìÿñòî - êàçà Ñàì. Ñìÿòàøå äà ïðîäúëæè, äà ÿ ïîïèòà çà ïëàêàòèòå, íî ãîñïîæèöà Ëîðö ãî èçïðåâàðè. Çà Ñàì ñòàíà ÿñíî êîé òî÷íî îòãîâàðÿ çà òîâà ìàëêî ïúòåøåñòâèå â èíà÷å îáèêíîâåíèÿ äåí.
- Íàèñòèíà å òàêà! Ñåãà, äàéòå ìè ñàìî åäíà ìèíóòà. - Òÿ ñå ïðîòåãíà è ñëîæè ðúöå âúðõó ðàìåíåòå ìó - çà äà íàïðàâè òîâà, òðÿáâàøå äà ñå èçïðàâè íà ïðúñòè - è çà ìîìåíò íà Ñàì ìó äîéäå àáñóðäíàòà ìèñúë, ÷å èñêà äà ãî öåëóíå. Âìåñòî òîâà òÿ ãî íàòèñíà äà ñåäíå íà äúðâåíàòà ïåéêà äî ðàôòà çà ñåäåìäíåâíèòå êíèãè. - Çíàì òî÷íî êúäå äà íàìåðÿ êíèãèòå, êîèòî âè òðÿáâàò, Ñàì. Äîðè íå òðÿáâà äà ïîãëåæäàì â êàòàëîãà.
- Ìîãà äà ãè âçåìà è ñàì...
- Ñèãóðíà ñúì - êàçà òÿ, - íî òå ñà â ñïåöèàëíèÿ ñïðàâî÷åí îòäåë, à àç íå îáè÷àì äà ïóñêàì õîðà âúòðå, êîãàòî ìîãà äà ãî èçáåãíà. Çà òîâà êîìïðîìèñè íå ïðàâÿ, íî ïîíå âèíàãè çíàì êúäå äà íàìåðÿ íåùàòà, êîèòî ìè òðÿáâàò... ïîíå òàì îòçàä. Õîðàòà ñà òîëêîâà íåáðåæíè, òîëêîâà ìàëêî ãè èíòåðåñóâà ðåäúò, íàëè ðàçáèðàòå. Íàé-ëîøè ñà äåöàòà, íî è âúçðàñòíèòå ïðàâÿò áúðêîòèè, àêî ãè îñòàâèø. Íå ñå áåçïîêîéòå çà íèùî. Ùå ñå âúðíà ñëåä ñåêóíäà.
Ñàì íÿìàøå íàìåðåíèå äà ïðîòåñòèðà ïîâå÷å, íî è äà áåøå ïîèñêàë, íÿìàøå äà èìà âðåìå. Òÿ áåøå èç÷åçíàëà. Òîé ñåäåøå íà ïåéêàòà è îùå âåäíúæ ñå ïî÷óâñòâà êàòî ÷åòâúðòîêëàñíèê... êàòî ÷åòâúðòîêëàñíèê, êîéòî òîçè ïúò áåøå íàïðàâèë íåùî ëîøî, áåøå íàïðàâèë áúðêîòèÿ è ñåãà â ìåæäó÷àñèåòî íå ìîæåøå äà èçëåçå è äà èãðàå ñ äðóãèòå äåöà.
×óâàøå êàê ãîñïîæèöà Ëîðö ñå äâèæè â çàëàòà çàä áþðîòî çà âðúùàíå è ñå îãëåäà çàìèñëåíî. Íÿìàøå êàêâî äðóãî äà ãëåäà îñâåí êíèãè - íÿìàøå äîðè åäèí ñòàð ïåíñèîíåð, ÷åòÿù âåñòíèê èëè ïðåëèñòâàù ñïèñàíèå. Òîâà èçãëåæäàøå ñòðàííî. Íå áåøå î÷àêâàë â ïðîâèíöèàëíà áèáëèîòåêà êàòî òàçè äà èìà îãðîìíî îæèâëåíèå â åäèí íàé-îáèêíîâåí äåëíè÷åí ñëåäîáåä, íî ÷àê èçîáùî äà íÿìà íèêîé...
"Å, ïîíå ãîñïîäèí Ïåêúì å áèë òóê - ïîìèñëè ñè òîé, - íî å ïðèâúðøèë âåñòíèêà è ñè å îòèøúë âêúùè. Òîçè óæàñíî òúíúê âåñòíèê â ïåòúê, íàëè çíàåòå. Ñúùî è òúíêèÿ ñëîé ïðàõ." Ïîñëå óñåòè, ÷å ìîæåøå äà ñúäè ñàìî ïî äóìèòå íà ãîñïîæèöà Ëîðö, ÷å ãîñïîäèí Ïåêúì èçîáùî å áèë òóê.
"Ñúâñåì âÿðíî - íî çàùî áè ìå ëúãàëà?"
Íå çíàåøå è èçîáùî íå ìó ñå âÿðâàøå äà ãî å íàïðàâèëà, íî ñàìèÿò ôàêò, ÷å ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå ÷åñòíîñòòà íà æåíà ñ ïðèÿòíî ëèöå, ñ êîÿòî òîêó-ùî ñå å çàïîçíàë, ïîä÷åðòàâàøå öåíòðàëíèÿ óäèâèòåëåí ôàêò íà òàçè ñðåùà - òÿ íå ìó õàðåñâàøå. Íåçàâèñèìî îò ïðèÿòíîòî é ëèöå íå ìó õàðåñâàøå íè íàé-ìàëêî.
"Ïëàêàòèòå ñà âèíîâíè. Òè ñè ïîäãîòâåí äà íå õàðåñâàø ÍÈÊÎÃÎ, êîéòî áè ïîñòàâèë òàêèâà ïëàêàòè â äåòñêàòà ÷èòàëíÿ. Íî òîâà íÿìà çíà÷åíèå, çàùîòî å âñè÷êî íà âñè÷êî ìàëêî îòêëîíåíèå. Âçèìàé êíèãèòå è èçëèçàé."
Òîé ñå ïîïðåìåñòè íà ïåéêàòà, ïîãëåäíà íàãîðå è âèäÿ íà ñòåíàòà ñëåäíèòå äóìè:
"Àêî èñêàø äà ðàçáåðåø êàê íÿêîé ñå îòíàñÿ ñ æåíà ñè è äåöàòà ñè, ïîãëåäíè êàê ñå îòíàñÿ ñ êíèãèòå ñè."
Ðàëô Óîëäî Åìåðñúí
Íå ãî áåøå ãðèæà è çà òàçè ìàëêà ìîðàëíà ïîóêà. Íå çíàåøå òî÷íî çàùî... îñâåí ÷å, ïîìèñëè òîé, çà ÷îâåê, äîðè è äà å êíèæåí ïëúõ, ìîæå äà ñå î÷àêâà, ÷å ùå ñå îòíàñÿ êúì ñåìåéñòâîòî ñè ìàëêî ïî-äîáðå, îòêîëêîòî êúì ÷åòèâîòî ñè. Äåâèçúò, íàïèñàí ñúñ çëàòíè áóêâè ïî öÿëàòà äúëæèíà íà ëàêèðàíèÿ äúá, ñâåòåøå íàä íåãî, ñÿêàø ìó ïðåäëàãàøå äà ðàçìèñëè ïî-äîáðå.
Ïðåäè äà óñïåå äà ãî íàïðàâè, ãîñïîæèöà Ëîðö ñå âúðíà, ïîâäèãíà ïðåãðàäàòà äî áþðîòî çà âðúùàíå, âëåçå çàä íåÿ è âíèìàòåëíî ÿ ïîñòàâè îáðàòíî íà ìÿñòîòî é.
- Ìèñëÿ, ÷å èìàì òîâà, êîåòî âè òðÿáâà - êàçà âåñåëî òÿ. - Íàäÿâàì ñå äà ñå ñúãëàñèòå ñ ìåí.
Ïîäàäå ìó äâå êíèãè. Åäíàòà áåøå "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" ïîä ðåäàêöèÿòà íà Êåíò Àäåëìåí, à äðóãàòà áåøå "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Ïîñëåäíàòà êíèãà ñïîðåä îáëîæêàòà (êîÿòî íà ñâîé ðåä áåøå ïîñòàâåíà â çäðàâà íàéëîíîâà ïîäâúðçèÿ) áåøå íå òî÷íî ðåäàêòèðàíà, à ïîäáðàíà îò íÿêîÿ ñè Õåéçúë Ôåëåìàí.
Îò îáëîæêàòà îáåùàâàõà:
"Ñòèõîâå çà æèâîòà! Ñòèõîâå çà äîìà è ìàéêàòà! Ñòèõîâå çà ñìÿõ è çàãàäêè! Ñòèõîâå, êîèòî íàé-÷åñòî ñà èñêàíè îò ÷èòàòåëèòå íà ðåöåíçèèòå çà êíèãè íà "Íþ Éîðê òàéìñ". Ïî-íàòàòúê ñå ñúîáùàâàøå, ÷å Õåéçúë Ôåëåìàí å óñïÿëà äà íàïèïà ïîåòè÷íèÿ ïóëñ íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä.
Ñàì ÿ ïîãëåäíà ñ èçâåñòíî ñúìíåíèå è òÿ áåç óñèëèå ïðî÷åòå ìèñëèòå ìó.
- Äà, çíàì, ÷å èçãëåæäàò ñòàðîìîäíè - êàçà ãîñïîæèöà Ëîðö. - Îñîáåíî â íàøè äíè, êîãàòî å ïúëíî ñ êíèãè çà ñàìîîáðàçîâàíå. Ìèñëÿ, ÷å àêî âëåçåòå â íÿêîÿ îò ìíîãîáðîéíèòå êíèæàðíèöè â öåíòúðà íà Ñèäàð Ðàïèäñ, ìîæå äà íàìåðèòå öÿëà äóçèíà êíèãè â ïîìîù íà íà÷èíàåùèÿ îðàòîð. Íî íèòî åäíà îò òÿõ íå å äîáðà êîëêîòî òåçè, Ñàì. Íàèñòèíà âÿðâàì, ÷å òåçè êíèãè ñà íàé-äîáðèòå ïîìîùíèöè çà ìúæå è æåíè, çà êîèòî îðàòîðñêîòî èçêóñòâî å íåùî íîâî.
- Ñ äðóãè äóìè, çà íà÷èíàåùè - êàçà Ñàì è ñå óñìèõíà.
- Àìè, äà. Äà âçåìåì íàïðèìåð "Ëþáèìèòå ïîåìè". Âòîðèÿò ðàçäåë íà êíèãàòà - çàïî÷âà íà ñòðàíèöà øåéñåò è øåñòà, àêî íå ìå ëúæå ïàìåòòà - ñå íàðè÷à "Âäúõíîâåíèå". Ïî÷òè ñèãóðíî â íåãî ìîæåòå äà íàìåðèòå íåùî, êîåòî ùå áúäå êóëìèíàöèÿòà íà ðå÷òà âè, Ñàì. È ùå îòêðèåòå, ÷å ñëóøàòåëèòå âè, äîðè äà çàáðàâÿò âñè÷êî äðóãî, ùå çàïîìíÿò äîáðå ïîäáðàíèòå ñòèõîâå. Îñîáåíî àêî ñà ëåêî...
- Ïèÿíè - êàçà òîé.
- Áèõ èçïîëçâàëà äóìàòà "çàìàÿíè" - êàçà òÿ ñ ëåê óïðåê, - ìàêàð äà ïðåäïîëàãàì, ÷å ãè ïîçíàâàòå ïî-äîáðå îò ìåí. - Íî ïîãëåäúò, êîéòî ìó õâúðëè, ïîêàçâàøå, ÷å ãî êàçâà ñàìî çàùîòî å ó÷òèâà.
Òÿ âäèãíà "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà". Îáëîæêàòà ïðåäñòàâëÿâàøå õóìîðèñòè÷íà ðèñóíêà íà çàëà, óêðàñåíà ñúñ çíàìåíà. Ìàëêè ãðóïè ìúæå â ñòàðîìîäíî âå÷åðíî îáëåêëî ñåäÿõà íà ìàñè ñ ïèòèåòà ïðåä òÿõ. Âñè÷êè èçãëåæäàõà êàòî ÷å ëè èì ñå ãàäè. Ìúæúò çàä êàòåäðàòà - ñúùî âúâ âå÷åðíî îáëåêëî è î÷åâèäíî ïðîèçíàñÿù ðå÷òà ñè ñëåä âå÷åðÿòà - èì ñå õèëåøå ïîáåäîíîñíî. Ëè÷åøå, ÷å èìà îãðîìåí óñïåõ.
- Â íà÷àëîòî èìà ðàçäåë ïî òåîðèÿòà íà ðå÷èòå ñëåä îôèöèàëíà âå÷åðÿ - êàçà ãîñïîæèöà Ëîðö, - íî ïîíåæå íå ìè ïðàâèòå âïå÷àòëåíèå íà ÷îâåê, êîéòî èñêà äà íàïðàâè êàðèåðà â òàçè îáëàñò...
- Òóê óëó÷èõòå - îõîòíî ñå ñúãëàñè Ñàì.
- ... âè ñúâåòâàì íàïðàâî äà ïðåìèíåòå êúì ñðåäíèÿ ðàçäåë, êîéòî ñå íàðè÷à "Æèâà ðå÷". Òàì ùå íàìåðèòå øåãè è èñòîðèè, ðàçäåëåíè íà òðè êàòåãîðèè: "Êàê äà ãè ïðåäðàçïîëîæèì", "Êàê äà ãè ðàçìåêíåì" è "Êàê äà ãè ñïå÷åëèì".
"Çâó÷è êàòî íàðú÷íèê çà æèãîëî" - ïîìèñëè ñè Ñàì, íî íå ãî êàçà.
Òÿ îòíîâî ïðî÷åòå ìèñëèòå ìó.
- Ìèñëÿ, ÷å â òîâà ñå ñúäúðæàò íÿêàêâè íàìåöè - íî òåçè êíèãè ñà èçäàäåíè â ïî-ïðîñòè, ïî-íåâèííè âðåìåíà. Ïî-òî÷íî â êðàÿ íà òðèéñåòòå ãîäèíè.
- Ìíîãî ïî-íåâèííè íàèñòèíà - êàçà Ñàì è ñè ïîìèñëè çà çàïóñíàòè èçñóøåíè ñòîïàíñòâà, ìîìè÷åíöà â áàñìåíè ðîêëè íà öâåò÷åòà è ñêóï÷åíè áèäîíâèëè, îáãðàäåíè îò ïîëèöàè, ðàçìàõâàùè ïàëêè.
- Íî è äâåòå êíèãè âñå îùå âúðøàò ðàáîòà - êàçà òÿ è çà ïî-ñèãóðíî ãè ïîòóïà ñ ðúêà, - à â òîçè áèçíåñ òîâà å âàæíîòî, íàëè, Ñàì? Ðåçóëòàòèòå.
- Äà... ìàé ÷å å òàêà.
Òîé ÿ ïîãëåäíà çàìèñëåíî, à ãîñïîæèöà Ëîðö ïîâäèãíà âåæäè - ñÿêàø èñêàøå äà çàùèòè äóìèòå ñè.
- Êàæåòå ìè çà êàêâî ìèñëèòå - êàçà òÿ.
- Ìèñëåõ ñè êîëêî ðÿäêî å òîâà ñúáèòèå â æèâîòà ìè êàòî âúçðàñòåí - êàçà òîé. - Íå ÷àê íå÷óâàíî, íî ðÿäêî. Äîéäîõ äà âçåìà êíèãè, çà äà îæèâÿ ðå÷òà ñè è âèå, èçãëåæäà, ìè äàäîõòå òî÷íî òîâà, çà êîåòî ñúì äîøúë. Ïîäîáíî íåùî íå ñå ñëó÷âà ìíîãî ÷åñòî â òîçè ñâÿò, â êîéòî íå ìîæåø äà ïîëó÷èø äîðè íÿêîëêî õóáàâè àãíåøêè ïúðæîëè îò ìàãàçèíà, êîãàòî ñà òè ïðåä î÷èòå.
Òÿ ñå óñìèõíà. Óñìèâêàòà é ïîêàçâàøå íåïîäïðàâåíî óäîâîëñòâèå... ñàìî ÷å Ñàì îùå âåäíúæ çàáåëÿçà, ÷å î÷èòå é íå ñå óñìèõâàò. Íå ñè áÿõà ïðîìåíèëè èçðàæåíèåòî, îòêàêòî ÿ áåøå îòêðèë (èëè òÿ ãî áåøå îòêðèëà) â äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Ïðîñòî ïðîäúëæàâàõà äà ãëåäàò.
- Ìàé ÷å òîêó-ùî ïîëó÷èõ êîìïëèìåíò.
- Òàêà å, ãîñïîæèöå. Ïîëó÷èõòå.
- Áëàãîäàðÿ, Ñàì. Ìíîãî âè áëàãîäàðÿ. Êàçâàò, ÷å ñ ëàñêàòåëñòâî ìîãàò äà èçìúêíàò âñè÷êî îò òåáå, íî ñå áîÿ, ÷å òðÿáâà äà âè ïîèñêàì è äâà äîëàðà.
- Òàêà ëè?
- Òàêñàòà çà èçäàâàíå íà ÷èòàòåëñêà êàðòà çà âúçðàñòíè - ïîÿñíè òÿ, - íî âàæè çà òðè ãîäèíè, à ïîäíîâÿâàíåòî ñòðóâà ñàìî ïåòäåñåò öåíòà. Ñúãëàñåí ëè ñòå, èëè...
- Çâó÷è ÷óäåñíî.
- Òîãàâà åëàòå ñ ìåí - êàçà òÿ è Ñàì ÿ ïîñëåäâà äî áþðîòî çà âðúùàíå íà êíèãè.

3.

Òÿ ìó äàäå êàðòîí çà ïîïúëâàíå è òîé âïèñà èìåòî, àäðåñà, òåëåôîíèòå è ìåñòîðàáîòàòà ñè.
- Çíà÷è æèâååòå íà àâåíþ "Êåëòúí". Ïðåêðàñíî!
- Å, íà ìåí ìè õàðåñâà.
- Êúùèòå ñà êðàñèâè è ãîëåìè - áè òðÿáâàëî äà ñå îæåíèòå.
Òîé ñå ñåïíà.
- Êàê ðàçáðàõòå, ÷å íå ñúì æåíåí?
- Ïî ñúùèÿ íà÷èí, ïî êîéòî âèå ðàçáðàõòå, ÷å àç íå ñúì - êàçà òÿ. Óñìèõíà ñå äÿâîëèòî êàòî êîòêà. - Íÿìàòå íèùî íà áåçèìåíèÿ íà ëÿâàòà ðúêà.
- Î - êàçà òîé ñìóòåíî è ñå óñìèõíà. Íå ñå ïîëó÷è îáè÷àéíàòà ìó ëú÷èñòà óñìèâêà - óñåòè òîïëèíà âúðõó áóçèòå ñè.
- Äâà äîëàðà, ìîëÿ.
Ïîäàäå é äâå áàíêíîòè ïî åäèí äîëàð. Òÿ îòèäå äî ìàëêî áþðî, íà êîåòî èìàøå ñòàðèííà ïèøåùà ìàøèíà è íàïèñà íà íåÿ íåùî âúðõó ñâåòëîîðàíæåâà êàðòà. Äîíåñå ÿ îáðàòíî äî áþðîòî çà çàïèñâàíå, ïîäïèñà ñå íàé-îòäîëó ñúñ çàìàõ è ïîñëå ÿ áóòíà êúì íåãî.
- Ìîëÿ, ïðîâåðåòå äàëè âñè÷êè ñâåäåíèÿ ñà âåðíè.
Ñàì ïðîâåðè.
- Âñè÷êî å ÷óäåñíî.
Ïúðâîòî é èìå, îòáåëÿçà òîé, å Àðäåëèÿ. Õóáàâî èìå è äîñòà íåîáèêíîâåíî.
Òÿ îòíîâî âçå íîâàòà ìó ÷èòàòåëñêà êàðòà - òîé ñè ïîìèñëè, ÷å å ïúðâàòà, êîÿòî áåøå èìàë ñëåä îíàçè îò êîëåæà, à è îíàçè öåííà êàðòà áåøå èçïîëçâàë òâúðäå ìàëêî - è ÿ ñëîæè ïîä àïàðàòà çà ìèêðîôèëìè çàåäíî ñ ïî åäíà êàðòà, êîÿòî èçâàäè îò äæîáà íà âñÿêà îò êíèãèòå.
- Ìîæåòå äà çàäúðæèòå êíèãèòå íå ïîâå÷å îò ñåäìèöà, çàùîòî ñà îò Ñïåöèàëíèÿ ñïðàâî÷åí äàùåë. Òîâà å êàòåãîðèÿ, êîÿòî èçìèñëèõ ñàìà - çà êíèãè, çà êîèòî èìà ãîëÿìî òúðñåíå.
- Ìíîãî ëè ñå òúðñÿò ïîìàãàëàòà çà íà÷èíàåùè îðàòîðè?
- È òå, è êíèãèòå çà íåùà êàòî ïîïðàâêà íà âîäîïðîâîäè, ïðîñòè ôîêóñè, äúðæàíå â îáùåñòâîòî... ùå ñå èçíåíàäàòå êàêâè ñà êíèãèòå, êîèòî òúðñÿò õîðàòà ïðè íóæäà. Íî àç çíàì.
- Èìà ñè õàñ.
- Ðàáîòÿ òóê îò äúëãî, ìíîãî äúëãî âðåìå, Ñàì. À òåçè êíèãè íå ñå íàìèðàò, òàêà ÷å íåïðåìåííî ãè âúðíåòå äî øåñòè àïðèë. - Òÿ ïîâäèãíà ãëàâà è â î÷èòå é ïîïàäíà ñâåòëèíà. Ñàì ïî÷òè íå îáúðíà âíèìàíèå íà òîâà, êîåòî âèäÿ â òÿõ - ðåøè, ÷å å îòáëÿñúê, - íî íå áåøå. Áåøå ñâåòëèíà. Çà ìîìåíò Àðäåëèÿ Ëîðö èçãëåæäàøå òàêà, ñÿêàø âúâ âñÿêî îêî èìàøå ïî åäíà ñðåáúðíà ìîíåòà.
- Èëè? - ïîïèòà òîé è âíåçàïíî ïðåñòàíà äà ÷óâñòâà óñìèâêàòà ñè êàòî óñìèâêà - ÷óâñòâàøå ÿ êàòî ìàñêà.
- Èëè èíà÷å ùå òðÿáâà äà âè èçïðàòÿ Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé - êàçà òÿ.

4.

Çà ìèã ïîãëåäèòå èì ñå ñðåùíàõà è Ñàì ïîìèñëè, ÷å âèæäà èñòèíñêàòà Àðäåëèÿ Ëîðö è â òàçè æåíà íÿìàøå íèùî íèòî î÷àðîâàòåëíî, íèòî íåæíî, íèòî ñòàðîìîìèíñêî áèáëèîòåêàðñêî.
"Òàçè æåíà ìîæå íàèñòèíà äà áúäå îïàñíà" - ïîìèñëè ñè òîé è ïîñëå ëåêî îáúðêàí îòõâúðëè ìèñúëòà. Ìðà÷íèÿò äåí, à ìîæå áè è íàïðåæåíèåòî îò ïðåäñòîÿùàòà ðå÷" ãî çàâëàäÿâàõà. "Îïàñíà å íå ïîâå÷å îò êîìïîò îò ïðàñêîâè... à è íå å îò ìðà÷íèÿ äåí, íèòî îò ðîòàðèàíöèòå äîâå÷åðà. Âñè÷êî å çàðàäè ïðîêëåòèòå ïëàêàòè."
Âçå ïîä ìèøíèöà "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" è "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä" è ïî÷òè ñòèãíàõà äî âðàòàòà, êîãàòî îñúçíà, ÷å òÿ ãî èçïðàùà. Ñïðÿ íà ìÿñòî. Òÿ ãî ïîãëåäíà èçíåíàäàíà.
- Ìîãà ëè äà âè ïîìîëÿ íåùî, ãîñïîæèöå Ëîðö?
- Ðàçáèðà ñå, Ñàì. Çàòîâà ñúì òóê - äà îòãîâàðÿì íà âúïðîñè.
- Ñòàâà äóìà çà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà - êàçà òîé - è çà ïëàêàòèòå. Íÿêîè îò òÿõ ìå èçíåíàäàõà. Ïî÷òè ìå øîêèðàõà. - Î÷àêâàøå, ÷å äóìèòå ìó ùå ïðîçâó÷àò ïî÷òè êàòî çàáåëåæêà, êîÿòî áè îòïðàâèë áàïòèñòêè ïðîïîâåäíèê, àêî çúðíå èçïîä ñïèñàíèÿòà íà ìàñè÷êàòà çà êàôå íà íÿêîé îò åíîðèàøèòå ìó äà ñå ïîäàâà "Ïëåéáîé", íî âúîáùå íå ïðîçâó÷à òàêà. "Çàùîòî - ïîìèñëè ñè òîé - òîâà íå å îáèêíîâåíî ÷óâñòâî. Íàèñòèíà áÿõ øîêèðàí. Íèêàêâî ïî÷òè."
- Ïëàêàòè ëè? - ïîïèòà òÿ, íàìðúùè ñå, à ïîñëå ÷åëîòî é ñå ïðîÿñíè. Òÿ ñå ðàçñìÿ. - Î! Òðÿáâà äà ñòå âèäåëè Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé... è, ðàçáèðà ñå, Ãëóï÷î.
- Ãëóï÷î?
- Ïëàêàòà, íà êîéòî ïèøå: "ÍÈÊÎÃÀ ÍÅ ÑÅ ÊÀ×ÂÀÉÒÅ ÏÐÈ ÍÅÏÎÇÍÀÒÈ". Òàêà äåöàòà íàðåêîõà ìîì÷åíöåòî íà êàðòèíàòà. Îíîâà, êîåòî âèêà. Íàðåêîõà ãî Ãëóï÷î - ñïîðåä ìåí ãî ïðåçèðàò, çàùîòî å èçâúðøèë òàêîâà ãëóïàâî íåùî. Ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìíîãî ïîëåçíî, íå ñìÿòàòå ëè?
- Òîé íå âèêà - êàçà áàâíî Ñàì. - Òîé ïèùè.
Òÿ ñâè ðàìåíå.
- Âèêà, ïèùè, êàêâà å ðàçëèêàòà? Òóê ïî÷òè íå ñìå ÷óâàëè íèòî åäíîòî, íèòî äðóãîòî. Äåöàòà ñà ìíîãî äîáðè - ìíîãî ïî÷òèòåëíè.
- Íå ñå ñúìíÿâàì. - Áÿõà ñòèãíàëè îòíîâî âúâ ôîàéåòî è òîé ïîãëåäíà êúì òàáåëàòà íà òðèíîæíèêà - òàáåëàòà, íà êîÿòî íå ïèøåøå
ÌÚË×ÀÍÈÅÒÎ Å ÇËÀÒÎ
íèòî
ÌÎËß, ÎÏÈÒÀÉÒÅ ÑÅ ÄÀ ÏÀÇÈÒÅ ÒÈØÈÍÀ
à ïðîñòî ïðîâúçãëàñÿâàøå ñëåäíàòà íåîñïîðèìà çàïîâåä:
ÒÈØÈÍÀ!
- È îñâåí òîâà - âñè÷êî çàâèñè îò èíòåðïðåòàöèÿòà, íàëè?
- Ñèãóðíî - êàçà Ñàì. Ïî÷óâñòâà, ÷å ñå îïèòâàò äà ãî äîêàðàò - ïðè òîâà ìíîãî óñïåøíî - äî ïîçèöèÿ, êîÿòî íå áè èìàë ìîðàëíî ïðàâî äà çàåìå è â êîÿòî äèàëåêòèêàòà áè ïðèíàäëåæàëà íà Àðäåëèÿ Ëîðö. Òÿ ìó ñúçäàâàøå âïå÷àòëåíèåòî, ÷å å ñâèêíàëà ñ ïîäîáíè çàáåëåæêè è òîâà ãî êàðàøå äà óïîðñòâà. - Íî òåçè ïëàêàòè ìå ïîðàçèõà ñúñ ñâîÿòà êðàéíîñò.
- Òàêà ëè? - ïîïèòà ó÷òèâî òÿ.
Âå÷å áÿõà ñå ñïðåëè äî âúíøíàòà âðàòà.
- Äà. Ïëàøàò. - Òîé ñå ïðåñòðàøè è êàçà òîâà, êîåòî íàèñòèíà ñìÿòàøå. - Íå ñà ïîäõîäÿùè çà ìÿñòî, êúäåòî ñå ñúáèðàò ìàëêè äåöà.
Ïîìèñëè ñè, ÷å òîíúò ìó âñå ïàê íå çâó÷è òâúðäå íàçèäàòåëíî, ïîíå òàêà ìó ñå ñòîðè, è èçïèòà îáëåê÷åíèå.
Òÿ ñå óñìèõâàøå è òàçè óñìèâêà ãî ðàçñòðîè.
- Íå ñòå ïúðâèÿò, êîéòî èçðàçÿâà òàêîâà ìíåíèå, Ñàì. Âúçðàñòíèòå, êîèòî íÿìàò äåöà, íå ïîñåùàâàò ÷åñòî Äåòñêàòà áèáëèîòåêà, íî âñå ïàê èäâàò îò âðåìå íà âðåìå - ÷è÷îâöè, ëåëè, íÿêîé ïðèÿòåë íà ñàìîòíà ìàéêà, ïîåë çàäúëæåíèåòî äà ïðèáåðå äåòåòî é... èëè õîðà êàòî âàñ, Ñàì - êîèòî òúðñÿò ìåí.
"Õîðà â íóæäà - êàçâàõà õëàäíèòå é ñèíüî-ñèâè î÷è. - Õîðà, êîèòî èäâàò çà ïîìîù è òîãàâà, ñëåä êàòî âå÷å ñà ÏÎËÓ×ÈËÈ ïîìîù, çàïî÷âàò äà êðèòèêóâàò íà÷èíà, ïî êîéòî âúðøèì íåùàòà òóê, â Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè. Íà÷èíà, ïî êîéòî àç âúðøà íåùàòà â Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè."
- Çíà÷è ìèñëèòå, ÷å íå áèâà äà ñå áúðêàì - êàçà Ñàì ñ áëàã òîí. Íå ÷óâñòâàøå áëàãîñò - âíåçàïíî ïðåñòàíà äà ÷óâñòâà êàêâàòî è äà áèëî áëàãîñò, íî òîâà áåøå òðèê îò ïðîôåñèÿòà ìó è òîé ñå óâè â íåãî êàòî â çàùèòíî íàìåòàëî.
- Ñúâñåì íå. Ïðîñòî íå ðàçáèðàòå. Ïðàâèõìå äîïèòâàíå ìèíàëîòî ëÿòî, Ñàì - ÷àñò îò Ëÿòíàòà ïðîãðàìà çà ÷åòåíå. Íàðè÷àìå íàøàòà ïðîãðàìà "Ëåòíèòå ãîðåùèíè íà Äæúíêøúí ñèòè" è â íåÿ âñÿêî äåòå ïîëó÷àâà ïî åäíà òî÷êà çà âñÿêà êíèãà, êîÿòî ïðî÷åòå. Òîâà å åäíà îò ñòðàòåãèèòå, êîèòî ñìå ðàçðàáîòèëè, çà äà íàñúð÷èì äåöàòà äà ÷åòàò. Íàëè òîâà å åäíà îò íàé-ãîëåìèòå íè çàäà÷è.
"Íèå çíàåì êàêâî ïðàâèì - ìó êàçâàøå ñïîêîéíèÿò é ïîãëåä. - À àç ñúì ìíîãî ó÷òèâà, íàëè? Êàòî ñå èìà ïðåäâèä, ÷å âèå, êîéòî íèêîãà ïðåç æèâîòà ñè íå ñòå èäâàëè òóê, îò ïúðâîòî ñè íàäíèêâàíå çàïî÷âàòå äà èçñòðåëâàòå êðèòèêè."
Ñàì çàïî÷íà äà èçïèòâà ñèëíî íåóäîáñòâî. Äèàëåêòè÷åñêîòî áîéíî ïîëå âñå îùå íå áåøå çàâîþâàíî îò Àðäåëèÿ Ëîðö - ïîíå íå èçöÿëî, íî òîé îò÷åòå ôàêòà, ÷å ñå íàìèðà â îòñòúïëåíèå.
- Ñïîðåä äîïèòâàíåòî ëþáèìèÿò ôèëì ñðåä äåöàòà ìèíàëàòà ãîäèíà å áèë "Êîøìàð íà óëèöà Åëì, ÷àñò 5". Ëþáèìàòà èì ðîêãðóïà å "Ãúíñ åíä ðîóçèñ", à ñëåä íåÿ èäâà íÿêîé ñè Îçè Îçáúðí, çà êîãîòî íàó÷àâàì, ÷å ïî âðåìå íà êîíöåðòèòå ñè îòõàïâàë ãëàâèòå íà æèâè æèâîòíè. Ëþáèìèÿò èì ðîìàí å "Ëåáåäîâà ïåñåí". Òîâà å êíèãà íà óæàñèòå îò íÿêîé ñè Ðîáúðò Ìàêêåìúí. Íå ìîæåì äà çàïàçèì äîðè åäèí åêçåìïëÿð îò íåÿ, Ñàì. Ïðàâÿò ÿ íà ïàðöàë çà ñåäìèöè. Èìàõ åäèí åêçåìïëÿð â ïëàñòìàñîâà ïîäâúðçèÿ, íî, ðàçáèðà ñå, áåøå îòêðàäíàò. Îò íÿêîå îò ëîøèòå äåöà.
Óñòíèòå é ñå ñâèõà â òúíêà ëèíèÿ.
- Âòîðè â êëàñèðàíåòî áåøå åäèí ðîìàí íà óæàñèòå çà íÿêàêâî öâåòå - óáèåö íà íàñåêîìè è äåöà, íàðå÷åí "Öâåòÿ íà òàâàíà". Òàçè êíèãà áåøå íà ïúðâî ìÿñòî â ïðîäúëæåíèå íà öåëè ïåò ãîäèíè. À íÿêîè äîðè ñïîìåíàõà "Êúùàòà íà Ïåéòúí".
Òÿ ãî ïîãëåäíà ñ óêîð.
- Ñàìàòà àç íèêîãà íå ñúì ãëåäàëà íèòî åäèí îò ôèëìèòå îò ïîðåäèöàòà "Êîøìàð íà óëèöà Åëì". Íèêîãà íå ñúì ñëóøàëà ïëî÷à íà Îçè Îçáúðí è íÿìàì æåëàíèå çà òîâà, íèòî ïúê äà ïðî÷åòà ðîìàí îò Ðîáúðò Ìàêêåìúí, Ñòèâúí Êèíã èëè Â. Ñ. Àíäðþñ. Ðàçáèðàòå ëè êàêâî èñêàì äà êàæà, Ñàì?
- Ìèñëÿ, ÷å äà. Êàçâàòå, ÷å íÿìà äà å ÷åñòíî äà... - Òðÿáâàøå ìó òî÷íà äóìà, ïîòúðñè ÿ è ÿ íàìåðè. - ... äà ñå óçóðïèðàò âêóñîâåòå íà äåöàòà.
Òÿ ñå óñìèõíà ñèÿéíî - îñâåí î÷èòå é, â êîèòî îòíîâî èìàøå ìîíåòè.
- Òîâà å åäíî îò íåùàòà, íî íå å âñè÷êî. Ïëàêàòèòå â äåòñêàòà áèáëèîòåêà - êàêòî ïðèÿòíèòå, òàêà è òåçè, êîèòî ñà âè ðàçñòðîèëè - íè áÿõà äàäåíè îò Áèáëèîòå÷íàòà àñîöèàöèÿ íà Àéîâà. ÁÀÀ å ÷ëåí íà Áèáëèîòå÷íàòà àñîöèàöèÿ íà Ñðåäíèÿ çàïàä, à òÿ íà ñâîé ðåä å ÷ëåí íà Íàöèîíàëíàòà áèáëèîòå÷íà àñîöèàöèÿ, êîÿòî ñå èçäúðæà îñíîâíî îò äàíúöè. Îò áåçèìåííèÿ ãðàæäàíèí, òîåñò îò ìåí. È îò âàñ.
Ñàì çàïðèñòúïâà îò êðàê íà êðàê. Íå ìó ñå èñêàøå öÿë ñëåäîáåä äà ñëóøà ëåêöèÿ íà òåìà "Êàê âàøàòà áèáëèîòåêà ðàáîòè çà âàñ", íî íå áåøå ëè ÿ ïðåäèçâèêàë ñàì? Ìàé ÷å òàêà áåøå. Åäèíñòâåíîòî íåùî, â êîåòî áåøå àáñîëþòíî ñèãóðåí, áå, ÷å ñ òå÷åíèå íà âðåìåòî Àðäåëèÿ Ëîðö ìó õàðåñâà âñå ïî-ìàëêî è ïî-ìàëêî.
- Áèáëèîòå÷íàòà àñîöèàöèÿ íà Àéîâà âñåêè ìåñåö íè èçïðàùà ïî åäèí ëèñò ñ ðåïðîäóêöèè íà îêîëî ÷åòèðèéñåò ïëàêàòà - ïðîäúëæàâàøå íåóìîëèìî ãîñïîæèöà Ëîðö. - Ìîæåì äà èçáèðàìå ïåò îò òÿõ áåçïëàòíî - îñòàíàëèòå ñòðóâàò ïî òðè äîëàðà. Âèæäàì, ÷å ñòàâàòå íåñïîêîåí, Ñàì, íî íàèñòèíà çàñëóæàâàòå îáÿñíåíèå è íàé-ñåòíå ñòèãàìå äî ñúùíîñòòà íà íåùàòà.
- Àç ëè? Íå ñúì íåñïîêîåí - êàçà íåñïîêîéíî Ñàì.
Òÿ ìó ñå óñìèõíà è îòêðè çúáè, êîèòî áÿõà òâúðäå ðàâíè, çà äà ñà èñòèíñêè.
- Íèå ñè èìàìå Êîìèòåò íà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà - êàçà òÿ. - Êîé âëèçà â íåãî? Àìè äåöà, ðàçáèðà ñå! Äåâåò äåöà. ×åòèðè îò ãèìíàçèÿòà, òðè îò ïðîãèìíàçèÿòà è äâå îò íà÷àëíîòî ó÷èëèùå. Çà äà âëåçå â êîìèòåòà, âñÿêî äåòå òðÿáâà äà èìà ñðåäåí óñïåõ â ó÷èëèùå íàé-ìàëêî ïåò. Òå èçáèðàò íÿêîè îò íîâèòå êíèãè, êîèòî ïîðú÷âàìå, òå èçáðàõà íîâèòå çàâåñè è ìàñè ïðè ðåìîíòà ìèíàëàòà åñåí... è, ðàçáèðà ñå, òå èçáèðàò ïëàêàòèòå. Òîâà å, êàêòî âåäíúæ êàçà åäèí îò ìëàäèòå ó÷àñòíèöè â êîìèòåòà, "íàé-çàáàâíàòà ÷àñò". Ñåãà ðàçáèðàòå ëè?
- Äà - êàçà Ñàì. - Äåöàòà ñà èçáðàëè ×åðâåíàòà øàï÷èöà è Ãëóï÷î, è Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Òå èì õàðåñâàò, çàùîòî ñà ñòðàøíè.
- Ïðàâèëíî - çàñèÿ òÿ.
Èçâåäíúæ òîâà ìó îìðúçíà. Èìàøå íåùî â áèáëèîòåêàòà. Íå áÿõà òî÷íî ïëàêàòèòå, íèòî áèáëèîòåêàðêàòà, à ñàìàòà áèáëèîòåêà. Âíåçàïíî áèáëèîòåêàòà çàïðèëè÷à íà äðàçíåùà, âáåñÿâàùà òðåñêà, çàáèòà äúëáîêî â áóòà ìó. Íî êàêâîòî è äà áåøå, âå÷å... ìó ïèñâàøå.
- Ãîñïîæèöå Ëîðö, èìàòå ëè â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà íà âèäåîëåíòà "Êîøìàð íà óëèöà Åëì, ÷àñò 5"? Èëè êîëåêöèÿ îò àëáóìèòå íà "Ãúíñ åíä ðîóçèñ" è Îçè Îçáúðí?
- Ñàì, íå ðàçáèðàòå çà êàêâî ñòàâà äóìà - çàïî÷íà òÿ òúðïåëèâî.
- À êàêâî ùå êàæåòå, çà "Êúùàòà íà Ïåéòúí"? Èìàòå ëè åêçåìïëÿð îò íåÿ â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà ñàìî çàòîâà, çàùîòî íÿêîè äåöà ñà ÿ ÷åëè?
Äîêàòî ãîâîðåøå, òîé ñè ïîìèñëè: "Äàëè ÍßÊÎÉ âñå îùå ÷åòå òîâà ñòàðî íåùî?"
- Íå - êàçà òÿ è òîé âèäÿ, ÷å îò ðàçäðàçíåíèå ïî áóçèòå é èçáèâà ÷åðâåíèíà. Òîâà íå áåøå æåíà, êîÿòî áåøå ñâèêíàëà äà îñïîðâàò ïðåöåíêèòå é. - Íî èìàìå êíèãè çà ðàçáèâàíå íà êúùè, çà ìàëòðåòèðàíå íà äåöà îò ðîäèòåëèòå èì è çà êðàæáè. Ãîâîðÿ, ðàçáèðà ñå, çà "Òðèòå ìå÷êè", "Õåíçåë è Ãðåòåë" è "Äæåê è áîáåíîòî ñòúáëî". Î÷àêâàõ, ÷å ÷îâåê êàòî âàñ ùå ïðîÿâè ïî-ãîëÿìî ðàçáèðàíå, Ñàì.
"×îâåê, íà êîãîòî ñòå ïîìîãíàëà â íóæäà, èñêàòå äà êàæåòå - ïîìèñëè Ñàì, - íî, ïî äÿâîëèòå, óâàæàåìà ãîñïîæèöå, íå âè ëè ïëàùà ãðàäúò äà ïðàâèòå òîâà?"
Óñïÿ äà ñå îâëàäåå. Íå çíàåøå òî÷íî êàêâî èñêà äà êàæå òÿ ñ "÷îâåê êàòî âàñ", íå áåøå ñèãóðåí, ÷å èñêàøå äà çíàå, íî ðàçáèðàøå, ÷å òàçè äèñêóñèÿ å íà ðúáà äà èçëåçå îò êîíòðîë - äà ñå ïðåâúðíå â êàðàíèöà. Áåøå äîøúë òóê, çà äà íàìåðè ìàëêî îìåêîòèòåë, ñ êîéòî äà íàïðúñêà ðå÷òà ñè, à íå äà ñå ðàçïðàâÿ çà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà ñ ãëàâíàòà áèáëèîòåêàðêà.
- Èçâèíÿâàì ñå, àêî ñúì êàçàë íåùî, êîåòî âè å îáèäèëî - êàçà òîé, - à è íàèñòèíà òðÿáâà äà òðúãâàì.
- Äà - êàçà òÿ. - Ìèñëÿ, ÷å òðÿáâà. - "Èçâèíåíèåòî íå ñå ïðèåìà - òåëåãðàôèðàõà î÷èòå é. - Àáñîëþòíî íå ñå ïðèåìà."
- Ïðåäïîëàãàì - êàçà òîé, - ÷å ñúì ìàëêî íåðâåí îò äåáþòà ìè êàòî îðàòîð. À è ñíîùè äî êúñíî ðàáîòèõ âúðõó ðå÷òà ñè. - Óñìèõíà ñå ñúñ ñâîÿòà ñòàðà äîáðîäóøíà óñìèâêà ìàðêà "Ñàì Ïèéáúëñ" è âäèãíà êóôàð÷åòî ñè.
Òÿ îìåêíà ìàëêî, íî î÷èòå é âñå îùå áÿõà âðàæäåáíè.
- Ðàçáèðàì. Íèå ñìå òóê, çà äà ñëóæèì íà äàíúêîïëàòöèòå è, ðàçáèðà ñå, âèíàãè íè èíòåðåñóâà è êîíñòðóêòèâíàòà êðèòèêà îò òÿõíà ñòðàíà. - Òÿ äîðè ëåêî íàáëåãíà íà äóìàòà "êîíñòðóêòèâíà", çà äà ìó äàäå äà ðàçáåðå, ÷å íåãîâàòà ñúâñåì íå å áèëà òàêàâà.
Êðàé, ñëàâà Áîãó! Òîé èçïèòà ñèëíî æåëàíèå - ïî÷òè íåîáõîäèìîñò - äà íàïðàâè òàêà, ÷å âñè÷êî äà îòìèíå, äà ãî èçãëàäè êàòî ïîêðèâêà íà äîáðå îïðàâåíî ëåãëî. Òîâà âåðîÿòíî áåøå ÷àñò îò íàâèêà íà áèçíåñìåíà... èëè îò çàùèòíàòà îêðàñêà íà áèçíåñìåíà. Õðóìíà ìó åäíà ñòðàííà ìèñúë - ÷å òîâà, çà êîåòî íàèñòèíà áè òðÿáâàëî äà ãîâîðè òàçè âå÷åð, å çà ñðåùàòà ìó ñ Àðäåëèÿ Ëîðö. Òÿ ãîâîðåøå ïîâå÷å çà ñúðöåòî è äóõà íà ìàëêèÿ ãðàä, îòêîëêîòî öÿëàòà ìó íàïèñàíà ðå÷. Íå âñè÷êî ùåøå äà áúäå ëàñêàâî, íî ñúñ ñèãóðíîñò íÿìàøå äà å ñóõî. À è áè çâó÷àëî òàêà, êàêòî åäâà ëè áè çâó÷àëî íåùî â ðå÷èòå â ïåòúê âå÷åð â "Ðîòàðè" - íåïîäïðàâåíèÿ êðúã íà èñòèíàòà.
- Å, çà íÿêîëêî ñåêóíäè ìàëêî ñå ïîñêàðàõìå - ÷ó ñå òîé è âèäÿ êàê ðúêàòà ìó ñå ïðîòÿãà. - Ìàé ïîïðåêàëèõ. Íàäÿâàì ñå, ÷å íÿìà äà îñòàíåòå ñ ëîøî ÷óâñòâî.
Òÿ äîêîñíà ðúêàòà ìó. Êðàòêî, ñèìâîëè÷íî äîêîñâàíå. Õëàäíà, ãëàäêà ïëúò. Íÿêàê íåïðèÿòíà. Êàòî çäðàâèñâàíå ñúñ ñòîéêà çà ÷àäúðè.
- Íÿìà íèùî - êàçà ãîñïîæèöà Ëîðö, íî î÷èòå é ïðîäúëæàâàõà äà ãîâîðÿò ñúâñåì äðóãî.
- Å, äîáðå... Àç ùå òðúãâàì.
- Äà. Çàïîìíåòå - ñàìî åäíà ñåäìèöà, Ñàì. - Òÿ ïîâäèãíà ïðúñò. Ïîñî÷è ñ äîáðå ãëåäàí íîêúò êíèãèòå, êîèòî òîé äúðæåøå. È ñå óñìèõíà. Ñàì îòêðè â óñìèâêàòà é íåùî êðàéíî ñìóùàâàùî, íî äîðè è îò òîâà äà çàâèñåøå æèâîòúò ìó, íå áè ìîãúë äà êàæå êàêâî òî÷íî å òî. - Íå áèõ æåëàëà äà âè ïðàùàì áèáëèîòå÷íîòî ÷åíãå.
- Íå - ñúãëàñè ñå Ñàì. - È àç íå áèõ æåëàë òîâà.
- Ïðàâèëíî - êàçà Àðäåëèÿ Ëîðö. Âñå îùå ñå óñìèõâàøå. - Íå áèõòå æåëàëè.

5.

Êîãàòî ñòèãíà äî ñðåäàòà íà àëåÿòà êúì óëèöàòà, ëèöåòî íà îíîâà ïèùÿùî äåòå
("Ãëóï÷î, äåöàòà ãî íàðè÷àò Ãëóï÷î - ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìíîãî ïîëåçíî, íå ñìÿòàòå ëè?")
ñÿêàø îòíîâî ñå ïîÿâè ïðåä î÷èòå ìó, à çàåäíî ñ íåãî è åäíà ìèñúë - äîñòàòú÷íî ïðîñòà è ïðàêòè÷íà, çà äà ãî íàêàðà äà çàìðúçíå íà ìÿñòî. Áåøå ñëåäíàòà: àêî íà åäíî æóðè îò äåöà ìó ñå äàäå âúçìîæíîñò äà èçáåðå òàêúâ ïëàêàò, òî ìîæå è äà ãî íàïðàâè... íî âúçìîæíî ëè å êîÿòî è äà å Áèáëèîòå÷íà àñîöèàöèÿ - áèëà òÿ çà Àéîâà, çà Ñðåäíèÿ çàïàä èëè çà öÿëàòà ñòðàíà - íàèñòèíà äà èçïðàòè òàêúâ ïëàêàò?
Ñàì Ïèéáúëñ ïîìèñëè çà ìîëåùèòå ðúöå, çàëåïåíè âúðõó íå÷óïëèâîòî çàòâîðíè÷åñêî ñòúêëî, çà ïèùÿùàòà, èçêðèâåíà óñòà è èçâåäíúæ ðåøè, ÷å â òîâà íå å ïðîñòî òðóäíî äà ñå ïîâÿðâà. Â òîâà å íåâúçìîæíî äà ñå ïîâÿðâà.
È "Êúùàòà íà Ïåéòúí". Êàêâî îáùî èìàøå? Ïðåäïîëàãàøå, ÷å ïîâå÷åòî îò âúçðàñòíèòå, êîèòî ñà ïîñåùàâàëè áèáëèîòåêàòà, ñà çàáðàâèëè çà íåÿ. Íàèñòèíà ëè áåøå âúçìîæíî, íÿêîè îò äåöàòà èì - îò îíåçè, êîèòî ñà äîñòàòú÷íî ìàëêè, çà äà ïîñåùàâàò Äåòñêàòà áèáëèîòåêà - äà ñà ïðåîòêðèëè òîçè ìóçååí åêñïîíàò? "Íå âÿðâàì è â òîâà."
Íÿìàøå æåëàíèå äà ïîíåñå íîâà äîçà îò ãíåâà íà Àðäåëèÿ Ëîðö - è ïúðâàòà ìó áåøå äîñòàòú÷íà, à è èìàøå ÷óâñòâîòî, ÷å êîï÷åòî íà ìîùíîñòòà é äàëå÷ íå áåøå çàâúðòÿíî äî êðàåí ïðåäåë, - íî òåçè ìèñëè áÿõà äîñòàòú÷íî ñèëíè, çà äà ãî íàêàðàò äà ñå îáúðíå.
Òÿ ñè áåøå îòèøëà.
Âðàòèòå íà áèáëèîòåêàòà áÿõà çàòâîðåíè êàòî âåðòèêàëíèÿ ïðîöåï íà óñòà â çàìèñëåíîòî ãðàíèòíî ëèöå.
Ñàì îñòàíà íà ìÿñòîòî ñè îùå ìàëêî, ïîñëå çàáúðçà êúì òðîòîàðà, êúäåòî áåøå ïàðêèðàë êîëàòà ñè.

Ãëàâà 3
Ðå÷òà íà Ñàì

1.

Èìàøå âúîäóøåâÿâàù óñïåõ.
Çàïî÷íà ñ äâå ñîáñòâåíè àäàïòàöèè íà äâà àíåêäîòà îò ðàçäåëà "Êàê äà ãè ïðåäðàçïîëîæèì" îò "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" - åäèíèÿ çà ôåðìåð, êîéòî ñå îïèòàë äà ïëàñèðà íà åäðî ñîáñòâåíàòà ñè ïðîäóêöèÿ, à äðóãèÿ çà ïðîäàâàíå íà çàìðàçåíè ÿñòèÿ íà åñêèìîñè è èçïîëçâà òðåòè â ñðåäàòà (êîÿòî íàèñòèíà áåøå äîñòà ñóõè÷êà). Äðóã äîáúð àíåêäîò îòêðè â ïîäðàçäåëà "Êàê äà ãè ñïå÷åëèì", çàïî÷íà äà ãî ïîä÷åðòàâà, à ïîñëå ñè ñïîìíè çà Àðäåëèÿ Ëîðö è "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". "Ùå îòêðèåòå, ÷å ñëóøàòåëèòå âè, äîðè äà çàáðàâÿò âñè÷êî äðóãî, ùå çàïîìíÿò äîáðå ïîäáðàíèòå ñòèõîâå" - áåøå êàçàëà òÿ è Ñàì íàìåðè åäíî äîáðî êðàòêî ñòèõîòâîðåíèå â ðàçäåëà "Âäúõíîâåíèå" òî÷íî êàêòî òÿ ãî áåøå ïîñúâåòâàëà.
Ïîãëåäíà íàäîëó êúì îáúðíàòèòå êúì íåãî ëèöà íà êîëåãèòå ìó ðîòàðèàíöè è êàçà:
- Îïèòàõ ñå äà âè èçëîæà íÿêîè îò ïðè÷èíèòå çàùî æèâåÿ è ðàáîòÿ â òàêúâ ìàëúê ãðàä, êàêúâòî å Äæúíêøúí ñèòè, è ñå íàäÿâàì, ÷å òå ïîíå èìàò íÿêàêúâ ñìèñúë. Àêî íå å òàêà, òî àç ñúì çàãàçèë çäðàâàòà.
Òåçè äóìè áÿõà àïëîäèðàíè ñ òúòåí îò äîáðîäóøåí ñìÿõ (è ïîëúõ íà ñìåñèöà îò øîòëàíäñêî è àìåðèêàíñêî óèñêè).
Ñàì îáèëíî ñå ïîòåøå, íî ñå ÷óâñòâàøå ìíîãî äîáðå è áåøå çàïî÷íàë äà âÿðâà, ÷å ùå ñå èçìúêíå íåâðåäèì îò òàçè èñòîðèÿ. Ìèêðîôîíúò áåøå çàïèùÿë ñàìî âåäíúæ, íèêîé íå ñè áåøå èçëÿçúë, íèêîé íå áåøå õâúðëèë ïî íåãî õðàíà è èìàøå ñàìî íÿêîëêî äþäþêàíèÿ - ïðè òîâà äîáðîäóøíè.
- Ìèñëÿ, ÷å åäèí ïîåò, íàðå÷åí Ñïåíñúð Ìàéêúë Ôðèé å îáîáùèë íåùàòà, êîèòî ñå îïèòàõ äà âè êàæà, ïî-äîáðå, îòêîëêîòî àç áèõ ìîãúë. Âèæäàòå ëè, ïî÷òè âñè÷êî, êîåòî ñå îïèòâàìå äà ïðîäàäåì â íàøèòå ïðîâèíöèàëíè ïðåäïðèÿòèÿ, ìîæå äà ñå ïðîäàâà ïî-åâòèíî â òúðãîâñêèòå öåíòðîâå íà ãîëåìèòå ãðàäîâå è íà óëè÷íèòå ïàçàðè â ïðåäãðàäèÿòà. Òåçè ìåñòà îáè÷àò äà ñå õâàëÿò, ÷å â òÿõ ìîæåø äà íàìåðèø åäâà ëè íå âñè÷êè ñòîêè è óñëóãè, îò êîèòî ñå íóæäàåø, è äà íàïðàâèø èêîíîìèÿ. È ìèñëÿ, ÷å ñà ïî÷òè ïðàâè. Íî âñå ïàê èìà åäíî íåùî, êîåòî áèçíåñúò â ìàëêèÿ ãðàä ìîæå äà ïðåäëîæè è êîåòî óëè÷íèòå ïàçàðè è òúðãîâñêèòå öåíòðîâå íå ìîãàò, è òî å íåùîòî, çà êîåòî ãîñïîäèí Ôðèé ãîâîðè â ñòèõîòâîðåíèåòî ñè. Òî íå å ìíîãî äúëãî, íî êàçâà ìíîãî. ×óéòå ãî:

Íàé-âàæíîòî íà òîçè ñâÿò
å äîïèðúò íà òâîÿòà è ìîÿòà ðúêà,
ïî-âàæíî å îò ïîêðèâà, îò õëÿáà, îò âèíîòî
è âèíàãè ùå å òàêà -
çàùîòî ïîêðèâúò íåíóæåí å ñëåä êðàÿ íà íîùòà
è õëÿáúò íè äîáúð å ñàìî äåí,
íî òâîåòî äîêîñâàíå è òâîÿò ãëàñ
çàâèíàãè ùå ïåÿò â ìåí.

Ñàì ïîãëåäíà êúì òÿõ íàä òåêñòà ñè è çà âòîðè ïúò ïðåç òîçè äåí ñ èçíåíàäà îòêðè, ÷å çà íåãî âñÿêà äóìà, êîÿòî òîêó-ùî áåøå êàçàë, áåøå èñòèíà. Îòêðè, ÷å ñúðöåòî ìó èçâåäíúæ ñå èçïúëâà ñ ùàñòèå è ïðîñòà áëàãîäàðíîñò. Õóáàâî å äà îòêðèåø, ÷å âñå îùå èìàø ñúðöå, ÷å îáèêíîâåíèòå ãðèæè íà îáèêíîâåíèòå äíè íå ñà ãî èçíîñèëè, íî îùå ïî-äîáðå å äà îòêðèåø, ÷å òî âñå îùå ìîæå äà ãîâîðè ïðåç óñòàòà òè.
- Íèå, áèçíåñìåíèòå îò ìàëêèÿ ãðàä, ïðåäëàãàìå òîâà ÷îâåøêî äîêîñâàíå. Îò åäíà ñòðàíà, òî íå å ìíîãî... íî, îò äðóãà, òîâà å ïî÷òè âñè÷êî. Çíàì, ÷å òî âèíàãè ùå ìå âðúùà êúì íîâè äåëà. Èñêàì äà ïîæåëàÿ íà ïúðâîíà÷àëíî èçáðàíèÿ îðàòîð Íåâåðîÿòíèÿ Äæî - áúðçî âúçñòàíîâÿâàíå, èñêàì äà áëàãîäàðÿ íà Êðåéã Äæîíñ çà òîâà, ÷å ìå ïîìîëè äà ãî çàìåñòÿ, è èñêàì äà áëàãîäàðÿ íà âñè÷êè âàñ çà òîâà, ÷å ñëóøàõòå òîëêîâà òúðïåëèâî îòåã÷èòåëíèòå ìè ïðèêàçêè. È òàêà... áëàãîäàðÿ çà âíèìàíèåòî.
Àïëîäèñìåíòèòå çàïî÷íàõà îùå ïðåäè äà çàâúðøè ïîñëåäíîòî ñè èçðå÷åíèå; óâåëè÷àâàõà ñå, äîêàòî ïðèáèðàøå íÿêîëêîòî ñòðàíèöè òåêñò, êîèòî Íàîìè áåøå íàïèñàëà íà ìàøèíà è êîèòî áåøå ïîïðàâÿë öåëèÿ ñëåäîáåä, è ïðåðàñíàõà â êðåñ÷åíäî, êîãàòî ñåäíà íà ìÿñòîòî ñè, ñëèñàí îò ðåàêöèÿòà.
"Å, òîâà å ñàìî îò ïèåíåòî - êàçà ñè òîé. - Ùÿõà äà òå àïëîäèðàò, äîðè è àêî èì áåøå ðàçêàçàë êàê ñè óñïÿë äà ñå îòêàæåø îò ïóøåíåòî, ñëåä êàòî ñè ñå ñðåùíàë ñ Èñóñ Õðèñòîñ íà ðåêëàìåí êîêòåéë."
Ïîñëå âñè÷êè çàïî÷íàõà äà ñòàâàò íà êðàêà è òîé ñè ïîìèñëè, ÷å ñèãóðíî å ãîâîðèë òâúðäå äúëãî, ùîì êàòî òîëêîâà áúðçàò äà èçëÿçàò. Íî òå ïðîäúëæèõà äà àïëîäèðàò è òîãàâà òîé âèäÿ, ÷å è Êðåéã Äæîíñ ìó ìàõà ñ ðúöå. Ñëåä ìèã Ñàì ðàçáðà. Êðåéã ãî êàðàøå äà ñå èçïðàâè è äà ñå ïîêëîíè.
Òîé çàâúðòÿ ïîêàçàëåö äî ñëåïîî÷èåòî ñè: "Òè ñè ñå ïîáúðêàë!"
Êðåéã ïîêëàòè ãëàâà íàñòîé÷èâî è òàêà åíåðãè÷íî çàðàçìàõâà ðúöå, ÷å çàïðèëè÷à íà åâàíãåëèñòêè ïðîïîâåäíèê, êîéòî ïîäêàíÿ âÿðâàùèòå äà ïåÿò ïî-âèñîêî.
Òàêà ÷å Ñàì ñå èçïðàâè è îñòàíà óäèâåí - òå íàèñòèíà ãî ïîçäðàâÿâàõà ñ âèêîâå "óðà"!
Ñëåä íÿêîëêî ñåêóíäè Êðåéã ñå äîáëèæè äî êàòåäðàòà. Âèêîâåòå ïðåñòàíàõà ÷àê êîãàòî òîé ïî÷óêà íÿêîëêî ïúòè ïî ìèêðîôîíà - çâó÷åøå êàòî ÷å ëè âåëèêàíñêè þìðóê, óâèò â íåùî ìåêî, óäðÿ âúðõó êîâ÷åã.
- Ìèñëÿ, ÷å âñè÷êè ñìå ñúãëàñíè - êàçà òîé, - ÷å ðå÷òà íà Ñàì íè íàêàðà äà çàáðàâèì çà æèëàâîòî ïèëå.
Òîâà ïðåäèçâèêà íîâ ñúðäå÷åí âçðèâ îò àïëîäèñìåíòè.
Êðåéã ñå îáúðíà êúì Ñàì:
- Àêî çíàåõ, ÷å ìîæåø äà ãîâîðèø òàêà, Ñàìè, ùÿõ äà àíãàæèðàì ïúðâî òåá!
Òîâà ïðåäèçâèêà íîâè ðúêîïëÿñêàíèÿ è ñâèðêàíèÿ. Ïðåäè äà ïðåñòàíàò, Êðåéã Äæîíñ õâàíà ðúêàòà íà Ñàì è çàïî÷íà ðÿçêî äà ÿ òðúñêà íàãîðå-íàäîëó.
- Áåøå ñòðàõîòíî! - èçâèêà Êðåéã. - Îòêúäå ÿ ïðåïèñà, Ñàì?
- Íå ñúì ÿ ïðåïèñàë - îòâúðíà Ñàì. Ïî÷óâñòâà òîïëèíà â áóçèòå ñè è âúïðåêè ÷å ïðåäè äà çàïî÷íå äà ãîâîðè áåøå èçïèë ñàìî åäèí äæèí ñ òîíèê (ïðè òîâà ðàçðåäåí), ñå ïî÷óâñòâà ìàëêî ïèÿí. - Ìîÿ ñè å. Âçåõ äâå êíèãè îò áèáëèîòåêàòà è òå ìè ïîìîãíàõà.
Îêîëî òÿõ ñå ñúáðàõà è äðóãè ðîòàðèàíöè - ðúêàòà íà Ñàì áåøå ðàçòúðñâàíà îòíîâî è îòíîâî. Òîé çàïî÷íà äà ñå ÷óâñòâà êàòî ãðàäñêà ïîìïà ïî âðåìå íà ëÿòíà ñóøà.
- Ñòðàõîòíî! - èçâèêà íÿêîé â óõîòî ìó. Ñàì ñå îáúðíà êúì ãëàñà è âèäÿ, ÷å òîé ïðèíàäëåæè íà Ôðàíê Ñòèâúíñ - ñúùèÿ, êîéòî áåøå ïîåë ïîñòà íà ðúêîâîäèòåëÿ íà òðàíñïîðòíèÿ ïðîôñúþç, êîãàòî îíçè áåøå îáâèíåí â äëúæíîñòíî ïðåñòúïëåíèå. - Òðÿáâà äà ÿ çàïèøåì íà êàñåòà, ìîæåì äà ÿ ïðîäàâàìå! Ïî äÿâîëèòå, ñòðàøíî äîáðà ðå÷, Ñàì!
- Òðÿáâà äà ÿ ðàçïðîñòðàíèì! - êàçà Ðóäè Ïúðëìàí. Êðúãëîòî ìó ëèöå áåøå çà÷åðâåíî è ïîòíî. - Ùÿõ äà ñå ðàçïëà÷à! Ñåðèîçíî, çà Áîãà! Îòêúäå íàìåðè òåçè ñòèõîâå?
- Â áèáëèîòåêàòà - êàçà Ñàì. Âñå îùå ñå ÷óâñòâàøå ñëèñàí... íî îáëåê÷åíèåòî ìó, ÷å âñè÷êî áå ñâúðøèëî, ïîñòåïåííî ñå çàìåíÿøå îò íÿêàêâà ïðåäïàçëèâà ðàäîñò. Ïîìèñëè ñè, ÷å òðÿáâà äà äàäå ïðåìèÿ íà Íàîìè. - Îò åäíà êíèãà, êîÿòî ñå íàðè÷à...
Íî ïðåäè äà óñïåå äà êàæå íà Ðóäè êàê ñå íàðè÷à êíèãàòà, Áðóñ Åíãàëñ âå÷å ãî áåøå õâàíàë ïîä ðúêà è ãî âîäåøå êúì áàðà.
- Íàé-äîáðàòà ðå÷, êîÿòî ñúì ÷óë â òîçè ãëóïàâ êëóá çà äâå ãîäèíè, ïî äÿâîëèòå! - âúçêëèêíà Áðóñ. - À ìîæå áè îò ïåò! È áåç òîâà, íà êîãî ìó òðÿáâà ïðîêëåòèÿò àêðîáàò? Äàé äà òå ïî÷åðïÿ åäíî, Ñàì! Ïî äÿâîëèòå, ìîæå è äâå!

2.

Ïðåäè äà óñïåå äà ñè îòèäå, Ñàì èçïè îáùî øåñò ïèòèåòà - âñå ïî÷åðïêè - è çàâúðøè âå÷åðòà íà òðèóìôà ñè, êàòî ïîâúðíà âúðõó ñîáñòâåíàòà ñè èçòðèâàëêà ñ íàäïèñ "ÄÎÁÐÅ ÄÎØËÈ", âåäíàãà ñëåä êàòî Êðåéã Äæîíñ ãî îñòàâè ïðåä êúùàòà ìó íà àâåíþ "Êåëòúí. Êîãàòî ñòîìàõúò ìó èçáóõíà, Ñàì ñå îïèòâàøå äà íàïúõà êëþ÷à ñè â êëþ÷àëêàòà íà âúíøíàòà âðàòà - íå áåøå ëåñíî, çàùîòî ìó èçãëåæäàøå, ÷å èìà òðè êëþ÷àëêè è ÷åòèðè êëþ÷à - è ïðîñòî íå ìó îñòàíà âðåìå äà ñå îáëåê÷è â õðàñòèòå äî ñòúïàëàòà. Òàêà ÷å, êîãàòî íàé-ïîñëå óñïÿ äà îòâîðè âðàòàòà, òîé ïðîñòî âäèãíà èçòðèâàëêàòà "ÄÎÁÐÅ ÄÎØËÈ" (âíèìàòåëíî ÿ ïðèäúðæàøå îò äâåòå ñòðàíè, òàêà ÷å ïîâúðíàòîòî äà îñòàíå â ñðåäàòà) è ÿ èçëÿ íàñòðàíà.
Çà äà ñå ñúâçåìå, èçïè ÷àøà êàôå, íî äîêàòî ÿ ïèåøå, òåëåôîíúò èççâúíÿ äâà ïúòè. Îùå ïîçäðàâëåíèÿ. Âòîðîòî ïîçâúíÿâàíå áåøå îò Åëìúð Áàñêèí, êîéòî äîðè íå áåøå äîøúë. Ïî÷óâñòâà ñå êàòî Äæóäè Ãàðëúíä â "Ðàæäà ñå çâåçäà", íî áåøå òðóäíî äà ñå ðàäâà íà òîâà ÷óâñòâî, äîêàòî ñòîìàõúò ìó îùå ñå áóíòóâàøå, à ãëàâàòà ìó çàïî÷âàøå äà ãî íàêàçâà çà ïðåêàëåíàòà äîçà óäîâîëñòâèÿ.
Ñàì âêëþ÷è àâòîìàòè÷íèÿ òåëåôîíåí ñåêðåòàð â äíåâíàòà, êîéòî ùåøå äà îòáèâà âñè÷êè ïî-íàòàòúøíè îáàæäàíèÿ, ïîñëå ñå êà÷è â ñïàëíÿòà ñè, èçêëþ÷è òåëåôîíà äî ëåãëîòî ñè, âçå äâà àñïèðèíà, ñúáëå÷å ñå è ñè ëåãíà.
Áúðçî çàïî÷íà äà ñå óíàñÿ - áåøå èçìîðåí êàòî ñëåä áîìáàðäèðîâêà, - íî ïðåäè äà çàñïè, èìàøå âðåìå äà ñè ïîìèñëè: "Ïîâå÷åòî îò òîâà äúëæà íà Íàîìè... è íà îíàçè íåïðèÿòíà æåíà îò áèáëèîòåêàòà - Õîðñò, Áîðù, èëè êàêòî òàì é áåøå èìåòî. Ìîæå áè òðÿáâà äà äàì ïðåìèÿ è íà íåÿ."
×ó êàê òåëåôîíúò äîëó çàçâúíÿ è ïîñëå òåëåôîííèÿò ñåêðåòàð ãî ïðåêúñíà.
"Áðàâî - ïîìèñëè ñè â ïðîñúíèöà Ñàì. - Èçïúëíÿâàé ñè çàäúëæåíèÿòà - èñêàì äà êàæà, íàëè âñå ïàê çàòîâà ñúì òå êóïèë?"
Ïîñëå ïîòúíà â ìðàê è íå ïîìíåøå íèùî äî äåñåò ÷àñà ñóòðèíòà â ñúáîòà.

3.

Âúðíà ñå êúì çåìíèÿ æèâîò ñ áîëêè â ñòîìàõà è ëåêî ãëàâîáîëèå, íî ìîæåøå äà áúäå è ïî-çëå. Ñúæàëÿâàøå çà èçòðèâàëêàòà "ÄÎÁÐÅ ÄÎØËÈ", íî ñå ðàäâàøå, ÷å áåøå ðàçòîâàðèë ïîíå ìàëêî îò èçïèòîòî - èíà÷å ãëàâàòà ìó ùåøå äà ãî áîëè ìíîãî ïîâå÷å. Ñòîÿ äåñåò ìèíóòè ïîä äóøà, áåç äà ïðàâè ïî÷òè íèêàêâè äâèæåíèÿ, ïîñëå ñå èçñóøè, îáëå÷å ñå è ñëåçå äîëó ñ õàâëèÿ, óâèòà îêîëî ãëàâàòà. ×åðâåíàòà ëàìïè÷êà íà òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð ìèãàøå. Êîãàòî íàòèñíà áóòîíà çà ïðîñëóøâàíå, ëåíòàòà ñå ïðåâúðòÿ ñàìî ìàëêî - ÿâíî ïîçâúíÿâàíåòî, êîåòî áåøå ÷óë òî÷íî íà çàñïèâàíå, áåøå áèëî ïîñëåäíî. Áè-èï!
- Àëî, Ñàì. - Ñàì íàòèñíà êëàâèøà çà ïàóçà è îòâè õàâëèÿòà îò ãëàâàòà ñè. Áåøå æåíñêè ãëàñ è òîé ãî ïîçíàâàøå. ×èé? - ×óõ, ÷å ðå÷òà âè å èìàëà ãîëÿì óñïåõ. Ìíîãî ñå ðàäâàì çà âàñ.
Îñúçíà, ÷å áåøå áèáëèîòåêàðêàòà Ëîðö.
"Êàê å íàìåðèëà íîìåðà ìè?" - Àìà, ðàçáèðà ñå, çà òàçè öåë ñè èìà òåëåôîíåí óêàçàòåë... à è òîé ãî áåøå çàïèñàë íà ÷èòàòåëñêèÿ ñè êàðòîí, íàëè? Äà. Áåç äà ìîæå äà îáÿñíè òî÷íî çàùî, ïî ãúðáà ìó ïðåìèíàõà òðúïêè.
- Íåïðåìåííî äà âúðíåòå âçåòèòå êíèãè äî øåñòè àïðèë - ïðîäúëæè òÿ è ïîñëå äîáàâè ëóêàâî: - Íå çàáðàâÿéòå Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.
×ó ñå çâóêúò îò ïðåêúñâàíå íà âðúçêàòà. Ñâåòíà ëàìïè÷êàòà "ÂÑÈ×ÊÈ ÑÚÎÁÙÅÍÈß ÏÐÎÑËÓØÀÍÈ".
- Ãîëÿìà êó÷êà ñè, à, ëþáåçíà ãîñïîæèöå - êàçà Ñàì, îáúðíàò êúì ïðàçíàòà êúùà. Ïîñëå îòèäå äî êóõíÿòà äà ñè ïðåïå÷å ìàëêî õëÿá.

4.

Â ïåòúê ñóòðèíòà, åäíà ñåäìèöà ñëåä òðèóìôàëíèÿ äåáþò íà Ñàì êàòî îðàòîð, â äåñåò ÷àñà âëåçå Íàîìè è Ñàì é ïîäàäå ïðîäúëãîâàò áÿë ïëèê, íà êîéòî áåøå íàïèñàíî èìåòî é.
- Êàêâî å òîâà? - ïîïèòà ñ ïîäîçðåíèå Íàîìè, äîêàòî ñè ñâàëÿøå ïåëåðèíàòà. Íàâúí âàëåøå ñèëíî - ïðîäúëæèòåëåí è ìðà÷åí ïðîëåòåí äúæä. - Îòâîðè ãî è âèæ.
Òÿ ãî îòâîðè. Áåøå áëàãîäàðñòâåíà êàðòè÷êà. Â íåÿ èìàøå áàíêíîòà ñ ëèêà íà Åíäðþ Äæàêñúí.
- Äâàéñåò äîëàðà! - Òÿ ãî ïîãëåäíà ñ îùå ïî-ãîëÿìî ïîäîçðåíèå. - Çàùî?
- Çàùîòî ìå ñïàñè îò ïðîâàë, êàòî ìå èçïðàòè â áèáëèîòåêàòà - êàçà Ñàì. - Ðå÷òà ìèíà ìíîãî äîáðå, Íàîìè. Ìèñëÿ, ÷å íÿìà äà å ïðåñèëåíî äà ñå êàæå, ÷å áåøå íàïðàâî ãîëÿì óäàð. Ùÿõ äà ñëîæà ïåòäåñåò, íî ìèñëÿ, ÷å íå áè ãè ïðèåëà.
Ñåãà òÿ ðàçáðà è î÷åâèäíî áåøå äîâîëíà, íî âñå ïàê ñå îïèòà äà âúðíå ïàðèòå.
- Ðàäâàì ñå, ÷å å ñòàíàëî äîáðå, Ñàì, íî íå ìîãà äà âçåìà ïà...
- Ìîæåø - êàçà òîé - è ùå ãè âçåìåø. Àêî ðàáîòåøå çà ìåíå êàòî òúðãîâñêè àãåíò, áè âçèìàëà êîìèñèîííà, íàëè?
- Åäâà ëè. Íèêîãà íå áèõ ìîãëà äà ïðîäàì íåùî. Êîãàòî áÿõ ñêàóò, åäèíñòâåíèÿò ÷îâåê, êîéòî êóïóâàøå áèñêâèòè îò ìåí, áåøå ìàéêà ìè.
- Íàîìè! Ìèëî ìîå ìîìè÷å. Íå, íå áúäè íåðâíà è ïðèòåñíåíà. Íÿìàì íàìåðåíèå äà òè ñå íàòèñêàì. Ñâúðøèõìå ñ âñè÷êî òîâà ïðåäè äâå ãîäèíè.
- Ðàçáèðà ñå, ÷å ñâúðøèõìå - ñúãëàñè ñå Íàîìè, íî âñå îùå èçãëåæäàøå íåðâíà è íàïðàâè ïðîâåðêà äàëè ïúòÿò é çà îòñòúïëåíèå êúì âðàòàòà å ÷èñò.
- Ðàçáèðàø ëè, ñëåä îíàçè ïðîêëåòà ðå÷ ñúì ïðîäàë äâå êúùè è ñúì íàïèñàë çàñòðàõîâêè çà ïîâå÷å îò äâåñòà õèëÿäè äîëàðà? Íàèñòèíà ïîâå÷åòî ñà çàñòðàõîâêè íà öåëè ãðóïè ñ ãîëÿìî íàìàëåíèå è íèñêà êîìèñèîííà, íî âñå ïàê âñè÷êî òîâà ïðàâè ñóìà êàòî çà íîâà êîëà. Àêî íå âçåìåø òàçè äâàéñåòà÷êà, ùå ñå ïî÷óâñòâàì êàòî ëàéíî.
- Ñàì, ìîëÿ òå! - êàçà òÿ. Èçãëåæäàøå øîêèðàíà. Íàîìè áåøå ðåâíîñòíà áàïòèñòêà. Òÿ è ìàéêà é õîäåõà â åäíà ìàëêà öúðêâà â Ïðîâúðáèÿ, êîÿòî áåøå ïî÷òè òîëêîâà ïàÿíòîâà, êîëêîòî è êúùàòà, â êîÿòî æèâååõà. Òîé çíàåøå çà òîâà - áåøå ÿ ïîñåùàâàë âåäíúæ. Íî ìó ñòàíà ïðèÿòíî äà âèäè, ÷å è òÿ èçãëåæäà äîâîëíà... è ìàëêî ïî-ñïîêîéíà.
Ïðåç ëÿòîòî íà 1988 Ñàì áåøå õîäèë äâà ïúòè íà ñðåùà ñ Íàîìè. Íà âòîðàòà ñðåùà íàïðàâè îïèò çà èíòèìíîñò. Áåøå òîëêîâà ïî÷òåí, êîëêîòî áåøå âúçìîæíî, íî âñå ïàê ñè áåøå îïèò. Íå ñå ïîëó÷è íèùî - îêàçà ñå, ÷å Íàîìè å òîëêîâà äîáðà â îòáðàíàòà, ÷å ìîæåøå äà èãðàå çàùèòíèê â îòáîðà íà "Äåíâúð Áðîíêîñ". Íå ÷å íå ãî õàðåñâàëà, îáÿñíè òÿ, ïðîñòî áèëà ðåøèëà, ÷å ìåæäó òÿõ äâàìàòà íèêîãà íÿìàëî äà ñå ïîëó÷è íåùî òàêîâà. Ñàì ñå ðàçñúðäè è ÿ ïîïèòà çàùî íå. Íàîìè ñàìî ïîêëàòè ãëàâà. "Íÿêîè íåùà ñà òðóäíè çà îáÿñíÿâàíå, Ñàì, íî òîâà íå ãè ïðàâè ïî-ìàëêî âåðíè. Ïðîñòî íèêîãà íÿìà äà ñòàíå. Ïîâÿðâàé ìè, ïðîñòî íå å âúçìîæíî." È òîâà áåøå âñè÷êî, êîåòî ìîæà äà èçìúêíå îò íåÿ.
- Ñúæàëÿâàì, ÷å êàçàõ "ëàéíî", Íàîìè - é êàçà òîé ñåãà. Ãîâîðåøå ñìèðåíî, ìàêàð ÷å íÿêàê ñè íå áåøå óâåðåí, ÷å Íàîìè å äîðè íàïîëîâèíà òîëêîâà ãîðäà, êîëêîòî èñêàøå äà èçãëåæäà. - Òîâà, êîåòî èñêàì äà êàæà, ÷å àêî íå âçåìåø òåçè äâàéñåò äîëàðà, ùå ñå ïî÷óâñòâàì êàòî "àêî".
Òÿ ïúõíà áàíêíîòàòà â ïîðòìîíåòî ñè è íàïðàâè óñèëèå äà ãî ïîãëåäíå ñ èçðàç íà íàäóòî äîñòîéíñòâî. Ïî÷òè óñïÿ äà ãî íàïðàâè... íî úãúë÷åòàòà íà óñòàòà é ëåêî òðåïåðåõà.
- Åòî. Äîâîëåí ëè ñè?
- Ñúæàëÿâàì, ÷å íå òè äàäîõ ïåòäåñåò - êàçà òîé. - Ùåøå ëè äà âçåìåø ïåòäåñåò, Îìè?
- Íå - êàçà òÿ. - È ìîëÿ òå, íå ìå íàðè÷àé Îìè. Çíàåø, ÷å íå îáè÷àì.
- Èçâèíÿâàé.
- Èçâèíåíèåòî ñå ïðèåìà. Ñåãà çàùî ïðîñòî íå ñìåíèì òåìàòà?
- Äîáðå - îõîòíî ñå ñúãëàñè Ñàì.
- ×óõ íÿêîëêî äóøè äà êàçâàò, ÷å ðå÷òà òè áèëà äîáðà. Êðåéã Äæîíñ íàïðàâî ïîëóäÿë ïî íåÿ. Íàèñòèíà ëè ìèñëèø, ÷å òîâà å ïðè÷èíàòà ðàáîòèòå òè äà òðúãíàò ïî-äîáðå?
- Íàèñòèíà. Ïîíÿêîãà ñòàâà òî÷íî òàêà. Ñìåøíî, íî å âÿðíî. Êðèâàòà íà ïðîäàæáèòå íàïðàâî ïîäñêî÷è òàçè ñåäìèöà. Ùå ñïàäíå îòíîâî, ðàçáèðà ñå, íî ìèñëÿ, ÷å íÿìà äà ñïàäíå ÷àê äî ñòàðîòî íèâî. Àêî íîâèòå êëèåíòè õàðåñàò íà÷èíà, ïî êîéòî ðàáîòÿ - à ìè ñå ùå äà âÿðâàì, ÷å ùå ñòàíå òàêà, - ùå ñå ïîëó÷è íàðàñòâàíå.
Ñàì ñå îáëåãíà íà ñòîëà ñè, ñïëåòå ðúöå çàä âðàòà ñè è çàìèñëåíî ïîãëåäíà êúì òàâàíà.
- Êîãàòî Êðåéã Äæîíñ ñå îáàäè è ìè íàòðåñå òîâà íåùî, áÿõ ãîòîâ äà ãî çàñòðåëÿì. Íå ïðåóâåëè÷àâàì, Íàîìè.
- Äà - êàçà òÿ. - Ïðèëè÷àøå íà ÷îâåê, êîéòî ñå å îòðîâèë ñ ãúáè.
- Òàêà ëè? - ðàçñìÿ ñå òîé. - Äà, ñèãóðíî å áèëî òàêà. Ñìåøíî å êàê ñå íàðåæäàò íåùàòà ïîíÿêîãà - íàé-÷èñò êúñìåò. Àêî èìà Áîã, ïîíÿêîãà òè ñòàâà ÷óäíî êàê Òîé å çàâèíòèë âñè÷êè âèíò÷åòà â ãîëÿìàòà ìàøèíà, ïðåäè äà ÿ ïóñíå äà ðàáîòè.
Î÷àêâàøå Íàîìè äà ìó ñå ðàçñúðäè çà íåïî÷òèòåëíîñòòà (íÿìàøå äà áúäå çà ïðúâ ïúò), íî äíåñ òÿ íå ïðèå ãàìáèòà. Âìåñòî òîâà êàçà:
- Àêî êíèãèòå, êîèòî ñè âçåë îò áèáëèîòåêàòà, ñà òå èçáàâèëè, çíà÷è êúñìåòúò òè å áèë ïî-ãîëÿì, îòêîëêîòî ïðåäïîëàãàø. Â ïåòúê îáèêíîâåíî íå îòâàðÿò ïðåäè ïåò ÷àñà. Èñêàõ äà òè ãî êàæà îùå òîãàâà, íî çàáðàâèõ.
- Íèìà?
- Ñèãóðíî ñè íàìåðèë ãîñïîäèí Ïðàéñ äà ïîïúëâà äîêóìåíòèòå ñè èëè íåùî ïîäîáíî.
- Ïðàéñ? - ïîïèòà Ñàì. - Èñêàø äà êàæåø ãîñïîäèí Ïåêúì? ×èñòà÷úò, êîéòî ÷åòå âåñòíèê?
Íàîìè ïîêëàòè ãëàâà.
- Åäèíñòâåíèÿò Ïåêúì, çà êîãîòî ñúì ÷óâàëà òóê, áåøå ñòàðèÿò Åäè Ïåêúì, íî òîé óìðÿ ïðåäè ìíîãî ãîäèíè. Ãîâîðÿ çà ãîñïîäèí Ïðàéñ. Áèáëèîòåêàðÿ. - Òÿ ãëåäàøå Ñàì êàòî ÷å ëè òîé áåøå íàé-òúïèÿò ÷îâåê íà çåìÿòà... èëè ïîíå â Äæúíêøúí ñèòè, ùàòà Àéîâà. - Âèñîê ÷îâåê? Ñëàá? Êúì ïåòäåñåòòå?
- Íèùî ïîäîáíî - êàçà Ñàì. - Íàìåðèõ åäíà äàìà íà èìå Ëîðö. Íèñêà, ïóõêàâà, íÿêúäå îêîëî âúçðàñòòà, íà êîÿòî æåíèòå ñå ïðèâúðçâàò òðàéíî êúì ÿðêîçåëåíèÿ ïîëèåñòåð.
Íà ëèöåòî íà Íàîìè ñå ñìåíèõà ðàçëè÷íè èçðàæåíèÿ - ñëåä èçíåíàäàòà ïîñëåäâà ïîäîçðåíèå; ñëåä ïîäîçðåíèåòî - íåùî êàòî ëåêî ðàçäðàçíåíèå, ïðèìåñåíî ñ óäèâëåíèå. Òàçè ïîðåäèöà îò èçðàæåíèÿ ïî÷òè âèíàãè ïîêàçâà åäíî è ñúùî - íÿêîé çàïî÷âà äà îñúçíàâà, ÷å å ìðúäíàë. Ïðè ïî-íîðìàëíè îáñòîÿòåëñòâà Ñàì áè ñå ïîçàìèñëèë çà òîâà, íî òîé áåøå ñå çàíèìàâàë ñ ìíîãî ñäåëêè ïðåç öÿëàòà ñåäìèöà è èìàøå ìíîãî äîêóìåíòè çà ïîïúëâàíå. Ïîëîâèíàòà îò ñúçíàíèåòî ìó âå÷å ñå ïîäãîòâÿøå çà ðàáîòàòà ïî òÿõ.
- Î! - êàçà Íàîìè è ñå çàñìÿ. - Ãîñïîæèöà Ëîðö, òàêà ëè? Òðÿáâà äà å áèëî çàáàâíî.
- Òÿ íàèñòèíà å îñîáåíà - êàçà Ñàì.
- Èìà ñè õàñ - ñúãëàñè ñå Íàîìè. - Âñúùíîñò òÿ å àáñîëþòíî...
Àêî áåøå äîâúðøèëà òîâà, êîåòî áåøå çàïî÷íàëà äà êàçâà, âåðîÿòíî äîñòà ùåøå äà ñòðåñíå Ñàì Ïèéáúëñ, íî êúñìåòúò (êàêòî òîé òîêó-ùî áåøå îòáåëÿçàë) èãðàå àáñóðäíî ãîëÿìà ðîëÿ â ÷îâåøêèòå ðàáîòè - è ñåãà ñå íàìåñè êúñìåòúò.
Èççâúíÿ òåëåôîíúò.
Áåøå Áúðò Àéâúðñúí - äóõîâíèÿò âîäà÷ íà ìàëîáðîéíîòî ïëåìå íà þðèñòèòå îò Äæúíêøúí ñèòè. Èñêàøå äà ïîãîâîðÿò çà íàèñòèíà îãðîìíà çàñòðàõîâàòåëíà ñäåëêà - íîâèÿ ìåäèöèíñêè öåíòúð, ñ îáèêíîâåíà ãðóïîâà çàñòðàõîâêà, âñå îùå íà åòàïà íà ïëàíèðàíåòî, íî íàëè çíàåø êîëêî ãîëÿìî ìîæå äà èçëåçå òîâà, Ñàì - è â ìîìåíòà, â êîéòî Ñàì îòíîâî ñå îáúðíà êúì Íàîìè, ìèñëèòå çà Ëîðö íàïúëíî áÿõà íàïóñíàëè óìà ìó. Ðàçáèðà ñå, ÷å çíàåøå êîëêî ãîëÿìî ìîæå äà èçëåçå - ìîæåøå äîðè äà ìó äàäå â ðúöåòå êîðìèëîòî íà îíçè "Ìåðöåäåñ-Áåíö". È òîé íàèñòèíà íå èñêàøå äà ìèñëè äî êàêâà ñòåïåí òàçè ùàñòëèâà ñúäáà ìîæåøå äà ñå äúëæè íà îíàçè ìàëêà ãëóïàâà ðå÷.
Íàîìè íàèñòèíà ïîìèñëè, ÷å å ìðúäíàëà - òÿ îòëè÷íî çíàåøå êîÿ å Àðäåëèÿ Ëîðö è ìèñëåøå, ÷å è Ñàì òðÿáâà äà çíàå. Âñå ïàê òàçè æåíà áåøå â öåíòúðà íà íàé-íåïðèÿòíàòà ñëó÷êà â Äæúíêøúí ñèòè ïðåç ïîñëåäíèòå äâàéñåò ãîäèíè... à ìîæå áè è îò Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà íàñàì, êîãàòî ñèíúò íà Ìîãèíñîâè ñå áåøå âúðíàë ó äîìà îò Òèõèÿ îêåàí ñúâñåì îòêà÷èë è áåøå èçáèë öÿëîòî ñè ñåìåéñòâî, à ïîñëå áåøå îïðÿë äóëîòî íà àðìåéñêèÿ ñè ïèñòîëåò â äÿñíîòî óõî è áåøå ñå ïîãðèæèë è çà ñåáå ñè. Àéðà Ìîãèíñ áåøå íàïðàâèë òîâà ìíîãî ïðåäè Íàîìè äà ñå ðîäè. Òÿ íå îñúçíà ÷å è ïðèêëþ÷åíèåòî íà Àðäåëèÿ ñå áåøå ñëó÷èëî ìíîãî ïðåäè Ñàì äà äîéäå â Äæúíêøúí ñèòè.
Êàêòî è äà å, âñè÷êî òîâà âå÷å áåøå èçëÿçëî îò óìà é è êîãàòî Ñàì çàòâîðè òåëåôîíà, òÿ ñå îïèòâàøå äà ðåøè ïðîáëåìà, äàëè äà ñè èçáåðå çà âå÷åðÿ ëàçàíÿ îò ðåñòîðàíòà íà Ñòîóôúð, èëè äà èçÿäå íåùî â äèåòè÷íèÿ ðåñòîðàíò. Ñàì ïðîäúëæè äà äèêòóâà ïèñìà äî äâàíàéñåò ÷àñà, ïîñëå ïîïèòà Íàîìè äàëè íå áè èñêàëà äà äîéäå ñ íåãî äà õàïíàò íà îáÿä â "Ìàêêåíà". Íàîìè îòêàçà, çàùîòî ùÿëà äà ñå âúðíå ïðè ìàéêà ñè, êîÿòî áèëà îòïàäíàëà ìíîãî ïðåç çèìàòà. Íå êàçà íèùî ïîâå÷å çà Àðäåëèÿ Ëîðö. Ïðåç òîçè äåí.

Ãëàâà 4
Ëèïñâàùèòå êíèãè

1.

Â äåëíè÷íè äíè Ñàì íÿìàøå íàâèêà äà çàêóñâà ìíîãî - ñòèãàøå ìó ÷àøà ïîðòîêàëîâ ñîê è êèôëà îò îâåñåíè ÿäêè, - íî â ñúáîòà ñóòðèí (ïîíå â ñúáîòèòå, êîãàòî íå òðÿáâàøå äà ñå ñïðàâÿ ñ ìàõìóðëóêà îò êëóáà "Ðîòàðè") îáè÷àøå äà ñòàíå ìàëêî ïî-êúñíî, äà ñå ðàçõîäè äî "Ìàêêåíà" íà ïëîùàäà è äà ñè ïîðú÷à áèôòåê è ÿéöà, êîèòî äà èçÿäå áàâíî, äîêàòî íàèñòèíà ïðî÷åòå âåñòíèêà, âìåñòî ñàìî äà ãî ïðåãëåäà ìåæäó äåëîâèòå ñðåùè.
Òîé èçïúëíè òàçè ïðîãðàìà íà ñëåäâàùàòà ñóòðèí - íà ñåäìè àïðèë. Äúæäúò, êîéòî áåøå âàëÿë ïðåäèøíèÿ äåí, áåøå ïðåñòàíàë è íåáåòî áåøå áëåäî è ÷èñòî ñèíüî òî÷íî êàòî çà ðàííà ïðîëåò. Ñëåä çàêóñêà Ñàì òðúãíà êúì êúùè ïî îáèêîëåí ïúò, êàòî ñïèðàøå äà ïîãëåäíå ÷èè ëàëåòà è ìèíçóõàðè ðàñòàò äîáðå è ÷èè ñà ìàëêî çàêúñíåëè. Ñòèãíà äî êúùàòà ñè â äåñåò è äåñåò.
Ëàìïè÷êàòà "ÑÚÎÁÙÅÍÈß" íà òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð ñâåòåøå. Òîé íàòèñíà áóòîíà, èçâàäè öèãàðà è çàïàëè êëå÷êà êèáðèò.
- Àëî, Ñàì - êàçà ìåêèÿò ãëàñ íà Àðäåëèÿ Ëîðö, êîéòî íå ìîæåøå äà áúäå ñáúðêàí, è êëå÷êàòà ñè îñòàíà íà ïåäÿ îò öèãàðàòà. - Ìíîãî ñúì ðàçî÷àðîâàíà îò âàñ. Êíèãèòå âè ñà ïðåñðî÷åíè.
- Î, Ãîñïîäè! - âúçêëèêíà Ñàì.
Ïðåç öÿëàòà ñåäìèöà íåùî ãî áåøå èçìú÷âàëî - òî÷íî êàêòî íÿêîÿ äóìà, êîÿòî èñêàø äà èçïîëçâàø, òè ïîäñêà÷à íà âúðõà íà åçèêà, áåç äà ìîæåø äà ÿ õâàíåø. Êíèãèòå. Ïðîêëåòèòå êíèãè. Òàçè æåíà áåç ñúìíåíèå ùåøå äà ãî ñìÿòà çà îíçè âèä ïðîôàí, êàêúâòî é ñå èñêàøå äà áúäå - îñîáåíî ñ íåêàíåíèòå ìó ïðåöåíêè êîè ïëàêàòè ñà íà ìÿñòî â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà è êîè íå ñà. Åäèíñòâåíèÿò èñòèíñêè âúïðîñ áå äàëè áåøå óïîòðåáèëà êàìøè÷íèòå óäàðè íà åçèêà ñè ïðåä òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð, èëè ãè ïàçåøå çà ëè÷íàòà èì ñðåùà.
Òîé èçãàñè êëå÷êàòà è ÿ ïóñíà â ïåïåëíèêà äî òåëåôîíà.
- Ìèñëÿ, ÷å âè îáÿñíèõ - ïðîäúëæàâàøå òÿ ñ ìåêèÿ ñè è ìàëêî ïðåêàëåíî ïîó÷èòåëåí ãëàñ, - ÷å "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" è "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä" ñà îò Ñïåöèàëíèÿ ñïðàâî÷åí îòäåë íà áèáëèîòåêàòà è íå ìîãàò äà áúäàò äúðæàíè ïîâå÷å îò åäíà ñåäìèöà. Íå î÷àêâàõ òîâà îò âàñ, Ñàì. Íàèñòèíà íå î÷àêâàõ.
Çà ñâîå íåóäîâîëñòâèå Ñàì îñúçíà, ÷å ñòîè â ñîáñòâåíàòà ñè êúùà ñ íåçàïàëåíà öèãàðà â óñòà è ñå èç÷åðâÿâà âèíîâíî - îò âðàòà êúì áóçèòå. Îùå âåäíúæ ñå ïðåíåñå ñòàáèëíî â ÷åòâúðòè êëàñ - òîçè ïúò ñåäåøå íàêàçàí íà ñòîë÷å â úãúëà ñ "øàï÷èöàòà íà ãëóïàêà", íàõëóïåíà íà ãëàâàòà ìó.
Ñ ãëàñà íà ÷îâåê, êîéòî îêàçâà ãîëÿìà óñëóãà, Àðäåëèÿ Ëîðö ïðîäúëæè:
- Àç îáà÷å ðåøèõ äà âè äàì ïðîäúëæåíèå - òðÿáâà äà âúðíåòå âçåòèòå êíèãè äî ïîíåäåëíèê ñëåäîáåä. Ìîëÿ, ïîìîãíåòå ìè äà èçáåãíà íåïðèÿòíèòå ïîñëåäèöè. - Ïîñëåäâà ïàóçà. - Íå çàáðàâÿéòå çà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé, Ñàì.
- Ìíîãî èçòúðêàí íîìåð, ìèëà Àðäåëèÿ - ïðîìúðìîðè Ñàì, íî íå ãîâîðåøå äîðè è íà çàïèñàíèÿ ãëàñ. Òÿ áåøå çàòâîðèëà ñëóøàëêàòà âåäíàãà ñëåä ñïîìåíàâàíåòî íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé è àïàðàòúò òèõî ñå èçêëþ÷è.

2.

Ñàì çàïàëè öèãàðàòà ñè ñ íîâà êëå÷êà. Îùå èçäèøàøå ïúðâèÿ ñè äèì, êîãàòî â óìà ìó èçíèêíà ïëàí çà äåéñòâèå. Ìîæå äà áåøå äîíÿêúäå ïðîÿâà íà ñòðàõëèâåö, íî òðÿáâàøå äà ïðèêëþ÷è ñìåòêèòå ñè ñ ãîñïîæèöà Ëîðö âåäíúæ çàâèíàãè. Â òîâà âñå ïàê èìàøå íÿêàêâà ãðóáà ñïðàâåäëèâîñò.
Áåøå äàë íà Íàîìè íåéíàòà íàãðàäà è ñåãà òðÿáâàøå äà íàïðàâè ñúùîòî ñ Àðäåëèÿ, Ñåäíà íà áþðîòî â êàáèíåòà ñè, êúäåòî áåøå ñú÷èíèë ïðî÷óòàòà ñè ðå÷, è ïðèäúðïà áåëåæíèêà êúì ñåáå ñè. Íàäðàñêà ïîä ùàìïàòà ("Êàíòîðàòà íà ÑÀÌÞÚË ÏÈÉÁÚËÑ") ñëåäíàòà áåëåæêà:

Óâàæàåìà ã-öå Ëîðö,
Èçâèíÿâàì ñå, ÷å çàêúñíÿõ ñ âðúùàíåòî íà êíèãèòå âè. Èçâèíåíèåòî ìè å èñêðåíî, çàùîòî êíèãèòå ìè áÿõà èçêëþ÷èòåëíî ïîëåçíè â ïîäãîòîâêàòà íà ðå÷òà ìè. Ìîëÿ ïðèåìåòå òåçè ïàðè êàòî çàïëàùàíå íà ãëîáàòà çà çàáàâÿíåòî íà êíèãèòå. Áèõ èñêàë äà çàäúðæèòå îñòàòúêà â çíàê íà ìîÿòà áëàãîäàðíîñò.
Èñêðåíî âàø Ñàì Ïèéáúëñ

Äîêàòî âàäåøå êëàìåð îò ÷åêìåäæåòî íà áþðîòî ñè, Ñàì îùå âåäíúæ ïðî÷åòå áåëåæêàòà. Ïîìèñëè äà ñìåíè "âðúùàíåòî íà êíèãèòå âè" ñ "âðúùàíåòî íà êíèãèòå íà áèáëèîòåêàòà", íî ðåøè äà ãî îñòàâè êàêòî ñè áåøå. Àðäåëèÿ Ëîðö ìó áåøå íàïðàâèëà âïå÷àòëåíèå íà æåíà, ÷èÿòî ôèëîñîôèÿ áåøå "äúðæàâàòà - òîâà ñúì àç", äîðè è â ñëó÷àÿ "äúðæàâàòà" äà áåøå ñàìî ìåñòíàòà áèáëèîòåêà.
Èçâàäè îò ïîðòôåéëà ñè äâàéñåòäîëàðîâà áàíêíîòà è ÿ ïðèêðåïè êúì áåëåæêàòà ñ êëàìåðà. Ïîêîëåáà ñå îùå ìèã, äîêàòî íåñïîêîéíî áàðàáàíåøå ñ ïðúñòè ïî ðúáà íà áþðîòî.
"Òÿ ùå ïîìèñëè òîâà çà ïîäêóï. Âåðîÿòíî ùå ñå îáèäè óæàñíî."
Òîâà ìîæå áè áåøå âÿðíî, íî íå ãî áåøå ãðèæà. Çíàåøå êàêâî ñå êðèå çàä ïðåñòîðåíîòî é îáàæäàíå òàçè ñóòðèí - âåðîÿòíî è çàä äâåòå é ïðåñòîðåíè îáàæäàíèÿ. Áåøå ïðåêàëèë ìàëêî ñ ïëàêàòèòå â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà è òÿ ñè ãî âðúùàøå - èëè ïîíå ñå îïèòâàøå. Íî ñåãà íå áåøå êàòî â ÷åòâúðòè êëàñ, òîé íå áåøå îáúðêàíîòî, óæàñåíî äåòå (ïîíå âå÷å íå) è íÿìàøå íàìåðåíèå äà ñå ïëàøè. Íèòî îò âðàæäåáíàòà òàáåëà âúâ ôîàéåòî íà áèáëèîòåêàòà, íèòî îò çàÿæäàíåòî "òè ñè çàêúñíÿë ñ öÿë äåí, ëîøî ìîì÷å" íà áèáëèîòåêàðêàòà.
- Ìàéíàòà òè - êàçà òîé âèñîêî. - Àêî íå èñêàø òèÿ ïðîêëåòè ïàðè, íàâðè ãè â áèáëèîòå÷íèÿ ôîíä èëè êúäåòî ñè ùåø.
Îñòàâè áåëåæêàòà ñ ïðèêà÷åíèòå êúì íåÿ äâàéñåò äîëàðà íà áþðîòî. Íÿìàøå íàìåðåíèå äà ãè âðú÷âà ëè÷íî è äà é äàäå âúçìîæíîñò äà ñè ãî èçêàðà íà íåãî. Ñìÿòàøå äà îâúðæå ñ ëàñòèê äâåòå êíèãè è äà ïîñòàâè áåëåæêàòà è ïàðèòå â åäíàòà îò òÿõ. Ïîñëå ïðîñòî ùåøå äà ïóñíå öåëèÿ ïàêåò â ïîùåíñêàòà èì êóòèÿ. Áåøå ïðåêàðàë øåñò ãîäèíè â Äæúíêøúí ñèòè, áåç äà ñå çàïîçíàâà ñ Àðäåëèÿ Ëîðö - ñ èçâåñòåí êúñìåò ìîæåøå äà íå ÿ âèäè îùå øåñò ãîäèíè.
Ñåãà âñè÷êî, êîåòî ìó îñòàâàøå äà íàïðàâè, áåøå äà íàìåðè êíèãèòå.
Íå áÿõà íà áþðîòî â êàáèíåòà ìó - òîâà áåøå ñèãóðíî. Ñàì èçëåçå â òðàïåçàðèÿòà è ïîãëåäíà íà ìàñàòà. Îáèêíîâåíî òàì îñòàâÿøå íåùàòà, êîèòî òðÿáâàøå äà âðúùà. Èìàøå äâå âèäåîêàñåòè VHS, ãîòîâè çà âðúùàíå â "Áðóñ âèäåî ñòîï", ïëèê, íà êîéòî áåøå íàïèñàíî "Âåñòíèêàð÷å", äâå ïàïêè, ïúëíè ñúñ çàñòðàõîâàòåëíè ïîëèöè... íî "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" ÿ íÿìàøå. Íÿìàøå ÿ è "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Ùî çà èäèîòùèíà! - êàçà Ñàì è ñå ïî÷åñà ïî ãëàâàòà. - Êúäå, ïî äÿâîëèòå...
Îòèäå â êóõíÿòà. Íà êóõíåíñêàòà ìàñà íÿìàøå íèùî äðóãî îñâåí ñóòðåøíèÿ âåñòíèê - áåøå ãî îñòàâèë òàì íà âëèçàíå. Òîé ðàçñåÿíî ãî õâúðëè â êàøîíà äî ïå÷êàòà è ïðîâåðè âúðõó ïëîòà. Íà ïëîòà íÿìàøå íèùî îñâåí êóòèÿòà, îò êîÿòî áåøå èçâàäèë ñíîùíàòà ñè çàìðàçåíà âå÷åðÿ.
Áàâíî ñå êà÷è ãîðå ïî ñòúëáàòà, çà äà ïðîâåðè â ñòàèòå íà âòîðèÿ åòàæ, íî â óìà ìó âå÷å áåøå ñå çàãíåçäèëî åäíî ìíîãî ëîøî ïðåä÷óâñòâèå.

3.

Êúì òðè ÷àñà ñëåäîáåä ëîøîòî ïðåä÷óâñòâèå áåøå ñòàíàëî ìíîãî ïî-ëîøî. Âñúùíîñò Ñàì Ïèéáúëñ áåøå áåñåí. Ñëåä êàòî ïðåðîâè äâà ïúòè êúùàòà îò ãîðå äî äîëó (ïðè âòîðàòà ïðîâåðêà ïðåðîâè äîðè è ìàçåòî), òîé îòèäå â êàíòîðàòà ñè, ìàêàð è äà áåøå ñúâñåì ñèãóðåí, ÷å áåøå âçåë ñúñ ñåáå ñè âêúùè äâåòå êíèãè, êîãàòî áåøå îñòàíàë äà ðàáîòè äî êúñíî ìèíàëèÿ ïîíåäåëíèê. Åñòåñòâåíî íå íàìåðè íèùî è òàì. È åòî - ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò êðàñèâàòà ïðîëåòíà ñúáîòà áåøå ïðåìèíàëà â áåçïëîäíî òúðñåíå íà äâå áèáëèîòå÷íè êíèãè áåç íèêàêúâ ðåçóëòàò.
Îùå ñè ìèñëåøå çà ïðåñòîðåíèÿ é òîí - "íå çàáðàâÿéòå çà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé, Ñàì" - è çà òîâà êîëêî ùàñòëèâà áè ñå ïî÷óâñòâàëà, àêî çíàåøå êîëêî íàâúòðå áåøå âçåë äóìèòå é. Àêî íàèñòèíà èìàøå Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé, Ñàì íå ñå ñúìíÿâàøå, ÷å òÿ ùå áúäå ùàñòëèâà äà ãî íàñúñêà ñðåùó íåãî. Êîëêîòî ïîâå÷å ìèñëåøå çà òîâà, òîëêîâà ïîâå÷å ïîáåñíÿâàøå.
Âúðíà ñå â êàáèíåòà ñè. Áåëåæêàòà ìó çà Àðäåëèÿ Ëîðö ñ ïðèêðåïåíèòå êúì íåÿ äâàéñåò äîëàðà áåçèçðàçíî ãî ãëåäàøå îò áþðîòî.
- Ïî äÿâîëèòå! - èçâèêà òîé è òúêìî ñìÿòàøå äà çàïî÷íå îòíîâî äà ïðåðàâÿ êúùàòà, êîãàòî, ñå óñåòè è ñïðÿ. Òîâà íÿìàøå äà äîâåäå äî íèùî.
Èçâåäíúæ ÷ó ãëàñà íà îòäàâíà óìðÿëàòà ñè ìàéêà - ìåê è êðîòúê, ðàçóìåí. "Êîãàòî íå ìîæåø äà íàìåðèø íåùî, Ñàìþúë, ðàçõâúðëÿíåòî è ðîâåíåòî îáèêíîâåíî íå âîäÿò äî íèùî. Ïî-äîáðå ñåäíè è îáìèñëè âñè÷êî îòíîâî. Èçïîëçâàé ãëàâàòà ñè è æàëè êðàêàòà ñè."
Òîâà áåøå äîáúð ñúâåò çà âðåìåòî, êîãàòî áåøå íà äåñåò ãîäèíè, ñìÿòàøå, ÷å å òî÷íî òîëêîâà äîáúð è ñåãà - êîãàòî áåøå íà ÷åòèðèéñåò. Ñàì ñåäíà çàä áþðîòî ñè, çàòâîðè î÷è è çàïî÷íà äà ïðîñëåäÿâà ïúòÿ íà ïðîêëåòèòå áèáëèîòå÷íè êíèãè îò ìîìåíòà, êîãàòî ãîñïîæèöà Ëîðö ìó ãè áåøå âðú÷èëà äî... íå çíàåøå äîêîãà.
Îò áèáëèîòåêàòà ãè áåøå çàíåñúë â êàíòîðàòà ñúñ ñïèðàíå â ðåñòîðàíòà çà ïèöà, îòêúäåòî áåøå âçåë ïåïåðîíè è äâîéíà ïèöà ñ ãúáè, êîèòî áåøå èçÿë íà áþðîòî ñè, äîêàòî òúðñåøå â "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" äâå íåùà - äîáðè øåãè è êàê ìîãàò äà áúäàò èçïîëçâàíè. Ñïîìíÿøå ñè êîëêî áåøå âíèìàâàë âúðõó êíèãàòà äà íå ïîïàäíå è íàé-ìàëêàòà êàïêà ñîñ îò ïèöàòà - êîåòî áåøå äîñòà íåëåïî, êàòî ñå èìàøå ïðåäâèä ôàêòúò, ÷å ñåãà íå ìîæå äà ÿ íàìåðè.
Áåøå ïðåêàðàë ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò ñëåäîáåäà íàä ðå÷òà ñè, â ðàáîòà âúðõó øåãèòå, ïîñëå â ïðåïèñâàíå íà öÿëàòà çàêëþ÷èòåëíà ÷àñò, òàêà ÷å ñòèõîòâîðåíèåòî äà ïàñâà ïî-äîáðå. Êîãàòî ñå âúðíà âêúùè â ïåòúê êúñíî ñëåäîáåä, áåøå âçåë çàâúðøåíàòà ðå÷, íî íå è êíèãèòå. Áåøå ñèãóðåí â òîâà. Êðåéã Äæîíñ ãî áåøå âçåë, êîãàòî áåøå ñòàíàëî âðåìå çà âå÷åðÿòà â "Ðîòàðè êëóá", è ïàê Êðåéã ãî áåøå îñòàâèë ñëåä òîâà - òî÷íî íàâðåìå, çà äà ìîæå äà îñêâåðíè èçòðèâàëêàòà "ÄÎÁÐÅ ÄÎØËÈ".
Áåøå ïðåêàðàë ñúáîòà ñóòðèíòà â ãðèæè çà ëåêèÿ ñè, íî íåïðèÿòåí ìàõìóðëóê; îñòàíàëàòà ÷àñò îò óèêåíäà áåøå ïðåêàðàë âêúùè â ÷åòåíå, ãëåäàíå íà òåëåâèçèÿ è - àêî òðÿáâàøå äà ñè ïðèçíàå - â íàñëàæäàâàíå îò òðèóìôà ñè. Ïðåç öåëèÿ óèêåíä äîðè íå áåøå ìèíàâàë ïîêðàé êàíòîðàòà ñè. Áåøå ñèãóðåí â òîâà.
"Äîáðå - ïîìèñëè ñè òîé. - Îòòóê íàòàòúê å ïî-òðóäíî. Ñúñðåäîòî÷è ñå." - Íî îòêðè, ÷å íÿìà íóæäà Äà ñå ñúñðåäîòî÷àâà ÷àê òîëêîâà.
Áåøå òðúãíàë çà êàíòîðàòà ñè â ïîíåäåëíèê ñëåäîáåä îêîëî ïåò áåç ÷åòâúðò è òîãàâà áåøå èççâúíÿë òåëåôîíúò, êîåòî ãî âúðíà îò âðàòàòà. Áåøå Ñòþ Éúíãìàí, êîéòî èñêàøå îò íåãî äà ìó íàïèøå ïîëèöà çà ïðèòåæàâàíå íà æèëèùå. Òîâà áåøå íà÷àëîòî íà äúæäà îò äîëàðè, êîéòî ñå èçëÿ òàçè ñåäìèöà. Äîêàòî ãîâîðåøå ñúñ Ñòþ, ïîãëåäúò ìó áåøå ïîïàäíàë âúðõó äâåòå áèáëèîòå÷íè êíèãè, êîèòî âñå îùå áÿõà íà ðúáà íà áþðîòî ìó. Êîãàòî çà âòîðè ïúò èçëåçå, â åäíàòà ñè ðúêà äúðæåøå êóôàð÷åòî, à â äðóãàòà - êíèãèòå. Áåøå ñúâñåì ñèãóðåí â òîâà.
Áåøå èìàë íàìåðåíèå äà ãè âúðíå â áèáëèîòåêàòà ñúùàòà âå÷åð, íî òîãàâà ñå áåøå îáàäèë Ôðàíê Ñòèâúíñ, êîéòî èñêàøå äà ãî ïîêàíè äà âå÷åðÿ ñ æåíà ìó è ïëåìåííèöàòà èì îò Îìàõà, êîÿòî èì áèëà íà ãîñòè (êîãàòî ñè åðãåí â ìàëúê ãðàä, äîðè è ñëó÷àéíèòå òè ïîçíàòè ñòàâàò íåóìîëèìè ñâàòîâíèöè). Áÿõà îñòàíàëè äî êúñíî â ðåñòîðàíòà íà Áðåéäè - äîêúì åäèíàéñåò, êúñíî çà äåëíè÷íà âå÷åð - è êîãàòî ñå áåøå âúðíàë âêúùè, ñúâñåì áåøå çàáðàâèë çà áèáëèîòå÷íèòå êíèãè.
Ñëåä òîâà òå ñúâñåì èç÷åçíàõà îò ïîãëåäà ìó. Íå áåøå ïîìèñëèë çà âðúùàíåòî èì - íåî÷àêâàíî íàðàñíàëàòà ìó ðàáîòà áåøå îòíåëà ïîâå÷åòî îò âðåìåòî ìó çà ìèñëåíå - ÷àê äî òîâà îáàæäàíå íà áèáëèîòåêàðêàòà Ëîðö.
"Äîáðå, âåðîÿòíî íå ñúì ãè ìåñòèë îòòîãàâà. Òðÿáâà äà ñà ñè òî÷íî òàì, êúäåòî ñúì ãè îñòàâèë, êîãàòî ñå ïðèáðàõ âêúùè êúñíî â ïîíåäåëíèê."
Çà ìèã óñåòè ïðèëèâ íà íàäåæäà - ìîæå áè ñà îñòàíàëè â êîëàòà! Ïîñëå îùå äîêàòî ñòàâàøå, çà äà ïðîâåðè, ñè ñïîìíè êàê, êîãàòî ñòèãíà âêúùè â ïîíåäåëíèê, áåøå ïðåìåñòèë êóôàð÷åòî ñè â ðúêàòà, ñ êîÿòî ãè äúðæåøå. Áåøå ãî íàïðàâèë, çà äà ìîæå äà èçâàäè êëþ÷à îò äåñíèÿ äæîá íà ñàêîòî ñè. Èçîáùî íå ãè áåøå îñòàâèë â êîëàòà.
"È òàêà, êàêâî íàïðàâè, êîãàòî âëåçå?"
Âèäÿ ñå êàê îòêëþ÷âà âðàòàòà íà êóõíÿòà, âëèçà ïðåç íåÿ, îñòàâÿ êóôàð÷åòî ñè íà åäèí êóõíåíñêè ñòîë, îáðúùà ñå ñ êíèãèòå â ðúêà...
- Î, íå - ïðîìúðìîðè Ñàì. Èçâåäíúæ ëîøîòî ìó ïðåä÷óâñòâèå ñå âúðíà.
Íà ïëîòà äî ìàëêàòà êóõíåíñêà ïå÷êà èìàøå êàðòîíåí êàøîí ñúñ ñðåäíà ãîëåìèíà - îò òåçè çà íàïèòêè. Ñòîåøå òàì âå÷å îò äâå ãîäèíè. Õîðàòà ïîíÿêîãà îïàêîâàò â òàêèâà êàøîíè âåùèòå ñè, êîãàòî ñå ìåñòÿò, íî êàøîíèòå ñòàâàò îòëè÷íî è çà ñúõðàíÿâàíå íà âñÿêàêâè íåùà. Ñàì èçïîëçâàøå òîçè äî ïå÷êàòà, çà äà ñëàãà â íåãî âåñòíèöè. Âñåêè äåí, ñëåä êàòî ñâúðøâàøå ñ ÷åòåíåòî íà âåñòíèêà ñè, ãî ñëàãàøå âúòðå - ñàìî ïðåäè ìàëêî áåøå õâúðëèë òàì äíåøíèÿ âåñòíèê. È ãîðå-äîëó âåäíúæ ìåñå÷íî...
- Ìðúñíèÿ Äåéâ! - ïðîìúðìîðè Ñàì.
Ñòàíà îò áþðîòî ñè è ñå âòóðíà â êóõíÿòà.

4.

Êàøîíúò ñ îòïå÷àòàíîòî îòñòðàíè ÷îâå÷å ñ ìîíîêúë íà "Äæîíè Óîêúð" áåøå ïî÷òè ïðàçåí. Ñàì ðàçðîâè òúíêàòà êóï÷èíà âåñòíèöè, âúïðåêè ÷å çíàåøå, ÷å íÿìà äà íàìåðè íèùî, íî ÿ ðàçðîâè ïî íà÷èíà, ïî êîéòî ãî ïðàâÿò õîðàòà, êîèòî ñà òîëêîâà îò÷àÿíè, òà ïî÷òè âÿðâàò, ÷å êîãàòî èñêàø íåùî ìíîãî ñèëíî, òî ìîæå äà ñòàíå. Íàìåðè ñúáîòíèÿ "Ãàçåò" - òîçè, êîéòî áåøå õâúðëèë ñúâñåì ñêîðî - è ïåòú÷íèÿ áðîé. Íèòî ìåæäó òÿõ, íèòî ïîä òÿõ, ðàçáèðà ñå, èìàøå êíèãè. Ñàì îñòàíà òàêà çà ìèã ñ ãëàâà, ïúëíà ñ ÷åðíè ìèñëè, ïîñëå îòèäå äî òåëåôîíà äà ñå îáàäè íà Ìåðè Âàñúð, êîÿòî ïî÷èñòâàøå êúùàòà ìó âñåêè ÷åòâúðòúê ñëåäîáåä.
- Àëî? - îáàäè ñå ñëàáî ðàçòðåâîæåí ãëàñ.
- Çäðàñòè, Ìåðè. Îáàæäà ñå Ñàì Ïèéáúëñ.
- Ñàì? - Òðåâîãàòà é ñå çàäúëáî÷è. - Íåùî ëîøî ëè èìà?
"Äà! Â ïîíåäåëíèê ñëåäîáåä îíàçè êó÷êà, êîÿòî ðàáîòè â ìåñòíàòà áèáëèîòåêà, ùå ìå õâàíå. Âåðîÿòíî ñ äâîåí íåëñúí è ñ ìíîãî äúëãè íîêòè."
Íî, ðàçáèðà ñå, íå ìîæåøå äà êàæå íèùî ïîäîáíî, îñîáåíî íà Ìåðè - òÿ áåøå îò îíåçè íåùàñòíè æåíñêè ñúùåñòâà, êîèòî áÿõà ðîäåíè ïîä ëîøà çâåçäà è æèâååõà â ñîáñòâåí òúìåí îáëàê îò ñúäáîíîñíè ïðåä÷óâñòâèÿ. Òåçè Ìåðè Âàñúð, æèâååùè ïî ñâåòà, âÿðâàõà, ÷å ñúùåñòâóâàò îãðîìåí áðîé ÷åðíè ñåéôîâå, âèñÿùè íà òðåòèÿ åòàæ íà ïðåêúñâàùè ñå âúæåòà íàä îãðîìåí áðîé òðîòîàðè, êîèòî î÷àêâàò ñúäáàòà äà äîâåäå îáðå÷åíèòå òî÷íî ïîä òÿõ. Àêî íå ñåéô, òî ïèÿí øîôüîð; àêî íå ïèÿí øîôüîð, òî ïðèëèâíà âúëíà (â Àéîâà? Äà, â Àéîâà) - àêî íå ïðèëèâíà âúëíà, òî ìåòåîð. Ìåðè Âàñúð áåøå îò îíåçè èçìú÷åíè õîðà, êîèòî, êîãàòî èì ñå îáàäèø ïî òåëåôîíà, âèíàãè èñêàò äà ðàçáåðàò äàëè íÿìà íåùî ëîøî.
- Íèùî - êàçà Ñàì. - Àáñîëþòíî íèùî ëîøî. Ïðîñòî ñå ÷óäåõ äàëè ñè âèæäàëà Äåéâ â ÷åòâúðòúê. - Âúïðîñúò áåøå ïî÷òè ôîðìàëåí - òàêà èëè èíà÷å âåñòíèöèòå ãè íÿìàøå, à Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå åäèíñòâåíèÿò ñúáèðà÷ íà âåñòíèöè â Äæúíêøúí ñèòè.
- Äà - ïîòâúðäè Ìåðè. Ñúðäå÷íîòî ïîòâúðæäåíèå íà Ñàì, ÷å íÿìà íèùî ëîøî, ÿ áåøå óïëàøèëî îùå ïîâå÷å. Ñåãà â ãëàñà é âèáðèðàøå ñêðèò óæàñ. - Òîé äîéäå äà âçåìå âåñòíèöèòå. Íå òðÿáâàøå ëè äà ãî ïóñêàì? Íàëè èäâà îò ãîäèíè è ñè ïîìèñëèõ...
- Íÿìà íèùî - êàçà Ñàì è ñå çàõèëè êàòî èäèîò. - Âèäÿõ, ÷å ãè íÿìà, è ñè ïîìèñëèõ äà ïðîâåðÿ äàëè...
- Äîñåãà íå ñè ïðîâåðÿâàë - ãëàñúò é ñåêíà. - Íàðåä ëè å òîé? Íåùî ñ Äåéâ ëè ñå å ñëó÷èëî?
- Íå - êàçà Ñàì. - Èñêàì äà êàæà, íå çíàì. Ïðîñòî... - Ïîñëå ñå ñåòè è èçêðåùÿ êàòî íåíîðìàëåí: - Êóïîíèòå! Çàáðàâèõ äà èçðåæà êóïîíèòå îò ÷åòâúðòúê, òà çàòîâà...
- Î! - êàçà òÿ. - Ìîæåø äà âçåìåø ìîèòå, àêî èñêàø.
- Íå, íå áèõ ìîãúë äà íàïðàâÿ òî...
- Ùå ãè äîíåñà ñëåäâàùèÿ ÷åòâúðòúê - ïðåêúñíà ãî òÿ. - Èìàì ãè ñ õèëÿäè. - "Òîëêîâà ìíîãî, ÷å íèêîãà íå áèõ ìîãëà äà ãè óïîòðåáÿ - âñúùíîñò òîâà èñêàøå äà ìó êàæå. - Âñå ïàê íÿêúäå ñúùåñòâóâà ñåéô, êîéòî î÷àêâà äà ìèíà ïîä íåãî, íÿêàêâî äúðâî î÷àêâà äà áúäå ïîâàëåíî îò áóðÿ è äà ìå ïðåìàæå èëè â íÿêàêúâ ìîòåë â Ñåâåðíà Äàêîòà íÿêàêúâ ñåøîàð î÷àêâà äà ïàäíå îò ðàôòà âúâ âàíàòà. Æèâîòúò ìè ìè å äàäåí íà çàåì, òàêà ÷å çà êàêâî ñà ìè ïà÷êà âåñòíèêàðñêè êóïîíè?"
- Äîáðå - êàçà Ñàì. - Ùå áúäå ÷óäåñíî. Áëàãîäàðÿ, Ìåðè, òè ñè ãîëÿìî ñëàäóð÷å.
- Ñèãóðåí ëè ñè, ÷å íèùî äðóãî íå ñå å ñëó÷èëî?
- Àáñîëþòíî íèùî - îòãîâîðè Ñàì ïî-ñúðäå÷íî îò âñÿêîãà. Ãëàñúò ìó çâó÷åøå êàòî íà ëóä ïîäîôèöåð, êîéòî êîìàíäâà ìàëêîòî ñè îñòàíàëè âîéíèöè äà òðúãíàò âúâ ôðîíòàëíà àòàêà ñðåùó áðîíèðàíî êàðòå÷íî ãíåçäî. - "Äàâàéòå, ìîì÷åòà, îíåçè ñèãóðíî ñà çàñïàëè!"
- Äîáðå - êàçà Ìåðè ñúñ ñúìíåíèå è Ñàì íàé-ñåòíå óñïÿ äà ñå îòúðâå.
Ñåäíà òåæêî íà åäèí îò êóõíåíñêèòå ñòîëîâå è ñå âçðÿ ñ òúæåí ïîãëåä â ïî÷òè ïðàçíèÿ êàøîí îò "Äæîíè Óîêúð". Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå èäâàë äà ñúáåðå âåñòíèöèòå, êàêòî ïðàâåøå âñÿêà ïúðâà ñåäìèöà îò ìåñåöà, íî òîçè ïúò òîé, áåç äà çíàå, áåøå ïîëó÷èë è ìàëêà äîáàâêà: "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà", è "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". È Ñàì äîáðå ñè ïðåäñòàâÿøå êàêâî ïðåäñòàâëÿâàõà òå ñåãà.
Êàøà. Ïðåòîïåíà êàøà.
Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå åäèí îò àëêîõîëèöèòå íà Äæúíêøúí ñèòè. Ïîðàäè íåñïîñîáíîñò äà ñå çàäúðæè íà ïîñòîÿííà ðàáîòà, òîé åäâà ñâúðçâàøå äâàòà êðàÿ îò ÷óæäèòå îñòàòúöè è ïî òîçè íà÷èí ñå ÿâÿâàøå äîñòà ïîëåçåí ãðàæäàíèí. Ñúáèðàøå áóòèëêè, ãîäíè çà âðúùàíå, è êàêòî è äâàíàéñåòãîäèøíèÿò Êèéò Äæîðäàí ñè èìàøå ìàðøðóò çà âåñòíèöè. Åäèíñòâåíàòà ðàçëèêà áåøå, ÷å Êèéò äîñòàâÿøå âåñòíèêà íà Äæúíêøúí ñèòè "Ãàçåò" âñåêè äåí, à Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí ãî ñúáèðàøå - îò Ñàì è Áîã çíàå îùå îò êîëêî ñîáñòâåíèöè íà êúùè â ãðàäñêàòà ÷àñò îêîëî àâåíþ "Êåëòúí" - âåäíúæ ìåñå÷íî. Ñàì ãî áåøå âèæäàë ìíîãî ïúòè äà áóòà ïàçàðñêàòà ñè êîëè÷êà, ïúëíà ñúñ çåëåíè òîðáè çà îòïàäúöè, êúì öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå, êîéòî ñå íàìèðàøå ìåæäó ñòàðàòà òîâàðíà ãàðà è ìàëêèÿ ïðèþò çà áåçäîìíè, êúäåòî Ìðúñíèÿ Äåéâ è îùå äóçèíà íåãîâè äðóãàðè ïðåêàðâàõà ïîâå÷åòî îò íîùèòå.
Îñòàíà ñåäíàë îùå íÿêîëêî ñåêóíäè, ïîñëå ñïðÿ äà áàðàáàíè ñ ïðúñòè âúðõó êóõíåíñêàòà ìàñà, ñòàíà, íàõëóçè ñàêîòî ñè, èçëåçå è òðúãíà êúì êîëàòà.

Ãëàâà 5
"Óëèöà Àíãúë" (I)

1.

Íàìåðåíèÿòà íà àâòîðà íà òàáåëàòà áåç ñúìíåíèå áÿõà âúçìîæíî íàé-äîáðè, íî ïðàâîïèñúò ìó - ëîø. Òàáåëàòà áåøå ïðèêîâàíà êúì åäíà îò êîëîíèòå íà âåðàíäàòà íà ñòàðàòà êúùà áëèçî äî æåëåçîïúòíàòà ëèíèÿ è ãëàñåøå:
ÓËÈÖÀ ÀÍÃÚË
Òúé êàòî íà àâåíþ "Æåëåçîïúòíî" - êàêòî íà ïîâå÷åòî óëèöè è ïúòèùà â Àéîâà - íÿìàøå úãëè*, Ñàì ðåøè, ÷å àâòîðúò íà òàáåëàòà å èñêàë äà íàïèøå "Óëèöà Àíãåë". Å, è êàêâî? Ïîìèñëè ñè, ÷å ùîì ïúòÿò êúì àäà å ïîñòëàí ñ äîáðè íàìåðåíèÿ, õîðàòà, êîèòî ñå îïèòâàò äà çàïúëíÿò äóïêèòå ïî òîçè ïúò, çàñëóæàâàò ïîíå ìàëêî óâàæåíèå.
* Àíãúë (Angle) - úãúë, angel - àíãåë (àíãë.).
"Óëèöà Àíãúë" áåøå ãîëÿìà ñãðàäà, â êîÿòî â äíèòå, êîãàòî Äæúíêøúí ñèòè íàèñòèíà áåøå æåëåçîïúòåí ðàçêëîí, êàêòî ñè ñïîìíÿøå Ñàì, ñå áÿõà ïîìåùàâàëè êàíöåëàðèèòå íà æåëåçîïúòíàòà êîìïàíèÿ. Ñåãà òîâà áÿõà ïðîñòî äâà êîëîâîçà ðàáîòåùè ðåëñè - è äâàòà â íàïðàâëåíèå èçòîê-çàïàä. Âñè÷êè îñòàíàëè ðåëñè áÿõà ðúæäÿñàëè è îáðàñëè ñ áóðåíè. Ïîâå÷åòî îò òðàâåðñèòå ãè íÿìàøå - âåðîÿòíî áÿõà èçïîëçâàíè çà ïîääúðæàíå íà îãúíÿ îò ñúùèòå áåçäîìíèöè, êîèòî òðÿáâàøå äà îáñëóæâà "Óëèöà Àíãúë".
Ñàì ïðèñòèãíà â ïåò áåç ÷åòâúðò. Ñëúíöåòî õâúðëÿøå ïå÷àëíà, óãàñâàùà ñâåòëèíà íàä ïðàçíîòî ïîëå, êîåòî çàïî÷âàøå îò êðàÿ íà ãðàäà. Çàä íÿêîëêîòî ñãðàäè, êîèòî ñå íàìèðàõà òóê, ñå ÷óâàøå ñÿêàø áåçêðàéíèÿò òúòåí íà òîâàðíèòå âëàêîâå. Èçëÿçúë áåøå âå÷åðåí âÿòúð è êîãàòî òîé ñïðÿ êîëàòà ñè è èçëåçå, ìîæåøå äà ÷óå ðúæäèâîòî ñêúðöàíå îò ëþëååíåòî íà ñòàðàòà òàáåëà "Äæúíêøúí ñèòè" íàä èçîñòàâåíàòà ïëàòôîðìà, êúäåòî åäíî âðåìå õîðàòà ñå áÿõà êà÷âàëè íà ïúòíè÷åñêèòå âëàêîâå çà Ñåéíò Ëóèñ èëè ×èêàãî - à äîðè è íà åêñïðåñà "Ñúíèëàíä", êîéòî â öÿëà Àéîâà ñïèðàøå åäèíñòâåíî â Äæúíêøúí ñèòè ïî ïúòÿ ñè çà ïðèêàçíèòå öàðñòâà íà Ëàñ Âåãàñ è Ëîñ Àíæåëîñ.
Ïðèþòúò çà áåçäîìíèöè íÿêîãà áåøå áèë áÿë - ñåãà áåøå îëþùåí è ñèâ. Ïåðäåòàòà íà ïðîçîðöèòå áÿõà ÷èñòè, íî ñòàðè è óâèñíàëè. Áóðåíè ñå îïèòâàõà äà ðàñòàò âúðõó ïåïåëòà, ïîêðèâàùà äâîðà. Ñàì ñè ïîìèñëè, ÷å äî ìåñåö þíè òå ìîãàò äà ïîðàñíàò îùå åäíà ñòúïêà, íî çàñåãà íÿìàõà ãîëÿì óñïåõ. Äî íåðàâíèòå ñòúïàëà, êîèòî âîäåõà äî âåðàíäàòà, áåøå ïîñòàâåí ðúæäÿñàë âàðåë. Ñðåùó òàáåëàòà "Óëèöà Àíãúë" èìàøå ñúîáùåíèå, ïðèêîâàíî íà äðóãèÿ ñòúëá íà âåðàíäàòà:
Â ÒÎÇÈ ÏÐÈÞÒ ÏÈÅÍÅÒÎ Å ÇÀÁÐÀÍÅÍÎ! ÀÊÎ ÈÌÀÒÅ ÁÓÒÈËÊÀ, ÒÐßÁÂÀ ÄÀ ß ÏÓÑÍÅÒÅ ÒÓÊ, ÏÐÅÄÈ ÄÀ ÂËÅÇÅÒÅ!
Íåãîâèÿò êúñìåò áåøå âúòðå. Âúïðåêè ÷å âå÷å áåøå ïî÷òè ñúáîòà âå÷åð è êðú÷ìèòå è áèðàðèèòå íà Äæúíêøúí ñèòè ÷àêàõà, Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå òóê è ïðè òîâà òðåçâåí. Âñúùíîñò òîé ñåäåøå ñ îùå äâàìà àëêîõîëèöè íà âåðàíäàòà. Áÿõà çàåòè ñ èçðàáîòâàíåòî íà ïëàêàòè âúðõó ãîëåìè ïðàâîúãúëíèöè îò áÿë êàðòîí è ñå ðàäâàõà â ðàçëè÷íà ñòåïåí íà óñïåõ. ×îâåêúò, êîéòî ñåäåøå íà ïîäà â äàëå÷íèÿ êðàé íà âåðàíäàòà, äúðæåøå äÿñíàòà ñè êèòêà ñ ëÿâàòà ñè ðúêà â óñèëèå äà ïðåâúçìîãíå ñèëíîòî ñè òðåïåðåíå. Òîçè â ñðåäàòà ðàáîòåøå ñ óâèñíàë â úãúëà íà óñòàòà åçèê è ïðèëè÷àøå íà ìíîãî ñòàðî äåòå îò äåòñêàòà ãðàäèíà, êîåòî ïîëàãà âñè÷êè óñèëèÿ, çà äà íàðèñóâà äúðâî, ñ êîåòî äà ñïå÷åëè çëàòíà çâåçäà è äà ÿ ïîêàæå íà ìàìà. Ìðúñíèÿ Äåéâ, êîéòî ñåäåøå íà ñöåïåí ñòîë ëþëêà áëèçî äî ñòúïàëàòà íà âåðàíäàòà, ÿâíî áåøå â íàé-äîáðà ôîðìà, íî è òðèìàòà èçãëåæäàõà óìîðåíè, ñìà÷êàíè è ñðèíàòè.
- Çäðàâåé, Äåéâ - êàçà Ñàì, äîêàòî êà÷âàøå ñòúïàëàòà.
Äåéâ âäèãíà î÷è, ïðèñâè ãè è ñå óñìèõíà êîëåáëèâî. Âñè÷êèòå ìó îñòàíàëè çúáè áÿõà îòïðåä. Óñìèâêàòà ãè ïîêàçâàøå è ïåòòå.
- Ãîñïîäèí Ïèéáúëñ?
- Äà - êàçà òîé. - Êàê ñè, Äåéâ?
- Î, ìíîãî ñúì äîáðå. Ìíîãî äîáðå. - Òîé ñå îãëåäà. - Åé, ìîì÷åòà, ïîçäðàâåòå ãîñïîäèí Ïèéáúëñ! Òîé å àäâîêàò!
×îâåêúò, ÷èéòî åçèê ñå ïîäàâàøå îò óñòàòà, âäèãíà ãëàâà, êèìíà êðàòêî è îòíîâî ñå çàå ñ ïëàêàòà ñè. Îò ëÿâàòà ìó íîçäðà ïðîâèñíà äúëúã ñîïîë.
- Âñúùíîñò - êàçà Ñàì - àç ñå çàíèìàâàì ñ íåäâèæèìè èìîòè, Äåéâ. Íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðà...
- Íîñèø ëè ìè ëîêóì? - ðÿçêî ïîïèòà ìúæúò ñ òðåïåðåùèòå ðúöå. Òîé âúîáùå íå âäèãíà î÷è, íî ñúñðåäîòî÷åíàòà ìó ãðèìàñà ñå çàäúëáî÷è. Îò ìÿñòîòî ñè Ñàì ìîæåøå äà âèäè ïëàêàòà ìó - òîé áåøå ïîêðèò ñ äúëãè îðàíæåâè äðàñêàíèöè, êîèòî ñìúòíî íàïîìíÿõà äóìè.
- Ìîëÿ? - ïîïèòà Ñàì.
- Òîâà å Ëóêè - êàçà Äåéâ òèõî. - Íå å â íàé-äîáðàòà ñè ôîðìà, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
- Äàéòå ñè ìè ëîêóìà, äàéòå ñè ìè ëîêóìà, äàéòå ñè ìè ïðîêëåòèÿ ëîêóì - íàïÿâàøå Ëóêè, áåç äà âäèãà î÷è.
- Ì-ì, ñúæàëÿâàì... - çàïî÷íà Ñàì.
- Òîé íå íîñè íèêàêúâ ëîêóì! - èçâèêà Ìðúñíèÿ Äåéâ. - Ìëúêíè è ñè ïðàâè ïëàêàòà, Ëóêè! Ñàðà ãè èñêà äî øåñò! Ùå äîéäå ñïåöèàëíî çà òÿõ!
- Ùå ñè íàìåðÿ ïðîêëåòèÿ ëîêóì - êàçà Ëóêè ñ íèñúê ðåøèòåëåí ãëàñ. - Àêî íå, ùå ÿì êîòåøêè ëàéíà.
- Íå ìó îáðúùàéòå âíèìàíèå, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàçà Äåéâ. - Êàêâî èìà?
- Àìè, ïðîñòî ñå ÷óäåõ äàëè íå ñè íàìåðèë äâå êíèãè, êîãàòî ñè âçèìàë âåñòíèöèòå ìèíàëèÿ ÷åòâúðòúê? Ñëîæèë ñúì ãè íå êúäåòî òðÿáâà è ñè ïîìèñëèõ äà ïðîâåðÿ. Èçòè÷à èì ñðîêà îò áèáëèîòåêàòà.
- Èìàø ëè ÷åòâúðò äîëàð? - ïîïèòà ðÿçêî ìúæúò ñ âèñÿùèÿ åçèê. - Êîé å íàé-îòïðåä? Ïîíè÷êè ñúñ ìåä.
Ñàì àâòîìàòè÷íî áðúêíà â äæîáà ñè. Äåéâ ïðîòåãíà ðúêà è äîêîñíà êèòêàòà ìó, ñÿêàø ñå èçâèíÿâàøå.
- Íå ìó äàâàéòå ïàðè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàçà òîé. - Òîâà å Ðóäîëô. Òîé íÿìà íóæäà îò ïîíè÷êè. Òîé è ïîíè÷êèòå âå÷å íå ñå ïîãàæäàò. Ïðîñòî èìà íóæäà îò åäíà íîù ñúí.
- Ñúæàëÿâàì - êàçà Ñàì. - Íå ìè äàâàò, Ðóäîëô.
- Äà, íà íèêîé íå ìó äàâàò - êàçà Ðóäîëô. Îáúðíà ñå îòíîâî êúì ïëàêàòà ñè è çàìúðìîðè: - Êîëêî çà ïàð÷å? Äâå ïî ïåòäåñåò.
- Íå ñúì âèæäàë íèêàêâè êíèãè - êàçà Äåéâ. - Ñúæàëÿâàì. Ñàìî âçåõ âåñòíèöèòå êàêòî îáèêíîâåíî. Ãîñïîæà Â. áåøå òàì è òÿ ìîæå äà âè êàæå. Íå ñúì íàïðàâèë íèùî ëîøî. - Íî âëàæíèòå ìó, íåùàñòíè î÷è ãîâîðåõà, ÷å íå î÷àêâà Ñàì äà ìó ïîâÿðâà. Çà ðàçëèêà îò Ìåðè Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí íå æèâååøå â ñâÿò, êúäåòî ñúäáàòà ñå êðèå íà ïúòÿ èëè çàä úãúëà - òÿ áåøå îêîëî íåãî. Òîé æèâååøå â íåÿ ñ ìàëêîòî äîñòîéíñòâî, êîåòî ìó áåøå îñòàíàëî.
- Âÿðâàì òè. - Ñàì ñëîæè ðúêà íà ðàìîòî íà Äåéâ.
- Ïðîñòî èçñèïàõ êàøîíà âè ñ âåñòíèöè â åäíà îò òîðáèòå ñè êàêòî âèíàãè - êàçà Äåéâ.
- Àêî èìàõ õèëÿäà ëîêóìà, ùÿõ äà ãè èçÿì âñè÷êèòå - êàçà ðÿçêî Ëóêè. - Ùÿõ äà èçãúëòàì âñè÷êèòå òåçè ïàðàçèòè! Òîâà ñå êàçâà êëüîïà÷êà! Òîâà ñå êàçâà êëüîïà÷êà! Òîâà ñå êàçâà êëüîïà÷êà çà êëüîïàíå!
- Âÿðâàì òè - ïîâòîðè Ñàì è ïîòóïà Äåéâ ïî óæàñíî êëüîùàâîòî ðàìî. Îñúçíà, ÷å ñå ïèòà äàëè Äåéâ íÿìà áúëõè - òîãàâà Áîã äà ìó å íà ïîìîù. Òàçè íåáëàãîòâîðèòåëíà ìèñúë áåøå ïîñëåäâàíà îò äðóãà - çàïèòà ñå äàëè íÿêîé îò äðóãèòå ðîòàðèàíöè - òåçè çäðàâè è ñúðäå÷íè ìîì÷åòà, ïðåä êîèòî áåøå èìàë òàêúâ óñïåõ ïðåäè ñåäìèöà, áÿõà èäâàëè íàñêîðî â òàçè ÷àñò íà ãðàäà. Çàïèòà ñå äàëè èçîáùî çíàåõà çà "Óëèöà Àíãúë". Çàïèòà ñå ñúùî è äàëè Ñïåíñúð Ìàéêúë Ôðèé áåøå ìèñëèë çà õîðà êàòî Ëóêè, Ðóäîëô è Ìðúñíèÿ Äåéâ, êîãàòî áåøå ïèñàë, ÷å íà òîçè ñâÿò íàé-âàæíî å ÷îâåøêîòî äîêîñâàíå - íà òâîÿòà è ìîÿòà ðúêà. Ïðè ñïîìåíà çà ðå÷òà ñè - òàêà èçïúëíåíà ñ íåâèííî ñàìîõâàëñòâî è îäîáðåíèå íà ïðîñòèòå óäîâîëñòâèÿ íà ìàëêèÿ ãðàä, Ñàì ïî÷óâñòâà âúëíà îò ñðàì.
- Òîâà å äîáðå - êàçà Äåéâ. - Çíà÷è ìîãà äà äîéäà è ñëåäâàùèÿ ìåñåö?
- Ðàçáèðà ñå. Îòíåñúë ñè âåñòíèöèòå â öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå, íàëè òàêà?
- Ú-õú. - Ìðúñíèÿ Äåéâ ïîñî÷è ñ ïðúñò, êîéòî çàâúðøâàøå ñ æúëò, ìðúñåí íîêúò. - Åé òàì. Íî ñåãà å çàòâîðåíî.
Ñàì êèìíà.
- Êàêâî ïðàâèòå? - ïîïèòà òîé.
- À, ïðîñòî óáèâàìå âðåìåòî - êàçà Äåéâ è çàâúðòÿ ïëàêàòà, òàêà ÷å äà ìîæå äà ãî âèäè Ñàì.
Íà íåãî èìàøå êàðòèíà íà óñìèõíàòà æåíà, êîÿòî äúðæåøå ïîäíîñ ñ ïúðæåíî ïèëå, è ïúðâîòî íåùî, êîåòî ïîðàçè Ñàì, áåøå, ÷å êàðòèíàòà áåøå õóáàâà - íàèñòèíà õóáàâà. Íåçàâèñèìî îò òîâà äàëè áåøå àëêîõîëèê, èëè íå Ìðúñíèÿ Äåéâ èìàøå ïðèðîäåí òàëàíò. Íàä êàðòèíàòà ãðèæëèâî áåøå íàïèñàíî ñ ïå÷àòíè áóêâè:
ÏÈËÅØÊÀ ÂÅ×ÅÐß Â I ÌÅÒÎÄÈÑÒÊÀ ÖÚÐÊÂÀ
Â ÏÎËÇÀ ÍÀ ÏÐÈÞÒÀ ÇÀ ÁÅÇÄÎÌÍÈ
"ÓËÈÖÀ ÀÍÃÅË"
15 ÀÏÐÈË
ÎÒ 18.00 ÄÎ 20.00
ÅËÀÒÅ ÂÑÈ×ÊÈ
- Òîâà å ïðåäè ñúáðàíèåòî íà ÀÀ* - êàçà Äåéâ, - íî íà ïëàêàòà íå ìîæåø äà íàïèøåø çà ÀÀ. Òîâà å, çàùîòî òî å íåùî êàòî òàéíà.
* "Àíîíèìíè àëêîõîëèöè" - äðóæåñòâà çà áîðáà ñ àëêîõîëèçìà â ÑÀÙ.
- Çíàì - êàçà Ñàì. Çàìúë÷à çà ìàëêî, ïîñëå ïîïèòà: - Õîäèø ëè â ÀÀ? Àêî íå èñêàø äà îòãîâîðèø, íå îòãîâàðÿé. Çíàì, ÷å âñúùíîñò íå ìè âëèçà â ðàáîòàòà.
- Õîäÿ - êàçà Äåéâ, - íî å òðóäíî, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Íÿìàò òîëêîâà ìíîãî õàï÷åòà çà ÷åðåí äðîá, ÷å äà ìå çàäúðæàò. Èçäúðæàì ìåñåö, ïîíÿêîãà äâà, à âåäíúæ íå ïèõ ïî÷òè öÿëà ãîäèíà. Íî å òðóäíî. - Òîé ïîêëàòè ãëàâà. - Íÿêîè õîðà íå ìîãàò äà ñå ñïðàâÿò ñúñ çàäà÷èòå, êàêòî êàçâàò. Àç ñèãóðíî ñúì åäèí îò òÿõ. Íî ïðîäúëæàâàì äà îïèòâàì.
Î÷èòå íà Ñàì ñå âúðíàõà îòíîâî âúðõó æåíàòà ñ ïîäíîñà ñ ïèëå. Êàðòèíàòà áåøå ïðåêàëåíî ïîäðîáíà, çà äà áúäå êàðèêàòóðà èëè ñêèöà, íî íå áåøå è æèâîïèñ. Áåøå ÿñíî, ÷å Ìðúñíèÿ Äåéâ ÿ å íàïðàâèë íàáúðçî, íî áåøå ïîñòèãíàë äîáðîòàòà íà î÷èòå è ëåêàòà íàñìåøêà â óñòàòà - êàòî ïîñëåäåí ëú÷ â êðàÿ íà äåíÿ. À íàé-ñòðàííîòî íåùî áåøå, ÷å æåíàòà èçãëåæäàøå ïîçíàòà íà Ñàì.
- Òîâà èñòèíñêà ëè÷íîñò ëè å? - ïîïèòà òîé Äåéâ.
Óñòàòà íà Äåéâ ñå ðàçòåãíà â óñìèâêà.
- Òîâà å Ñàðà. Òÿ å ÷óäåñíî ìîìè÷å, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Àêî íå áåøå òÿ, òîâà ìÿñòî ùÿõà äà ñà ãî çàòâîðèëè îùå ïðåäè ïåò ãîäèíè. Òÿ íàìèðà õîðà, êîèòî äàâàò ïàðè òî÷íî òîãàâà, êîãàòî èçãëåæäà, ÷å äàíúöèòå ñà ïðåêàëåíî âèñîêè èëè ÷å íÿìà äà ìîæåì äà îïðàâèì êúùàòà äîñòàòú÷íî, çà äà çàäîâîëèì èíñïåêòîðèòå ïî æèëèùàòà, êîãàòî äîéäàò. Òÿ íàðè÷à õîðàòà, êîèòî äàâàò ïàðè, àíãåëè, íî àíãåëúò å ñàìàòà òÿ. Íàðåêëè ñìå êúùàòà òàêà çàðàäè Ñàðà. Ðàçáèðà ñå, êîãàòî Òîìè Ñåéíò Äæîí ïðàâåøå òàáåëàòà, íàïèñà ÷àñò îò íåÿ ïîãðåøíî, íî èìàøå äîáðè íàìåðåíèÿ. - Ìðúñíèÿ Äåéâ ìëúêíà çà ìîìåíò è ïîãëåäíà ïëàêàòà ñè. Áåç äà âäèãà ïîãëåä, òîé äîáàâè: - Òîìè ñåãà å ìúðòúâ, ðàçáèðà ñå. Óìðÿ òàçè çèìà. ×åðíèÿò ìó äðîá ôàëèðà.
- Î! - êàçà Ñàì è äîáàâè íåëîâêî. - Ñúæàëÿâàì.
- Íå ñúæàëÿâàéòå. Òàêà ìó å ïî-äîáðå.
- Êëüîïà÷êà - âúçêëèêíà Ëóêè è ñòàíà. - Êëüîïà÷êà! Íÿìà ëè ìàëêî ïðîêëåòà êëüîïà÷êà! - Òîé ïîäíåñå ïëàêàòà ñè íà Äåéâ. Ïîä îðàíæåâèòå äðàñêàíèöè áåøå íàðèñóâàë ÷óäîâèùíà æåíà, ÷èèòî êðàêà çàâúðøâàõà ñ ïåðêè íà àêóëà, êîèòî òðÿáâàøå äà ïðåäñòàâëÿâàò îáóâêè. Íà åäíàòà é ðúêà áåøå çàêðåïåí áåçôîðìåí ïîäíîñ, êîéòî êàòî ÷å ëè áåøå îòðóïàí ñúñ ñèíè çìèè. Ñ äðóãàòà ñè ðúêà æåíàòà äúðæåøå íÿêàêúâ öèëèíäðè÷åí êàôÿâ ïðåäìåò.
Äåéâ âçå ïëàêàòà îò Ëóêè è ãî ðàçãëåäà.
- Òîâà å äîáðî, Ëóêè.
Óñòíèòå íà Ëóêè ñå ðàçòåãíàõà â ëú÷åçàðíà óñìèâêà. Òîé ïîñî÷è êúì êàôÿâîòî íåùî.
- Âèæ, Äåéâ! Òÿ íîñè ïðîêëåòèÿ ëîêóì!
- Ðàçáèðà ñå. Ìíîãî õóáàâî. Âëåç âúòðå è âêëþ÷è òåëåâèçîðà, àêî èñêàø. Ñåãà ùå çàïî÷íå "Çâåçäíà ïèñòà". Òè êàê ñè, Äîëô?
- Ðèñóâàì ïî-äîáðå, êîãàòî ñúì íàêèñíàò - êàçà Ðóäîëô è ïîäàäå ïëàêàòà ñè íà Äåéâ. Íà íåãî áåøå íàðèñóâàíà ãèãàíòñêà ïèëåøêà êúëêà ñ ìíîãî ìúæå è æåíè, êîèòî ñòîÿõà îêîëî íåÿ è ÿ ãëåäàõà. - Òîâà å íàïðàâåíî êàòî ôàíòàçèÿ - êàçà Ðóäîëô íà Ñàì. Ãîâîðåøå ìàëêî çëîáíî.
- Õàðåñâà ìè - êàçà Ñàì.
Èñòèíà áåøå. Ïëàêàòúò íà Ðóäîëô ìó íàïîìíÿøå íà êàðèêàòóðà â "Íþ Éîðêúð" - îò îíåçè, êîèòî ïîíÿêîãà íå ñå ðàçáèðàò, çàùîòî ñà òâúðäå ñþððåàëèñòè÷íè.
- Äîáðå. - Ðóäîëô ãî ðàçãëåäà âíèìàòåëíî. - Çíà÷è íÿìàòå ÷åòâúðò äîëàð?
- Íå - êàçà Ñàì. Ðóäîëô êèìíà.
- Îò åäíà ñòðàíà, òîâà å äîáðå - êàçà òîé. - Íî, îò äðóãà ñòðàíà, å ñòðàøíî ñêàïàíî. - Òîé âëåçå âúòðå ñëåä Ëóêè è ñëåä ìàëêî ïðåç îòâîðåíàòà âðàòà ñå ÷ó ìóçèêàòà íà "Çâåçäíà ïèñòà". Óèëÿì Øàòíúð êàçâàøå íà àëêîõîëèöèòå è íà îñòàíêèòå îò "Óëèöà Àíãúë", ÷å ìèñèÿòà èì å õðàáðî äà îòèäàò òàì, êúäåòî íå å ñòúïâàë ÷îâåøêè êðàê. Ñàì ïðåäïîëîæè, ÷å íÿêîëêî ÷ëåíîâå íà êîìïàíèÿòà âå÷å áÿõà âúòðå.
- Íà âå÷åðèòå íå èäâàò ìíîãî õîðà îñâåí íàøèòå ìîì÷åòà è íÿêîé îò ÀÀ îò ãðàäà - êàçà Äåéâ, - íî òàêà ïîíå èìàìå êàêâî äà ïðàâèì. Ëóêè âå÷å äîñòà òðóäíî ãîâîðè, îñâåí êîãàòî ðèñóâà.
- Òè ñè óæàñíî äîáúð - ìó êàçà Ñàì. - Íàèñòèíà, Äåéâ. - Çàùî íå... - Òîé ñïðÿ.
- Çàùî íå êàêâî, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ? - âåæëèâî ïîïèòà Äåéâ. - Çàùî íå èçïîëçâàì äÿñíàòà ñè ðúêà, çà äà ïðèïå÷åëÿ íåùî? Ïî ñúùàòà ïðè÷èíà, ïîðàäè êîÿòî íÿìàì ðåäîâíà ðàáîòà. Äîêàòî áÿõ çàåò äà ïðàâÿ äðóãè íåùà, ñòàíà âå÷å ìíîãî êúñíî.
Ñàì íå ìîæà äà îòâúðíå íèùî.
- Âñå ïàê èìàì ïðåäñòàâà îò òàçè ðàáîòà. Çíàåòå ëè, ÷å ñúì ïîñåùàâàë ó÷èëèùåòî "Ëîðèìàð" â Äåìîéíñ ñ ïúëíà ñòèïåíäèÿ? Íàé-äîáðîòî õóäîæåñòâåíî ó÷èëèùå íà Ñðåäíèÿ çàïàä. Èçõâúð÷àõ îùå â ïúðâèÿ ñåìåñòúð. Çà ïèåíå. Íÿìà çíà÷åíèå. Èñêàòå ëè äà âëåçåòå è äà èçïèåòå ÷àøà êàôå, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ? Äà ïî÷àêàòå ìàëêî? Ìîæå äà ñå çàïîçíàåòå ñúñ Ñàðà.
- Íå, ïî-äîáðå äà ñå âðúùàì. Èìàì äà èçïúëíÿâàì åäíà ïîðú÷êà.
Íàèñòèíà èìàøå.
- Äîáðå. Ñèãóðåí ëè ñòå, ÷å íå ìè ñå ñúðäèòå?
- Íè íàé-ìàëêî.
Äåéâ ñòàíà.
- Â òàêúâ ñëó÷àé àç òðÿáâà äà âëÿçà çà ìàëêî - êàçà òîé. - Áåøå õóáàâ äåí, íî âå÷å ñòàâà õëàäíî. Ïîæåëàâàì âè ïðèÿòíà âå÷åð, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
- Áëàãîäàðÿ - êàçà Ñàì, âúïðåêè ÷å ñå ñúìíÿâàøå, ÷å òî÷íî òàçè ñúáîòà âå÷åð ùå å ìíîãî ïðèÿòíà. Íî ìàéêà ìó êàçâàøå è íåùî äðóãî: íàé-äîáðèÿò íà÷èí äà âçåìåø åäíî íåïðèÿòíî ëåêàðñòâî å äà ãî ãëúòíåø, êîëêîòî ñå ìîæå ïî-áúðçî. È òîé ñìÿòàøå äà íàïðàâè òî÷íî òîâà.
Òðúãíà îáðàòíî ïî ñòúïàëàòà íà "Óëèöà Àíãúë", à Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí âëåçå âúòðå.

2.

Ñàì ïî÷òè ñòèãíà äî êîëàòà ñè, íî ïîñëå íàïðàâè çàâîé êúì öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå. Âúðâåøå ïðåç îáðàñëàòà ñ áóðåíè ïåïåëÿâà çåìÿ êúì Êàìäúí è Îìàõà. ×åðâåíèòå ëàìïè íà ïåùèòå ìèãàõà êàòî óìèðàùè çâåçäè. Òîâàðíèòå âëàêîâå, êîé çíàå çàùî, âèíàãè ãî áÿõà êàðàëè äà ñå ÷óâñòâà ñàìîòåí è ñåãà, ñëåä ðàçãîâîðà ñè ñ Ìðúñíèÿ Äåéâ, òîé ñå ïî÷óâñòâà ïî-ñàìîòåí îò âñÿêîãà. Â ìàëêîòî ñëó÷àè, êîãàòî ñå áåøå ñðåùàë ñ Äåéâ, äîêàòî Äåéâ âçèìàøå âåñòíèöèòå ìó, òîé ìó áåøå èçãëåæäàë âåñåëÿê, ïî÷òè ïàëÿ÷î. Òàçè âå÷åð îáà÷å áåøå íàäíèêíàë çàä ãðèìà ìó è òîâà, êîåòî áåøå âèäÿë, ãî áåøå íàêàðàëî äà ñå ïî÷óâñòâà íåùàñòåí è áåçïîìîùåí. Äåéâ áåøå ïðîïàäíàë ÷îâåê - ñïîêîåí, íî íàïúëíî ïðîïàäíàë, è èçïîëçâàøå òîâà, êîåòî î÷åâèäíî áåøå íåìàëúê òàëàíò, çà äà ðèñóâà ïëàêàòè çà âå÷åðÿ â öúðêâàòà.
Äî öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå ìîæåøå äà ñå ñòèãíå ñàìî ïðåç öåëè çîíè îò îòïàäúöè - ïúðâî æúëòåíèêàâè ðåêëàìíè ïðèòóðêè, èçïàäíàëè îò ñòàðèòå áðîåâå íà "Ãàçåò", ïîñëå ñêúñàíè íàéëîíîâè òîðáè çà áîêëóê è íàêðàÿ öÿë àñòåðîèäåí ïîÿñ îò ñ÷óïåíè áóòèëêè è ñìà÷êàíè êîíñåðâåíè êóòèè. Êàïàöèòå íà ìàëêàòà äúñ÷åíà ñãðàäà áÿõà çàòâîðåíè. Íà òàáåëàòà, êîÿòî âèñåøå íà âðàòàòà, ïèøåøå ïðîñòî "ÇÀÒÂÎÐÅÍÎ".
Ñàì çàïàëè öèãàðà è òðúãíà îáðàòíî êúì êîëàòà ñè. Åäâà áåøå íàïðàâèë ïåò-øåñò êðà÷êè, êîãàòî âèäÿ íà çåìÿòà íåùî ïîçíàòî. Âäèãíà ãî. Áåøå îáëîæêàòà íà "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Âúðõó íåÿ èìàøå ïå÷àò "ÑÎÁÑÒÂÅÍÎÑÒ ÍÀ ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÀÒÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀ ÍÀ ÄÆÚÍÊØÚÍ ÑÈÒÈ".
Ñåãà âå÷å çíàåøå ñúñ ñèãóðíîñò. Áåøå îñòàâèë êíèãèòå âúðõó âåñòíèöèòå â êàøîíà îò "Äæîíè Óîêúð" è ïîñëå ãè áåøå çàáðàâèë. Âúðõó êíèãèòå áåøå îñòàâÿë äðóãè âåñòíèöè - îò âòîðíèê, ñðÿäà è ÷åòâúðòúê. Ïîñëå â ÷åòâúðòúê ñóòðèíòà áåøå äîøúë Ìðúñíèÿ Äåéâ è áåøå èçïðàçíèë âñè÷êî òîâà â íàéëîíîâèÿ ñè ÷óâàë. Áåøå õâúðëèë ÷óâàëà â êîëè÷êàòà ñè çà ïàçàð, êîëè÷êàòà çà ïàçàð áåøå äîøëà òóê è ñåãà áå îñòàíàëî ñàìî òîâà - îáëîæêà íà êíèãà ñ òàòóèðàí âúðõó íåÿ ðàçìàçàí ïå÷àò.
Ñàì îñòàâè îáëîæêàòà äà ëèòíå îò ïðúñòèòå ìó è áàâíî òðúãíà êúì êîëàòà ñè. Èìàøå äà èçïúëíÿâà ïîðú÷êà è èçëèçàøå, ÷å ùå òðÿáâà äà ÿ èçïúëíè âúâ âðåìåòî çà âå÷åðÿ.
Èçãëåæäà ìó ïðåäñòîåøå äà èçïèå îùå åäíà ãîð÷èâà ÷àøà.

Ãëàâà 6
Áèáëèîòåêàòà (II)

1.

Íà ïîëîâèíàòà ïúò äî áèáëèîòåêàòà èçâåäíúæ ìó õðóìíà åäíà èäåÿ - áåøå òîëêîâà î÷åâèäíà, ÷å ñå ÷óäåøå êàê íå ñå å ñåòèë çà íåÿ ïî-ðàíî. Áåøå çàãóáèë äâå áèáëèîòå÷íè êíèãè; ïîñëå áåøå îòêðèë, ÷å ñà óíèùîæåíè; çíà÷è òðÿáâàøå äà ãè ïëàòè.
È òîâà áåøå âñè÷êî.
Îñúçíà, ÷å Àðäåëèÿ Ëîðö áåøå ïîñòèãíàëà ïî-ãîëÿì óñïåõ â ñòðåìåæà ñè äà ãî íàêàðà äà ñå ïî÷óâñòâà ÷åòâúðòîêëàñíèê, îòêîëêîòî áåøå ñìÿòàë äîñåãà. Êîãàòî äåòå çàãóáè êíèãà - òîâà çà íåãî å êðàÿò íà ñâåòà, - áåçñèëíî òî ñå ñâèâà ïîä ñÿíêàòà íà áþðîêðàöèÿòà è ÷àêà äà ñå ïîÿâè Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Íî Áèáëèîòå÷íà ïîëèöèÿ íÿìàøå è Ñàì êàòî âúçðàñòåí çíàåøå òîâà îòëè÷íî. Èìàøå ñàìî ãðàäñêè ñëóæèòåëè êàòî ãîñïîæèöà Ëîðö, êîèòî ïîíÿêîãà ðàçäóâàõà ïðåêàëåíî ïðåäñòàâàòà çà ìÿñòîòî ñè â ñòðóêòóðàòà, è äàíúêîïëàòöè êàòî íåãî, êîèòî ïîíÿêîãà çàáðàâÿõà, ÷å òå ñà êîíåòå, êîèòî òåãëÿò êàðóöàòà, à íå îáðàòíî.
"Ùå âëÿçà, ùå ñå èçâèíÿ è ïîñëå ùå ÿ ïîìîëÿ äà ìè èçïðàòè ñìåòêàòà çà âúçñòàíîâÿâàíåòî íà åêçåìïëÿðèòå - ïîìèñëè Ñàì. - È òîâà å âñè÷êî. Òîâà å êðàÿò."
Áåøå óäèâèòåëíî ïðîñòî.
Âñå îùå ëåêî íåðâåí è ìàëêî ðàçñòðîåí (íî ìíîãî ïî-óâåðåí ïðè îâëàäÿâàíåòî íà òàçè áóðÿ â ÷àøà âîäà) Ñàì ïàðêèðà íà ïðÿêàòà ñðåùó áèáëèîòåêàòà. Ëàìïèòå îò äâåòå ñòðàíè íà ãëàâíèÿ âõîä ñâåòåõà è õâúðëÿõà ìåêà, áÿëà ñâåòëèíà âúðõó ñòúïàëàòà è ãðàíèòíàòà ôàñàäà íà ñãðàäàòà. Âå÷åðòà ïðèäàâàøå íà ñãðàäàòà ìåêîòà è ïðèâåòëèâîñò, êîÿòî îïðåäåëåíî ëèïñâàøå ïðè ïúðâîòî ìó ïîñåùåíèå - à ìîæå áè òîâà áåøå ïðîñòî ïðîëåòòà, êîÿòî ÿâíî âå÷å íàñòúïâàøå - íåùî, êîåòî íå ìîæåøå äà ñå êàæå çà ìðà÷íèÿ ìàðòåíñêè äåí, êîãàòî òîé çà ïðúâ ïúò ñå áåøå ñðåùíàë ñ æèâååùèÿ âúòðå äðàêîí. Çàñòðàøèòåëíîòî ëèöå íà êàìåííèÿ ðîáîò áåøå èç÷åçíàëî. Òîâà îòíîâî ñè áåøå Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà.
Ñàì çàïî÷íà äà èçëèçà îò êîëàòà è ïîñëå ñïðÿ. Ïðåäè ìàëêî ìó áåøå äîøëî åäíî îòêðîâåíèå - ñåãà âíåçàïíî ñå áåøå ïîÿâèëî îùå åäíî.
Îòíîâî ñè ïðåäñòàâè ëèöåòî îò ïëàêàòà íà Ìðúñíèÿ Äåéâ - æåíàòà ñ ïîäíîñà ñ ïúðæåíî ïèëå. Òàçè, êîÿòî Äåéâ áåøå íàðåêúë Ñàðà. Æåíàòà ñå áåøå ñòîðèëà ïîçíàòà íà Ñàì è èçâåäíúæ íÿêàêâà íåÿñíà âåðèãà â ìîçúêà ìó ñå âêëþ÷è è òîé ðàçáðà çàùî.
Òîâà áåøå Íàîìè Õèãèíñ.

2.

Íà ñòúïàëàòà ñå ðàçìèíà ñ äâàìà ó÷åíèöè â óíèôîðìà è õâàíà âðàòàòà, ïðåäè äà ñå çàòâîðè íàïúëíî. Âëåçå âúâ ôîàéåòî. Ïúðâîòî íåùî, êîåòî ãî ïîðàçè, áåøå çâóêúò. Â ÷èòàëíÿòà çàä ìðàìîðíèòå ñòúïàëà â íèêàêúâ ñëó÷àé íå áåøå øóìíî, íî òîâà íå áåøå è äúëáîêàòà ÿìà îò òèøèíà, êîÿòî ãî áåøå ïîñðåùíàëà â ïåòúê íà îáÿä ïðåäè ñåäìèöà.
"Å, ñåãà å ñúáîòà âå÷åð - ïîìèñëè ñè òîé. - Äåöàòà ñà ñâîáîäíè è ìîæå áè ó÷àò çà êîíòðîëíèòå ñè."
Íî ùåøå ëè Àðäåëèÿ Ëîðö äà òúðïè, òàêîâà áúðáîðåíå, ìàêàð è ïðèãëóøåíî? Àêî ñå ñúäåøå ïî øóìà, îòãîâîðúò áåøå "äà", íî òîâà â íèêàêúâ ñëó÷àé íå îòãîâàðÿøå íà õàðàêòåðà é. Âòîðîòî íåùî ñå îòíàñÿøå äî åäèíñòâåíîòî ïðåäóïðåæäåíèå çà òèøèíà, êîåòî áåøå ïîñòàâåíî íà òðèíîæíèêà.
ÒÈØÈÍÀ!
áåøå èç÷åçíàëî. Íà íåãîâî ìÿñòî èìàøå ïîðòðåò íà Òîìàñ Äæåôåðñúí. Ïîä íåãî áåøå íàïèñàí öèòàò:
"Íå ìîãà äà æèâåÿ áåç êíèãèòå."
Òîìàñ Äæåôåðñúí (â ïèñìî äî Äæîí Àäàìñ)
10 þíè, 1815 ã.
Ñàì ãî ðàçãëåäà çà ìîìåíò è ñè ïîìèñëè, ÷å òîâà ïðîìåíÿ öåëèÿ àðîìàò â óñòàòà íà ÷îâåê, ðåøèë äà âëåçå â áèáëèîòåêàòà.
ÒÈØÈÍÀ!
ïðåäèçâèêâàøå ÷óâñòâà íà òðåâîãà è íåóäîáñòâî (àìè àêî íà ÷îâåê ìó êóðêàøå êîðåìúò èëè èçâåäíúæ ìó ñå áÿõà ñúáðàëè ãàçîâå, ÷èåòî èçëèçàíå èçãëåæäàøå íåèçáåæíî è íåâèíàãè áåçøóìíî?). Îáðàòíî,
"Íå ìîãà äà æèâåÿ áåç êíèãèòå"
ïðåäèçâèêâàøå ÷óâñòâà íà çàäîâîëñòâî è ïðåäâêóñâàíå - êàðàøå ÷îâåê äà ñå ÷óâñòâà òàêà, êàêòî ñå ÷óâñòâàò ãëàäíèòå ìúæå è æåíè, êîãàòî õðàíàòà íàé-ñåòíå å ïðèñòèãíàëà.
Êàòî ñå ÷óäåøå êàê òàêîâà ìàëêî íåùî ìîæå äà ïðåäèçâèêà òàêàâà ñúùåñòâåíà ðàçëèêà, Ñàì âëåçå â áèáëèîòåêàòà... è çàìðúçíà íà ìÿñòî.

3.

Â ãëàâíàòà çàëà áåøå ìíîãî ïî-ñâåòëî, îòêîëêîòî ïðè ïúðâîòî ìó ïîñåùåíèå, íî òîâà áåøå ñàìî åäíà îò ïðîìåíèòå. Ñòúëáèòå, êîèòî ñòèãàõà äî íàé-ãîðíèòå ðàôòîâå, ãè íÿìàøå. Íÿìàøå íóæäà îò òÿõ, çàùîòî ñåãà òàâàíúò áåøå íà âèñî÷èíà äâà è ïîëîâèíà - òðè ìåòðà, à íå íà äåñåò - åäèíàéñåò. Àêî èñêàø äà ñè âçåìåø êíèãà îò ãîðíèòå ðàôòîâå, òðÿáâàøå ïðîñòî äà ïðèäúðïàø åäíî îò ïðúñíàòèòå íàîêîëî ñòîë÷åòà. Ñïèñàíèÿòà áÿõà ïîñòàâåíè â ïîäêàíÿùî âåòðèëî íà åäíà øèðîêà ìàñà äî áþðîòî çà âçèìàíå íà êíèãè. Äúáîâàòà ñòîéêà, íà êîÿòî áÿõà âèñåëè êàòî êîæè íà óáèòè æèâîòíè, ÿ íÿìàøå. Íÿìàøå ãî è íàäïèñà
ÂÐÚÙÀÉÒÅ ÂÑÈ×ÊÈ ÑÏÈÑÀÍÈß ÍÀ ÌÅÑÒÀÒÀ ÈÌ!
Ðàôòúò çà íîâèòå ðîìàíè ñè áåøå òàì, íî òàáåëàòà "ÇÀÅÌÀÍÅ ÇÀ ÑÅÄÅÌ ÄÍÈ" áåøå çàìåíåíà ñ òàáåëà, íà êîÿòî ïèøåøå: "ÏÐÎ×ÅÒÅÒÅ ÍßÊÎÉ ÁÅÑÒÑÅËÚÐ ÏÐÎÑÒÎ ÇÀ ÓÄÎÂÎËÑÒÂÈÅ!"
Õîðàòà - ïîâå÷åòî îò òÿõ ìëàäè - èäâàõà è ñè îòèâàõà, ãîâîðåõà òèõî. Íÿêîé ñå õèëåøå. Ëåêè, íåîñúçíàâàíè çâóöè.
Ñàì ïîãëåäíà êúì òàâàíà è îò÷àÿíî ñå îïèòà äà ðàçáåðå êàêâî, ïî äÿâîëèòå, áåøå ñòàíàëî òóê. Íàêëîíåíèòå ïðîçîðöè íà ïîêðèâà ãè íÿìàøå. Íàé-ãîðíàòà ÷àñò íà ïîìåùåíèåòî áåøå ñêðèòà çàä ñúâðåìåíåí âèñÿù òàâàí. Ñòàðîìîäíèòå âèñÿùè ãëîáóñè áÿõà çàìåíåíè îò ïàíåëíî ôëóîðåñöåíòíî îñâåòëåíèå, âãðàäåíî â íîâèÿ òàâàí.
Åäíà æåíà, êîÿòî îòèâàøå êúì ãëàâíîòî áþðî ñ íÿêîëêî êðèìèíàëíè ðîìàíà â ðúêà, ïðîñëåäè ïîãëåäà ìó êúì òàâàíà, íå âèäÿ òàì íèùî íåîáèêíîâåíî è ãî ïîãëåäíà ëþáîïèòíî. Åäíî îò ìîì÷åòàòà, êîåòî ñåäåøå çàä äúëãî áþðî îòäÿñíî íà ìàñàòà ñúñ ñïèñàíèÿòà, ñìóøêà ñ ëàêúò äðóãàð÷åòàòà ñè è ïîñî÷è êúì Ñàì. Äðóãî ñå óäàðè ïî ÷åëîòî è âñè÷êè çàõèõèêàõà.
Ñàì íå çàáåëÿçà íèòî ïîãëåäèòå, íèòî õèõèêàíåòî. Íå ñúçíàâàøå, ÷å ïðîñòî å çàñòàíàë íà âõîäà íà ãëàâíàòà ÷èòàëíÿ è çÿïà êúì òàâàíà ñ îòâîðåíà óñòà. Îïèòâàøå ñå äà ïîáåðå â óìà ñè òàçè îãðîìíà ïðîìÿíà.
"Å, ïîñòàâèëè ñà âèñÿù òàâàí ñëåä ïîñëåäíèÿ ïúò, êîãàòî ñè áèë òóê. È êàêâî îò òîâà? Âåðîÿòíî òàêà ñå ïåñòè îòîïëåíèå."
Äà, íî áèáëèîòåêàðêàòà Ëîðö íå áåøå êàçàëà íèùî çà ïðîìåíè.
Íå - çàùî òðÿáâàøå äà ìó êàçâà êàêâîòî è äà áèëî? Ñàì åäâà ëè ìîæåøå äà ñå íàðå÷å ðåäîâåí ïîñåòèòåë íà áèáëèîòåêàòà, íàëè?
"Âñå ïàê òðÿáâà äà å áèëà ðàçñòðîåíà. Ñòîðè ìè ñå, ÷å å óæàñíî êîíñåðâàòèâíà. Òîâà íå áè é õàðåñàëî. Íè íàé-ìàëêî."
Òîâà áåøå âÿðíî, íî èìàøå è íåùî äðóãî - íåùî îùå ïî-ñìóùàâàùî. Ïîñòàâÿíåòî íà âèñÿù òàâàí áåøå ãîëÿìà ðåêîíñòðóêöèÿ. Ñàì íå ðàçáèðàøå êàê áè ìîãëî äà áúäå èçâúðøåíî ñàìî çà åäíà ñåäìèöà. À âèñîêèòå ðàôòîâå è âñè÷êè êíèãè, êîèòî áÿõà ïî òÿõ? Êúäå áÿõà îòèøëè ðàôòîâåòå? Êúäå áÿõà îòèøëè êíèãèòå!
Ñåãà è äðóãè õîðà ãëåäàõà êúì Ñàì - äàæå åäíà îò áèáëèîòåêàðêèòå ãî ãëåäàøå îò äðóãàòà ñòðàíà íà áþðîòî çà îáîðîòíè êíèãè. Ïîâå÷åòî îò æèâèòå, ïðèãëóøåíè ïðèêàçêè â ãîëÿìîòî ïîìåùåíèå áÿõà çàìðåëè.
Ñàì ðàçòúðêà î÷è - íàèñòèíà ðàçòúðêà î÷è - è îòíîâî ïîãëåäíà íàãîðå êúì âèñÿùèÿ òàâàí ñ âãðàäåíè ôëóîðåñöåíòíè ïðàâîúãúëíèöè. Òîé âñå îùå ñè áåøå òàì.
"Àç íå ñúì â ñúùàòà áèáëèîòåêà! - ïîìèñëè ñè òîé óæàñåíî. - Åòî êúäå å ïðè÷èíàòà!"
Îáúðêàíèÿò ìó óì ñå õâàíà ïúðâî çà òàçè ìèñúë è ïîñëå îòíîâî ñå âúðíà - êàòî êîòåíöå, êîåòî ñà ïîäëúãàëè äà ñå õâúðëè âúðõó ñÿíêà. Ïî ñòàíäàðòèòå íà öåíòðàëíà Àéîâà Äæúíêøúí ñèòè áåøå äîñòà ãîëÿì ãðàä ñ íàñåëåíèå îêîëî òðèéñåò è ïåò õèëÿäè äóøè, íî áåøå ñìåøíî äà ñå ìèñëè, ÷å ìîæå äà ïîääúðæà äâå áèáëèîòåêè. Îñâåí òîâà ìÿñòîòî íà ñãðàäàòà è ðàçïîëîæåíèåòî íà çàëàòà áÿõà ñúùèòå... ïðîñòî âñè÷êî îñòàíàëî áåøå äðóãî.
Çà ìèã Ñàì ñå ïî÷óäè äàëè íå ïîëóäÿâà, íî ïîñëå îòõâúðëè òàçè ìèñúë. Îãëåäà ñå è ÷àê ñåãà çàáåëÿçà, ÷å âñè÷êè ñà ñïðåëè è ãî ãëåäàò. Âñè÷êè ãëåäàõà êúì íåãî. Ïî÷óâñòâà ìîìåíòíî ëóäî æåëàíèå äà êàæå: "Âúðøåòå ñè ðàáîòàòà - ïðîñòî îòáåëÿçâàì, ÷å òàçè ñåäìèöà áèáëèîòåêàòà å ðàçëè÷íà." Âìåñòî òîâà áàâíî òðúãíà êúì ìàñàòà ñúñ ñïèñàíèÿòà è âçå åäèí åêçåìïëÿð îò "Þ. Ñ. íþç åíä óúðëä ðèïîðò". Çàïðåëèñòâà ñïèñàíèåòî ñ ïðåñòîðåí èíòåðåñ, à ñ úãúë÷åòàòà íà î÷èòå ñè âèäÿ êàê õîðàòà â ÷èòàëíÿòà çàïî÷âàò îòíîâî äà ñå âðúùàò êúì ðàáîòèòå ñè.
Êîãàòî ïî÷óâñòâà, ÷å ìîæå äà ñå äâèæè áåç íåíóæíî äà ïðèâëè÷à íè÷èå âíèìàíèå, Ñàì îñòàâè ñïèñàíèåòî âúðõó ìàñàòà è òðúãíà êúì Äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Ïî÷óâñòâà ñå äîíÿêúäå êàòî øïèîíèí, êîéòî ïðåñè÷à òåðèòîðèÿòà íà âðàãà. Òàáåëàòà íàä âðàòàòà áåøå ñúùàòà - çëàòíè áóêâè âúðõó òúìåí äúá, íî ïëàêàòúò áåøå ðàçëè÷åí. ×åðâåíàòà øàï÷èöà â ìîìåíòà íà óæàñíîòî ñè îòêðèòèå áåøå çàìåíåíà îò ïëåìåííèöèòå íà Ïàòîêà Äîíàëä - Õþè, Äþè è Ëóè. Òå íîñåõà áàíñêè ãàùåòà è ñå ãìóðêàõà â áàñåéí, ïúëåí ñ êíèãè. Íàäïèñúò îòäîëó ãëàñåøå:
ÂËÈÇÀÉÒÅ! ×ÅÒÅÍÅÒÎ Å ×ÓÄÅÑÍÎ!
- Êàêâî ñòàâà òóê? - ïðîìúðìîðè Ñàì. Ñúðöåòî ìó çàáè ó÷åñòåíî - óñåòè ñèòíè êàï÷èöè ïîò ïî ðúöåòå è ãúðáà ñè. Àêî áåøå ñàìî ïëàêàòúò, ùåøå äà ïîìèñëè, ÷å îíàçè Ëîðö ñà ÿ óâîëíèëè... íî íå áåøå ñàìî ïëàêàòúò. Áåøå âñè÷êî.
Îòâîðè âðàòàòà íà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà è íàäíèêíà âúòðå. Âèäÿ ñúùèÿ ïðèÿòåí ìàëúê ñâÿò ñ íèñêèòå ìàñè è ñòîë÷åòà, ñúùèòå ñâåòëîñèíè çàâåñè, ñúùàòà íèñêà ÷åøìè÷êà â ñòåíàòà. Ñàìî ÷å ñåãà âèñÿùèÿò òàâàí òóê áåøå êàòî âèñÿùèÿ òàâàí â ãëàâíàòà ÷èòàëíÿ, à ïëàêàòèòå áÿõà ñìåíåíè. Ïèùÿùîòî äåòå â ÷åðíèÿ ñåäàí
("Ãëóï÷î, íàðåêîõà ãî Ãëóï÷î. Ïðåçèðàò ãî. Ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìíîãî ïîëåçíî, íå ñìÿòàòå ëè?")
ãî íÿìàøå, íÿìàøå ãî è Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñ øëèôåðà è ñòðàííàòà çâåçäà ñ ìíîãî ëú÷è. Ñàì ñå îòäðúïíà, îáúðíà ñå è áàâíî òðúãíà êúì ãëàâíîòî áþðî çà âçèìàíå íà êíèãè. ×óâñòâàøå ñå òàêà, ñÿêàø öÿëîòî ìó òÿëî ñå áåøå ïðåâúðíàëî â ñòúêëî.
Äâàìà ïîìîùíèê-áèáëèîòåêàðè - ìîì÷å íà ñòóäåíòñêà âúçðàñò è ìîìè÷å - ãî ãëåäàõà êàê ñå ïðèáëèæàâà. Ñàìèÿò Ñàì íå áåøå òîëêîâà ðàçñòðîåí, òà äà íå çàáåëåæè, ÷å èçãëåæäàõà ìàëêî íåðâíè.
"Áúäè âíèìàòåëåí. Íå... áúäè ÍÎÐÌÀËÅÍ. Òå âå÷å òå ìèñëÿò çà ïîëóïîáúðêàí."
Èçâåäíúæ ñå ñåòè çà Ëóêè è ïî÷òè ãî îáõâàíà óæàñåí ïîðèâ çà ðàçðóøåíèå. Ïî÷òè ñå âèæäàøå êàê îòâàðÿ óñòà è êðåùè ñ ïúëåí ãëàñ íà òåçè äâàìà íåðâíè ìëàäåæè è èñêà ìàëêî îò ïðîêëåòèòå ëîêóìè, çàùîòî òîâà å êëüîïà÷êà, êëüîïà÷êà, è òî êàêâà.
Íî âìåñòî äà ãî íàïðàâè, çàãîâîðè ñúñ ñïîêîåí, íèñúê ãëàñ.
- Ìîæå áè ìîæåòå äà ìè ïîìîãíåòå. Òðÿáâà äà ãîâîðÿ ñ îòãîâîðíèêà íà áèáëèîòåêàòà.
- Î, ñúæàëÿâàì - êàçà ìîìè÷åòî. - Ãîñïîäèí Ïðàéñ íå å íà ðàáîòà â ñúáîòà âå÷åð.
Ñàì ïîãëåäíà íàäîëó êúì áþðîòî. Êàêòî è ïðè ïðåäèøíîòî ìó èäâàíå â áèáëèîòåêàòà, äî óñòðîéñòâîòî èìàøå ìàëêà òàáåëêà ñ èìå - íî íà íåÿ âå÷å íå ïèøåøå
À. ËÎÐÖ
Ñåãà áåøå íàïèñàíî
Ã-Í ÏÐÀÉÑ
Ñïîìíè ñè êàê Íàîìè áåøå êàçàëà: "Âèñîê ìúæ? Ñëàá? Êúì ïåòäåñåòòå?"
- Íå - êàçà òîé. - Íå ãîñïîäèí Ïðàéñ. Íå è ãîñïîäèí Ïåêúì. Áèáëèîòåêàðêàòà. Àðäåëèÿ Ëîðö.
Ìîì÷åòî è ìîìè÷åòî ðàçìåíèõà îçàäà÷åíè ïîãëåäè.
- Òóê íå ðàáîòè íèêîé íà èìå Àðäåëèÿ Ëîðä - êàçà ìîì÷åòî. - Ìîæå áè ìèñëèòå çà íÿêàêâà äðóãà áèáëèîòåêà.
- Íå Ëîðä - êàçà èì Ñàì. Ãëàñúò ìó ñÿêàø èäâàøå íÿêúäå îòäàëå÷å. - Ëîðö.
- Íå - êàçà ìîìè÷åòî. - Ñèãóðíî ãðåøèòå, ñúð.
Îòíîâî ãî ãëåäàõà âíèìàòåëíî è ìàêàð ÷å Ñàì èìàøå æåëàíèå äà áúäå íàñòîé÷èâ è äà èì êàæå, ÷å ðàçáèðà ñå, ÷å Àðäåëèÿ Ëîðö ðàáîòè òóê, ÷å ñå å çàïîçíàë ñ íåÿ ñàìî ïðåäè îñåì äíè, òîé ñå íàñèëè äà ñå îòêàæå. Ïî íÿêàêúâ ñòðàíåí íà÷èí âñè÷êî èìàøå ñìèñúë, íàëè? Íàèñòèíà, èìàøå ñìèñúë â ðàìêèòå íà ïúëíàòà ëóäîñò, íî òîâà íå ïðîìåíÿøå ôàêòà, ÷å âúòðåøíàòà ëîãèêà áåøå áåçóïðå÷íà. Êàêòî ïëàêàòèòå, ïðîçîðöèòå íà ïîêðèâà è ñòîéêàòà çà ñïèñàíèÿ Àðäåëèÿ Ëîðö ïðîñòî áåøå ïðåñòàíàëà äà ñúùåñòâóâà.
Íàîìè îòíîâî çàãîâîðè â ãëàâàòà ìó: "Î! Ãîñïîæèöà Ëîðö, íàëè? Òðÿáâà äà å áèëî çàáàâíî."
Íàîìè ïîçíà èìåòî - ïðîìúðìîðè òîé.
Ñåãà ïîìîùíèöèòå íà áèáëèîòåêàðèòå ãî ãëåäàõà åäíàêâî âöåïåíåíè îò óæàñ.
- Èçâèíåòå ìå - êàçà Ñàì è ñå îïèòà äà ñå óñìèõíå. Ïî÷óâñòâà êàê ëèöåòî ìó ñå èçêðèâè. - Äíåñ íåùî íå ìè å äîáðå.
- Äà - êàçà ìîì÷åòî.
- Ëè÷è ñè - êàçà ìîìè÷åòî.
"Ìèñëÿò, ÷å ñúì ëóä - ïîìèñëè ñè Ñàì, - è êîëêîòî è äà å ñòðàííî, íè íàé-ìàëêî íå ãè îáâèíÿâàì."
- Èìà ëè îùå íåùî? - ïîïèòà ìîì÷åòî.
Ñàì îòâîðè óñòà äà êàæå, ÷å íÿìà è ïîñëå áúðçî äà ñè òðúãíå, íî ïîñëå ïðîìåíè ðåøåíèåòî ñè. Áåøå êàçàë "à" - òðÿáâàøå äà êàæå è "á".
- Îò êîëêî âðåìå ãëàâåí áèáëèîòåêàð å ãîñïîäèí Ïðàéñ?
Äâàìàòà ïîìîùíèöè ðàçìåíèõà îùå åäèí ïîãëåä. Ìîìè÷åòî ñâè ðàìåíå.
- Îòêàêòî ñìå òóê - êàçà òÿ, - íî òîâà íå å ìíîãî îòäàâíà, ãîñïîäèí...
- Ïèéáúëñ - êàçà Ñàì è ïðîòåãíà ðúêà. - Ñàì Ïèéáúëñ. Ñúæàëÿâàì. Ìàíèåðèòå ìè, èçãëåæäà, ñà îòëåòåëè çàåäíî ñ îñòàòúêà îò óìà ìè.
Äâàìàòà ìàëêî ñå óñïîêîèõà - òîâà áåøå íåùî, êîåòî íå ìîæåøå äà ñå îïðåäåëè òî÷íî, íî ãî èìàøå è òî ïîìîãíà íà Ñàì ñúùî äà ñå óñïîêîè. Íåçàâèñèìî ÷å áåøå ðàçñòðîåí, òîé áåøå óñïÿë äà ïîêàæå ïîíå ÷àñò îò íåìàëêàòà ñè ñïîñîáíîñò äà ïðåäðàçïîëàãà õîðàòà. Àêî åäèí àãåíò íà íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè íå ìîæå äà ãî ïðàâè, çíà÷è òðÿáâà äà ñè òúðñè íîâî çàíÿòèå.
- Àç ñúì Ñèíòèÿ Áåðèãàí - êàçà ìîìè÷åòî è ðàçäðóñà ðúêàòà ìó. - À òîâà å Òîì Ñòàíôîðä.
- Ïðèÿòíî ìè å - êàçà Òîì Ñòàíôîðä. Íå èçãëåæäàøå ñúâñåì ñèãóðåí â òîâà, íî ñúùî áúðçî ðàçäðóñà ðúêàòà íà Ñàì.
- Èçâèíåòå! - íàìåñè ñå æåíàòà ñ êðèìèíàëíèòå ðîìàíè. - Ìîæå ëè íÿêîé äà ìå îáñëóæè? Ùå çàêúñíåÿ çà èãðàòà ñè íà áðèäæ.
- Àç ùå ãî íàïðàâÿ - êàçà Òîì íà Ñèíòèÿ è òðúãíà êúì áþðîòî, çà äà çàïèøå êíèãèòå íà æåíàòà.
- Òîì è àç ó÷èì â êîëåæà "×àïúëòúí Äæóíèúð", ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàçà ìîìè÷åòî. - Òîâà å ðàáîòà è ó÷åíèå åäíîâðåìåííî. Àç ñúì òóê âå÷å òðè ñåìåñòúðà - ãîñïîäèí Ïðàéñ ìå íàå ìèíàëàòà ïðîëåò. Òîì äîéäå ïðåç ëÿòîòî.
- Ãîñïîäèí Ïðàéñ åäèíñòâåíèÿò ùàòåí ñëóæèòåë ëè å?
- Ú-õú. - Òÿ èìàøå êðàñèâè ÷åðíè î÷è è ñåãà òîé âèäÿ â òÿõ ñú÷óâñòâèå. - Êàêâî èìà?
- Íå çíàì. - Ñàì îòíîâî ïîãëåäíà íàãîðå. Íå ìîæåøå äà ñå ñòúðïè. - Òîçè âèñÿù òàâàí òóê ëè å îòêàêòî ðàáîòèòå?
Òÿ ïðîñëåäè ïîãëåäà ìó.
- Å, íå çíàì êàê ñå êàçâà, íî ñè å òàêà, îòêàêòî ñúì òóê.
- Çíàåòå ëè, ñïîìíÿì ñè, ÷å íà ïîêðèâà èìàøå ïðîçîðöè.
Ñèíòèÿ ñå óñìèõíà.
- Å, òàêà å. Èñêàì äà êàæà, ÷å òå ñå âèæäàò îò âúíøíàòà ñòðàíà, àêî îáèêîëèòå ñãðàäàòà. È, ðàçáèðà ñå, âèæäàò ñå îò øêàôîâåòå çà êíèãè, íî ñà çàêîâàíè. Èìàì ïðåäâèä ïðîçîðöèòå, à íå øêàôîâåòå. Ìèñëÿ, ÷å ñà òàêà îò ãîäèíè.
"Îò ãîäèíè."
- È íèêîãà íå ñòå ÷óâàëè çà Àðäåëèÿ Ëîðö?
Òÿ ïîêëàòè ãëàâà
- Íå. Ñúæàëÿâàì.
- À çà Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ? - èìïóëñèâíî ïîïèòà Ñàì.
Òÿ ñå ðàçñìÿ.
- Ñàìî îò ñòàðàòà ìè ëåëÿ. Åäíî âðåìå òÿ ìè êàçâàøå, ÷å àêî íå ñè âúðíà êíèãèòå íàâðåìå, Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ ùå ìå àðåñòóâà. Íî òîâà áåøå îùå â Ïðîâèäàíñ, ùàòà Ðîóä Àéëàíä, êîãàòî áÿõ ìàëêà. Ìíîãî îòäàâíà.
"Ðàçáèðà ñå - ïîìèñëè ñè Ñàì, - ìîæå áè îùå ïðåäè äåñåò-äâàíàéñåò ãîäèíè. Êîãàòî ïî çåìÿòà ñà õîäèëè äèíîçàâðè."
- Å, áëàãîäàðÿ çà èíôîðìàöèÿòà - êàçà òîé. - Íÿìàõ íàìåðåíèå äà âè ïîáúðêâàì.
- Íèùî òàêîâà íå ñòå íàïðàâèëè.
- Ìèñëÿ, ÷å ìàëêî ãî íàïðàâèõ. Ïðîñòî ñå îáúðêàõ çà ìèã.
- Êîÿ å òàçè Àðäåëèÿ Ëîðö? - ïîïèòà Òîì Ñòàíôîðä, ùîì ñå âúðíà. - Èìåòî ìè å ïîçíàòî, íî äà ïóêíà, àêî çíàì ñ êàêâî.
- Òî÷íî òîâà å! È àç âñúùíîñò íå çíàì - êàçà Ñàì.
- Å, óòðå å çàòâîðåíî, íî â ïîíåäåëíèê ñëåäîáåä è ïîíåäåëíèê âå÷åðòà ãîñïîäèí Ïðàéñ ùå áúäå òóê - êàçà ìîì÷åòî. - Ìîæå áè òîé ìîæå äà âè êàæå òîâà, êîåòî èñêàòå äà çíàåòå.
Ñàì êèìíà.
- Ìèñëÿ, ÷å ùå äîéäà äà ñå âèäÿ ñ íåãî. Áëàãîäàðÿ âè îùå âåäíúæ.
- Òóê ñìå, çà äà ïîìàãàìå, ñ êàêâîòî ìîæåì - êàçà Òîì. - Æåëàÿ ñàìî äà ìîæåõìå äà âè ïîìîãíåì ïîâå÷å, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
- Àç ñúùî - êàçà Ñàì.

4.

×óâñòâàøå ñå äîáðå, äîêàòî ñòèãíà äî êîëàòà, à ïîñëå, êîãàòî îòêëþ÷âàøå âðàòàòà, ñÿêàø âñè÷êè ìóñêóëè íà êîðåìà è êðàêàòà ìó ñå îòïóñíàõà êàòî ìúðòâè. Íàëîæè ñå äà ñå ïîäïðå ñ ðúêà âúðõó ïîêðèâà íà êîëàòà, çà äà íå ïàäíå, äîêàòî îòâîðè âðàòàòà. Íå âëåçå, à ïðîñòî ïàäíà çàä êîðìèëîòî è îñòàíà òàêà - äèøàøå òåæêî è ñ èçâåñòíà òðåâîãà ñå ïèòàøå äàëè íÿìà äà ïðèïàäíå.
"Êàêâî ñòàâà òóê? ×óâñòâàì ñå êàòî ãåðîé îò ñòàðîòî øîó íà Ðîä Ñúðëèíã: Ïðåäñòàâÿì âè Ñàìþúë Ïèéáúëñ, áèâø æèòåë íà Äæúíêøúí ñèòè, ñåãà ïðîäàâàù íåäâèæèìè èìîòè è öåëèÿ ñè æèâîò â... Çîíàòà íà çäðà÷à."
Äà, òî÷íî íà òîâà ïðèëè÷àøå. Ñàìî ÷å äà ãëåäàø êàê õîðàòà ñå ñðåùàò ñ íåîáÿñíèìè ïðèêëþ÷åíèÿ ïî òåëåâèçèÿòà, áåøå çàáàâíî. Ñàì îòêðèâàøå, ÷å íåîáÿñíèìîòî ãóáè ìíîãî îò î÷àðîâàíèåòî, êîãàòî òè ñè òîçè, êîéòî òðÿáâà äà ñå áîðè ñ íåãî.
Ïîãëåäíà êúì îòñðåùíàòà ñòðàíà íà óëèöàòà, êúì áèáëèîòåêàòà, êúäåòî õîðàòà âëèçàõà è èçëèçàõà ïîä ìåêàòà ñâåòëèíà íà âèñÿùèòå ëàìïè. Ñòàðàòà ãîñïîæà ñ êðèìèíàëíèòå ðîìàíè âúðâåøå çàáúðçàíî ïî óëèöàòà âåðîÿòíî çàãðèæåíà çà èãðàòà ñè íà áðèäæ. Äâå ìîìè÷åòà ñëèçàõà ïî ñòúïàëàòà, ãîâîðåõà ñè è ñå ñìååõà, ïðèòèñêàõà êíèãè äî íàïúïèëèòå ñè ãúðäè. Âñè÷êî èçãëåæäàøå ñúâñåì íîðìàëíî... è, ðàçáèðà ñå, ÷å áåøå. Íåíîðìàëíàòà áèáëèîòåêà áåøå îíàçè, â êîÿòî áåøå âëÿçúë ïðåäè ñåäìèöà. Ïðåäïîëàãàøå, ÷å åäèíñòâåíàòà ïðè÷èíà ñòðàííîñòèòå äà íå ãî ïîðàçÿò ïî-ñèëíî, áåøå, ÷å ìèñëèòå ìó áÿõà çàåòè ñ îíàçè ïðîêëåòà ðå÷.
"Íå ìèñëè çà òîâà - çàïîâÿäà ñè òîé, ìàêàð äà ãî áåøå ñòðàõ, ÷å òîâà ùå å åäèí îò îíåçè ïúòè, êîãàòî óìúò ìó ïðîñòî íÿìà äà ñå ïîä÷èíè íà çàïîâåäòà. - Íàïðàâè êàòî Ñêàðëåò Î`Õàðà è îñòàâè ìèñëèòå çà óòðå. Ñëåä êàòî èçãðåå ñëúíöåòî, âñè÷êî ùå áúäå ìíîãî ïî-ñìèñëåíî."
Âêëþ÷è êîëàòà íà ñêîðîñò è ïðåç öåëèÿ ïúò äî äîìà ñè ìèñëåøå çà òîâà.

Ãëàâà 7
Íîùíè óæàñè

1.

Ïúðâîòî íåùî, êîåòî íàïðàâè, ñëåä êàòî âëåçå, áåøå äà ïðîâåðè ñúîáùåíèÿòà, çàïèñàíè îò òåëåôîííèÿ ñåêðåòàð. Êîãàòî âèäÿ, ÷å ëàìïè÷êàòà "ÇÀÏÈÑÀÍÈ ÑÚÎÁÙÅÍÈß" ñâåòè, ñúðöåòî ìó çàáè ñèëíî.
"Òîâà ùå å òÿ. Íå çíàì âñúùíîñò êîÿ å, íî çàïî÷âàì äà ìèñëÿ, ÷å òÿ íÿìà äà ñå óñïîêîè, äîêàòî íå ìå äîêàðà äî ïúëíà ëóäîñò."
"Òîãàâà íå ãè ïðîñëóøâàé" - çàãîâîðè äðóãà ÷àñò îò ìîçúêà ìó è ñåãà Ñàì áåøå òîëêîâà îáúðêàí, ÷å íå ìîæåøå äà êàæå äàëè òîâà å ðàçóìíà ìèñúë, èëè íå. Èçãëåæäàøå ðàçóìíà, íî áåøå è ìàëêî ñòðàõëèâà. Âñúùíîñò...
Òîé îñúçíà, ÷å ñòîè, ñàìî ñòîè, ïîòè ñå è ãðèçå íîêòèòå ñè. Èçâåäíúæ èçñóìòÿ - òèõ, îò÷àÿí çâóê.
"Îò ÷åòâúðòè êëàñ äî ëóäíèöàòà - ïîìèñëè ñè òîé. - Å, ïðîêëåò äà áúäà, àêî óñïååø, ðîæáî."
Íàòèñíà êîï÷åòî.
- Çäðàñòè! - êàçà ìúæêè ãëàñ, äðåçãàâ îò óèñêèòî. - Ãîâîðè Äæîóçåô Ðàíäîâñêè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Ñöåíè÷íîòî ìè èìå å Íåâåðîÿòíèÿ Äæî. Ïðîñòî ñå îáàæäàì äà âè áëàãîäàðÿ, ÷å ìå çàìåñòèõòå íà îíîâà ñúáðàíèå íà "Êèâàíè" èëè êàê ñå êàçâàøå. Èñêàõ äà âè êàæà, ÷å ñå ÷óâñòâàì ìíîãî ïî-äîáðå - âðàòúò ìè å ñàìî íàâåõíàò, à íå ñ÷óïåí, êàêòî ìèñëåõà îòíà÷àëî. Èçïðàùàì âè öÿë êî÷àí áåçïëàòíè áèëåòè çà ïðåäñòàâëåíèåòî. Ðàçäàéòå ãè íà ïðèÿòåëèòå ñè. Áúäåòå çäðàâ. Áëàãîäàðÿ îùå âåäíúæ. Äîâèæäàíå.
Ëåíòàòà ñïðÿ. Âêëþ÷è ñå ëàìïè÷êàòà "ÂÑÈ×ÊÈ ÑÚÎÁÙÅÍÈß ÏÐÎÑËÓØÀÍÈ". Ñàì èçñóìòÿ ïî àäðåñ íà íåðâèòå ñè - àêî Àðäåëèÿ Ëîðö èñêàøå òîé äà ñå ñòðÿñêà îò ñåíêè, áåøå ïîëó÷èëà òî÷íî òîâà, êîåòî èñêàøå. Íàòèñíà áóòîíà "ÏÐÅÍÀÂÈÂÀÍÅ" è ãî ïîðàçè åäíà íîâà ìèñúë. Ïðåíàâèâàíåòî íà ëåíòàòà, íà êîÿòî áÿõà ñúîáùåíèÿòà, ìó áåøå ñòàíàëî íàâèê, íî òîâà îçíà÷àâàøå, ÷å ñòàðèòå ñúîáùåíèÿ èç÷åçâàõà ïîä íîâèòå. Ñúîáùåíèåòî íà Íåâåðîÿòíèÿ Äæî å èçòðèëî ïðåäèøíîòî ñúîáùåíèå íà Àðäåëèÿ. Åäèíñòâåíîòî äîêàçàòåëñòâî, ÷å òàçè æåíà ñúùåñòâóâà, ãî íÿìàøå.
Íî òîâà íå áåøå âÿðíî, íàëè? Ñúùåñòâóâàøå ÷èòàòåëñêàòà ìó êàðòà. Òîé áåøå ñòîÿë ïðåä òîâà ïðîêëåòî áþðî çà çàïèñâàíå è ÿ áåøå ãëåäàë êàê ñå ïîäïèñâà ñ ãîëåìè, çàâúðòåíè áóêâè.
Ñàì èçâàäè ïîðòôåéëà ñè è ãî ïðåðîâè òðè ïúòè, ïðåäè äà ïðèçíàå ïðåä ñåáå ñè, ÷å ÷èòàòåëñêàòà êàðòà ñúùî ÿ íÿìà. È ñè ïîìèñëè, ÷å çíàå çàùî. Ñìúòíî ñè ñïîìíÿøå, ÷å ÿ ïúõíà â äæîáà íà ïîäâúðçèÿòà íà "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä".
Çà ïî-ãîëÿìà ñèãóðíîñò.
Çà äà íå ÿ çàãóáè.
Ñòðàõîòíî. Ïðîñòî ñòðàõîòíî.
Ñåäíà íà êàíàïåòî è ñòèñíà ÷åëîòî ñè ñ ðúöå. Ãëàâàòà çàïî÷âàøå äà ãî áîëè.

2.

Ñëåä ïåòíàéñåò ìèíóòè âå÷å ñè òîïëåøå êîíñåðâà ñóïà íà ïå÷êàòà - íàäÿâàøå ñå, ÷å ìàëêî ãîðåùà õðàíà ùå ìó ïîìîãíå çà ãëàâàòà è îòíîâî ñå ñåòè çà Íàîìè - Íàîìè, êîÿòî òîëêîâà ïðèëè÷àøå íà æåíàòà îò ïëàêàòà íà Ìðúñíèÿ Äåéâ. Âúïðîñúò, äàëè Íàîìè âîäåøå íÿêàêúâ òàåí æèâîò ïîä èìåòî Ñàðà, áåøå îòñòúïèë ìÿñòî íà íåùî, êîåòî èçãëåæäàøå ìíîãî ïî-âàæíî ïîíå â òîçè ìîìåíò: Íàîìè çíàåøå êîÿ áåøå Àðäåëèÿ Ëîðö. Íî ðåàêöèÿòà é íà èìåòî... áåøå ìàëêî ñòðàííà, íàëè? Áåøå ÿ ñòðåñíàëà çà ìîìåíò è òÿ áåøå çàïî÷íàëà äà ñå øåãóâà ïî òîçè ïîâîä, à ïîñëå òåëåôîíúò èççâúíÿ - áåøå ñå îáàäèë Áúðò Àéâúðñúí - è...
Ñàì ñå îïèòà äà ïîâòîðè â óìà ñè ðàçãîâîðà è áåøå ðàçî÷àðîâàí êîëêî ìàëêî ñè ñïîìíÿ îò íåãî. Íàîìè áåøå êàçàëà, ÷å Àðäåëèÿ å îñîáåíà, òî÷íî òàêà; áåøå ñèãóðåí â òîâà, íî ïî÷òè íèùî äðóãî. Òîãàâà íå áåøå èçãëåæäàëî òîëêîâà âàæíî. Âàæíîòî òîãàâà áåøå, ÷å êàðèåðàòà ìó êàòî ÷å ëè áåøå íàïðàâèëà ãîëÿì ñêîê. È òîâà âñå îùå áåøå âàæíî, íî ñÿêàø áëåäíååøå ïðåä äðóãîòî. Â äåéñòâèòåëíîñò ïðåä äðóãîòî áëåäíååøå âñè÷êî. Ìèñëèòå ìó ïðîäúëæàâàõà äà ñå âðúùàò êúì òàçè ìîäåðíà ãëóïîñò - âèñÿùèÿ òàâàí, è êúì íèñêèòå ðàôòîâå çà êíèãè. Íå ñìÿòàøå, ÷å å ëóä - íè íàé-ìàëêî, - íî çàïî÷âàøå äà ÷óâñòâà, ÷å àêî íå ñå îïðàâè ñ òîâà íåùî, ìîæå äà ïîëóäåå. Ñÿêàø áåøå îòêðèë äóïêà â öåíòúðà íà ãëàâàòà ñè - òîëêîâà äúëáîêà, ÷å â íåÿ ìîæåøå äà õâúðëÿø íåùà, áåç äà ñå ÷óå ïëÿñúê, íåçàâèñèìî êîëêî ãîëåìè áÿõà íåùàòà, êîèòî õâúðëÿø, èëè êîëêî äúëãî ñè î÷àêâàë çâóêà ñ íàîñòðåíè óøè. Ìèñëåøå, ÷å òîâà ÷óâñòâî ùå îòìèíå - ìîæå áè - íî çàñåãà ñå ÷óâñòâàøå óæàñíî.
Çàâúðòÿ ãàçòà ïîä ñóïàòà íà ïî-ñëàáî, âëåçå â êàáèíåòà è íàìåðè íîìåðà íà òåëåôîíà íà Íàîìè. Òîé èççâúíÿ òðè ïúòè, ñëåä êîåòî ïèñêëèâ ñòàð÷åñêè ãëàñ êàçà:
- Êîé å, ìîëÿ?
Ñàì âåäíàãà ðàçïîçíà ãëàñà, âúïðåêè ÷å íå áåøå âèæäàë ñîáñòâåíè÷êàòà ìó ëè÷íî ïî÷òè îò äâå ãîäèíè. Áåøå ðàçíåáèòåíàòà ìàéêà íà Íàîìè.
- Çäðàâåéòå, ãîñïîæî Õèãèíñ - êàçà òîé. - Îáàæäà ñå Ñàì Ïèéáúëñ.
Ñïðÿ â î÷àêâàíå äà ÷óå íåéíîòî: "Î, çäðàâåé, Ñàì" èëè ìîæå áè "Êàê ñè?", íî ñå ÷óâàøå ñàìî òåæêîòî åìôèçåìíî äèøàíå íà ãîñïîæà Õèãèíñ. Ñàì íèêîãà íå áåøå áèë ìåæäó ëþáèìöèòå é è, èçãëåæäà, îòñúñòâèåòî ìó íå áåøå íàêàðàëî ñúðöåòî é äà ãî îáèêíå ïîâå÷å.
Òÿ ìàé íÿìàøå íàìåðåíèå äà ïîïèòà è Ñàì ðåøè, ÷å òîé ìîæå äà ãî íàïðàâè.
- Êàê ñòå, ãîñïîæî Õèãèíñ?
- Ïîíÿêîãà äîáðå, ïîíÿêîãà çëå.
Çà ìèã ñå ñìóòè. Äóìèòå é ïðèëè÷àõà íà åäíà îò îíåçè ãàòàíêè, íà êîèòî íÿìà ïðàâèëåí îòãîâîð. "Ìú÷íî ìè å çà âàñ" íå ñòàâàøå, íî "Ðàäâàì ñå, ãîñïîæî Õèãèíñ!" ùåøå äà ïðîçâó÷è îùå ïî-çëå.
Òîé ñå ñïðÿ íà âúïðîñà äàëè ìîæå äà ãîâîðè ñ Íàîìè.
- Íÿìà ÿ òàçè âå÷åð. Íå çíàì êîãà ùå ñå âúðíå.
- Áèõòå ëè ìîãëè äà ÿ ïîìîëèòå äà ìè ñå îáàäè?
- Ëÿãàì ñè. Íå ìå ìîëåòå äà é îñòàâÿì áåëåæêà. Àðòðèòúò ìè å ìíîãî çëå.
Ñàì âúçäúõíà.
- Ùå ñå îáàäÿ óòðå.
- Óòðå ñóòðèí ùå õîäèì íà öúðêâà - îòáåëÿçà ãîñïîæà Õèãèíñ ñúñ ñúùèÿ áåçèçðàçåí, áåçïîìîùåí ãëàñ, - à óòðå ñëåäîáåä å ïúðâèÿò ïèêíèê íà áàïòèñòêàòà ìëàäåæ çà ñåçîíà. Íàîìè å îáåùàëà äà ïîìîãíå.
Ñàì ðåøè äà ñå îòêàæå. Áåøå ÿñíî, ÷å ãîñïîæà Õèãèíñ äúðæè, êîëêîòî å âúçìîæíî, äà íå ñå íàìåñâà â îòíîøåíèÿòà íà äúùåðÿ ñè. Íàêàíè ñå äà ñå ñáîãóâà, íî ïðîìåíè ðåøåíèåòî ñè.
- Ãîñïîæî Õèãèíñ, èìåòî Ëîðö ãîâîðèëè âè íåùî? Àðäåëèÿ Ëîðö?
Òåæêèÿò çâóê íà äèøàíåòî é ñïðÿ ïî ñðåäàòà íà âäèøâàíåòî. Çà ìèã ïî ëèíèÿòà íàñòàíà ïúëíà òèøèíà, à ïîñëå ãîñïîæà Õèãèíñ çàãîâîðè ñ òèõ, çëîáåí ãëàñ:
- Äîêîãà âèå, áåçáîæíèòå åçè÷íèöè, ùå ïðîäúëæàâàòå äà õâúðëÿòå èìåòî íà òàçè æåíà â ëèöàòà íè? Ìèñëèòå ëè, ÷å å ñìåøíî! Ìèñëèòå ëè, ÷å å óìíî!
- Ãîñïîæî Õèãèíñ, íå ìå ðàçáðàõòå. Ïðîñòî èñêàì äà çíàì...
Â óõîòî ìó ïðîçâó÷à îñòðî ùðàêâàíå. Çâó÷åøå òàêà, ñÿêàø ãîñïîæà Õèãèíñ áåøå ñòðîøèëà î êîëÿíîòî ñè ñóõà ñú÷êà. Ïîñëå ëèíèÿòà ïðåêúñíà.

3.

Ñàì èçÿäå ñóïàòà, ïîñëå ïðåêàðà ïîëîâèí ÷àñ â îïèòè äà ãëåäà òåëåâèçèÿ. Íå ñòàíà. Ìèñëèòå ìó ïðîäúëæàâàõà äà áúäàò äàëå÷ îòòóê. Çàïî÷âàõà ñ æåíàòà îò ïëàêàòà íà Ìðúñíèÿ Äåéâ èëè ñ êàëíàòà ñòúïêà âúðõó êîðèöàòà íà "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä", èëè ñ ëèïñâàùèÿ ïëàêàò íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà. Íî îòêúäåòî è äà òðúãâàõà, âèíàãè ñâúðøâàõà íà åäíî è ñúùî ìÿñòî - îíçè ñúâñåì ðàçëè÷åí òàâàí íàä ãëàâíàòà ÷èòàëíÿ íà Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè.
Íàé-ñåòíå òîé ñå ïðåäàäå è ñå ïúõíà â ëåãëîòî. Áåøå ïðåêàðàë åäíà îò íàé-ëîøèòå ñúáîòè, êîèòî ñè ñïîìíÿøå, à ìîæå áè è íàé-ëîøàòà ñúáîòà â æèâîòà ñè. Åäèíñòâåíîòî íåùî, êîåòî èñêàøå ñåãà, áåøå áúðçî ïúòóâàíå äî çåìÿòà íà áåçñúçíàòåëíîñòòà, â êîÿòî íå ñå ñúíóâàò íèêàêâè ñúíèùà.
Íî ñúíÿò íå èäâàøå.
Âìåñòî íåãî èäâàõà óæàñèòå.
Ãëàâíèÿò îò òÿõ áåøå ìèñúëòà, ÷å ãóáè ðàçñúäúêà ñè. Ñàì íèêîãà íå áåøå îñúçíàâàë êîëêî óæàñíà ìîæå äà áúäå òàêàâà ìèñúë. Áåøå ãëåäàë ôèëìè, â êîèòî íÿêîé ÷îâåê îòèâà íà ïñèõèàòúð è êàçâà: "×óâñòâàì, ÷å îáåçóìÿâàì, äîêòîðå" - è â ñúùîòî âðåìå äðàìàòè÷íî ñå õâàùà çà ãëàâàòà. Ïîìèñëè ñè, ÷å íà÷àëîòî íà íåñòàáèëíîñò íà ðàçñúäúêà ìíîãî ïðèëè÷à íà ãëàâîáîëèåòî îò ìíîãî ïîãúëíàòè õàï÷åòà. Îòêðè, ÷å íå å ñúùîòî, êîãàòî ìèíàõà äúëãè ÷àñîâå è ñåäìè àïðèë ïîñòåïåííî ñå ïðåâúðíà â îñìè àïðèë. Ïîâå÷å ïðèëè÷àøå íà òîâà äà ñå îïèòàø äà ñå ïî÷åøåø ïî ñëàáèíèòå è äà îòêðèåø òàì ãîëÿìà ïîäóòèíà - ïîäóòèíà, êîÿòî âåðîÿòíî å íÿêàêúâ òóìîð.
Áèáëèîòåêàòà íå ìîæåøå äà ñå å ïðîìåíèëà òîëêîâà ìíîãî ñàìî çà ñåäìèöà. Íå ìîæåøå äà å âèäÿë ïðîçîðöèòå íà ïîêðèâà îò ÷èòàëíÿòà. Ìîìè÷åòî - Ñèíòèÿ Áåðèãàí - áåøå êàçàëî, ÷å òå ñà ïîêðèòè, è òî îòêàêòî òÿ å äîøëà òóê - ïîíå îò ãîäèíà. Òàêà ÷å òîâà áåøå íÿêàêúâ âèä óìñòâåíî ðàçñòðîéñòâî. Èëè òóìîð â ìîçúêà. Èëè áîëåñòòà íà Àëöõàéìåð? Ìíîãî ïðèÿòíà ìèñúë. Íÿêúäå áåøå ÷åë - ìîæå áè â "Íþçóèê", - ÷å æåðòâèòå íà Àëöõàéìåð ñòàâàò âñå ïî-ìëàäè. Ìîæå áè, öåëèÿò òîçè çëîâåù åïèçîä å ñèãíàë çà íàñòúïâàùà ðàííà ñåíèëíîñò?
Åäíà íåïðèÿòíà äúñêà çà îáÿâëåíèÿ çàïî÷íà äà èçïúëâà ìèñëèòå ìó - äúñêà ñ òðè äóìè, íàïèñàíè ñ ìàçíè áóêâè ñ öâåòà íà ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Òåçè äóìè áÿõà
ÃÓÁß ÐÀÇÑÚÄÚÊÀ ÑÈ.
Áåøå æèâÿë îáèêíîâåí æèâîò, ïúëåí ñ îáèêíîâåíè óäîâîëñòâèÿ è îáèêíîâåíè ñúæàëåíèÿ - äîñòà ñïîêîåí æèâîò. Íàèñòèíà íèêîãà íå áåøå áèë èçâåñòåí, íî íèêîãà íå áåøå èìàë è ïîâîä äà ñå ñúìíÿâà â äóøåâíîòî ñè çäðàâå. Ñåãà ëåæåøå â ðàçõâúðëÿíîòî ñè ëåãëî è ñå ÷óäåøå äàëè òîâà å íà÷èíúò, ïî êîéòî äóøàòà òè íàïóñêà ðåàëíèÿ, ðàçóìåí ñâÿò. Äàëè òîâà áåøå íà÷èíúò, ïî êîéòî çàïî÷âàøå ñúñòîÿíèåòî, êîãàòî
ÑÈ ÇÀÃÓÁÈË ÐÀÇÑÚÄÚÊÀ ÑÈ.
Ìèñúëòà, ÷å àíãåëúò îò ïðèþòà çà áåçäîìíè íà Äæúíêøúí ñèòè å Íàîìè - Íàîìè ïîä äðóãî èìå, - áåøå îùå åäíà íàëóäíè÷àâà ìèñúë. Òîâà ïðîñòî íå ìîæåøå äà áúäå... íàëè? Òîé äîðè çàïî÷íà äà ñå ïèòà äàí ëè íàèñòèíà ðàáîòàòà ìó áåøå òðúãíàëà òîëêîâà äîáðå. Ìîæå áè âñè÷êî áåøå õàëþöèíàöèÿ.
Êúì ïîëóíîù ìèñëèòå ìó ñå âúðíàõà íà Àðäåëèÿ Ëîðö è òîãàâà íåùàòà íàèñòèíà ñå âëîøèõà. Çàìèñëè ñå êîëêî óæàñíî áè áèëî, àêî Àðäåëèÿ Ëîðö å â ãàðäåðîáà èëè äîðè ïîä ëåãëîòî ìó. Âèæäàøå ÿ äà ñå õèëè ùàñòëèâî, òàéíî â òúìíèíàòà, äà ãúð÷è ïðúñòè ñ äúëãè îñòðè íîêòè, ñ êîñà, ðàçïðúñíàòà îêîëî ëèöåòî é êàòî çëîâåùà ïåðóêà. Ïðåäñòàâè ñè êàê, êîãàòî ìó çàøåïíå, êîñòèòå ìó ùå îìåêíàò êàòî æåëå.
"Âèå èçãóáèõòå êíèãèòå, Ñàì, òàêà ÷å ùå òðÿáâà äà äîéäå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé... âèå èçãóáèõòå êíèãèòå... èçãó-ó-óáèõòå ãè..."
Íàé-íàêðàÿ êúì äâàíàéñåò è ïîëîâèíà Ñàì âå÷å íå ìîæåøå äà òúðïè. Ñåäíà íà ëåãëîòî è ïîñåãíà êúì íîùíàòà ëàìïà â òúìíîòî. Äîêàòî ïîñÿãàøå, áåøå çàâëàäÿí îò íîâî âèäåíèå - òîëêîâà æèâî, ÷å áåøå ïî÷òè äåéñòâèòåëíîñò, - òîé íå áåøå ñàì â ñïàëíÿòà ñè, íî ãîñòåíèíúò ìó íå áåøå Àðäåëèÿ Ëîðö. Î, íå! Ãîñòåíèíúò ìó áåøå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé îò ïëàêàòà, êîéòî âå÷å íå âèñåøå â Äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Òîé ñòîåøå òóê â òúìíèíàòà - âèñîê, áëåä ìúæ ñ øëèôåð, íÿêàê ðàçêðèâåí è ñ áÿë, çèãçàãîîáðàçåí áåëåã íà ëÿâàòà áóçà, ïîä ëÿâîòî îêî è íàä õðóùÿëà íà íîñà. Ñàì íå áåøå âèäÿë òîçè áåëåã íà ëèöåòî íà ïëàêàòà, íî òîâà áåøå ñàìî çàùîòî õóäîæíèêúò íå áåøå èñêàë äà ãî èçðèñóâà. Áåëåãúò áåøå òàì. Ñàì çíàåøå, ÷å å òàì.
"Ãðåøèø çà õðàñòèòå - ùåøå äà ìó êàæå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñ ëåêî ôúôëåù ãëàñ. - Îòñòðàíè ðàñòàò õðàñòè. Ìíîãî õðàñòè. È ùå ãè ïðîó÷èì. Ùå ãè ïðîó÷èì çàåäíî."
"Íå! Ñòèãà! Ïðîñòî... ÑÒÈÃÀ!"
Êîãàòî íàé-ñåòíå òðåïåðåùàòà ìó ðúêà íàïèïà ëàìïàòà, â ñòàÿòà ñå ÷ó ñêúðöàíå íà äúñêà è òîé èçõúëöà, áåç äà ìîæå äà ñè ïîåìå äúõ. Ðúêàòà ìó ñå ñâè è íàòèñíà êëþ÷à. Ñòàíà ñâåòëî. Çà ìèã òîé íàèñòèíà ïîìèñëè, ÷å âèæäà âèñîêèÿ ìúæ è òîãàâà îñúçíà, ÷å òîâà å ñàìî ñÿíêàòà, êîÿòî ìàñàòà õâúðëÿ âúðõó ñòåíàòà.
Ñàì ñòúïè íà ïîäà è çà ìèã çàðîâè ëèöå â ðúöåòå ñè. Ïîñëå ïîñåãíà êúì ïàêåòà "Êåíò" âúðõó íîùíîòî øêàô÷å.
- Òðÿáâà äà ñå âëàäååø - ïðîìúðìîðè òîé. - Çà êàêâè ãëóïîñòè ìèñëåøå?
"Íå çíàì - áúðçî îòãîâîðè âúòðåøíèÿò ìó ãëàñ. - Íåùî ïîâå÷å, íå èñêàì äà çíàì. Èçîáùî. Õðàñòèòå áÿõà ìíîãî îòäàâíà, íå òðÿáâà íèêîãà ïîâå÷å äà ñè ñïîìíÿì çà õðàñòèòå. Èëè çà âêóñà. Ñëàäêèÿ ñëàäúê âêóñ."
Çàïàëè öèãàðà è âäèøà äúëáîêî äèìà.
Íàé-ëîøîòî áåøå òîâà: ñëåäâàùèÿ ïúò ìîæå íàèñòèíà äà âèäè ìúæà ñ øëèôåðà. Èëè Àðäåëèÿ. Èëè Ãîðãî, Âåëèêèÿ èìïåðàòîð íà Ïåëóñèäàð. Çàùîòî, àêî ìîæåøå äà ñè ñúçäàäå òîëêîâà ïúëíà õàëþöèíàöèÿ êàòî òàçè çà ñðåùàòà ìó ñ Àðäåëèÿ Ëîðö, çíà÷è ìîæåøå äà õàëþöèíèðà çà âñè÷êî. Ñëåä êàòî âåäíúæ ñè çàïî÷íàë äà ìèñëèø çà ïðîçîðöèòå íà ïîêðèâà, êîèòî ãè íÿìà, è çà õîðà, êîèòî ãè íÿìà, à äàæå è çà õðàñòè, êîèòî ãè íÿìà, âñè÷êî ñòàâà âúçìîæíî. Êàê ùå ïîòóøèø áóíòà â ñîáñòâåíèÿ ñè óì!
Ñëåçå äî êóõíÿòà. Äîêàòî îòèâàøå, çàïàëâàøå ëàìïèòå è íå ñå ïîääàâàøå íà ïîðèâà äà ïîãëåäíå íàçàä ïðåç ðàìî è äà âèäè äàëè íÿêîé íå ñå ïðîêðàäâà çàä íåãî. ×îâåê ñúñ çíà÷êà â ðúêà íàïðèìåð. Òðÿáâàøå ìó õàï÷å çà ñúí, íî ïîíåæå íÿìàøå - äîðè è íÿêîé îò íåçàêîííèòå ïðåïàðàòè êàòî "Ñîìèíåêñ" - ïðîñòî ùåøå äà ìó ñå íàëîæè äà èìïðîâèçèðà. Èçëÿ ìëÿêî â òèãàíà, çàãðÿ ãî, íàëÿ ãî â êàôååíà ÷àøà è ïîñëå ïðèáàâè ïðèëè÷íà ïîðöèÿ áðåíäè. Òîâà áåøå îùå íåùî, êîåòî áåøå âèæäàë íà êèíî. Îïèòà ãî, íàìðúùè ñå, çà ìàëêî äà èçëåå ãàäíàòà ñìåñ â ìèâêàòà, ïîñëå ïîãëåäíà êúì ÷àñîâíèêà íà ìèêðîâúëíîâàòà ïå÷êà. Åäèí áåç ÷åòâúðò ñëåä ïîëóíîù. Èìàøå ìíîãî âðåìå äî ðàçñúìâàíå - äúëãî âðåìå, êîåòî äà ïðåêàðà, êàòî ñè ïðåäñòàâÿ êàê Àðäåëèÿ Ëîðö è Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå ïðîêðàäâàò ïî ñòúëáèòå ñ íîæîâå ìåæäó çúáèòå.
"Èëè ñòðåëè - ïîìèñëè ñè òîé. - Äúëãè ÷åðíè ñòðåëè. Àðäåëèÿ è Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé, ïðîêðàäâàùè ñå, ñòèñíàëè â çúáèòå ñè äúëãè ÷åðíè ñòðåëè. Êàêâî ùå êàæåòå çà òîçè îáðàç, ïðèÿòåëè è ñúñåäè?"
Ñòðåëè?
Çàùî ñòðåëè?
Íå ìó ñå ìèñëåøå çà òîâà. Áåøå èçìîðåí îò ìèñëèòå, êîèòî èäâàõà ñ ôó÷åíå îò äîñêîðî íèùî íåïîäîçèðàùàòà òúìíèíà è ñå âïèâàõà â íåãî êàòî óæàñÿâàùè, âîíåùè ëåòÿùè ÷èíèè èãðà÷êè.
"Íå èñêàì äà ìèñëÿ çà òîâà, íÿìà äà ìèñëÿ çà òîâà."
Äîâúðøè ñãúñòèëîòî ñå ìëÿêî è ñå âúðíà â ëåãëîòî.

4.

Îñòàâè íîùíàòà ëàìïà äà ñâåòè è òîâà ãî ïîóñïîêîè. Çàïî÷íà äà ìèñëè, ÷å âñå ïàê ùå ìîæå äà çàñïè, ïðåäè äà íàñòúïè òîïëèííàòà ñìúðò íà âñåëåíàòà. Èçäúðïà îäåÿëîòî äî áðàäè÷êàòà ñè, ñêðúñòè ðúöå çàä ãëàâàòà ñè è ñå çàãëåäà â òàâàíà.
"ÍÅÙÎ îò òîâà òðÿáâà íàèñòèíà äà ñå å ñëó÷èëî - ïîìèñëè ñè òîé. - Íå ìîæå ÂÑÈ×ÊÎ äà å áèëî õàëþöèíàöèÿ... îñâåí àêî è òîâà å ÷àñò îò íåãî è àç ñå íàìèðàì â íÿêîÿ îò îáëèöîâàíèòå ñ ãóìà ñòàè íÿêúäå â Ñèäàð Ðàïèäñ, íàïúõàí â óñìèðèòåëíà ðèçà, è ñàìî ñè ïðåäñòàâÿì, ÷å ëåæà â ñîáñòâåíîòî ñè ëåãëî."
Òîé áåøå èçíåñúë ðå÷òà ñè. Áåøå èçïîëçâàë øåãèòå îò "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" è ñòèõîòâîðåíèåòî íà Ñïåíñúð Ìàéêúë Ôðèé îò "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". È òúé êàòî íèòî åäíà îò òåçè êíèãè ÿ íÿìàøå ìåæäó ìàëêîòî íåãîâè êíèãè, çíà÷è ãè áåøå âçåë îò áèáëèîòåêàòà. Íàîìè ïîçíàâàøå Àðäåëèÿ Ëîðö - èëè ïîíå çíàåøå èìåòî é - çíàåøå ãî è ìàéêàòà íà Íàîìè. Çíàåøå ãî! Êàòî ÷å ëè áåøå õâúðëèë áîìáè÷êà ïîä êðåñëîòî é.
"Ìîãà äà ïðîâåðÿ - ïîìèñëè ñè òîé. - Àêî ãîñïîæà Õèãèíñ çíàå èìåòî é, è äðóãè ùå ãî çíàÿò. Ìîæå áè íå ñòóäåíòèòå îò ×àïúëòúí, íî õîðà, êîèòî ñà æèâåëè äúëãî â Äæúíêøúí ñèòè. Ìîæå áè Ôðàíê Ñòèâúíñ. Èëè Ìðúñíèÿ Äåéâ..."
Â òîçè ìèã Ñàì çàñïà. Ïðåñå÷å ïî÷òè íåóñåòíàòà ãðàíèöà ìåæäó áóäíîòî ñúñòîÿíèå è ñúíÿ, áåç äà óñåòè - ìèñëèòå ìó íå ïðåêúñíàõà, à çàïî÷íàõà äà ñå èçâèâàò âúâ âñå ïî-ñòðàííè è ïðèêàçíè ôîðìè. Ôîðìèòå ñå ïðåâúðíàõà â ñúí. À ñúíÿò ñòàíà êîøìàð. Òîé îòíîâî áåøå íà "Óëèöà Àíãúë", à òðèìàòà àëêîõîëèöè áÿõà íà âåðàíäàòà è ñå òðóäåõà íàä ïëàêàòèòå ñè. Ïîïèòà Äåéâ êàêâî ïðàâè.
"À, ïðîñòî óáèâàì âðåìåòî" - êàçà Äåéâ è ïîñëå ïëàõî îáúðíà ïëàêàòà òàêà, ÷å Ñàì äà ìîæå äà ãî âèäè.
Áåøå ïîðòðåò íà Ãëóï÷î. Òîé ñå ïå÷åøå íà øèø íàä îòêðèò îãúí. Ñòèñêàøå â ðúêà øåïà ðàçòîïåíè ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Äðåõèòå ìó ãîðÿõà, íî òîé áåøå îùå æèâ. Ïèùåøå. Äóìèòå, èçïèñàíè íàä òîçè óæàñåí îáðàç, áÿõà:
ÄÅÒÑÊÀ ÂÅ×ÅÐß Â ÕÐÀÑÒÈÒÅ ÍÀ ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÀÒÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀ ÇÀ ÏÎÄÏÎÌÀÃÀÍÅ ÍÀ ÔÎÍÄÀ ÍÀ ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀÒÀ ÏÎËÈÖÈß ÎÒ ÏÎËÓÍÎÙ ÄÎ 2 ×ÀÑÀ ÑÓÒÐÈÍÒÀ ÅËÀÒÅ ÂÑÈ×ÊÈ "ÒÎÂÀ ÑÅ ÊÀÇÂÀ ÊËÜÎÏÀ×ÊÀ!"
"Äåéâ, òîâà å óæàñÿâàùî" - êàçà Ñàì â ñúíÿ ñè.
"Ñúâñåì íå - îòãîâîðè Ìðúñíèÿ Äåéâ. - Äåöàòà ãî íàðè÷àò Ãëóï÷î. Îáè÷àò äà ãî ÿäàò. Ìèñëÿ, ÷å òîâà å ìíîãî ïîëåçíî, à âèå êàê ìèñëèòå?"
"Âèæ! - èçâèêà Ðóäîëô. - Âèæ, òîâà å Ñàðà!"
Ñàì âäèãíà ïîãëåä è âèäÿ Íàîìè äà ïðåñè÷à ïúëíàòà ñ îòïàäúöè, áóðåíÿñàëà çåìÿ ìåæäó "Óëèöà Àíãúë" è öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå. Äâèæåøå ñå ìíîãî áàâíî, çàùîòî áóòàøå êîëè÷êà çà ïàçàð, ïúëíà ñ åêçåìïëÿðè îò "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" è "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä". Çàä íåÿ ñëúíöåòî çàëÿçâàøå â ìðà÷íè ÷åðâåíè îòáëÿñúöè îò ïåù, à ïî ðåëñèòå áàâíî ñå äâèæåøå äúëúã ïúòíè÷åñêè âëàê íà ïúò êúì íåîáÿòíàòà çàïàäíà Àéîâà. Áåøå äúëúã ïî÷òè òðèéñåò âàãîíà è âñè÷êè òå áÿõà ÷åðíè. Îò ïðîçîðöèòå ñå ðàçâÿâàøå êðåï. Ñàì ðàçáðà, ÷å òîâà å ïîãðåáàëåí âëàê.
Îáúðíà ñå êúì Ìðúñíèÿ Äåéâ è êàçà:
"Èìåòî é íå å Ñàðà. Òîâà å Íàîìè. Íàîìè Õèãèíñ îò Ïðîâúðáèÿ."
"Ñúâñåì íå - êàçà Ìðúñíèÿ Äåéâ. - Èäâà ñìúðòòà, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Ñìúðòòà å æåíà."
Òîãàâà Ëóêè çàïèùÿ. Óæàñíèòå ìó âèêîâå áÿõà êàòî êâè÷åíå íà ïðàñå.
"Òÿ íîñè ëîêóìè. Òÿ íîñè ëîêóìè! Î, Áîæå, òÿ íîñè ìíîãî ïðîêëåòè ëîêóìè!"
Ñàì ñå îáúðíà, çà äà âèäè çà êàêâî ãîâîðè Ëóêè. Æåíàòà ñå áåøå ïðèáëèæèëà, íî òîâà âå÷å íå áåøå Íàîìè. Áåøå Àðäåëèÿ. Áåøå îáëå÷åíà â øëèôåð ñ öâåòà íà çèìåí áóðåíîñåí îáëàê. Êîëè÷êàòà ïðåä íåÿ áåøå ïúëíà íå ñ ëîêóìè, êàêòî áåøå êàçàë Ëóêè, à ñ õèëÿäè ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Äîêàòî Ñàì ÿ ãëåäàøå, Àðäåëèÿ çàïî÷íà äà âàäè ïúëíè øåïè îò òÿõ è äà ãè íàòèêâà â óñòàòà ñè. Çúáèòå é âå÷å íå áÿõà èçêóñòâåíè - áÿõà äúëãè è áåçöâåòíè. Çàïðèëè÷àõà ìó íà âàìïèðñêè çúáè - îñòðè è óæàñíî ñèëíè. Êàòî ñå ìðúùåøå òÿ çàòâîðè ïúëíàòà ñè ñ áîíáîíè óñòà. Íàâúí áëèêíà ÿðêà êðúâ, îáðàçóâà ðîçîâ îáëàê â ñâåòëèíàòà íà çàëåçà è ñå çàñòè÷à ïî áðàäè÷êàòà é. Îòõàïàíèòå áîíáîíè íàïàäàõà ïî áóðåíÿñàëàòà çåìÿ, ïðúñêàéêè êðúâ.
Òÿ âäèãíà ðúöå è òå ñå ïðåâúðíàõà â çàêðèâåíè ïòè÷è êðàêà.
"Òèèè èçãóóáè ÊÍÈÈÈÃÈÒÅ! - çàïèùÿ òÿ è ñå íàõâúðëè âúðõó Ñàì.

5.

Ñúáóäè ñå â òðåñêà, îò êîÿòî íå ìîæåøå äà ñè ïîåìå äúõ. Áåøå èçâàäèë îäåÿëàòà îò ÷àðøàôèòå è ãè áåøå ñòðóïàë íà ïîòíà òîïêà íà êðàÿ íà ëåãëîòî. ×àñîâíèêúò íà íîùíîòî øêàô÷å ïîêàçâàøå 5,53.
Ñòàíà. Õëàäíèÿò âúçäóõ â ñïàëíÿòà óñïîêîè è îñâåæè ïîòíàòà ìó êîæà, îòèäå â áàíÿòà è ñå îáëåê÷è. Ãëàâàòà òúïî ãî áîëåøå - èëè â ðåçóëòàò îò ñðåäíîùíîòî áðåíäè, èëè îò íàïðåæåíèåòî íà ñúíÿ. Îòâîðè àïòå÷êàòà, âçå äâà àñïèðèíà è ïîñëå ñå äîâëå÷å îòíîâî äî ëåãëîòî. Èçäúðïà çàâèâêèòå, êîëêîòî ìîæà. Óñåùàøå îñòàòúöèòå îò êîøìàðà âúâ âñÿêà ìîêðà ãúíêà íà ÷àðøàôèòå. Íÿìàøå äà çàñïè îòíîâî - çíàåøå òîâà - íî ìîæåøå ïîíå äà ïîëåæè, äîêàòî êîøìàðúò ñå ðàçñåå.
Êîãàòî ãëàâàòà ìó äîêîñíà âúçãëàâíèöàòà, òîé îñúçíà, ÷å çíàå îùå íåùî - íåùî òîëêîâà èçíåíàäâàùî è íåî÷àêâàíî, êîëêîòî áåøå âíåçàïíîòî ìó îòêðèòèå, ÷å æåíàòà îò ïëàêàòà íà Ìðúñíèÿ Äåéâ áåøå íåãîâàòà ïðèõîäÿùà ñåêðåòàðêà. Òîâà íîâî îòêðèòèå ñúùî ñå îòíàñÿøå äî Ìðúñíèÿ Äåéâ... è Àðäåëèÿ Ëîðö.
"Òîâà áåøå ñúí - ïîìèñëè ñè òîé. - Òàì ãî ðàçáðàõ."
Çàñïà äúëáîêî è åñòåñòâåíî. Âå÷å íå ñúíóâà íèùî è êîãàòî ñå ñúáóäè, áåøå ïî÷òè åäèíàéñåò ÷àñúò. Êàìáàíèòå íà öúðêâàòà ïðèçîâàâàõà âÿðâàùèòå íà ñëóæáà, à íàâúí áåøå ïðåêðàñåí äåí. Ãëåäêàòà íà ÿðêàòà íîâà òðåâà, îãðÿíà îò ñëúíöåòî, ãî íàêàðà äà ñå ïî÷óâñòâà äîáðå - íåùî ïîâå÷å, äà ñå ïî÷óâñòâà ïî÷òè ïðåðîäåí.

Ãëàâà 8
"Óëèöà Àíãúë" (II)

1.

Íàïðàâè ñè êúñíà çàêóñêà - ïîðòîêàëîâ ñîê, îìëåò îò òðè ÿéöà ñúñ çåëåí ëóê, ãîëÿìà ÷àøà ñèëíî êàôå - è ñè ïîìèñëè äàëè äà îòèäå îòíîâî íà "Óëèöà Àíãúë". Âñå îùå ñè ñïîìíÿøå ìîìåíòà íà ïðîñâåòëåíèå, êîéòî áåøå èçïèòàë ïðåç âðåìå íà êðàòêèÿ ñè ïåðèîä íà áóäóâàíå, è áåøå àáñîëþòíî ñèãóðåí, ÷å èíòóèöèÿòà ìó íå ãî ëúæå, íî ñå ÷óäåøå äàëè íàèñòèíà ìó ñå èñêà âñå îùå äà ñå çàíèìàâà ñ òàçè ïîáúðêàíà èñòîðèÿ.
Ïîä ÿðêàòà ñâåòëèíà íà ïðîëåòíîòî óòðî ñòðàõîâåòå îò ìèíàëàòà íîù èçãëåæäàõà êàêòî äàëå÷íè, òàêà è àáñóðäíè è òîé ïî÷óâñòâà ñèëíî èçêóøåíèå - ïî÷òè íåîáõîäèìîñò - ïðîñòî äà îñòàâè íåùàòà òàêà. Íåùî ñå áåøå ñëó÷èëî ñ íåãî, ìèñëåøå ñè òîé - íåùî, êîåòî íÿìàøå ðàçóìíî, ðàöèîíàëíî îáÿñíåíèå. Âúïðîñúò áåøå - è êàêâî îò òîâà?
Áåøå ÷åë çà òàêèâà íåùà - çà ïðèçðàöè, ïðåä÷óâñòâèÿ è ïðåâúïëúùåíèÿ, íî èíòåðåñúò ìó êúì òÿõ áåøå ñúâñåì ñëàá. Îáè÷àøå îò âðåìå íà âðåìå äà ãëåäà íÿêîé ôèëì íà óæàñèòå, íî íèùî ïîâå÷å. Áåøå ïðàêòè÷åí ÷îâåê è íå âèæäàøå íèêàêâî ïðàêòè÷åñêî ïðèëîæåíèå íà ïàðàíîðìàëíèòå ÿâëåíèÿ... àêî âúîáùå ñúùåñòâóâàõà. Áåøå ìó ñå ñëó÷èëî åäíî... å, ìîæåøå äà ñå íàðå÷å ñúáèòèå - íå ìîæåøå äà íàìåðè ïî-äîáðà äóìà. Ñåãà ñúáèòèåòî áåøå ñâúðøèëî. Çàùî äà íå ïðèêëþ÷è ñ òîâà?
"Çàùîòî òÿ êàçà, ÷å èñêà êíèãèòå äà ñå âúðíàò äî óòðå - êàêâî ùå êàæåø çà òîâà!"
Íî ñåãà ñëó÷êàòà ñÿêàø íÿìàøå âëàñò íàä íåãî. Âúïðåêè ñúîáùåíèåòî, êîåòî áåøå ïðåäàëà íà òåëåôîííèÿ ìó ñåêðåòàð, Ñàì âå÷å íå âÿðâàøå â Àðäåëèÿ Ëîðö.
Òîâà, êîåòî íàèñòèíà ãî èíòåðåñóâàøå, áåøå ñîáñòâåíàòà ìó ðåàêöèÿ íà ñëó÷êàòà. Ñïîìíè ñè åäíà ëåêöèÿ ïî áèîëîãèÿ îò êîëåæà. Ïðåïîäàâàòåëÿò èì áåøå çàïî÷íàë ñ òåçàòà, ÷å ÷îâåøêîòî òÿëî ïðèòåæàâà èçêëþ÷èòåëíî åôèêàñåí íà÷èí, ïî êîéòî ñå ñïðàâÿ ñ ïîïàäíàëè â íåãî ÷óæäè îðãàíèçìè. Ïîñëå êàçà, ÷å ïîíåæå íà õîðàòà ñå íàòðàïâàò âñè÷êè ëîøè áîëåñòè - ðàê, ãðèï è âåíåðè÷åñêè áîëåñòè íàïðèìåð ñèôèëèñ, òå ñà ñêëîííè äà ïîâÿðâàò, ÷å ñà ìíîãî ïî-óÿçâèìè, îòêîëêîòî âñúùíîñò ñà.
×îâåøêîòî òÿëî - áåøå êàçàë ïðåïîäàâàòåëÿò - ñè èìà ñâîè "çåëåíè áàðåòè". Êîãàòî âúíøíà ñèëà ãî àòàêóâà, äàìè è ãîñïîäà, îòãîâîðúò íà òåçè ÷àñòè å áúðç è áåçìèëîñòåí. Íÿìà íèêàêâè îòñòúïêè. Áåç òàçè àðìèÿ îò òðåíèðàíè óáèéöè âñåêè îò âàñ áè óìðÿë ïîíå äâàéñåò ïúòè, ïðåäè äà å íàâúðøèë åäíà ãîäèíà.
Îñíîâíèÿò ïîõâàò, êîéòî èçïîëçâà ÷îâåøêîòî òÿëî, çà äà ñå îñâîáîäè îò íàøåñòâåíèöèòå, å èçîëèðàíåòî èì. Íàøåñòâåíèöèòå ïúðâî ñå îáêðúæàâàò, îòðÿçâàò ñå ïúòèùàòà êúì èçòî÷íèöèòå èì çà õðàíåíå, êîèòî èì òðÿáâàò, çà äà æèâåÿò, à ïîñëå èëè ãè èçÿæäàò, èëè ãè îñòàâÿò äà óìðàò îò ãëàä.
Ìèíàëàòà íîù òîé áåøå èçïèòàë óìñòâåíèÿ åêâèâàëåíò íà ïðèáëèæàâàùà ñå íàñòèíêà. Òàçè ñóòðèí íàøåñòâåíèêúò - çàïëàõà çà ÷èñòèòå ìó, ðàöèîíàëíè âúçïðèÿòèÿ - áåøå âå÷å îáêðúæåí. Îòðÿçàí îò õðàíèòåëíèòå ìó çàïàñè. Ñåãà âñè÷êî âå÷å áåøå ñàìî âúïðîñ íà âðåìå. È ÷àñò îò íåãî ïðåäóïðåæäàâàøå îñòàíàëàòà ÷àñò, ÷å êàòî ðàçñëåäâà òîçè âúïðîñ ïîâå÷å, òîé ìîæå áè ïîäõðàíâà íåïðèÿòåëÿ ñè.
"Çíà÷è òàêà ñå ñëó÷âà òîâà - ïîìèñëè ñè òîé. - Çíà÷è çàòîâà ñâåòúò íå å ïúëåí ñúñ ñúîáùåíèÿ çà ñòðàííè ïðåæèâÿâàíèÿ è íåîáÿñíèìè ÿâëåíèÿ. Óìúò ãè îïèòâà... êîëåáàå ñå èçâåñòíî âðåìå... ïîñëå êîíòðààòàêóâà."
Íî òîé áåøå ëþáîïèòåí. Òàì áåøå ðàáîòàòà. Íå áåøå ëè êàçàíî, ÷å ÷îâåê íå òðÿáâà äà ñå íàâèðà íà âúëêà â óñòàòà, íî è ÷å íàñòîé÷èâîñòòà ñå âúçíàãðàæäàâà?
"Êîé? Êîé áåøå êàçàë òîâà?"
Íå çíàåøå... íî ìèñëåøå, ÷å ìîæå äà ðàçáåðå. Â ìåñòíàòà áèáëèîòåêà. Ñàì ñå óñìèõíà è îòíåñå ÷èíèèòå â ìèâêàòà. È îòêðè, ÷å âå÷å å âçåë ðåøåíèå - ùåøå äà ðàçñëåäâà òàçè ëóäà èñòîðèÿ îùå ìàëêî.
Ñúâñåì ìàëêî.

2.

Ñàì ïðèñòèãíà îòíîâî íà "Óëèöà Àíãúë" êúì äâàíàéñåò è ïîëîâèíà. Íå ñå èçíåíàäà óæàñíî, êîãàòî âèäÿ ñòàðèÿ ñèí äàòñóí, ïàðêèðàí â äâîðà. Ïàðêèðà çàä íåãî, ñëåçå è èçêà÷è ïàÿíòîâèòå ñòúïàëà îòâúä òàáåëàòà, êîÿòî ìó êàçâàøå, ÷å òðÿáâà äà îñòàâè âñè÷êè áóòèëêè, êîèòî íîñè, âúâ âàðåëà çà îòïàäúöè. Ïî÷óêà, íî íå ïîëó÷è îòãîâîð. Áóòíà âðàòàòà è ïðåä íåãî ñå îòêðè øèðîê õîë, â êîéòî íÿìàøå ìåáåëè... àêî íå ñå áðîåøå òåëåôîííèÿò àâòîìàò ïî ñðåäàòà íà õîëà. Òàïåòèòå áÿõà ÷èñòè, íî èçáåëåëè. Ñàì âèäÿ åäíî ìÿñòî, êúäåòî áÿõà ïîïðàâÿíè ñ ëåïåíêè "ñêî÷".
- Èìà ëè íÿêîé?
Íèêàêúâ îòãîâîð. Òîé âëåçå êàòî êðàäåö è ïðîäúëæè íàòàòúê. Ïúðâàòà âðàòà îòäÿñíî âîäåøå äî îáùàòà ñòàÿ. Íà âðàòàòà èìàøå äâå òàáåëè, çàáîäåíè ñ êàáúð÷åòà. Ãîðíàòà ãëàñåøå:
ÇÀ ÏÐÈßÒÅËÈÒÅ ÍÀ ÁÈË - ÎÒÒÓÊ!
Ïîä íåÿ èìàøå äðóãà, êîÿòî èçâåäíúæ ìó ñå âèäÿ åäíîâðåìåííî íàïúëíî ñìèñëåíà è èçêëþ÷èòåëíî òúïà. Òÿ ãëàñåøå:
ÂÐÅÌÅÒÎ ÈÑÊÀ ÂÐÅÌÅ
Îáùàòà ñòàÿ áåøå îáçàâåäåíà ñ ðàçíîñòèëîâè, êóïåíè íà ñòàðî ñòîëîâå è äúëãî êàíàïå, ñúùî ïîïðàâÿíî ñ ëåïåíêè - òîçè ïúò èçîëèðáàíä. Ïî ñòåíèòå èìàøå îùå ïîãîâîðêè. Íà ìàñè÷êàòà äî òåëåâèçîðà èìàøå ìàøèíà çà êàôå. Êàêòî òåëåâèçîðúò, òàêà è ìàøèíàòà çà êàôå áÿõà èçêëþ÷åíè.
Ñàì îòèäå äî êðàÿ íà õîëà, çàäìèíà ñòúëáèòå. ×óâñòâàøå ñå êàòî êðàäåö ïîâå÷å îò âñÿêîãà. Ïîãëåäíà â òðèòå äðóãè ñòàè, â êîèòî ñå âëèçàøå îò êîðèäîðà. Âñÿêà áåøå îáçàâåäåíà ñ ïðîñòè ïîõîäíè ëåãëà è âñè÷êè áÿõà ïðàçíè. Ñòàèòå áÿõà ïåäàíòè÷íî ïî÷èñòåíè, íî âúïðåêè òîâà ãîâîðåõà ñàìè çà ñåáå ñè. Åäíàòà ìèðèøåøå íà äåçèíôåêöèÿ. Äðóãà ìèðèøåøå íåïðèÿòíî íà íÿêàêâà òåæêà áîëåñò.
"Èëè íÿêîé å óìðÿë íàñêîðî â òàçè ñòàÿ - ïîìèñëè Ñàì, - èëè íÿêîé ñêîðî ùå óìðå."
Êóõíÿòà - ñúùî ïðàçíà - áåøå â äðóãèÿ êðàé íà õîëà. Áåøå ãîëÿìà, ñëúí÷åâà ñòàÿ ñ èçáåëÿë ëèíîëåóì, êîéòî ïîêðèâàøå ïîäà íà íåðàâíè äþíè è äîëèíè. Â åäíà íèøà èìàøå ãèãàíòñêà êóõíåíñêà ïå÷êà, êîìáèíèðàíà çà äúðâà è ãàç. Ìèâêàòà áåøå ñòàðà è äúëáîêà, ñ èçòúðêàí åìàéë è ïåòíà îò ðúæäà. Êðàíîâåòå èìàõà ñòàðîìîäíè äðúæêè, ïîäîáíè íà ïåðêè. Äî êèëåðà èìàøå äðåâíà ïåðàëíÿ è ñóøèëêà, ðàáîòåùà ñ ãàç. Âúçäóõúò ëåêî ìèðèøåøå íà âàðåí ïðåäíàòà âå÷åð áîá. Ñòàÿòà ìó õàðåñà. Ãîâîðåøå ìó çà êðàéíà áåäíîñò, íî è çà ëþáîâ, ãðèæè è íÿêàêâî èçñòðàäàíî ùàñòèå. Íàïîìíÿøå ìó íà êóõíÿòà íà áàáà ìó, à òîâà áåøå åäíî õóáàâî ìÿñòî. Ñèãóðíî ìÿñòî.
Âúðõó õëàäèëíèêà îò ðåñòîðàíòñêè òèï èìàøå ìàãíèòíà òàáåëêà, íà êîÿòî ïèøåøå:
ÁÎÃ ÄÀ ÁËÀÃÎÑËÎÂÈ ÍÀØÈß ÄÎÌ ÁÅÇ ÏÈÅÍÅ
Ñàì ÷ó ñëàáè ãëàñîâå îòâúí. Ïðåêîñè êóõíÿòà è ïîãëåäíà ïðåç åäèí îò ïðîçîðöèòå, êîèòî áÿõà îòâîðåíè, çà äà ïîçâîëÿò äà âëåçå êîëêîòî å âúçìîæíî ïîâå÷å îò òîïëèÿ ïðîëåòåí äåí è ëåêèÿ âåòðåö.
Ïîëÿíàòà çàä "Óëèöà Àíãúë" áåøå çàïî÷íàëà ëåêî äà ñå ðàççåëåíÿâà - â çàäíàòà ÷àñò íà äâîðà, äî ðåäèöà òîêó-ùî íàïúïèëè äúðâåòà, èìàøå çàïóñíàòà çåëåí÷óêîâà ãðàäèíà, êîÿòî î÷àêâàøå ïî-òîïëè äíè. Âëÿâî èìàøå âîëåéáîëíà ìðåæà, óâèñíàëà â ëåêà äúãà. Âäÿñíî - äâå ïîäêîâîîáðàçíè ÿìè, çàïî÷íàëè äà áóðåíÿñâàò. Íå áåøå èäåàëåí çàäåí äâîð - ïî òîâà âðåìå íà ãîäèíàòà òåçè äâîðîâå áÿõà ìàëêî, - íî Ñàì âèäÿ, ÷å å èçðàâíÿâàí ïîíå âåäíúæ ñëåä ñòîïÿâàíåòî íà ñíåãà è ïî íåãî íÿìàøå âúãëèùåí ïðàõ, âúïðåêè ÷å íà ïî-ìàëêî îò äâàéñåò ìåòðà îò ãðàäèíàòà ñå âèæäàõà ñðåáðèñòèòå æåëåçîïúòíè ðåëñè. Æèòåëèòå íà "Óëèöà Àíãúë" ìîæå áè íÿìàò ãîëÿìà ñîáñòâåíîñò, ïîìèñëè ñè òîé, íî ñå ãðèæàò äîáðå çà íåÿ.
Äåñåòèíà äóøè áÿõà ñåäíàëè íà ñãúâàåìè ñòîë÷åòà â íåðàâåí êðúã ìåæäó âîëåéáîëíàòà ìðåæà è ïîäêîâîîáðàçíèòå ÿìè. Ñàì ïîçíà Íàîìè, Äåéâ, Ëóêè è Ðóäîëô. Ñëåä ìèã îñúçíà, ÷å âèæäà è Áúðò Àéâúðñúí - íàé-âèäíèÿ àäâîêàò íà Äæúíêøúí ñèòè, è Åëìúð Áàñêèí - áàíêåðà, êîéòî íå áåøå äîøúë íà íåãîâàòà ðîòàðèàíñêà ðå÷, íî âñå ïàê ñå áåøå îáàäèë ïî-êúñíî, çà äà ãî ïîçäðàâè. Âÿòúðúò äóõàøå ïðèÿòíî è ðàçâÿâàøå äîìàøíèòå êàðèðàíè ïåðäåòà, êîèòî âèñÿõà îòñòðàíè íà ïðîçîðåöà, ïðåç êîéòî ãëåäàøå Ñàì. Ðàçâÿâàøå ñå è ñðåáðèñòàòà êîñà íà Åëìúð. Åëìúð îáúðíà ëèöå êúì ñëúíöåòî è ñå óñìèõíà. Ñàì áåøå ïîðàçåí îò ïðîñòîòî óäîâîëñòâèå, êîåòî âèäÿ - íå íà ëèöåòî íà Åëìúð, à âúâ íåãî. Â òîçè ìèã òîé áåøå åäíîâðåìåííî ïîâå÷å è ïî-ìàëêî îò íàé-áîãàòèÿ áàíêåð íà ìàëêèÿ ãðàä - òîé áåøå âñåêè ÷îâåê, êîéòî íÿêîãà å ïðèâåòñòâàë ïðîëåòòà ñëåä äúëãà, ñòóäåíà çèìà, ùàñòëèâ, ÷å âñå îùå å æèâ, öÿë è áåç íèêàêâè áîëêè.
Ñàì èçïèòà íÿêàêâî ÷óâñòâî çà íåðåàëíîñò. Äîñòàòú÷íî ñòðàííî áåøå, ÷å Íàîìè Õèãèíñ áåøå òóê è ñå çàíèìàâàøå ñ áåçäîìíèòå àëêîõîëèöè íà Äæúíêøúí ñèòè - ïðè òîâà ïîä äðóãî èìå. Îáà÷å äà îòêðèåø, ÷å íàé-óâàæàâàíèÿò áàíêåð è åäèí îò íàé-ñèëíèòå îðëè íà ïðàâîñúäèåòî íà ãðàäà ñúùî ñà òóê, áåøå ìàëêî íåâåðîÿòíî.
Åäèí ìúæ ñ äðèïàâè çåëåíè ïàíòàëîíè è ïóëîâåð ñ íàäïèñ íà îòáîðà "Ñèíñèíàòè Áåíãàëñ" âäèãíà ðúêà. Ðóäîëô ãî ïîñî÷è.
- Êàçâàì ñå Äæîí è ñúì àëêîõîëèê - êàçà ìúæúò ñ ôëàíåëêàòà íà "Áåíãàëñ".
Ñàì áúðçî ñå îòäðúïíà îò ïðîçîðåöà. Ëèöåòî ìó ãîðåøå. Ñåãà ñå ïî÷óâñòâà íå ñàìî êðàäåö, íî è øïèîíèí. Ïðåäïîëàãàøå, ÷å îáè÷àéíîòî ñúáðàíèå íà ÀÀ â íåäåëÿ ïî îáåä ñå ïðîâåæäà â îáùàòà ñòàÿ - ïîíå çàùîòî òàì áåøå êàôåâàðêàòà - íî äíåñ âðåìåòî áåøå ìíîãî õóáàâî è òå áÿõà èçíåñëè ñòîëîâåòå ñè íàâúí. Ìîæåøå äà ñå îáçàëîæè, ÷å èäåÿòà áåøå íà Íàîìè.
"Óòðå ñóòðèí ùå õîäèì íà öúðêâà - áåøå êàçàëà ãîñïîæà Õèãèíñ, - à óòðå ñëåäîáåä å ïúðâèÿò ïèêíèê íà áàïòèñòêàòà ìëàäåæ çà ñåçîíà. Íàîìè å îáåùàëà äà ïîìîãíå." ×óäåøå ñå äàëè ãîñïîæà Õèãèíñ çíàå, ÷å äúùåðÿ é ïðåêàðâà ñëåäîáåäà íå ñ áàïòèñòèòå, à ñ àëêîõîëèöèòå, è ïðåäïîëîæè, ÷å çíàå. Ïîìèñëè è ÷å ðàçáèðà çàùî Íàîìè òàêà áúðçî áåøå ðåøèëà, ÷å äâå ñðåùè ñúñ Ñàì Ïèéáúëñ ñà äîñòàòú÷íè. Íàâðåìåòî áåøå ïîìèñëèë, ÷å å ñâúðçàíî ñ ðåëèãèÿòà, à è Íàîìè äàæå íå ñå áåøå îïèòàëà äà îáÿñíè, ÷å å íåùî äðóãî. Íî ñëåä ïúðâàòà ñðåùà, êîÿòî áåøå õîäåíå íà êèíî, òÿ ñå áåøå ñúãëàñèëà äà èçëåçå ñ íåãî îùå âåäíúæ. Ñëåä âòîðàòà ñðåùà âñÿêàêúâ ðîìàíòè÷åí èíòåðåñ, êîéòî áåøå èçïèòâàëà êúì íåãî, ïðåñòàíà. Èëè ïîíå òàêà èçãëåæäàøå. Âòîðàòà ñðåùà áåøå âå÷åðÿ. È òîé áåøå ïîðú÷àë âèíî.
"Äîáðå, çà Áîãà - îòêúäå ìîæåõ äà çíàì, ÷å òÿ å àëêîõîëè÷êà? Äà íå áè äà ÷åòà ìèñëè?"
Îòãîâîðúò, ðàçáèðà ñå, áåøå, ÷å òîé íå áè ìîãúë äà çíàå... íî âúïðåêè òîâà ëèöåòî ìó ñòàíà îùå ïî-ãîðåùî.
"À ìîæå áè íå å áèëî ñàìî ïèåíåòî... èëè íå ñàìî ïèåíåòî. Ìîæå áè å èìàëà è äðóãè ïðîáëåìè."
Âíåçàïíî ñå çàïèòà êàêâî áè ñå ñëó÷èëî, àêî Áúðò Àéâúðñúí è Åëìúð Áàñêèí - è äâàìàòà îò ñèëíèòå íà äåíÿ, îòêðèÿò, ÷å òîé çíàå, ÷å òå ïðèíàäëåæàò êúì íàé-ãîëÿìîòî òàéíî îáùåñòâî â ñâåòà. Ìîæå áè íèùî - òîé íå çíàåøå äîñòàòú÷íî çà ÀÀ, çà äà áúäå ñèãóðåí. Íî çíàåøå äâå íåùà: ÷å ïúðâîòî "À" îçíà÷àâà "àíîíèìíè", à òîâà áÿõà ìúæå, êîèòî ìîæåõà äà ïðîâàëÿò àìáèöèèòå ìó çà ðàçðàñòâàíå íà áèçíåñà, àêî ðåøåõà äà ãî íàïðàâÿò.
Ðåøè äà ñè òðúãíå, êîëêîòî å âúçìîæíî ïî-áúðçî è ïî-òèõî. Çà íåãîâà ÷åñò òîâà ðåøåíèå íå ñå áàçèðàøå íà ëè÷íè ñúîáðàæåíèÿ. Õîðàòà, êîèòî ñåäÿõà íà ëèâàäàòà â çàäíèÿ äâîð íà "Óëèöà Àíãúë", èìàõà ñåðèîçåí îáù ïðîáëåì. Òîé áåøå îòêðèë òîâà ñëó÷àéíî è íÿìàøå íàìåðåíèå äà îñòàâà è äà ïîäñëóøâà ïðåäíàìåðåíî.
Äîêàòî ñå âðúùàøå ïî êîðèäîðà, âèäÿ êóï íàðÿçàíà õàðòèÿ, îñòàâåíà âúðõó òåëåôîííèÿ àâòîìàò. Îñòàòúê îò ìîëèâ, ïðèâúðçàí ñ êîíåö çà ñòåíàòà äî òåëåôîíà. Èìïóëñèâíî âçå åäèí ëèñò è íàïèñà áåëåæêà.
Äåéâ,
Ìèíàõ îòòóê òàçè ñóòðèí, çà äà òå âèäÿ, íî íÿìàøå íèêîãî. Èñêàì äà ïðèêàçâàì ñ òåá çà åäíà æåíà íà èìå Àðäåëèÿ Ëîðö. Èìàì ÷óâñòâîòî, ÷å çíàåø êîÿ å òÿ è èñêàì äà ðàçáåðà íåùî çà íåÿ. Ùå ìè ñå îáàäèø ëè ñëåäîáåä èëè äîâå÷åðà, àêî èìàø âúçìîæíîñò? Íîìåðúò ìè å 555-8699. Áëàãîäàðÿ ìíîãî.
Íàïèñà îòäîëó èìåòî ñè, ñãúíà ëèñòà è íàïèñà îòãîðå èìåòî íà Äåéâ. Çà ìîìåíò ïîìèñëè äà ãî îòíåñå â êóõíÿòà è äà ãî ñëîæè âúðõó ïëîòà, íî ðåøè, ÷å íå èñêà íÿêîé îò òÿõ - íàé-âå÷å Íàîìè - äà ñå ðàçòðåâîæè, ÷å òîé ìîæå äà ãè å âèäÿë ïðè òåõíèòå ñòðàííè, íî ìîæå áè ïîëåçíè çàíèìàíèÿ. Âìåñòî òîâà ãî ïîñòàâè âúðõó òåëåâèçîðà â îáùàòà ñòàÿ ñ èìåòî íà Äåéâ îòãîðå. Ïîìèñëè äà îñòàâè ÷åòâúðò äîëàð çà òåëåôîí äî áåëåæêàòà, íî ðåøè äà íå ãî ïðàâè. Äåéâ ìîæåøå äà ãî ðàçáåðå ïîãðåøíî.
Ïîñëå èçëåçå ðàäîñòåí, ÷å å îòíîâî íà ñëúíöå è íå ñà ãî îòêðèëè. Êîãàòî îòíîâî âëåçå â êîëàòà ñè, âèäÿ ëåïåíêàòà íà áðîíÿòà íà äàòñóíà íà Íàîìè. Íà íåÿ ïèøåøå:
ÁÎÃ Å Ñ ÍÀÑ È Â ÍÀÑ
Ïî-äîáðå Áîã, îòêîëêîòî Àðäåëèÿ - ïðîìúðìîðè Ñàì è èçëåçå íà çàäåí õîä íà ïúòÿ.

3.

Ïðåç êúñíèÿ ñëåäîáåä íåäîñïèâàíåòî îò ìèíàëàòà íîù çàïî÷íà äà ñè êàçâà äóìàòà è Ñàì áå çàâëàäÿí îò íåïðåîäîëèìà ñúíëèâîñò. Òîé âêëþ÷è òåëåâèçîðà, íàìåðè íÿêàêúâ ïîêàçåí áåéçáîëåí ìà÷ ìåæäó Ñèíñèíàòè è Áîñòúí, êîéòî áàâíî òå÷åøå â îñìàòà ñè ÷àñò, ëåãíà íà êàíàïåòî äà ãî ãëåäà è ïî÷òè íåçàáàâíî çàäðÿìà. Ïðåäè äðÿìêàòà äà óñïåå äà ñå ðàçâèå äî èñòèíñêè ñúí, òåëåôîíúò èççâúíÿ è Ñàì òðÿáâàøå äà ñòàíå, çà äà îòãîâîðè, çàìàÿí è îáúðêàí.
- Àëî?
- Íå èñêàéòå äà ãîâîðèì çà òàçè æåíà - êàçà Ìðúñíèÿ Äåéâ áåç êàêúâòî è äà áèëî ïðåäãîâîð. Ãëàñúò ìó òðåïåðåøå è òîé åäâà óñïÿâàøå äà ãî âëàäåå. - Íå èñêàéòå äîðè äà ìèñëèòå çà íåÿ.
"Äîêîãà âèå, áåçáîæíèòå åçè÷íèöè, ùå ïðîäúëæàâàòå äà õâúðëÿòå èìåòî íà òàçè æåíà â ëèöàòà íè? Ìèñëèòå ëè, ÷å å ñìåøíî! Ìèñëèòå ëè, ÷å å óìíî?"
Öÿëàòà ñúíëèâîñò íà Ñàì ìîìåíòàëíî èç÷åçíà.
- Äåéâ, êàêâî èìà îêîëî òàçè æåíà? Âñè÷êè ðåàãèðàò êàòî ÷å èëè òÿ å äÿâîëúò, èëè íå ñà ÷óâàëè çà íåÿ. Êîÿ å òÿ? Êàêâî, ïî äÿâîëèòå, å íàïðàâèëà, çà äà âè ïîäëóäè ïî òîçè íà÷èí?
Ïîñëåäâà äúëãî ìúë÷àíèå. Ñàì ÷àêàøå, à ñúðöåòî ìó áèåøå â ãúðäèòå è ãúðëîòî ìó. Ùåøå äà ñè ïîìèñëè, ÷å âðúçêàòà å ïðåêúñíàëà, àêî íå ÷óâàøå êàê Äåéâ äèøàøå íà ïðåñåêóëêè.
- Ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàçà òîé íàé-ïîñëå, - âèå ìè ïîìàãàòå ìíîãî îò ãîäèíè. Âèå è íÿêîè äðóãè ìè ïîìîãíàõòå äà îæèâåÿ, êîãàòî àç äîðè íå áÿõ ñèãóðåí, ÷å ñàì ãî èñêàì. Íî íå ìîãà äà ãîâîðÿ çà òàçè êó÷êà. Íå ìîãà. È àêî ðàçáèðàòå êîå å äîáðî çà âàñ, íå áèõòå ãîâîðèëè çà íåÿ ñ íèêîãî.
- Çâó÷è êàòî çàïëàõà.
- Íå! - êàçà Äåéâ. Ãëàñúò ìó áå ïîâå÷å îò èçíåíàäàí - áåøå øîêèðàí. - Íå, ñàìî âè ïðåäóïðåæäàâàì, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàêòî áèõ íàïðàâèë, àêî âè áÿõ âèäÿë äà õîäèòå îêîëî íÿêîÿ ñòàðà ÿìà, â êîÿòî ñà èçðàñëè áóðåíè è íå ìîæåòå äà âèäèòå äóïêàòà. Íå ãîâîðåòå çà íåÿ è íå ìèñëåòå çà íåÿ. Íåêà ìúðòâèòå ñè îñòàíàò ìúðòâè.
"Íåêà ìúðòâèòå ñè îñòàíàò ìúðòâè."
Ïî íÿêàêúâ íà÷èí òîâà íå ãî èçíåíàäà - âñè÷êî, êîåòî ñå áåøå ñëó÷èëî (ìîæå áè ñ èçêëþ÷åíèå íà ñúîáùåíèåòî, îñòàâåíî íà òåëåôîííèÿ ìó ñåêðåòàð), âîäåøå êúì åäíî è ñúùî çàêëþ÷åíèå - ÷å Àðäåëèÿ Ëîðö âå÷å íå å ìåæäó æèâèòå. Òîé - Ñàì Ïèéáúëñ, ïðîâèíöèàëåí àãåíò íà íåäâèæèìè èìîòè è çàñòðàõîâêè, - áåøå ãîâîðèë ñ ïðèçðàê, áåç äà çíàå òîâà. Ãîâîðèë ñ íåÿ? Ïî äÿâîëèòå! Áåøå èçâúðøèë ñäåëêà ñ íåÿ! Áåøå é äàë äâà äîëàðà, à òÿ ìó áåøå äàëà ÷èòàòåëñêà êàðòà.
Òàêà ÷å òîé íå áåøå ñúâñåì èçíåíàäàí... íî âúïðåêè òîâà ïî áåëèòå øîñåòà íà ñêåëåòà ìó òðúãíà íÿêàêâà äúëáîêà ñòóäåíèíà. Ïîãëåäíà íàäîëó è âèäÿ, ÷å öåëèòå ìó ðúöå ñà íàñòðúõíàëè.
"Òðÿáâàøå äà ÿ îñòàâèø íà ìèðà - íàðåæäàøå ÷àñò îò óìà ìó. - Íàëè òè êàçâàõ?"
- Êîãà å óìðÿëà? - ïîïèòà Ñàì. Ãëàñúò ìó çâó÷åøå ìðà÷íî è ãëóõî â ñîáñòâåíèòå ìó óøè.
- Íå èñêàì äà ãîâîðÿ çà òîâà, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ! - Ãëàñúò íà Äåéâ çâó÷åøå ïî÷òè èñòåðè÷íî. Òðåïåðåøå, ïðåìèíà â ïî-âèñîê ðåãèñòúð, ïî÷òè âúâ ôàëöåò, è òàì ïðåêúñíà. - Ìîëÿ âè!
"Îñòàâè ãî íà ìèðà - ñúðäèòî èçâèêà Ñàì íà ñåáå ñè. - Íÿìà ëè ñè äîñòàòú÷íî ïðîáëåìè è áåç òåçè ãëóïîñòè?
Äà. È ìîæåøå äà îñòàâè Äåéâ íà ìèðà - ñèãóðíî èìàøå è äðóãè õîðà â ãðàäà, êîèòî áèõà ãîâîðèëè ñ íåãî çà Àðäåëèÿ Ëîðö... àêî ìîæå äà íàìåðè íà÷èí äà ãè ïîïèòà, íà÷èí, êîéòî äà íå ãè íàêàðà äà âèêàò çà ïîìîù - òàêà áåøå. Íî èìàøå è äðóãî íåùî - íåùî, êîåòî ìîæå áè ñàìî Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí ìîæåøå äà ìó êàæå ñúñ ñèãóðíîñò.
- Íÿêîãà ñè ðèñóâàë ïëàêàòè çà áèáëèîòåêàòà, íàëè? Ìèñëÿ, ÷å ðàçïîçíàõ ñòèëà òè îò ïëàêàòà, êîéòî ïðàâåøå â÷åðà íà âåðàíäàòà. Âñúùíîñò ïî÷òè ñúì ñèãóðåí. Åäèí, êîéòî ïîêàçâà ìîì÷åíöå â ÷åðíà êîëà. È ìúæ ñ øëèôåð - Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Íàëè...
Âíåçàïíî Äåéâ èçáóõíà â òàêúâ ïèñúê íà ñðàì, ïå÷àë è ñòðàõ, ÷å Ñàì ìëúêíà.
- Äåéâ? Àç...
- Îñòàâåòå ÿ íà ìèðà! - èçïëàêà Äåéâ. - Íèùî íå ìîãà äà íàïðàâÿ, çàòîâà íå ìîæåòå ëè ïðîñòî äà ÿ îñòàâèòå...
Ðèäàíèÿòà ìó ðÿçêî îòñëàáíàõà è ñå ÷ó øóì, êàòî ÷å ëè íÿêîé äðóã âçå ñëóøàëêàòà îò ðúöåòå ìó.
- Ïðåñòàíè - êàçà Íàîìè. È òÿ ñÿêàø ùåøå äà ñå ðàçïëà÷å, íî îñâåí òîâà áåøå áÿñíà. - Íå ìîæåø ëè ïðîñòî äà ïðåñòàíåø, óæàñåí ÷îâåê òàêúâ?
- Íàîìè...
- Êîãàòî ñúì òóê, èìåòî ìè å Ñàðà - êàçà òÿ áàâíî, - íî òå ìðàçÿ åäíàêâî è ïîä äâåòå ñè èìåíà, Ñàì Ïèéáúëñ. Íèêîãà âå÷å íÿìà äà ñòúïÿ â êàíòîðàòà òè. - Òîíúò é çàïî÷íà äà ñå ïîâèøàâà. - Çàùî íå ãî îñòàâèø íà ìèðà? Çàùî òðÿáâà äà ðàçðàâÿø òåçè ñòàðè ìðúñîòèè! Çàùî?
Èçâúí íåðâè, òðóäíî âëàäååù ñå, Ñàì êàçà:
- Çàùî ìå ïðàòè â áèáëèîòåêàòà? Àêî íå èñêàøå äà ñå ñðåùíà ñ íåÿ, Íàîìè, çàùî âúîáùå ìå ïðàòè â ïðîêëåòàòà áèáëèîòåêà?
×ó âúçäèøêà íà äðóãèÿ êðàé íà ëèíèÿòà.
- Íàîìè? Íå ìîæåì ëè...
×ó ñå ùðàêâàíå - òÿ çàòâîðè òåëåôîíà.
Âðúçêàòà ïðåêúñíà.

4.

Ñàì îñòàíà â êàáèíåòà ñè ïî÷òè äî äåâåò è ïîëîâèíà. ßäåøå ìåíòîëêè è ïèøåøå èìåíà åäíî ñëåä äðóãî â ñúùèÿ áåëåæíèê, êîéòî áåøå èçïîëçâàë, êîãàòî ñúñòàâÿøå ðå÷òà ñè. Ïîãëåæäàøå çà ìàëêî âñÿêî èìå, ïîñëå ãî çà÷åðòàâàøå. Øåñò ãîäèíè ìó áÿõà èçãëåæäàëè äúëúã ïåðèîä çà æèâååíå íà åäíî ìÿñòî - ïîíå äî òàçè âå÷åð. Òàçè âå÷åð ìó èçãëåæäàõà êàòî ìíîãî ïî-êðàòêî âðåìå - êàòî óèêåíä íàïðèìåð.
Íàïèñà "Êðåéã Äæîíñ".
Çàãëåäà ñå â èìåòî è ñè ïîìèñëè: "Êðåéã ìîæå äà çíàå çà Àðäåëèÿ... íî ùå èñêà äà çíàå çàùî ñå èíòåðåñóâàì."
Ïîçíàâàøå ëè Êðåéã äîñòàòú÷íî äîáðå, çà äà ìó îòãîâîðè èñêðåíî? Îòãîâîðúò íà òîçè âúïðîñ áåøå òâúðäî "íå". Êðåéã áåøå îò ïî-ìëàäèòå àäâîêàòè íà Äæúíêøúí ñèòè è áåøå íàèñòèíà ïðåóñïÿë. Íÿêîëêî ïúòè áÿõà îáÿäâàëè çàåäíî ïî ðàáîòà... à è, ðàçáèðà ñå, êëóáà "Ðîòàðè"... è Êðåéã âåäíúæ ãî áåøå ïîêàíèë íà âå÷åðÿ ó òÿõ. Êîãàòî ñå ñðåùíåõà íà óëèöàòà, ðàçãîâàðÿõà ñúðäå÷íî - ïîíÿêîãà çà ðàáîòà, ïî-÷åñòî çà âðåìåòî. Âñå ïàê òîâà íå áåøå ïðèÿòåëñòâî è àêî Ñàì èñêàøå äà äîâåðè òàçè ïîáúðêàíà èñòîðèÿ íà íÿêîãî, èñêàøå äà áúäå íà ïðèÿòåë, à íå íà êîëåãà, êîéòî ãî íàðè÷à "áðàò÷å" ñëåä âòîðèÿ äæèí-ôèç.
Çàäðàñêà èìåòî íà Êðåéã îò ñïèñúêà.
Ñëåä êàòî áåøå äîøúë â Äæúíêøúí ñèòè, òîé áåøå èìàë äâàìà äîñòà áëèçêè ïðèÿòåëè - åäèíèÿò - ôåëäøåð â êàáèíåòà íà äîêòîð Ìåëäúí, à äðóãèÿò - ãðàäñêè ïîëèöàé. Ðúñ Ôðåéì - ïðèÿòåëÿò ìó ôåëäøåð - ñå áåøå ïðåìåñòèë íà ïî-äîáðå ïëàòåíà ðàáîòà â Ãðàíä Ðàïèäñ â íà÷àëîòî íà 1989. À îò ïúðâè ÿíóàðè Òîì Óàéêëèô óïðàâëÿâàøå íîâèÿ Ñúâåò çà êîíòðîë íà äâèæåíèåòî êúì ïúòíàòà ïîëèöèÿ íà Àéîâà. Îòòîãàâà áåøå çàãóáèë âðúçêà è ñ äâàìàòà - òîé çàâúðçâàøå ïðèÿòåëñòâà áàâíî, à è íå óñïÿâàøå äà ãè ïîääúðæà.
Êîåòî çíà÷åøå êàêâî?
Ñàì íå çíàåøå. Çíàåøå, ÷å èìåòî íà Àðäåëèÿ Ëîðö äåéñòâàøå íà íÿêîè õîðà â Äæúíêøúí ñèòè êàòî åëåêòðè÷åñêè òîê. Çíàåøå - èëè ñìÿòàøå, ÷å çíàå - ÷å ñå å ñðåùíàë ñ íåÿ, âúïðåêè ÷å å ìúðòâà. Äîðè íå ìîæåøå äà êàæå ïðåä ñåáå ñè, ÷å å ñðåùíàë íåéíà ðîäíèíà èëè íÿêîÿ ëóäà, êîÿòî íàðè÷à ñåáå ñè Àðäåëèÿ Ëîðö.
Çàùîòî...
"Ìèñëÿ, ÷å ñúì ñðåùíàë ïðèçðàê. Âñúùíîñò ìèñëÿ, ÷å ñúì ñðåùíàë ïðèçðàê âúòðå â ïðèçðàêà. Ìèñëÿ, ÷å áèáëèîòåêàòà, â êîÿòî âëÿçîõ, áåøå Ãðàäñêàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè, êàêâàòî å áèëà, êîãàòî Àðäåëèÿ Ëîðö å áèëà æèâà è å ðàáîòèëà òàì. Ìèñëÿ, ÷å çàòîâà âñè÷êî èçãëåæäàøå òîëêîâà ñòðàííî è íåîáè÷àéíî. Íå áåøå êàòî ïúòåøåñòâèå âúâ âðåìåòî - èëè êàêòî àç ñè ïðåäñòàâÿì ïúòåøåñòâèåòî âúâ âðåìåòî. Áåøå ïî-ñêîðî êàòî ïðîïàäàíå â íåáèòèåòî. È áåøå èñòèíñêî. Ñèãóðåí ñúì, ÷å áåøå èñòèíñêî."
Ñïðÿ ìèñúëòà ñè. Áàðàáàíåøå ñ ïðúñòè ïî áþðîòî.
"Îòêúäå ìè ñå îáàäè òÿ? Èìàò ëè â íåáèòèåòî òåëåôîíè?"
Çàãëåäà ñå ïðîäúëæèòåëíî â ñïèñúêà çà÷åðòàíè èìåíà, ïîñëå áàâíî îòêúñíà æúëòèÿ ëèñò îò áåëåæíèêà. Ñìà÷êà ãî è ãî õâúðëè â êîø÷åòî.
"Òðÿáâàøå äà ñå îòêàæåø îò òîâà" - ïðîäúëæàâàøå äà íàðåæäà ÷àñò îò íåãî.
Íî íå ñå áåøå îòêàçàë. Ñåãà êàêâî?
"Îáàäè ñå íà íÿêîé îò õîðàòà, íà êîèòî èìàø äîâåðèå. Îáàäè ñå íà Ðúñ Ôðåéì èëè Òîì Óàéêëèô. Ïðîñòî âäèãíè òåëåôîíà è ñå îáàäè."
Íî òîé íå èñêàøå äà ãî íàïðàâè. Ïîíå íå òàçè âå÷åð. Òîâà ìó çàïðèëè÷à íà èðàöèîíàëíî, ïîëóñâðúõåñòåñòâåíî ÷óâñòâî - íàïîñëåäúê áåøå ïðåäàë è ïîëó÷èë ìíîãî íåïðèÿòíè ñâåäåíèÿ ïî òåëåôîíà, èëè ïîíå òàêà ìó ñå ñòðóâàøå, - íî áåøå ïðåêàëåíî óìîðåí, çà äà ñå ïðåáîðè ñ íåãî òàçè âå÷åð. Àêî ìîæåøå äà ïîñïè ìàëêî ïî-äîáðå òàçè íîù, óòðå ñóòðèí, êîãàòî ùå å ñâåæ, ùå ìó ñå ñëó÷è íåùî ïî-äîáðî, íåùî ïî-êîíêðåòíî. Îñâåí òîâà ïðåäïîëàãàøå, ÷å òðÿáâà äà îïðàâè îòíîøåíèÿòà ñè ñ Íàîìè è Äåéâ Äúíêàí... íî ïúðâî èñêàøå äà ðàçáåðå êàêúâ âèä îòíîøåíèÿ áÿõà òîâà.
Àêî ìîæåøå.

Ãëàâà 9
Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé (I)

1.

Íàèñòèíà ñïà äîáðå. Íÿìàøå ñúíèùà, à íà ñëåäâàùàòà ñóòðèí ïîä äóøà ñúâñåì åñòåñòâåíî ìó õðóìíà åäíà èäåÿ - òàêà èäâàò èäåèòå, êîãàòî òÿëîòî òè å îòïî÷èíàëî è óìúò òè íå å áèë áóäåí òîëêîâà äúëãî, ÷å äà ñå çàäðúñòè îò ãëóïîñòè. Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íå áåøå åäèíñòâåíîòî ìÿñòî, êúäåòî ìîæåøå äà ñå íàìåðè èíôîðìàöèÿ. Êîãàòî èíôîðìàöèÿòà å îò îáëàñòòà íà ìåñòíàòà èñòîðèÿ - ñêîðîøíàòà ìåñòíà èñòîðèÿ, îò êîÿòî ñå èíòåðåñóâàø, òîâà äîðè íå å íàé-äîáðîòî ìÿñòî.
- "Ãàçåò"! - âúçêëèêíà òîé è ïúõíà ãëàâàòà ñè ïîä ñòðóÿòà íà äóøà, çà äà èçïëàêíå ñàïóíà.
Ñëåä äâàéñåò ìèíóòè âå÷å áåøå äîëó - îáëå÷åí, ñàìî áåç ñàêî è âðúçêà - è ïèåøå êàôå â êàáèíåòà ñè. Áåëåæíèêúò îòíîâî áåøå ïðåä íåãî è íà ëèñòà èìàøå íà÷àëî íà íîâ ñïèñúê.
1. Àðäåëèÿ Ëîðö - êîÿ å òÿ? Èëè êîÿ å áèëà òÿ?
2. Àðäåëèÿ Ëîðö - êàêâî å íàïðàâèëà?
3. Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè - ðåìîíòèðàíà ëè å? Êîãà? Ñíèìêè?
Â òîçè ìîìåíò èççâúíÿ çâúíåöúò íà âðàòàòà. Ñàì ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà è òðúãíà äà îòâîðè. Ìèíàâàøå îñåì è ïîëîâèíà - âðåìå çà çàïî÷âàíå íà ðàáîòà. Çíà÷è ìîæåøå äà îòñêî÷è äî "Ãàçåò" â äåñåò - âðåìå, â êîåòî îáèêíîâåíî ïðàâåøå ïî÷èâêà çà êàôå - è äà ïðîâåðè íÿêîè ñòàðè áðîåâå. Êîè òî÷íî? Âñå îùå ñå ÷óäåøå - íÿêîè íåñúìíåíî ùÿõà äà äàäàò ðåçóëòàò ïî-áúðçî îò äðóãè, - äîêàòî áúðêàøå â äæîáà ñè çà ìîíåòà çà âåñòíèêàð÷åòî. Çâúíåöúò çâúííà îòíîâî.
- Èäâàì âåäíàãà, Êèéò! - èçâèêà òîé, èçëåçå â àíòðåòî è õâàíà äðúæêàòà. - Íåäåé äà ÷óïèø çâú...
Â òîçè ìèã âäèãíà ïîãëåä è âèäÿ çàä òúíêîòî ïåðäå, çàêà÷åíî íà ïðîçîð÷åòî íà âðàòàòà, ñèëóåò, ìíîãî ïî-åäúð îò òîçè íà Êèéò Äæîðäàí. Óìúò ìó áåøå çàåò - ïîâå÷å ãî áåøå ãðèæà çà ïðåäñòîÿùèÿ äåí, îòêîëêîòî çà òîçè ñóòðåøåí ïîíåäåëíèøêè ðèòóàë - ïëàùàíåòî íà âåñòíèêàð÷åòî, íî âíåçàïíî ðàçõâúðëÿíèòå ìó ìèñëè áÿõà ïðîíèçàíè îò ëåäåíîòî îñòðèå íà ÷èñò óæàñ. Íå áåøå íåîáõîäèìî äà âèæäà ëèöåòî - äîðè ïðåç ïåðäåòî òîé ïîçíà ôîðìàòà, êîíñòðóêöèÿòà íà òÿëîòî... è, ðàçáèðà ñå, øëèôåðà.
Óñòàòà ìó ñå èçïúëíè ñ âêóñ íà ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè - ñèëåí, ñëàäúê è íåïðèÿòåí.
Ïóñíà äðúæêàòà íà âðàòàòà, íî çàêúñíÿ ñ åäèí ìèã. Áðàâàòà áåøå ùðàêíàëà è â ñúùèÿ ìîìåíò ôèãóðàòà, êîÿòî ñòîåøå íà ïðàãà, ðÿçêî îòâîðè. Ñàì îòõâðúêíà íàçàä, â êóõíÿòà. Ðàçìàõà ðúöå, çà äà çàïàçè ðàâíîâåñèå, è óñïÿ äà ñúáîðè íà ïîäà è òðèòå ïàëòà, êîèòî âèñÿõà íà çàêà÷àëêàòà â àíòðåòî.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé âëåçå çàåäíî ñúñ ñîáñòâåíàòà ñè îáâèâêà îò ñòóäåí âúçäóõ. Âëåçå áàâíî, êàòî ÷å ëè ïðåä íåãî áåøå öÿëîòî âðåìå íà ñâåòà, è çàòâîðè âðàòàòà ñëåä ñåáå ñè. Â åäíàòà ñè ðúêà äúðæåøå âåñòíèêà "Ãàçåò" íà Ñàì, ãðèæëèâî óâèò è ñãúíàò. Ïîâäèãíà ãî êàòî æåçúë.
- Äîíåñîõ âè âåñòíèêà - êàçà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Ãëàñúò ìó áåøå ñòðàííî äàëå÷åí, êàòî ÷å ëè èäâàøå äî Ñàì ïðåç äåáåëî ñòúêëî. - Ùÿõ è äà ïëàòÿ íà ìîì÷åòî, íî òî áúðçàøå äà ñè îòèäå. ×óäÿ ñå çàùî.
Ïðèäâèæè ñå êúì êóõíÿòà - êúì Ñàì, êîéòî ñå áåøå ñâèë çàä ïëîòà è ãëåäàøå íàøåñòâåíèêà ñ îãðîìíèòå, øîêèðàíè î÷è íà óæàñåíî äåòå, íà íÿêàêúâ áåäåí ÷åòâúðòîêëàñíèê Ãëóï÷î.
"Òîâà ñè ãî ïðåäñòàâÿì - ïîìèñëè Ñàì - èëè èìàì êîøìàð - òîëêîâà óæàñåí êîøìàð, ÷å òîçè êîéòî èìàõ ïðåäè äâå íîùè, èçãëåæäà ïðåä íåãî êàòî ñëàäúê ñúí."
Íî íå áåøå êîøìàð. Áåøå óæàñÿâàùî, íî íå áåøå êîøìàð. Ñàì íÿìàøå âðåìå äà ñå íàäÿâà, ÷å âúïðåêè âñè÷êî å ïîëóäÿë. Ëóäîñòòà áåøå íåùî óæàñíî, íî íèùî íå ìîæåøå äà áúäå òîëêîâà óæàñíî, êîëêîòî òîâà íåùî ñ ôîðìà íà ìúæ, êîåòî áåøå âëÿçëî â êúùàòà ìó - òîâà íåùî, êîåòî âúðâåøå çàåäíî ñúñ ñîáñòâåíàòà ñè ÷àñò îò çèìàòà.
Êúùàòà íà Ñàì áåøå ñòàðà è òàâàíèòå áÿõà âèñîêè, íî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé òðÿáâàøå äà ñå íàâåäå ïðè âëèçàíåòî ñè, à äîðè è â êóõíÿòà âúðõúò íà ñèâàòà ìó ôèëöîâà øàïêà ïî÷òè ñòèãàøå òàâàíà. Òîâà çíà÷åøå, ÷å å âèñîê ìíîãî íàä äâà ìåòðà.
Òÿëîòî ìó áåøå óâèòî â øëèôåð ñ îëîâíèÿ öâÿò íà ìúãëà ïî çäðà÷. Êîæàòà ìó áåøå âîñú÷íîáÿëà. Ëèöåòî ìó áåøå áåçæèçíåíî, êàòî ÷å ëè òîé íå ðàçáèðàøå íèòî îò äîáðîòà, íèòî îò ëþáîâ, íèòî îò ìèëîñò. Óñòàòà ìó áåøå ñ î÷åðòàíèÿòà íà àáñîëþòíà, áåçñòðàñòíà âëàñò è çà ìèã Ñàì îáúðêàíî ïîìèñëè êàê áåøå èçãëåæäàëà çàòâîðåíàòà âðàòà íà áèáëèîòåêàòà - êàòî ïðîðåç çà óñòà âúðõó ëèöåòî íà ãðàíèòåí ðîáîò. Î÷èòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé èçãëåæäàõà êàòî ñðåáúðíè êðúã÷åòà, ïðîáèòè îò ìèíèàòþðíè ëîâäæèéñêè ñà÷ìè. Áÿõà îãðàäåíè îò ðîçîâî-÷åðâåíà ïëúò, êîÿòî ñÿêàø áåøå ãîòîâà äà çàïî÷íå äà êúðâè. Íÿìàõà ìèãëè. Íàé-ëîøîòî îò âñè÷êî áåøå ñëåäíîòî: òîâà áåøå ëèöå, êîåòî Ñàì ïîçíàâàøå. Äíåñ åäâà ëè áåøå ïúðâèÿò ïúò, êîãàòî ñå áåøå ñâèâàë â óæàñ ïðåä òîçè ÷åðåí ïîãëåä... Íÿêúäå äàëå÷å â ñúçíàíèåòî ñè Ñàì ÷ó ãëàñ, êîéòî êàçà ñúñ ñúâñåì ëåêà ñëåäà îò ôúôëåíå: "Åëà ñ ìåí, ñèíêî... Àç ñúì ïîëèöàé."
Áåëåãúò èçïúêâàøå â ãåîãðàôèÿòà íà ëèöåòî ìó - òî÷íî êàêòî â ïðåäñòàâàòà íà Ñàì, - ìèíàâàøå ïðåç ëÿâàòà áóçà, ïîä ëÿâîòî îêî, íàä õðóùÿëà íà íîñà. Êàòî ñå èçêëþ÷è áåëåãúò, òîâà áåøå ìúæúò îò ïëàêàòà... èëè ìîæå áè íå? Âå÷å íå áåøå ñèãóðåí.
"Åëà ñ ìåí, ñèíêî... Àç ñúì ïîëèöàé."
Ñàì Ïèéáúëñ, ëþáèìåö íà "Ðîòàðè êëóá" â Äæúíêøúí ñèòè, ñå ïîäìîêðè. Ïî÷óâñòâà êàê ïèêî÷íèÿò ìó ìåõóð ñå èçïðàçíè â òîïëà ñòðóÿ, íî òîâà èçãëåæäàøå ìíîãî äàëå÷íî è ìàëîâàæíî. Òîâà, êîåòî áåøå âàæíî, áåøå, ÷å â êóõíÿòà ìó èìàøå ÷óäîâèùå, à íàé-óæàñíîòî íåùî çà òîâà ÷óäîâèùå áåøå, ÷å Ñàì ïî÷òè ïîçíàâàøå ëèöåòî ìó. Ïî÷óâñòâà êàê åäíà òðîéíî çàêëþ÷åíà âðàòà íà äúíîòî íà óìà ìó ñå îïèòâà äà ñå îòâîðè. Íå ìèñëåøå çà áÿãñòâî. Ìèñúëòà äà ñå èçìúêíå áåøå èçâúí âúîáðàæåíèåòî ìó. Òîé îòíîâî áåøå äåòå, êîåòî áÿõà õâàíàëè íà ìåñòîïðåñòúïëåíèåòî,
(êíèãàòà íå å "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà")
êîãàòî ïðàâè íåùî óæàñíî ëîøî. Âìåñòî äà èçáÿãà
(êíèãàòà íå å "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä")
òîé áàâíî ñå íàâåäå íàä ìîêðèòå ñè ñëàáèíè è ñå ñòðîïîëè ìåæäó äâàòà âèñîêè ñòîëà, êîèòî áÿõà äî ïëîòà, ñ ïðîñòðåíè ñëÿïî íàä ãëàâàòà ðúöå.
(êíèãàòà å)
- Íå - êàçà òîé ñ äðåçãàâ, áåçñèëåí ãëàñ. - Íå, ìîëÿ âè, íå, ìîëÿ, ìîëÿ, íåäåéòå. Ùå áúäà äîáúð, ìîëÿ íå ìè ïðàâåòå òîâà.
Íå ìîæåøå äà êàæå íèùî äðóãî. Íî òîâà íÿìàøå çíà÷åíèå - âåëèêàíúò â øëèôåð ñ öâÿò íà ìúãëà
(êíèãàòà å "×åðíàòà ñòðåëà" îò Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí)
ñòîåøå òî÷íî íàä íåãî.
Ñàì îòïóñíà ãëàâà. Òÿ ñÿêàø òåæåøå åäèí òîí. Ïîãëåäíà êúì ïîäà è íåñâúðçàíî ñå ïîìîëè êîãàòî âäèãíå î÷è - êîãàòî èìà ñèëà äà âäèãíå î÷è - ôèãóðàòà äà ÿ íÿìà.
- Ïîãëåäíè ìå - çàïîâÿäà äàëå÷íèÿò, òúòíåù ãëàñ. Áåøå ãëàñúò íà áîãà íà çëîòî.
- Íå - èçâèêà Ñàì ñ ïèùÿù, áåçäèõàíåí âîïúë, ïîñëå èçáóõíà â áåçïîìîùåí ïëà÷. Íå áåøå ïðîñòî îò óæàñ, ìàêàð ÷å óæàñúò áåøå ñúâñåì èñòèíñêè, ñúâñåì ñèëåí. Èìàøå è ñòóäåíà òðúïêà íà äåòñêà óïëàõà è äåòñêè ñðàì. Òåçè ÷óâñòâà ñå çàëåïèõà êàòî îòðîâåí ñèðîï çà òîâà, êîåòî òîé íå ñìååøå äà ñè ñïîìíè - íåùîòî, êîåòî ñå îòíàñÿøå çà êíèãà, êîÿòî íèêîãà íå áåøå ÷åë: "×åðíàòà ñòðåëà" îò Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí.
Áàì!
Íåùî óäàðè Ñàì ïî ãëàâàòà è òîé èçêðåùÿ.
- Ïîãëåäíè ìå!
- Íå, ìîëÿ, íåäåéòå - èçïëàêà Ñàì.
Áàì!
Òîé âäèãíà ãëàâà, ïðåäïàçâàøå î÷èòå ñè ñ îìåêíàëà êàòî ãóìà ðúêà è òî÷íî â òîçè ìèã ðúêàòà íà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå ñïóñíà îòíîâî.
Áàì!
Óäðÿøå Ñàì ñúñ ñîáñòâåíèÿ ìó íàâèò íà ðóëî âåñòíèê "Ãàçåò", áèåøå ãî òàêà, êàêòî ñå áèå íåïîñëóøíî êó÷åíöå, êîåòî ñå å íàïèêàëî íà ïîäà.
- Òàêà å ïî-äîáðå - êàçà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Óõèëè ñå, óñòíèòå ìó ðàçêðèõà âúðõîâåòå íà îñòðè çúáè - çúáè, êîèòî áÿõà ïî÷òè êàòî íà êó÷å. Áðúêíà â äæîáà íà øëèôåðà ñè è èçâàäè êîæåí ïîðòôåéë. Îòâîðè ãî è ïîêàçà ñòðàííàòà çâåçäà ñ ìíîãî ëú÷è. Òÿ ïðîáëåñíà íà ÷èñòàòà óòðèííà ñâåòëèíà.
Ñåãà Ñàì íå áåøå â ñúñòîÿíèå äà îòêúñíå î÷è îò òîâà áåçìèëîñòíî ëèöå, òåçè ñðåáúðíè î÷è ñ òåõíèòå ñà÷ìåíè çåíèöè. Ëèãèòå ìó òå÷àõà è òîé ãî çíàåøå, íî íå áåøå â ñúñòîÿíèå äà ñïðå äîðè òÿõ.
- Èìàòå äâå êíèãè, êîèòî íè ïðèíàäëåæàò - êàçà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Ãëàñúò ìó âñå îùå èäâàøå ñÿêàø îò ðàçñòîÿíèå èëè ïðåç äåáåëî ñòúêëî. - Ãîñïîæèöà Ëîðö å ìíîãî ðàçñòðîåíà îò âàñ, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
- Èçãóáèõ ãè - êàçà Ñàì è çàïëàêà ïî-ñèëíî.
Ìèñúëòà äà èçëúæå òîçè ÷îâåê çà
("×åðíàòà ñòðåëà")
êíèãèòå, çà êàêâîòî è äà áèëî íå âëèçàøå â ñìåòêàòà. Òîé áåøå öåëèÿò àâòîðèòåò, öÿëàòà ñèëà, öÿëàòà âëàñò. Áåøå ñúäèÿ, ñúäåáåí çàñåäàòåë, ïàëà÷.
"Êúäå å äåæóðíèÿò? - ïî÷óäè ñå áåç âñÿêàêâà âðúçêà Ñàì. - Êúäå å äåæóðíèÿò, êîéòî ïðîâåðÿâà óðåäèòå è ïîñëå ñå âðúùà â íîðìàëíèÿ ñâÿò? Íîðìàëíèÿ ñâÿò, êúäåòî íåùà êàòî òîâà íå òðÿáâà äà ñå ñëó÷âàò?"
- Àç... àç... àç...
- Íå èñêàì äà ñëóøàì íåñâúðçàíèòå âè èçâèíåíèÿ - êàçà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Çàòâîðè êîæåíèÿ ñè ïîðòôåéë è ãî ïúõíà â äåñíèÿ ñè äæîá. Ñúùåâðåìåííî áðúêíà â ëåâèÿ ñè äæîá è èçâàäè îòòàì íîæ ñ äúëãî, íàòî÷åíî îñòðèå. Ñàì, êîéòî â ïðîäúëæåíèå íà òðè ëåòà áåøå èçêàðâàë ïàðè êàòî ïîìîùíèê â êàíòîðà, ãî ïîçíà - áåøå íîæ çà ðÿçàíå íà êàðòîí. Íåñúìíåíî íîæ êàòî òîçè èìàøå âúâ âñÿêà áèáëèîòåêà â Àìåðèêà. - Èìàòå âðåìå äî ïîëóíîù. Ïîñëå...
Òîé ñå íàêëîíè íàïðåä è ïðîòåãíà íîæà â ðúêàòà ñè, áÿëà êàòî íà òðóï. Ìðàçîâèòàòà îáâèâêà îò âúçäóõ áëúñíà Ñàì â ëèöåòî è òîé ñå âöåïåíè. Îïèòà ñå äà èçêðåùè, íî èçäàäå ñàìî òèõ, íåÿñåí øåïîò.
Âúðõúò íà îñòðèåòî îïðÿ â ïëúòòà íà ãúðëîòî ìó. Äîïèðúò ìó áåøå êàòî äîïèð íà ëåäåíà âèñóëêà.
- Ãëåäàéòå äà íàìåðèòå òîâà, êîåòî ñòå èçãóáèëè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ.
Íîæúò èç÷åçíà îáðàòíî â äæîáà. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå èçïðàâè îòíîâî â öÿë ðúñò.
- Èìà è íåùî äðóãî - êàçà òîé. - Ìíîãî âúïðîñè ñòå çàäàâàëè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Íå ïèòàéòå ïîâå÷å. Ðàçáèðàòå ëè ìå?
Ñàì ñå îïèòà äà îòãîâîðè è óñïÿ äà èçäàäå ñàìî äúëáîê ñòîí.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå íàâåäå. Áóòàøå ìðàçîâèòèÿ âúçäóõ ïðåä ñåáå ñè, êàêòî ïëîñêèÿò íîñ íà øëåï áóòà ëåäåí áëîê ïî ðåêàòà.
- Íå ñè ïúõàéòå íîñà â íåùà, êîèòî íå âè çàñÿãàò. ðàçáèðàòå ëè ìå?
- Äà - èçêðåùÿ Ñàì. - Äà! Äà! Äà!
- Äîáðå. Çàùîòî àç ùå íàáëþäàâàì. È íå ñúì ñàì.
Òîé ñå îáúðíà, øëèôåðúò ìó èçøóìîëÿ. Ïðåêîñè êóõíÿòà êúì âõîäà. Íèòî çà ìèã íå ñå îáúðíà êúì Ñàì. Äîêàòî âúðâåøå, ïðåìèíà ïðåç ÿðúê ñíîï óòðèííè ñëúí÷åâè ëú÷è è Ñàì âèäÿ åäíî ÷óäíî, óæàñíî íåùî - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé íå õâúðëÿøå ñÿíêà.
Ñòèãíà äî çàäíàòà âðàòà. Õâàíà äðúæêàòà. Áåç äà ñå îáðúùà, êàçà ñ íèñúê, óæàñåí ãëàñ:
- Àêî íå èñêàòå äà ìå âèäèòå îòíîâî, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ, íàìåðåòå îíåçè êíèãè.
Îòâîðè âðàòàòà è èçëåçå.
Åäíè÷êà áÿñíà ìèñúë èçïúëíè óìà íà Ñàì ìèíóòà ñëåä êàòî âðàòàòà ñå çàòâîðè îòíîâî è òîé ÷ó êàê êðàêàòà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé òðîïàò ïî çàäíàòà âåðàíäà: òðÿáâàøå äà çàêëþ÷è âðàòàòà.
Íàäèãíà ñå, ïîñëå ãî çàëÿ ñèâîòà è òîé ïàäíà ïî î÷è â áåçñúçíàíèå.

Ãëàâà 10
Êàçàíî õðî-íî-ëî-ãè÷-íî

1.

- Ñ êàêâî ìîãà... äà âè áúäà ïîëåçíà? - ïîïèòà àäìèíèñòðàòîðêàòà.
Ïîñëåäâà ìàëêà ïàóçà, â êîÿòî òÿ ðàçãëåäà ìúæà, êîéòî òîêó-ùî áåøå äîøúë ïðåä ãèøåòî.
- Äà - êàçà Ñàì. - Èñêàì äà ïîãëåäíà íÿêîè ñòàðè åêçåìïëÿðè íà "Ãàçåò", àêî å âúçìîæíî.
- Ðàçáèðà ñå - êàçà òÿ. - Íî - èçâèíåòå ìå, ìîæå áè ãðåøà - äîáðå ëè ñòå, ãîñïîäèíå? Èçãëåæäàòå ìíîãî áëåä.
- Ìèñëÿ, ÷å ñúì õâàíàë íåùî - êàçà Ñàì.
- Ïðîëåòíèòå íàñòèíêè ñà íàé-ëîøè, íàëè? - êàçà òÿ è ñòàíà. - Åëàòå ïðåç âðàòàòà íà êðàÿ íà ùàíäà, ãîñïîäèí...?
- Ïèéáúëñ. Ñàì Ïèéáúëñ.
Òÿ ñïðÿ - çàêðúãëåíà æåíà íà îêîëî øåéñåò - è âäèãíà ãëàâà. Äîáëèæè åäèí îò ïðúñòèòå ñè ñ ÷åðâåíî ëàêèðàíè íîêòè êúì úãúëà íà óñòàòà.
- Âèå ïðîäàâàòå çàñòðàõîâêè, íàëè?
- Äà, ãîñïîæî.
- Ñåãà âè ïîçíàõ. Ìèíàëàòà ñåäìèöà ïóáëèêóâàõà ñíèìêàòà âè âúâ âåñòíèêà. Íÿêàêâà íàãðàäà ëè áåøå?
- Íå, ãîñïîæî - êàçà Ñàì. - Èçíåñîõ ðå÷. Â "Ðîòàðè êëóá". - "È áèõ èçíåñúë êàêâî ëè íå, çà äà ìîãà äà âúðíà ÷àñîâíèêà îáðàòíî - ïîìèñëè òîé. - Áèõ êàçàë íà Êðåéã Äæîíñ äà âúðâè íà ìàéíàòà ñè."
- Å, òîâà å ÷óäåñíî - êàçà òÿ... íî ãîâîðåøå êàòî ÷å ëè ìàëêî ñå ñúìíÿâàøå. - Íà ñíèìêàòà èçãëåæäàõòå äðóãîÿ÷å.
Ñàì ìèíà ïðåç âðàòàòà.
- Êàçâàì ñå Äîðèéí Ìàêãèë - êàçà æåíàòà è ïîäàäå ïóõêàâàòà ñè ðúêà.
Ñàì ñòèñíà ðúêàòà é è êàçà, ÷å ñå ðàäâà äà ñå çàïîçíàå ñ íåÿ. Íàïðàâè ãî ñ óñèëèå. Ïîìèñëè ñè, ÷å äà ãîâîðè ñ õîðà - è äà äîêîñâà, îñîáåíî äà äîêîñâà - ùåøå äà èçèñêâà óñèëèÿ îò íåãî îùå èçâåñòíî âðåìå. Öÿëàòà ñòàðà ëåêîòà, èçãëåæäà, áåøå èç÷åçíàëà.
Òÿ ãî ïîâåäå êúì ñòúëáè, ïîñòëàíè ñ êèëèì, è ùðàêíà êëþ÷à íà ëàìïàòà. Ñòúëáèùåòî áåøå òÿñíî, à êðóøêàòà - ñëàáà, è Ñàì âåäíàãà ïî÷óâñòâà êàê óæàñèòå çàïî÷íàõà äà ãî èçïúëâàò. Òå èäâàõà íåòúðïåëèâî - òàêà, êàêòî ëþáèòåëèòå ñå ñúáèðàò îêîëî ÷îâåê, êîéòî èì ðàçäàâà ãðàòèñè çà íÿêàêâî ñòðàõîòíî øîó, çà êîåòî áèëåòèòå ñà ïðîäàäåíè. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ìîæåøå äà å òàì äîëó è äà ãî ÷àêà â òúìíèíàòà. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñ ìúðòâåøêè áÿëàòà ñè êîæà è ëåêîòî ñè, íî íàòðàï÷èâî ïîçíàòî ôúôëåíå.
"Ñïðè - êàçà ñè òîé. - À àêî íå ìîæåø äà ñïðåø, òî ïîíå ñå îâëàäåé, çà Áîãà. Íàëàãà ñå. Çàùîòî òîâà å åäèíñòâåíèÿò òè øàíñ. Êàêâî ùå ïðàâèø, àêî íå ìîæåø äîðè äà ñëåçåø ïî åäíî ñòúëáèùå äî ïðîñòî ó÷ðåæäåíñêî ìàçå? Ïðîñòî ùå ñå ñêðèåø â êúùàòà ñè è ùå ÷àêàø äà ñòàíå ïîëóíîù?"
- Òîâà å ìîðãàòà - êàçà Äîðèéí Ìàêãèë è ïîñî÷è ñ ïðúñò. ßâíî áåøå äàìà, êîÿòî ñî÷åøå ñ ïðúñò ïðè âñåêè óäîáåí ñëó÷àé. - Òðÿáâà ñàìî äà...
- Ìîðãà - ïîïèòà Ñàì è ñå îáúðíà êúì íåÿ. Ñúðöåòî ìó çàïî÷íà áúðçî äà áèå â ðåáðàòà. - Ìîðãà?
Äîðèéí Ìàêãèë ñå çàñìÿ.
- Âñè÷êè ãî êàçâàò - ïðîñòî òàêà. Óæàñíî å, íàëè? Íî òàêà ÿ íàðè÷àò. Ìèñëÿ, ÷å òîâà å íÿêàêâà ãëóïàâà âåñòíèêàðñêà òðàäèöèÿ. Íå ñå áåçïîêîéòå, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - òàì äîëó íÿìà òðóïîâå - ñàìî ìíîãî è ìíîãî ðîëêè ñ ìèêðîôèëìè.
"Íå áèõ áèë òîëêîâà ñèãóðåí" - ïîìèñëè Ñàì, äîêàòî ÿ ñëåäâàøå íàäîëó ïî çàñòëàíèòå ñ êèëèì ñòúëáè. Áåøå ìíîãî ðàäîñòåí, ÷å òÿ âîäè.
Òÿ ùðàêíà íÿêîëêî êëþ÷à â îñíîâàòà íà ñòúëáèòå. Ñâåòíàõà ìíîæåñòâî ôëóîðåñöåíòíè ëàìïè, âãðàäåíè â íåùî, êîåòî ïðèëè÷àøå íà îãðîìíà ïî ðàçìåðè ôîðìà çà ëåä, îáúðíàòà íàîïàêè. Òå îñâåòèõà ãîëÿìà, íèñêà ñòàÿ, çàñòëàíà ñúñ ñúùèÿ êèëèì, êàêòî è ñòúëáèòå. Áåøå îáëèöîâàíà ñ ðàôòîâå, ïúëíè ñ ìàëêè êóòèè. Ïîêðàé ëÿâàòà ñòåíà èìàøå óñòðîéñòâà çà ÷åòåíå íà ìèêðîôèëìè, êîèòî ïðèëè÷àõà íà ôóòóðèñòè÷íè ñåøîàðè. Áÿõà â ñúùèÿ ñèí öâÿò, êàêòî è êèëèìà.
- Èñêàõ äà âè êàæà, ÷å òðÿáâà äà ñå ðàçïèøåòå â êíèãàòà - êàçà Äîðèéí. Òÿ îòíîâî ïîñî÷è ñ ïðúñò - òîçè ïúò êúì åäíà ãîëÿìà êíèãà, ïðèêðåïåíà ñ âåðèãà íà ìàñàòà äî âðàòàòà. - Òðÿáâà äà çàïèøåòå è äàòàòà è âðåìåòî, êîãàòî ñòå âëåçëè, êîåòî çíà÷è... - òÿ ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà ñè - äåñåò è äâàéñåò, à ñúùî è âðåìåòî, êîãàòî èçëåçåòå.
Ñàì ñå íàâåäå è ñå ïîäïèñà â êíèãàòà. Èìåòî íàä íåãîâîòî áåøå Àðòúð Ìèé÷úì. Ãîñïîäèí Ìèé÷úì áåøå ñëèçàë òóê íà 22 äåêåìâðè 1989 ãîäèíà. Ïðåäè ïîâå÷å îò òðè ìåñåöà. Òàçè äîáðå îñâåòåíà, äîáðå ïîäðåäåíà, óäîáíà çà ðàáîòà ñòàÿ î÷åâèäíî âúðøåøå ìíîãî ìàëêî ðàáîòà.
- Õóáàâî å òóê äîëó, íàëè? - ïîïèòà ñàìîäîâîëíî Äîðèéí. - Òîâà å çàùîòî ôåäåðàëíîòî ïðàâèòåëñòâî ïîäïîìàãà ñóáñèäèðàíåòî íà ìîðãèòå íà âåñòíèöèòå - èëè áèáëèîòåêèòå èì - àêî ïðåäïî÷èòàòå òàçè äóìà. Àç íàïðèìåð ÿ ïðåäïî÷èòàì. .
Ïî åäíà îò ïúòåêèòå çàòàíöóâà ñÿíêà è ñúðöåòî íà Ñàì îòíîâî çàáè ñèëíî. Íî òîâà áåøå ñàìî ñÿíêàòà íà Äîðèéí Ìàêãèë - òÿ ñå áåøå íàâåëà, çà äà ïðîâåðè äàëè òîé å îòáåëÿçàë òî÷íèÿ ÷àñ è...
"... è ÒÎÉ íå õâúðëÿ ñÿíêà. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Îñâåí òîâà..."
Îïèòà ñå äà ïðåñêî÷è îñòàíàëîòî, íî íå ìîæà.
"Îñâåí òîâà àç íå ìîãà äà æèâåÿ ïî òîçè íà÷èí. Íå ìîãà äà æèâåÿ ñ òîçè ñòðàõ. Àêî òîâà ïðîäúëæè ïðåêàëåíî äúëãî, ùå ïúõíà ãëàâàòà ñè â ãàçîâàòà ïå÷êà. È ùå ãî íàïðàâÿ. Òîâà íå å ñàìî ñòðàõ îò íåãî - îò òîçè ÷îâåê èëè êàêâîòî å. Òîâà å íà÷èí, ïî êîéòî ñå ÷óâñòâà óìúò íà ÷îâåê, íà÷èíúò, ïî êîéòî òîé êðåùè, êîãàòî ïî÷óâñòâà, ÷å âñè÷êî, â êîåòî íÿêîãà å âÿðâàë, èç÷åçâà êàòî äèì."
Äîðèéí ïîñî÷è êúì äÿñíàòà ñòåíà, êúäåòî íà åäèí ðàôò èìàøå òðè ãîëåìè ðîëêè.
- Òîâà ñà ÿíóàðè, ôåâðóàðè è ìàðò 1990 - êàçà òÿ. - Âñåêè þëè âåñòíèêúò èçïðàùà òå÷åíèåòî îò ïúðâîòî ïîëóãîäèå îò ãîäèíàòà â Ãðàíä Àéëàíä, ùàòà Íåáðàñêà, êúäåòî ãî ìèêðîôèëìèðàò. Ñúùîòî ñå ïðàâè è â êðàÿ íà äåêåìâðè. - Òÿ ïðîòåãíà ïóõêàâà ðúêà è ïîñî÷è ñ ÷åðâåíî ëàêèðàí íîêúò êúì ðàôòîâåòå, êàòî áðîåøå îò ðàôòà âäÿñíî êúì óñòðîéñòâàòà çà ÷åòåíå íà ìèêðîôèëìè âëÿâî. Äîêàòî ïðàâåøå òîâà, î÷åâèäíî ñå âúçõèùàâàøå îò íîêúòÿ íà ïðúñòà ñè. - Ìèêðîôèëìèòå ñà ðàçïîëîæåíè â òàçè ïîñîêà, õðîíîëîãè÷íî. - Òÿ ïðîèçíåñå äóìàòà âíèìàòåëíî è ñå ïîëó÷è íåùî ëåêî åêçîòè÷íî: "õðî-íî-ëî-ãè÷-íî". - Íîâèòå âðåìåíà ñà , îòäÿñíî; äðåâíèòå âðåìåíà - îòëÿâî.
Òÿ ñå óñìèõíà, çà äà ïîêàæå, ÷å òîâà å øåãà è ìîæå áè, çà äà ïîòâúðäè êîëêî ÷óäåñíà å òàçè ìèñúë. Êàçàíî õðî-íî-ëî-ãè÷-íî, ãîâîðåøå óñìèâêàòà, âñè÷êî òîâà ñà ïðàçíè ïðèêàçêè.
- Áëàãîäàðÿ - êàçà Ñàì.
- Íÿìà íèùî. Íàëè çàòîâà ñìå òóê. Èëè ïîíå è çàòîâà. - Òÿ äîáëèæè íîêúò äî úãúëà íà óñòàòà ñè è îòíîâî ãî óäîñòîè ñúñ çàãîâîðíè÷åñêà óñìèâêà. - Çíàåòå ëè êàê ñå ðàáîòè ñ óñòðîéñòâîòî çà ÷åòåíå íà ìèêðîôèëìè, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ?
- Äà, áëàãîäàðÿ.
- Äîáðå. Àêî ìîãà äà âè áúäà ïîëåçíà ñ íåùî äðóãî, ùå áúäà ãîðå. Íå ñå êîëåáàéòå äà ïîïèòàòå.
- Âèå ùå... - çàïî÷íà òîé è ïîñëå çàòâîðè óñòà, çà äà íå ñå ÷óå îñòàíàëîòî: "... ìå îñòàâèòå òóê ñàì?"
Òÿ ïîâäèãíà âåæäè.
- Íèùî, íèùî - êàçà òîé è ÿ èçãëåäà êàê ñå êà÷âà. Óñïÿ äà óñòîè íà ñèëíîòî æåëàíèå äà õóêíå ïðåçãëàâà ïî ñòúëáèòå ñëåä íåÿ. Çàùîòî íåçàâèñèìî îò ìåêèÿ ñèí êèëèì òîâà áåøå îùå åäíà áèáëèîòåêà â Äæúíêøúí ñèòè.
Òàçè ÿ íàðè÷àõà "ìîðãàòà".

2.

Ñàì áàâíî òðúãíà êúì ðàôòîâåòå, íàòåæàëè îò êâàäðàòíèòå êóòèè ñ ìèêðîôèëìè, áåç äà å ñèãóðåí îòêúäå äà çàïî÷íå. Ìíîãî ñå ðàäâàøå, ÷å ôëóîðåñöåíòíèòå ëàìïè áÿõà äîñòàòú÷íî ÿðêè è èçãîíâàõà ïîâå÷åòî îò íåïðèÿòíèòå ñåíêè â úãëèòå.
Íå áåøå ïîñìÿë äà ïîïèòà Äîðèéí Ìàêãèë äàëè èìåòî Àðäåëèÿ Ëîðö é ãîâîðè íåùî, íèòî äàëè çíàå ïðèáëèçèòåëíî êîãà å áèëà ðåìîíòèðàíà Ãðàäñêàòà áèáëèîòåêà. "Çàäàâàëè ñòå âúïðîñè - áåøå êàçàë Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. - Íå ñè ïúõàéòå íîñà â íåùà, êîèòî íå âè çàñÿãàò. Ðàçáèðàòå ëè?"
Äà, ðàçáèðàøå. È ïðåäïîëàãàøå, ÷å ùîì ñè ïúõà íîñà, òàêà è òàêà ðèñêóâà äà ñè íàâëå÷å ãíåâà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé... íî íå çàäàâàøå âúïðîñè, ïîíå íå â áóêâàëíèÿ ñìèñúë - òåçè íåùà ïðîñòî ãî çàñÿãàõà. Çàñÿãàõà ãî îò÷àÿíî.
"Àç ùå íàáëþäàâàì. È íå ñúì ñàì."
Íåðâíî ñå îãëåäà ïðåç ðàìî. Íå âèäÿ íèùî. È âñå îùå ñìÿòàøå çà íåâúçìîæíî äà âçåìå íÿêàêâî ðåøåíèå. Áåøå ñòèãíàë äîòóê, íî íå çíàåøå äàëè äà ïðîäúëæè ïî-íàòàòúê. Ïî÷óâñòâà ñå ïî-óïëàøåí, ïî-óæàñåí. Ïî÷óâñòâà ñå ñúñèïàí.
- Äëúæåí ñè - ïðîìúðìîðè òîé ðÿçêî è èçáúðñà óñòíè ñ òðåïåðåùà ðúêà. - Ïðîñòî ñè äëúæåí.
Íàêàðà ëåâèÿ ñè êðàê äà ñå ïðåìåñòè íàïðåä. Îñòàíà òàêà çà ìîìåíò - ñ ðàçêðà÷åíè êðàêà, êàòî ìúæ, çàìðúçíàë â ìîìåíòà, êîãàòî ïðåãàçâà ìàëúê ïîòîê. Ïîñëå íàêàðà äåñíèÿ ñè êðàê äà ñå èçðàâíè ñ ëåâèÿ. Ïî òîçè êîëåáëèâ, íåîõîòåí íà÷èí ñòèãíà äî ðàôòà, êîéòî áåøå íàé-áëèçî äî ïîäâúðçàíèòå ìèêðîôèëìè. Íà êðàÿ íà ðàôòà èìàøå êàðòè÷êà, íà êîÿòî ïèøåøå:
1987 - 1989
Ïî÷òè ñèãóðíî áåøå ïðåêàëåíî ñêîðî - âñúùíîñò ðåìîíòúò íà áèáëèîòåêàòà òðÿáâà äà å íàïðàâåí ïðåäè ïðîëåòòà íà 1984, êîãàòî òîé ñå áåøå ïðåìåñòèë â Äæúíêøúí ñèòè. Àêî ñå áåøå ñëó÷èëî ïî-êúñíî, ùåøå äà å çàáåëÿçàë ðàáîòíèöèòå, äà å ÷óë õîðàòà äà ãîâîðÿò è äà å ïðî÷åë çà ðåìîíòà â "Ãàçåò". Íî îñâåí äà ïðåäïîëàãà, ÷å òîâà å áèëî ïðåç ïîñëåäíèòå ïåòíàéñåò èëè äâàéñåò ãîäèíè (âèñÿùèòå òàâàíè â íèêàêúâ ñëó÷àé íå èçãëåæäàõà ïî-ñòàðè), òîé íå ìîæåøå äà ñòåñíè èíòåðâàëà ïîâå÷å. Åõ, äà ìîæåøå äà ìèñëè ïî-ÿñíî! Íî íå ìîæåøå. Òîâà, êîåòî ñå áåøå ñëó÷èëî ñóòðèíòà, áåøå ðàçâàëèëî âñè÷êèòå ìó íîðìàëíè, ðàçóìíè âúçìîæíîñòè äà ìèñëè, êàêòî ãîëÿìàòà ñëúí÷åâà àêòèâíîñò ðàçâàëÿ ïðåäàâàíèÿòà íà òåëåâèçèÿòà è ðàäèîòî. Ðåàëíîòî è íåðåàëíîòî ñå áÿõà ñáëèæèëè êàòî îãðîìíè êàìúíè è Ñàì Ïèéáúëñ - òîâà ìàëêî, êðåùÿùî, ñúïðîòèâëÿâàùî ñå ÷îâåøêî çðúíöå - áåøå èìàë ëîøèÿ êúñìåò äà áúäå çàòèñíàò ìåæäó òÿõ.
Ïðåìåñòè ñå äâà ðåäà íàëÿâî ãëàâíî çàùîòî ñå áîåøå, ÷å àêî ñïðå äà ñå äâèæè çà ïðåêàëåíî äúëãî âðåìå, ìîæå îêîí÷àòåëíî äà çàìðúçíå, è îòèäå äî ðåäà, íà êîéòî áåøå îòáåëÿçàíî
1981 - 1983
Âäèãíà åäíà êóòèÿ ïî÷òè íàñëóêè è ÿ çàíåñå äî åäíî îò óñòðîéñòâàòà çà ÷åòåíå íà ìèêðîôèëìè. Îòâîðè ÿ è ñå îïèòà äà ñå ñúñðåäîòî÷è âúðõó ðîëêàòà íà ìèêðîôèëìà (ðîëêàòà ñúùî áåøå ñèíÿ è Ñàì ñå ïî÷óäè äàëè èìà íÿêàêâà ïðè÷èíà âñè÷êî â òîâà ÷èñòî, äîáðå îñâåòåíî ìÿñòî äà áúäå ñ åäíàêúâ öâÿò) è âúðõó íèùî äðóãî. Ïúðâî òðÿáâàøå äà ãî ïîñòàâèø âúðõó åäíà îò îñèòå, òî÷íî òàêà; ïîñëå òðÿáâà äà ãî âäåíåø; ïîñëå òðÿáâà äà çàêðåïèø êðàÿ â ïðîðåçà íà ïîåìàùàòà ðîëêà, äîáðå. Ìàøèíàòà áåøå òîëêîâà ïðîñòà, ÷å òåçè ìàëêè îïåðàöèè ìîæåõà äà áúäàò èçïúëíåíè è îò îñåìãîäèøíî ìîì÷å, íî òå îòíåõà íà Ñàì ïî÷òè ïåò ìèíóòè - ïðå÷åõà ìó òðåïåðåùèòå ðúöå è âöåïåíåíèÿò, ðàçñåÿí óì. Êîãàòî íàé-ñåòíå óñïÿ äà ïîñòàâè ìèêðîôèëìà è ãî ïðåâúðòÿ äî ïúðâèÿ êàäúð, òîé îòêðè, ÷å å ïîñòàâèë ðîëêàòà íàîïàêè. Òåêñòúò íà êàäðèòå áåøå ñ ãëàâàòà íàäîëó.
Òúðïåëèâî ðàçâè ìèêðîôèëìà, ïðåîáúðíà ãî è îòíîâî ãî âäÿíà. Îòêðè, ÷å íÿìà íèùî ïðîòèâ òîâà ìàëêî çàáàâÿíå - ïîâòîðåíèåòî íà îïåðàöèÿòà, åäíà ïðîñòà ñòúïêà ïîäèð äðóãà, èçãëåæäà ãî óñïîêîÿâàøå. Òîçè ïúò ïúðâàòà ñòðàíèöà íà áðîÿ íà "Ãàçåò", Äæúíêøúí ñèòè, îò ïúðâè àïðèë 1981, ñå ïîÿâè ïðåä íåãî îáúðíàòà êàêòî òðÿáâà. Çàãëàâèåòî îïîâåñòÿâàøå èçíåíàäâàùàòà îñòàâêà íà ãðàäñêè óïðàâíèê, çà êîãîòî Ñàì íèêîãà íå áåøå ÷óâàë, íî î÷èòå ìó áúðçî áÿõà ïðèâëå÷åíè îò åäíî êàðå â äîëíàòà ÷àñò íà ñòðàíèöàòà. Â êàðåòî èìàøå ñëåäíîòî ñúîáùåíèå:
ÐÈ×ÀÐÄ ÏÐÀÉÑ È ÖÅËÈßÒ ÏÅÐÑÎÍÀË
ÍÀ ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÀÒÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀ
ÍÀ ÄÆÚÍÊØÚÍ ÑÈÒÈ
ÂÈ ÍÀÏÎÌÍßÒ, ×Å
ÎÒ 6 ÄÎ 13 ÀÏÐÈË Å
ÍÀÖÈÎÍÀËÍÀÒÀ ÑÅÄÌÈÖÀ
ÍÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÈÒÅ ÅËÀÒÅ ÄÀ ÍÈ ÂÈÄÈÒÅ!
"Çíàåë ëè ñúì òîâà? - ïî÷óäè ñå Ñàì. - Çàòîâà ëè ñúì õâàíàë òî÷íî òàçè êóòèÿ? Äàëè ïîäñúçíàòåëíî ñúì ñè ñïîìíèë, ÷å âòîðàòà ñåäìèöà íà àïðèë å Íàöèîíàëíàòà ñåäìèöà íà áèáëèîòåêèòå?"
"Åëà ñ ìåí - îòãîâîðè åäèí íåÿñåí, øåïíåù ãëàñ. - Åëà ñ ìåí, ñèíêî... àç ñúì ïîëèöàé."
Öåëèÿò íàñòðúõíà; ïîòðåïåðè. Îòõâúðëè è âúïðîñà, è òîçè ôàíòîìåí ãëàñ. Âñå ïàê âñúùíîñò íÿìàøå çíà÷åíèå çàùî å èçáðàë áðîåâåòå íà "Ãàçåò" îò àïðèë 1981. Âàæíîòî áåøå, ÷å ãî áåøå íàïðàâèë è òîâà áåøå êúñìåò.
Ìîæåøå äà áúäå êúñìåò.
Áúðçî ïðåâúðòÿ êîëåëîòî íà 6 àïðèë è âèäÿ òî÷íî òîâà, íà êîåòî ñå áåøå íàäÿâàë. Íàé-îòãîðå, íàä çàãëàâèåòî, ñ ÷åðâåí öâÿò áåøå íàïèñàíî:
ÑÚÄÚÐÆÀ ÑÏÅÖÈÀËÍÀ ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀ ÏÐÈÒÓÐÊÀ
Ñàì ïðåìèíà íà ïðèòóðêàòà. Íà ïúðâàòà ñòðàíèöà íà ïðèòóðêàòà èìàøå äâå ñíèìêè. Åäíàòà áåøå íà âúíøíèÿ âèä íà áèáëèîòåêàòà. Íà äðóãàòà áåøå ïîêàçàí Ðè÷àðä Ïðàéñ - ãëàâíèÿò áèáëèîòåêàð, êîéòî ñòîåøå äî áþðîòî çà âçèìàíå íà êíèãè è íåðâíî ñå óñìèõâàøå êúì êàìåðàòà. Èçãëåæäàøå òî÷íî òàêà, êàêòî ãî áåøå îïèñàëà Íàîìè Õèãèíñ - âèñîê ìúæ ñ î÷èëà, íà îêîëî ÷åòèðèéñåò, ñ òåñíè, ìàëêè ìóñòàöè. Ñàì ïîâå÷å ñå èíòåðåñóâàøå îò ôîíà. Âèæäàøå ñå âèñÿùèÿò òàâàí, êîéòî òàêà ãî áåøå øîêèðàë ïðè âòîðîòî ìó ïúòåøåñòâèå â áèáëèîòåêàòà. Çíà÷è ðåìîíòúò áåøå íàïðàâåí ïðåäè àïðèë 1981 ãîäèíà.
Î÷åðöèòå áÿõà òî÷íî îò òîçè âèä, êîèòî áåøå î÷àêâàë - çàäúõàíè ïîçäðàâëåíèÿ êúì ñàìèòå ñåáå ñè. ×åòåøå "Ãàçåò" âå÷å øåñò ãîäèíè è äîáðå ïîçíàâàøå ñòèëà íà ðåäàêöèÿòà, êîéòî ñÿêàø êàçâàøå: "Âèæòå íè êàêâè ñìå âåñåëÿöè?". Èìàøå èíôîðìàöèîííè (è äîñòà çàäúõàíè) ñòàòèè çà Íàöèîíàëíàòà áèáëèîòå÷íà ñåäìèöà, çà Ëÿòíàòà ïðîãðàìà çà ÷åòåíå, çà Êíèãîìîáèëà íà Äæúíêøúí ñèòè è çà ó÷ðåäÿâàíåòî íà íîâ ôîíä, êîåòî òîêó-ùî áåøå çàïî÷íàëî. Ñàì ãè ïðåãëåäà íàáúðçî. Íà ïîñëåäíàòà ñòðàíèöà íà ïðèòóðêàòà íàìåðè åäèí ìíîãî ïî-èíòåðåñåí î÷åðê, íàïèñàí îò ñàìèÿ Ïðàéñ. Çàãëàâèåòî ìó áåøå
ÎÁÙÅÑÒÂÅÍÀÒÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀ ÍÀ ÄÆÚÍÊØÚÍ ÑÈÒÈ
Ñòî ãîäèíè èñòîðèÿ
Ðàäîñòòà íà Ñàì íå òðàÿ äúëãî. Èìåòî íà Àðäåëèÿ ãî íÿìàøå. Òîé ïîñåãíà êúì êëþ÷à, çà äà ïðåíàâèå ôèëìà, ïîñëå ñïðÿ. Âèäÿ ìÿñòî, íà êîåòî ñå ñïîìåíàâàøå çà ïðîåêòà çà ðåìîíò - òîé ñå áåøå ïðîâåë ïðåç 1970 - à èìàøå è îùå íåùî. Íåùî íàèñòèíà ñòðàííî. Ñàì çàïî÷íà äà ÷åòå ïîñëåäíàòà ÷àñò îò ñëîâîîõîòëèâàòà èñòîðè÷åñêà áåëåæêà íà ãîñïîäèí Ïðàéñ - òîçè ïúò ïî-âíèìàòåëíî.
"Â êðàÿ íà Ãîëÿìàòà äåïðåñèÿ íàøèÿò ñúâåò ãëàñóâà 5000 äîëàðà çà ïîïðàâêà íà ñåðèîçíà ïîâðåäà âúâ âîäîïðîâîäà íà áèáëèîòåêàòà, ïðè÷èíåíà ïðåç âðåìå íà íàâîäíåíèåòî îò 1932, à ã-æà Ôåëèöèÿ Êúëïåïúð ïîå ïîñòà íà ãëàâåí áèáëèîòåêàð, êàòî èçïúëíÿâàøå çàäúëæåíèÿòà ñè áåçïëàòíî. Òÿ íåîòêëîííî ñëåäâàøå öåëòà ñè - åäíà ñúâúðøåíî ïðåîáðàçåíà áèáëèîòåêà, êîÿòî äà ñëóæè íà áúðçî ðàçðàñòâàùèÿ ñå ãðàä.
Ã-æà Êúëïåïúð ñå îòòåãëè ïðåç 1951 è îòñòúïè ìÿñòîòî ñè íà Êðèñòîôúð Ëàâèí - ïúðâèÿ áèáëèîòåêàð íà Äæúíêøúí ñèòè, çàâúðøèë áèáëèîãðàôèÿ. Ã-í Ëàâèí îñíîâà Ôîíäà â ïàìåò íà Êúëïåïúð, â êîéòî ïðåç ïúðâàòà ãîäèíà áÿõà ñúáðàíè íàä 15 000 äîëàðà çà ïðèäîáèâàíå íà íîâè êíèãè è Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè ïðåìèíà â íîâîòî âðåìå!
Ñêîðî ñëåä êàòî ïîåõ ïîñòà ãëàâåí áèáëèîòåêàð ïðåç 1964, ìîÿòà ãëàâíà öåë ñòàíà îñíîâíèÿò ðåìîíò. Ñðåäñòâàòà, íåîáõîäèìè çà ïîñòèãàíåòî íà òàçè öåë, íàé-ñåòíå áÿõà ñúáðàíè â êðàÿ íà 1969 è ìàêàð ÷å ïîñòðîÿâàíåòî íà òîâà ïðåêðàñíî çäàíèå, íà êîåòî äíåñ ñå ðàäâàò "êíèæíèòå ïëúõîâå" íà Äæúíêøúí ñèòè, áåøå ïîäïîìîãíàòî êàêòî ñ ãðàäñêè, òàêà è ñ ôåäåðàëíè ñðåäñòâà, ïðîåêòúò íÿìàøå äà áúäå îñúùåñòâåí áåç ïîìîùòà íà îíåçè äîáðîâîëöè, êîèòî ïî-êúñíî ìîæåõà äà ñå âèäÿò, ðàçìàõâàùè ÷óêîâå èëè ðåæåùè ñ òðèîíè ïðåç âðåìå íà ìåñåöà "Äà ïîñòðîèì áèáëèîòåêàòà ñè" ïðåç àâãóñò 1970!
Äðóãè, çàáåëåæèòåëíè ïðîåêòè ïðåç 70-òå è 80-òå ãîäèíè áÿõà..."
Ñàì çàìèñëåíî âäèãíà ïîãëåä. Ðåøè, ÷å âúâ âíèìàòåëíî íàïèñàíàòà, ðàçäóòà èñòîðèÿ íà Ãðàäñêàòà áèáëèîòåêà íåùî ëèïñâà. Íå, êàòî ïîìèñëè ïî-âíèìàòåëíî, "ëèïñâà" íå áåøå òî÷íàòà äóìà. Îò òîâà åñå Ñàì Ïèéáúëñ çàêëþ÷è, ÷å Ïðàéñ å áþðîêðàò îò íàé-÷èñòà ïðîáà - ìîæå áè ïðèÿòåí ÷îâåê, íî âñå ïàê áþðîêðàò, - à òàêèâà õîðà íå ïðîïóñêàò íèùî, îñîáåíî êîãàòî ñå çàíèìàâàò ñ ïðåäìåòè, êîèòî ñà áëèçêè äî ñúðöàòà èì.
Çíà÷è íå ëèïñâàøå. Áåøå ñêðèòî.
Òîâà íå ïðîìåíÿøå ìíîãî íåùàòà, êàçàíî õðî-íî-ëî-ãè÷-íî. Ïðåç 1951 åäèí ÷îâåê íà èìå Êðèñòîôúð Ëàâèí áåøå íàñëåäèë Ôåëèöèÿ Êúëïåïúð íà äëúæíîñòòà ãëàâåí áèáëèîòåêàð. Ïðåç 1964 Ðè÷àðä Ïðàéñ áåøå ñòàíàë ãðàäñêè áèáëèîòåêàð. Íî äàëè Ïðàéñ áåøå íàñëåäèë Ëàâèí? Ñàì ðåøè, ÷å íå. Ðåøè, ÷å â íÿêàêúâ ìîìåíò ïðåç òåçè òðèíàéñåò ïðàçíè ãîäèíè íà ìÿñòîòî íà Ëàâèí áåøå ïîñòúïèëà æåíà íà èìå Àðäåëèÿ Ëîðö. Òÿ íå âëèçàøå â áþðîêðàòè÷íèÿ îò÷åò íà áèáëèîòåêàòà, çàùîòî áåøå íàïðàâèëà... íåùî. Íà Ñàì íå ìó áåøå ÿñíî êàêâî áè ìîãëî äà áúäå òîâà íåùî, íî ìó ñòàíà ïî-ÿñíî çíà÷åíèåòî ìó. Êàêâîòî è äà áåøå, òî áåøå äîñòàòú÷íî ëîøî, çà äà ìîæå Ïðàéñ äà íàïðàâè îò íåÿ íèêîé, âúïðåêè î÷åâèäíàòà ñè ëþáîâ êúì ïîäðîáíîñòèòå è ðåäà.
"Óáèéñòâî - ïîìèñëè Ñàì. - Ñèãóðíî å áèëî óáèéñòâî. Òîâà âñúùíîñò å åäèíñòâåíîòî íåùî, äîñòàòú÷íî ëîøî, çà äà..."
Â òîçè ìèã íÿêîé ñëîæè ðúêà âúðõó ðàìîòî ìó.

3.

Àêî áåøå èçêðåùÿë, áåç ñúìíåíèå ùåøå äà óïëàøè ñîáñòâåíè÷êàòà íà ðúêàòà ïî÷òè òîëêîâà, êîëêîòî ãî áåøå óæàñèëà òÿ, íî Ñàì íå áåøå â ñúñòîÿíèå äà èçêðåùè. Âìåñòî òîâà òîé èçïóñíà âñè÷êèÿ ñè âúçäóõ è ñâåòúò îòíîâî ñòàíà ñèâ. ×óâñòâàøå ãúðäèòå ñè êàòî àêîðäåîí, êîéòî áàâíî ñå ñìà÷êâà ïîä êðàêà íà ñëîí. Âñè÷êèòå ìó ìóñêóëè ñÿêàø ñå áÿõà ïðåâúðíàëè â ìàêàðîíè. Òîçè ïúò íå ñå ïîäìîêðè. È òîâà ìîæå áè áåøå åäèíñòâåíèÿò ìó ïëþñ.
- Ñàì? - ÷ó òîé åäèí ãëàñ. Èäâàøå ñÿêàø îò ìíîãî äàëå÷å - íàïðèìåð îò Êàíçàñ. - Òè ëè ñè?
Òîé ñå çàâúðòÿ - íàñìàëêî äà ïàäíå îò ñòîëà ïðåä óñòðîéñòâîòî çà ìèêðîôèëìè - è âèäÿ Íàîìè. Îïèòà ñå äà ïîåìå äúõ îòíîâî, çà äà ìîæå äà êàæå íåùî. Íå ñå ïîëó÷è íèùî - ñàìî óìîðåíà âúçäèøêà. Ñòàÿòà ñå ëþøêàøå ïðåä ïîãëåäà ìó. Ñèâîòàòà èäâàøå è ñè îòèâàøå.
Ïîñëå âèäÿ êàê Íàîìè îòñòúïè íàçàä, î÷èòå é ñå ðàçøèðèõà è òÿ âäèãíà ðúêà êúì óñòàòà ñè. Óäàðè ñå â åäèí îò ðàôòîâåòå ñ ìèêðîôèëìè ñ òàêàâà ñèëà, ÷å ïî÷òè ãî ïðåêàòóðè. Ðàôòúò ïîäñêî÷è, äâå-òðè êóòèè ïàäíàõà íà êèëèìà ñ ãëóõî òóïêàíå.
- Îìè - óñïÿ íàé-ñåòíå äà êàæå òîé. Ãëàñúò ìó èçëåçå êàòî ñêúðöàù øåïîò. Òîé ñè ñïîìíè êàê âåäíúæ êàòî ìîì÷å â Ñåéíò Ëóèñ áåøå õâàíàë ìèøêà ïîä áåéçáîëíàòà ñè øàïêà. Ìèøêàòà ñå ìÿòàøå, òúðñåøå èçõîä äà èçáÿãà è èçäàâàøå òî÷íî òàêúâ çâóê.
- Ñàì, êàêâî ñå å ñëó÷èëî ñ òåá? - íåéíèÿò ãëàñ ñúùî çâó÷åøå òàêà, ñÿêàø áè èçêðåùÿëà, àêî øîêúò íå áåøå èçêàðàë öåëèÿ é äúõ. "Ìíîãî ñè ïàñâàìå" - ïîìèñëè ñè Ñàì. - Àáúò è Êîñòåëî* ñå ñðåùàò ñ ×óäîâèùàòà.
* Àáúò Áúä è Êîñòåëî Ëó - êîìåäèéíî äóî, ïîïóëÿðíî îò àìåðèêàíñêîòî ðàäèî, êèíî è òåëåâèçèÿ ìåæäó 1929 è 1957.
- Êàêâî ïðàâèø òóê? - ïîïèòà òîé. - Äðúïíà ìè ñå ëàéíîòî!
"Åòî - ïîìèñëè ñè òîé. - Ïàê ïðèêàçâàì ãëóïîñòè. È òå íàðåêîõ Îìè. Ñúæàëÿâàì." - Ïî÷óâñòâà ñå ìàëêî ïî-äîáðå è ïîìèñëè äàëè äà íå ñòàíå, íî íå ñå ðåøè. Íÿìàøå ñìèñúë äà ïðåäèçâèêâà êúñìåòà ñè. Âñå îùå íå áåøå ñèãóðåí, ÷å ñúðöåòî ìó íÿìà äà ñå ïðúñíå.
- Îòèäîõ â êàíòîðàòà äà òå âèäÿ - êàçà òÿ. - Êàìè Õàðèíãòúí êàçà, ÷å ìàé ñè äîøúë òóê. Èñêàõ äà ñå èçâèíÿ. Çíàåø çàùî. Îòíà÷àëî ñè ïîìèñëèõ, ÷å ñè èçèãðàë íÿêîé æåñòîê íîìåð íà Äåéâ. Òîé êàçà, ÷å òè íèêîãà íå áè íàïðàâèë íåùî òàêîâà è àç ñå ñåòèõ, ÷å òîâà íå òè å ïðèñúùî. Âèíàãè ñè áèë òîëêîâà âíèìàòåëåí...
- Áëàãîäàðÿ - êàçà Ñàì. - Ñòàðàÿ ñå.
- ... à ïî òåëåôîíà èçãëåæäàøå òîëêîâà ñòðàíåí. Ïîïèòàõ Äåéâ çà êàêâî ñòàâà äóìà, íî òîé íå ïîæåëà äà ìè êàæå íèùî. Âñè÷êî, êîåòî çíàì, å, êàêâîòî ÷óõ... è êàê èçãëåæäàøå òîé, êîãàòî ãîâîðåøå ñ òåáå. Ñÿêàø áåøå âèäÿë ïðèçðàê.
"Íå - ïîíå÷è äà é êàæå Ñàì. - Àç âèäÿõ ïðèçðàê. À òàçè ñóòðèí âèäÿõ è íåùî ïî-ëîøî."
- Ñàì, òðÿáâà äà ðàçáåðåø íåùî çà Äåéâ... è çà ìåí. Å, ñìÿòàì, ÷å çà Äåéâ âå÷å çíàåø, íî àç ñúì...
- Ñìÿòàì, ÷å çíàì - êàçà é Ñàì. - Â áåëåæêàòà ñè äî Äåéâ íàïèñàõ, ÷å íå ñúì íàìåðèë íèêîãî íà "Óëèöà Àíãúë", íî òîâà íå áåøå èñòèíà. Îòíà÷àëî íå âèäÿõ íèêîãî, íî ïîñëå âëÿçîõ, çà äà íàìåðÿ Äåéâ. Âèäÿõ õîðàòà îòçàä. Òàêà ÷å... çíàì. Íî íå îòèäîõ ñïåöèàëíî, àêî ðàçáèðàø êàêâî èñêàì äà êàæà.
- Äà - êàçà òÿ. - Íÿìà íèùî. Íî... Ñàì... Áîæå ìîé, êàêâî ñå å ñëó÷èëî? Êîñàòà òè...
- Êàêâî êîñàòà ìè? - ïîïèòà ÿ òîé ðÿçêî.
Òÿ îòâîðè ÷àíòè÷êàòà ñè ñ ëåêî òðåïåðåùè ðúöå è èçâàäè îãëåäàëöå.
- Âèæ!
Òîé ïîãëåäíà, íî âå÷å çíàåøå êàêâî ùå âèäè.
Îò îñåì è ïîëîâèíà ñóòðèíòà äîñåãà êîñàòà ìó áåøå ïî÷òè íàïúëíî ïîáåëÿëà.

4.

- Âèæäàì, ÷å ñòå îòêðèëè ïðèÿòåëÿ ñè - êàçà Äîðèéí Ìàêãèë íà Íàîìè, êîãàòî ñå êà÷èõà îáðàòíî ïî ñòúëáèòå. Ïîäíåñå íîêúò êúì úãúëà íà óñòàòà ñè è ñå óñìèõíà ñ îêóðàæèòåëíàòà ñè óñìèâêà.
- Äà.
- Ñåòèõòå ëè ñå äà ñå ðàçïèøåòå íà èçëèçàíå?
- Äà - ïîâòîðè Íàîìè.
Ñàì íå ñå áåøå ðàçïèñàë, íî òÿ ãî áåøå íàïðàâèëà è çà äâàìàòà.
- Âúðíàõòå ëè ìèêðîôèëìèòå íà ìåñòàòà èì?
Òîçè ïúò Ñàì ïîòâúðäè. Íå ìîæåøå äà ñè ñïîìíè äàëè òîé èëè Íàîìè áÿõà âúðíàëè åäèíñòâåíàòà ìèêðîôèëìîâà ðîëêà, êîÿòî áåøå ðàçãëåæäàë, à è íå ãî áåøå ãðèæà. Âñè÷êî, êîåòî èñêàøå, áåøå äà ñå èçìúêíå îòòóê.
Äîðèéí âñå îùå ñå äúðæåøå îñîáåíî. Ñ ïðúñò íà äîëíàòà óñòíà, òÿ âäèãíà ãëàâà è êàçà íà Ñàì:
- Íà ñíèìêàòà âúâ âåñòíèêà íàèñòèíà èçãëåæäàõòå ðàçëè÷åí. Ïðîñòî íå ìîãà äà ñå ñåòÿ ñ êàêâî.
Äîêàòî èçëèçàõà, Íàîìè êàçà:
- Íàé-ñåòíå å ïîóìíÿë è å ïðåñòàíàë äà ñè áîÿäèñâà êîñàòà.
Íà ñòúïàëàòà îòâúí Ñàì èçáóõíà â ñìÿõ. Ñìååøå ñå ñ âñè÷êà ñèëà. Áåøå èñòåðè÷åí ñìÿõ, çâó÷åøå ïî÷òè êàòî ïèñúê, íî íå ãî áåøå ãðèæà. Áåøå ìó äîáðå. Áåøå êàòî îãðîìíî ïðå÷èñòâàíå.
Íàîìè ñòîåøå äî íåãî, áåç äà ñå ñìóùàâà íèòî îò ñìåõà íà Ñàì, íèòî îò ëþáîïèòíèòå ïîãëåäè íà ìèíóâà÷èòå ïî óëèöàòà. Äîðè âäèãíà ðúêà è ïîìàõà íà íÿêàêúâ ïîçíàò. Ñàì ïîäïðÿ ðúöå íà áåäðàòà ñè, âñå îùå îáõâàíàò îò óðàãàíåí ñìÿõ è âñå ïàê ÷àñò îò íåãî áåøå äîñòàòú÷íî òðåçâà, çà äà ïîìèñëè: "Òÿ å âèæäàëà òàêúâ âèä ðåàêöèÿ. ×óäíî ìè å êúäå." Íî òîé çíàåøå îòãîâîðà îùå ïðåäè óìúò ìó äà ôîðìóëèðà äîêðàé âúïðîñà. Íàîìè áåøå àëêîõîëè÷êà è ðàáîòåøå ñ äðóãè àëêîõîëèöè, ïîìàãàøå èì - ÷àñò îò ñîáñòâåíîòî é ëå÷åíèå. Âåðîÿòíî ïðåç âðåìåòî, ïðåêàðàíî íà "Óëèöà Àíãúë", áåøå âèæäàëà ìíîãî ïî-ñòðàííè íåùà.
"Ñèãóðíî ùå ìå íàïëÿñêà - ïîìèñëè ñè òîé, äîêàòî âñå îùå âèåøå áåçïîìîùíî è ñè ïðåäñòàâÿøå êàê ñå áîÿäèñâà ïðåä îãëåäàëîòî â ñîáñòâåíàòà ñè áàíÿ. - Ùå ìå íàïëÿñêà, çàùîòî òîâà å íàé-äîáðèÿò öÿð çà èñòåðèöè êàòî ìåí."
Íàîìè ÿâíî íå ìèñëåøå äà ñòèãà äîòàì. Ïðîñòî ñòîåøå òúðïåëèâî äî íåãî, îãðÿíà îò ñëúíöåòî, è ÷àêàøå äà ñå îâëàäåå. Íàé-ñåòíå ñìåõúò ìó çàïî÷íà äà ñåêâà, ïðåìèíà â ñèëíî õúðêàíå è îòêúñëå÷íè õèõèêàíèÿ. Ìóñêóëèòå íà ñòîìàõà ãî áîëÿõà, ïîãëåäúò ìó áåøå çàìúãëåí, áóçèòå ìó áÿõà ìîêðè îò ñúëçè.
- Ïî-äîáðå ëè ñè?
- Î, Íàîìè - çàïî÷íà òîé è ïîñëå îò ãúðëîòî ìó ñå èçòðúãíà íîâî èçõèëâàíå, êîåòî îòëåòÿ â ñëúí÷åâîòî óòðî. - Íå çíàåø êîëêî ñúì ïî-äîáðå.
- Ðàçáèðà ñå, ÷å çíàì - êàçà òÿ. - Õàéäå - ùå îòèäåì ñ ìîÿòà êîëà.
- Êúäå... - Òîé èçõúëöà. - Êúäå îòèâàìå?
- "Óëèöà Àíãåë" - êàçà òÿ, ïðîèçíàñÿéêè èìåòî òàêà, êàêòî áåøå èñêàë õóäîæíèêúò íà òàáåëàòà. Ìíîãî ñå áåçïîêîÿ çà Äåéâ. Òàçè ñóòðèí îòèäîõ ïúðâî òàì, íî íåãî ãî íÿìàøå. Áîÿ ñå, ÷å ìîæå äà ïèå íÿêúäå.
- Íèùî íîâî, íàëè? - ïîïèòà òîé è òðúãíà ñ íåÿ êúì ñòúïàëàòà. Äàòñóíúò é áåøå ïàðêèðàí äî áîðäþðà, çàä êîëàòà íà Ñàì.
Òÿ ãî ïîãëåäíà. Áåøå êðàòúê ïîãëåä, íî èçðàçÿâàøå ìíîãî: ðàçñòðîéñòâî, ïðèìèðåíèå, ñú÷óâñòâèå. Ñàì ïîìèñëè, ÷å àêî ðàçòúëêóâà òîçè ïîãëåä, òîé áè êàçâàë: "Íå çíàåø çà êàêâî ãîâîðèø, íî òîâà íå å òâîÿ âèíà."
- Òîçè ïúò Äåéâ íå å ïèë âå÷å ïî÷òè ãîäèíà, íî âñå ïàê íå å äîáðå ñúñ çäðàâåòî. Êàêòî êàçâàò, äà ïàäíå îò êàðóöàòà íå å íåùî íîâî çà íåãî, íî âñÿêî ñëåäâàùî ïàäàíå ìîæå äà ãî óáèå.
- È àç ùå ñúì âèíîâåí. - Ñìåõúò ìó èç÷åçíà íàïúëíî.
Íàîìè ãî ïîãëåäíà ëåêî èçíåíàäàíà.
- Íå - êàçà òÿ. - Íèêîé íÿìà äà å âèíîâåí... íî òîâà íå çíà÷è, ÷å èñêàì äà ñå ñëó÷è. Èëè ÷å òðÿáâà äà ñå ñëó÷è. Õàéäå. Ùå îòèäåì ñ ìîÿòà êîëà. Ïî ïúòÿ ìîæå äà ïîãîâîðèì.

5.

- Êàæè ìè êàêâî ñå å ñëó÷èëî ñ òåá - ïî÷íà òÿ, äîêàòî ñå îòïðàâÿõà êúì êðàÿ íà ãðàäà. - Êàæè ìè âñè÷êî. Íå ñòàâà âúïðîñ ñàìî çà êîñàòà òè, Ñàì; èçãëåæäàø äåñåò ãîäèíè ïî-ñòàð.
- Ãëóïîñòè. - Â îãëåäàëöåòî íà Íàîìè áåøå âèäÿë íå ñàìî êîñàòà ñè - áåøå ñå ðàçãëåäàë ïîâå÷å, îòêîëêîòî ìó ñå èñêàøå. - Ïî-ñêîðî äâàéñåò. À ãè ÷óâñòâàì êàòî ñòî.
- Êàêâî ñå å ñëó÷èëî? Êàêâî ñòàíà?
Ñàì îòâîðè óñòà äà é êàæå, ïîìèñëè êàê áè ïðîçâó÷àëî, ïîñëå ïîêëàòè ãëàâà.
- Íå - êàçà òîé, - îùå íå. Ïúðâî òè ùå ìè ðàçêàæåø íåùî. Ùå ìè êàæåø çà Àðäåëèÿ Ëîðö. Îíçè äåí ñè ïîìèñëè, ÷å ñå øåãóâàì. Òîãàâà íå ðàçáðàõ, íî ñåãà ðàçáèðàì. Òàêà ÷å ðàçêàæè ìè âñè÷êî çà íåÿ. Êàæè ìè êîÿ å áèëà è êàêâî å íàïðàâèëà.
Íàîìè ñïðÿ äî áîðäþðà ñëåä ñòàðàòà ãðàíèòíà ñãðàäà íà ïîæàðíàòà êîìàíäà íà Äæúíêøúí ñèòè è ãî ïîãëåäíà. Ïîä ëåêèÿ ãðèì êîæàòà é áåøå ìíîãî áëåäà, à î÷èòå é ñå áÿõà ðàçøèðèëè.
- Íå ñè? Ñàì, òè ñå îïèòâàø äà ìè êàæåø, ÷å íå ñè ñå øåãóâàë?
- Òî÷íî òàêà.
- Íî, Ñàì... - Òÿ ñïðÿ è çà ìîìåíò ñÿêàø íå çíàåøå êàê äà ïðîäúëæè. Íàé-íàêðàÿ çàãîâîðè ìíîãî òèõî, êàòî ÷å ëè íà äåòå, êîåòî å íàïðàâèëî íåùî, çà êîåòî íå çíàå, ÷å å íåïðàâèëíî. - Íî, Ñàì, Àðäåëèÿ Ëîðö å ìúðòâà. Ìúðòâà å îò òðèéñåò ãîäèíè.
- Çíàì, ÷å å ìúðòâà. Èñêàì äà êàæà, ñåãà çíàì. Òîâà, êîåòî èñêàì äà çíàì, å îñòàíàëîòî.
- Ñàì, òàçè, êîÿòî ìèñëèø, ÷å ñè âèäÿë...
- Àç çíàì êîãî ñúì âèäÿë.
- Êàæè ìè êàêâî òå êàðà äà ìèñëèø...
- Ïúðâî òè ìè êàæè.
Òÿ îòíîâî âêëþ÷è íà ñêîðîñò, ïîãëåäíà â îãëåäàëîòî çà îáðàòíî âèæäàíå è îòíîâî ïîòåãëè êúì "Óëèöà Àíãúë".
- Íå çíàì ìíîãî - êàçà òÿ. - Êîãàòî å óìðÿëà, ñúì áèëà ñàìî íà ïåò ãîäèíè. Ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò òîâà, êîåòî íàèñòèíà çíàì, ñúì ãî ÷óëà îò ñëóõîâå. Ïðèíàäëåæàëà å êúì ïúðâàòà Áàïòèñòêà öúðêâà â Ïðîâúðáèÿ - ïîíå å õîäåëà òàì, - íî ìàéêà ìè íå ãîâîðè çà íåÿ. Êàêòî íå ãîâîðè çà íåÿ íèêîé îò ïî-ñòàðèòå åíîðèàøè. Çà òÿõ òÿ êàòî ÷å ëè íèêîãà íå å ñúùåñòâóâàëà.
Ñàì êèìíà.
- Çàòîâà ãîñïîäèí Ïðàéñ ñå å îòíåñúë òàêà ñ íåÿ â ñòàòèÿòà, êîÿòî å íàïèñàë çà áèáëèîòåêàòà. Îíàçè, êîÿòî ÷åòÿõ, êîãàòî òè ñëîæè ðúêà íà ðàìîòî ìè è îòíå îêîëî äâàéñåò ãîäèíè îò æèâîòà ìè. Òîâà îáÿñíÿâà è çàùî ìàéêà òè òàêà ìè ñå ðàçñúðäè, êîãàòî ñïîìåíàõ èìåòî é â ñúáîòà âå÷åð.
Íàîìè ãî ïîãëåäíà ñ èçíåíàäà.
- Î, Ñàì - àêî äîñåãà íå ñè áèë â ñïèñúêà íà õîðàòà, îìðàçíè íà ìàéêà ìè, òî âå÷å ñè.
- Î, è ïðåäè áÿõ â íåãî, íî ñìÿòàì, ÷å ìå å ïðåìåñòèëà ïî-íàãîðå - èçñìÿ ñå Ñàì, ïîñëå òðåïíà. Ñòîìàõúò âñå îùå ãî áîëåøå îò ãúð÷à âúðõó ñòúïàëàòà ïðåä êàíòîðàòà íà âåñòíèêà, íî òîé ñå ðàäâàøå, ÷å áåøå ïîëó÷èë òîçè ãúð÷ - ïðåäè ÷àñ íèêîãà íå áè ïîâÿðâàë, ÷å ìîæå äà ñè âúðíå òîëêîâà ãîëÿìà ÷àñò îò ðàâíîâåñèåòî. Âñúùíîñò ïðåäè ÷àñ áåøå ñúâñåì ñèãóðåí, ÷å äî êðàÿ íà æèâîòà ìó Ñàì Ïèéáúëñ è ðàâíîâåñèåòî ùÿõà äà ñè îñòàíàò äâå âçàèìíî èçêëþ÷âàùè ñå ïîíÿòèÿ. - Ïðîäúëæàâàé, Íàîìè.
- Ïîâå÷åòî îò íåùàòà, êîèòî çíàì, ñúì ÷óëà íà ñðåùèòå, êîèòî õîðàòà îò ÀÀ íàðè÷àò "èñòèíñêî ñúáðàíèå" - êàçà òÿ. - Êîãàòî âñè÷êè ïðîñòî ñå ðàçõîæäàò, ïèÿò êàôå è ïðèêàçâàò çà âñè÷êî ïîä ñëúíöåòî.
Òîé ÿ ïîãëåäíà ñ ëþáîïèòñòâî.
- Îò êîëêî âðåìå ñè â ÀÀ, Íàîìè?
- Îò äåâåò ãîäèíè - êàçà ñïîêîéíî Íàîìè. - À âå÷å ñòàâàò øåñò, îòêàêòî íå ñúì ïèëà. Íî àç ñúì àëêîõîëèê çàâèíàãè. ×îâåê íå ñòàâà àëêîõîëèê, Ñàì. Òîé ñå ðàæäà àëêîõîëèê.
- Î - êàçà òîé íåëîâêî. Ïîñëå äîáàâè: - À çà íåÿ ãîâîðåõòå ëè? Çà Àðäåëèÿ Ëîðö?
- Ãîñïîäè, íå - íî òîâà íå çíà÷è, ÷å â ÀÀ íÿìà õîðà, êîèòî äà ñè ÿ ñïîìíÿò. Ìèñëÿ, ÷å å äîøëà â Äæúíêøúí ñèòè ïðåç 1956 èëè 1957. Ïîñòúïèëà íà ðàáîòà ïðè ãîñïîäèí Ëàâèí â Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà. Ñëåä åäíà èëè äâå ãîäèíè òîé ñúâñåì âíåçàïíî óìðÿë - ìàé îò ñúðäå÷åí èëè ìîçú÷åí óäàð, è ãðàäúò íàçíà÷èë íà ìÿñòîòî ìó Àðäåëèÿ Ëîðö. ×óâàëà ñúì, ÷å áèëà ìíîãî äîáðà â ðàáîòàòà ñè, íî àêî ñå ñúäè îò òîâà, êîåòî å ñòàíàëî, áèõ êàçàëà, ÷å å áèëà íàé-äîáðà â çàáëóæäàâàíåòî íà õîðàòà.
- Êàêâî å íàïðàâèëà, Íàîìè?
- Óáèëà äâå äåöà è ïîñëå ñåáå ñè - ïðîñòî êàçà Íàîìè. - Ïðåç ëÿòîòî íà 1960. Îáÿâèëè òúðñåíå íà äåöàòà. Íèêîé íå ïîìèñëèë äà ãè òúðñè â áèáëèîòåêàòà, çàùîòî ñìÿòàëè, ÷å òîçè äåí òÿ å çàòâîðåíà. Íàìåðèëè ãè íà ñëåäâàùèÿ äåí, êîãàòî áèáëèîòåêàòà òðÿáâàëî äà áúäå îòâîðåíà, íî íå áèëà. Íà ïîêðèâà íà áèáëèîòåêàòà èìà ïðîçîðöè...
- Çíàì.
- ... íî ñåãà âå÷å ìîæåø äà ãè âèäèø ñàìî îòâúí, çàùîòî âúòðå áèáëèîòåêàòà å ïðîìåíåíà. Ïîíèæèëè ñà òàâàíà, çà äà çàïàçâàò òîïëèíàòà èëè íåùî äðóãî. Âúâ âñåêè ñëó÷àé íà îíåçè ïðîçîðöè èìàëî ãîëåìè ìåñèíãîâè õàëêè. Ìèñëÿ, ÷å çà äà îòâîðèø ïðîçîðöèòå, õâàùàø õàëêèòå ñ äúëúã ïðúò è ïóñêàø ñâåæ âúçäóõ. Òÿ âúðçàëà âúæå çà åäíà îò õàëêèòå - ñèãóðíî å èçïîëçâàëà íÿêîÿ îò ñòúëáèòå íà ðåëñè ïîêðàé ðàôòîâåòå ñ êíèãè - è ñå îáåñèëà íà íåÿ. Íàïðàâèëà ãî, ñëåä êàòî óáèëà äåöàòà.
- Ðàçáèðàì. - Ãëàñúò íà Ñàì áåøå ñïîêîåí, íî ñúðöåòî ìó áèåøå áàâíî è ìíîãî ñèëíî. - À êàê å... êàê å óáèëà äåöàòà?
- Íå çíàì. Íèêîé íèêîãà íå ìè å êàçâàë, à è àç íå ñúì ïèòàëà. Ñèãóðíî å áèëî óæàñíî.
- Äà. Ñèãóðíî å áèëî óæàñíî.
- Ñåãà ìè êàæè êàêâî ñå ñëó÷è ñ òåá.
- Ïúðâî èñêàì äà âèäÿ äàëè Äåéâ å â ïðèþòà.
Íàîìè èçâåäíúæ ñòàíà ñòðîãà.
- Àç ùå âèäÿ äàëè Äåéâ å â ïðèþòà - êàçà òÿ. - Òè ùå ñòîèø ìèðíî â êîëàòà. Ìíîãî ìè å ìú÷íî çà òåá, Ñàì, è ñúæàëÿâàì, ÷å ñíîùè íàïðàâèõ ïîãðåøíî çàêëþ÷åíèå. Íî ïîâå÷å íÿìà äà ðàçñòðîéâàø Äåéâ. Àç ùå ñå ïîãðèæà çà íåãî.
- Íàîìè, òîé å ÷àñò îò öÿëàòà èñòîðèÿ!
- Òîâà å íåâúçìîæíî - êàçà òÿ êðàòêî ñ òîí, êîéòî ãîâîðåøå: "Äèñêóñèÿòà å ïðèêëþ÷åíà".
- Ïî äÿâîëèòå, öÿëàòà èñòîðèÿ å íåâúçìîæíà!
Âå÷å ïðèáëèæàâàõà "Óëèöà Àíãúë". Ïðåä òÿõ îòêðèò ïèêàï, ïúëåí ñ êàøîíè ñ áóòèëêè è êîíñåðâåíè êóòèè, òðîïîëåøå êúì öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå.
- Ìèñëÿ, ÷å íå ðàçáèðàø êàêâî òè êàçàõ - êàçà òÿ. - Òîâà íå ìå èçíåíàäâà - çåìíèòå õîðà ðÿäêî ðàçáèðàò. Òàêà ÷å îòâîðè ñè óøèòå, Ñàì. Ùå òè ãî ïîâòîðÿ ñ åäíîñðè÷íè äóìè. Àêî Äåéâ ïèå, Äåéâ ùå óìðå. Ðàçáðà ëè? Ñõâàíà ëè?
Òÿ õâúðëè îùå åäèí ïîãëåä êúì Ñàì. Ïîãëåäúò áåøå òîëêîâà ÿðîñòåí, ÷å ïî êðàèùàòà ìó èçëèçàøå äèì è äîðè îò äúëáî÷èíàòà íà ñîáñòâåíîòî ñè ñòðàäàíèå Ñàì ðàçáðà íåùî. Ïðåäè - è â äâàòà ñëó÷àÿ, êîãàòî áåøå èçëèçàë ñ Íàîìè, òîé áåøå ðåøèë, ÷å å êðàñèâà. Ñåãà âèæäàøå, ÷å å ïðåêðàñíà.
- Êàêâî îçíà÷àâà "çåìíè õîðà"? - ïîïèòà ÿ òîé.
- Õîðà, êîèòî íÿìàò ïðîáëåìè ñ ïèåíå, òàáëåòêè, òðåâà, óñïîêîèòåëíè èëè êàêâîòî è äà áèëî îò íåùàòà, êîèòî îáúðêâàò ãëàâèòå íà õîðàòà - òÿ ïî÷òè ñå èçïëþ. - Õîðà, êîèòî ìîãàò äà ñè ïîçâîëÿò äà ÷åòàò ìîðàë è äà ñúäÿò äðóãèòå.
Ïèêàïúò îòïðåä çàâè êúì äúëãèÿ, èçðîâåí ïúò, êîéòî âîäåøå êúì öåíòúðà çà ïðåòîïÿâàíå. "Óëèöà Àíãúë" áåøå ïðåä òÿõ. Ñàì âèäÿ, ÷å ïðåä âåðàíäàòà å ïàðêèðàíî íåùî - íî òîâà íå áåøå êîëà. Áåøå ïàçàðñêàòà êîëè÷êà íà Äåéâ.
- Ñïðè çà ìàëêî - êàçà òîé.
Íàîìè ñïðÿ, íî íå ãî ïîãëåäíà. Ãëåäàøå âòðåí÷åíî ïðåä ñåáå ñè ïðåç ñòúêëîòî. ×åëþñòòà é ñå äâèæåøå. Áóçèòå é ñå áÿõà çà÷åðâèëè ñèëíî.
- Òè ñè çàãðèæåíà çà íåãî - êàçà òîé - è àç ñå ðàäâàì. Íî íå ñè ëè çàãðèæåíà è çà ìåí, Ñàðà? Âúïðåêè ÷å àç ñúì çåìåí ÷îâåê?
- Íÿìàø ïðàâî äà ìå íàðè÷àø Ñàðà. Àç ìîãà, çàùîòî òîâà å ÷àñò îò èìåòî ìè - êðúñòåíà ñúì Íàîìè Ñàðà Õèãèíñ. Òå ñúùî ìîãàò, çàùîòî ñà ïî íÿêàêúâ íà÷èí ïî-áëèçêè ñ ìåí, îòêîëêîòî ìîãàò äà áúäàò âñÿêàêâè êðúâíè ðîäíèíè. Íèå âñúùíîñò ñìå êðúâíè ðîäíèíè - çàùîòî â íàñ èìà íåùî, êîåòî íè ïðàâè òàêèâà, êàêâèòî ñìå. Íåùî â êðúâòà íè. Íî òè, Ñàì - òè íÿìàø ïðàâî.
- Ìîæå áè èìàì - êàçà Ñàì. - Ìîæå áè ñåãà àç ñúì åäèí îò âàñ. Âèå ñè èìàòå ïèåíåòî. Àç, çåìíèÿò ÷îâåê, ñè èìàì Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.
Ñåãà òÿ ãî ïîãëåäíà. Î÷èòå é áÿõà ðàçøèðåíè è ïðåäïàçëèâè.
- Ñàì, íå ðàçáè...
- Íèòî àç. Âñè÷êî, êîåòî çíàì, å, ÷å èìàì íóæäà îò ïîìîù. Îò÷àÿíà íóæäà. Âçåõ äâå êíèãè îò áèáëèîòåêàòà, êîÿòî âå÷å íå ñúùåñòâóâà, à ñåãà è êíèãèòå íå ñúùåñòâóâàò. Çíàåø ëè êúäå èì áåøå êðàÿò?
Òÿ ïîêëàòè ãëàâà.
Ñàì ïîñî÷è íàëÿâî, êúäåòî äâàìà äóøè áÿõà èçëåçëè îò êàáèíàòà íà ïèêàïà è çàïî÷âàõà äà ðàçòîâàðâàò êàøîíèòå ñ áóòèëêè.
- Òàì. Òàì áåøå êðàÿò èì. Ïðåòîïèëè ñà ãè. Èìàì ñðîê äî ïîëóíîù, Ñàðà, è ïîñëå Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ ùå ïðåòîïè ìåí. À îò ìåí åäâà ëè ùå îñòàíå è îáëîæêàòà.

6.

Ñàì ÷àêà íà ïðàçíàòà ñåäàëêà â äàòñóíà íà Íàîìè Õèãèíñ ìíîãî, ìíîãî äúëãî. Íà äâà ïúòè ðúêàòà ìó ïîñÿãàøå êúì äðúæêàòà íà âðàòàòà è ïîñëå ñå îòäðúïâàøå. Òÿ áåøå ìàëêî... îìåêíàëà. Àêî Äåéâ èñêàøå äà ãîâîðè ñ íåãî, è àêî Äåéâ âñå îùå áåøå â ñúñòîÿíèå äà ãîâîðè, òÿ ùåøå äà ìó ïîçâîëè. Èíà÷å - ÿäåö.
Íàé-ñåòíå âðàòàòà íà "Óëèöà Àíãúë" ñå îòâîðè. Íàîìè âîäåøå Äåéâ Äúíêàí. Áåøå ãî õâàíàëà ïðåç êðúñòà, çàùîòî êðàêàòà ìó ñå ïëåòÿõà. Ñúðöåòî íà Ñàì ñå ðàçòóïòÿ. Ïîñëå, êîãàòî èçëÿçîõà íà ñëúíöå, òîé âèäÿ, ÷å Äåéâ íå å ïèÿí... èëè ïîíå ìîæå áè íå å ïèÿí. Îãëåäà ãî è ñÿêàø ïî íÿêàêúâ çëîâåù íà÷èí îòíîâî âèäÿ òîâà, êîåòî áåøå âèäÿë â îãëåäàëöåòî íà Íàîìè. Äåéâ Äúíêàí ïðèëè÷àøå íà ÷îâåê, êîéòî ñå îïèòâà äà ïðåîäîëåå íàé-òåæêèÿ óäàð â æèâîòà ñè... è íå óñïÿâàøå äà ãî ñòîðè äîáðå.
- Åëà íà âåðàíäàòà - êàçà Íàîìè. Ãëàñúò é áåøå åäíîâðåìåííî ïðèìèðåí è ñòðàøåí. - Íå âÿðâàì äà óñïåå äà ñëåçå ïî ñòúëáèòå.
Ñàì îòèäå äî òÿõ. Äåéâ Äúíêàí ñèãóðíî áåøå êúì øåéñåòòå. Â ñúáîòà áåøå èçãëåæäàë íà ñåäåìäåñåò èëè ñåäåìäåñåò è ïåò. Îò ïèåíåòî, ïðåäïîëîæè Ñàì. Íî ñåãà, êîãàòî â Àéîâà áàâíî ìèíàâàøå ïëàäíå, òîé èçãëåæäàøå ïî-ñòàð îò âñè÷êè âúçðàñòè. È Ñàì çíàåøå, ÷å òîâà å ïî íåãîâà âèíà. ×å å ñëåäñòâèå îò øîêà îò íåùàòà, êîèòî Äåéâ áåøå ñìÿòàë çà îòäàâíà ïîãðåáàíè.
"Íå çíàåõ" - ïîìèñëè Ñàì, íî òîâà, êîëêîòî è äà áåøå âÿðíî, âå÷å íå áåøå ñïîñîáíî äà ãî óòåøè. Îñâåí ðàçøèðåíèòå âåíè ïî íîñà è áóçèòå ìó ëèöåòî íà Äåéâ áåøå ñ öâåòà íà ìíîãî ñòàðà õàðòèÿ. Î÷èòå ìó áÿõà âîäíèñòè è çàìàÿíè. Óñòíèòå ìó èìàõà ñèíêàâ îòòåíúê, à â äúëáîêèòå ãúíêè â úãëèòå íà óñòàòà ìó ïóëñèðàõà ìàëêè ìåõóð÷åòà ñëþíêà.
- Íå èñêàõ äà ãîâîðè ñ òåá - êàçà Íàîìè. - Èñêàõ äà ãî çàâåäà ïðè äîêòîð Ìåëäúí, íî òîé îòêàçâà äà äîéäå, äîêàòî íå ãîâîðè ñ òåá.
- Ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - êàçà ñëàáî Äåéâ. - Ñúæàëÿâàì, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ, àç ñúì âèíîâåí çà âñè÷êî, íàëè? Àç...
- Íÿìà çà êàêâî äà ñå èçâèíÿâàø - êàçà Ñàì. - Åëà äà ñåäíåø.
Äâàìàòà çàâåäîõà Äåéâ äî åäèí ñòîë ëþëêà â úãúëà íà âåðàíäàòà è Äåéâ ñå îòïóñíà â íåãî. Ñàì è Íàîìè ïðèäúðïàõà ñòîëîâå ñ èçòúðáóøåíè ñåäàëêè è ñåäíàõà îò äâåòå ìó ñòðàíè. Èçâåñòíî âðåìå ñåäÿõà, áåç äà ãîâîðÿò, çàãëåäàíè â æåëåçîïúòíèòå ðåëñè è ðàâíàòà ñåëñêà çåìÿ çàä òÿõ.
- Òÿ âè ïðåñëåäâà, íàëè? - ïîïèòà Äåéâ. - Îíàçè êó÷êà îò äàëå÷íàòà ñòðàíà íà àäà.
- Òÿ ìè èçïðàòè åäèí ÷îâåê - êàçà Ñàì. - ×îâåê, êîéòî áåøå íà åäèí îò ïëàêàòèòå, êîèòî òè ñè íàðèñóâàë. Òîé å... çíàì, ÷å çâó÷è èäèîòñêè, íî òîé å áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé. Äîéäå äà ìå âèäè òàçè ñóòðèí. Íàïðàâè... - Ñàì äîêîñíà êîñàòà ñè - Íàïðàâè òîâà. È òîâà. - Ïîñî÷è ìàëêàòà ÷åðâåíà òî÷êà â öåíòúðà íà ãúðëîòî ñè. - È êàçà, ÷å íå å ñàì.
Äåéâ ìúë÷à äúëãî, çàãëåäàí â áåçêðàéíîñòòà - çàãëåäàí â ðàâíèÿ õîðèçîíò, ÷èÿòî ëèíèÿ ñå íàðóøàâàøå ñàìî îò åäèí âèñîê ñèëîç è - íà ñåâåð - îò àïîêàëèïòè÷íèÿ ñèëóåò íà åëåâàòîðà çà çúðíî íà Õðàíèòåëíàòà êîìïàíèÿ íà Ïðîâúðáèÿ.
- ×îâåêúò, êîãîòî ñòå âèäåëè, íå å èñòèíñêè - êàçà òîé íàé-ñåòíå. - Íèêîé îò òÿõ íå å èñòèíñêè. Ñàìî òÿ. Ñàìî äÿâîëñêàòà êó÷êà.
- Ìîæåø ëè äà íè ðàçêàæåø, Äåéâ? - ñïîêîéíî ïîïèòà Íàîìè. - Àêî íå ìîæåø, êàæè. Íî àêî îò òîâà ùå òè ñòàíå ïî-äîáðå... ïî-ëåêî... ðàçêàæè íè.
- Ìèëà Ñàðà - êàçà Äåéâ, ïîñëå âçå ðúêàòà é è ñå óñìèõíà. - Îáè÷àì òå - êàçâàë ëè ñúì òè ãî íÿêîãà?
Òÿ ïîêëàòè ãëàâà è ñúùî ñå óñìèõíà. Â î÷èòå é êàòî ìúíè÷êè çðúíöà ñëþäà ïðîáëåñíàõà ñúëçè.
- Íå. Íî ñå ðàäâàì, Äåéâ.
- Àç òðÿáâà äà ðàçêàæà - êàçà òîé. - Íå å âúïðîñ íà ïî-äîáðå èëè ïî-ëåêî. Òîâà íå ìîæå ïîâå÷å äà ïðîäúëæàâà. Çíàåø ëè êàêâî ñè ñïîìíÿì çà ïúðâîòî ìè ñúáðàíèå â ÀÀ, Ñàðà?
Òÿ ïîêëàòè ãëàâà.
- Êàê êàçàõà, ÷å òîâà å ïðîãðàìà íà ÷åñòíîñòòà. Êàê êàçàõà, ÷å òðÿáâà äà ðàçêàçâàø âñè÷êî - íå ñàìî íà Áîãà, à íà Áîãà è íà äðóã ÷îâåê. Ïîìèñëèõ ñè: "Àêî òîâà å, êîåòî òðÿáâà, çà äà çàæèâååø òðåçâåí æèâîò, àç ñúì çàãàçèë. Ùå ìå õâúðëÿò íà íÿêàêâî ìÿñòî ãîðå, íà õúëìà Óåéâúðí - â òàçè ÷àñò íà ãðîáèùåòî, êîÿòî å îòäåëåíà çà àëêîõîëèöèòå è çà âå÷íèòå íåóäà÷íèöè, êîèòî íèêîãà íå ñà èìàëè ãúðíå, â êîåòî äà ñå èçïèêàÿò, íèòî ïðîçîðåö, ïðåç êîéòî äà ãî èçõâúðëÿò." Çàùîòî íèêîãà íå áèõ ìîãúë äà ðàçêàæà âñè÷êè íåùà, êîèòî ñúì âèæäàë - âñè÷êè íåùà, êîèòî ñúì íàïðàâèë. Âñè÷êè îòíà÷àëî ìèñëèì òàêà. Çíàì. Íî íÿìà ìíîãî õîðà, êîèòî äà ñà âèæäàëè íåùàòà, êîèòî ñúì âèæäàë àç, èëè äà ñà íàïðàâèëè íåùàòà, êîèòî àç ñúì íàïðàâèë. Âñå ïàê ïðàâåõ âñè÷êî, êàêâîòî ìîæåõ. Ìàëêî ïî ìàëêî ïðàâåõ âñè÷êî, êîåòî ìîæåõ. Ñëîæèõ ðåä â ñîáñòâåíàòà ñè êúùà. Íî îíåçè íåùà, êîèòî ñúì âèæäàë è ñúì ïðàâèë íàâðåìåòî... çà òÿõ íèêîãà íå ñúì ðàçêàçâàë. Íà íèêîãî, íà íè÷èé Áîã. Íàìåðèõ åäíà ñòàÿ â ïîäçåìèåòî íà ñúðöåòî ñè è îñòàâèõ îíåçè íåùà â íåÿ, à ïîñëå çàêëþ÷èõ âðàòàòà.
Òîé ïîãëåäíà Ñàì è Ñàì âèäÿ ñúëçèòå ìó - òúðêàëÿõà ñå áàâíî è óìîðåíî ïî äúëáîêèòå áðú÷êè â ïîâåõíàëèòå ìó áóçè.
- Äà. Íàïðàâèõ ãî. È êîãàòî âðàòàòà áåøå çàêëþ÷åíà, çàêîâàõ äúñêè âúðõó íåÿ. À êîãàòî äúñêèòå áÿõà çàêîâàíè, ïîñòàâèõ ëèñòîâà ñòîìàíà âúðõó äúñêèòå è ÿ çàíèòèõ çäðàâî. À êîãàòî íèòîâåòå áÿõà ïîñòàâåíè, ïðèäúðïàõ åäíî áþðî äî öÿëàòà êîíñòðóêöèÿ è ïðåäè äà ðåøà, ÷å å äîáðå, è äà ñå îòäàëå÷à, íàòðóïàõ òóõëè âúðõó áþðîòî. È âñè÷êèòå òåçè ãîäèíè îòòîãàâà ïðåêàðàõ, êàòî ñè êàçâàõ, ÷å ñúì çàáðàâèë âñè÷êî çà Àðäåëèÿ è ñòðàííèòå é ðàáîòè, çà íåùàòà, êîèòî òÿ èñêàøå îò ìåí, íåùàòà, êîèòî ìè êàçâàøå, îáåùàíèÿòà, êîèòî äàâàøå è êàêâà áåøå â äåéñòâèòåëíîñò. Âçåõ ìíîãî îò ëåêàðñòâîòî çà çàáðàâÿíå, íî òî íå ìè ïîäåéñòâà íèêîãà. È êîãàòî îòèäîõ â ÀÀ, òîâà áåøå åäèíñòâåíîòî íåùî, êîåòî ìå âðúùàøå. Íåùîòî â òàçè ñòàÿ, íàëè ðàçáèðàòå, òîâà íåùî ñè èìà èìå, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ - è èìåòî ìó å Àðäåëèÿ Ëîðö. Ñëåä êàòî èçòðåçíÿâàõ ìàëêî, çàïî÷âàõ äà ñúíóâàì ëîøè ñúíèùà. Íàé-÷åñòî ïëàêàòèòå, êîèòî áÿõ íàïðàâèë çà íåÿ - îíåçè, êîèòî òàêà ïëàøåõà äåöàòà - íî òîâà íå áÿõà íàé-ëîøèòå ñúíèùà. - Ãëàñúò ìó áåøå ñïàäíàë äî òðåïåðåù øåïîò. - Äàëå÷ íå áÿõà íàé-ëîøèòå.
- Ìîæå áè å ïî-äîáðå äà ñè ïî÷èíåø ìàëêî - êàçà Ñàì. Áåøå îòêðèë, ÷å êîëêîòî è ìíîãî äà çàâèñåøå îò òîâà, êîåòî èìàøå äà ðàçêàæå Äåéâ, íÿêàêâà ÷àñò îò íåãî íå èñêàøå äà ãî ÷óå. Íÿêàêâà ÷àñò îò íåãî ñå áîåøå äà ãî ÷óå.
- Íå å äî ïî÷èâêàòà - ïðîäúëæè Äåéâ. - Äîêòîðúò êàçâà, ÷å èìàì äèàáåò, ÷å ïàíêðåàñúò ìè å íà êàøà, à ÷åðíèÿò ìè äðîá ñå ðàçïàäà. Ìíîãî ñêîðî ùå èçëÿçà â ïîñòîÿííà ïî÷èâêà. Íå çíàì äàëè ùå îòèäà íà íåáåòî, èëè â àäà, íî ñúì ñúâñåì ñèãóðåí, ÷å è íà äâåòå ìåñòà áàðîâåòå è áóäêèòå çà àëêîõîë ñà çàòâîðåíè è áëàãîäàðÿ íà Áîãà çà òîâà. Íî ñåãà íå å âðåìå çà ïî÷èâêà. Àêî òðÿáâà íÿêîãà äà ãîâîðÿ, òî òðÿáâà äà áúäå ñåãà. - Òîé âíèìàòåëíî ïîãëåäíà Ñàì. - Âèå çíàåòå, ÷å ñòå ïîïàäíàëè â áåäà, íàëè?
Ñàì êèìíà.
- Äà. Íî íå çíàåòå êîëêî ëîøà å áåäàòà âè. Çàòîâà òðÿáâà äà ãîâîðÿ. Ìèñëÿ, ÷å òÿ òðÿáâà... òðÿáâà èçâåñòíî âðåìå äà ñè ëåæè ñïîêîéíî. Íî âðåìåòî é íà ñïîêîéñòâèå å îòìèíàëî è òÿ å èçáðàëà âàñ, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Çàòîâà òðÿáâà äà ãîâîðÿ. Íå çàùîòî èñêàì. Ñíîùè èçëÿçîõ, ñëåä êàòî Íàîìè ñè áåøå îòèøëà, è ñè êóïèõ åäíî øèøå. Çàíåñîõ ãî â çàäíèÿ äâîð è ñåäíàõ òàì, êúäåòî ñúì ñåäÿë ìíîãî ïúòè äîñåãà - ìåæäó áóðåíèòå, ñàæäèòå è íàòðîøåíîòî ñòúêëî. Îòâúðòÿõ êàïà÷êàòà, ïîäíåñîõ øèøåòî äî íîñà ñè è ãî ïîìèðèñàõ. Çíàåòå ëè êàê ìèðèøå øèøå ñ âèíî? Íà ìåí âèíàãè ìè ìèðèøå êàòî òàïåòèòå â åâòèíèòå õîòåëñêè ñòàè èëè êàòî âàäà, êîÿòî òå÷å íÿêúäå ïðåç ãðàäñêîòî áóíèùå. Íî âúïðåêè òîâà âèíàãè ñúì õàðåñâàë òàçè ìèðèçìà, çàùîòî òÿ ìèðèøå è íà ñïàíå.
Ïðåç öÿëîòî âðåìå, äîêàòî äúðæàõ òîâà øèøå è ãî ìèðèøåõ, ÷óâàõ êàê îíàçè êó÷êà ãîâîðè îò ñòàÿòà, êúäåòî ÿ çàêëþ÷èõ. Èççàä òóõëèòå, áþðîòî, ëèñòîâàòà ñòîìàíà, äúñêèòå è êëþ÷àëêèòå. Ãîâîðåøå êàòî íÿêîé, êîéòî å ïîãðåáàí æèâ. Ãëàñúò é áåøå ìàëêî ïðèãëóøåí, íî ÿ ÷óâàõ îòëè÷íî. ×óâàõ ÿ êàê êàçâà: "Òàêà å, Äåéâ, òîâà å îòãîâîðúò, òîâà å åäèíñòâåíèÿò îòãîâîð, êîéòî ñúùåñòâóâà çà õîðà êàòî òåá, åäèíñòâåíèÿò, êîéòî âúðøè ðàáîòà, è ùå áúäå âñå îùå åäèíñòâåíèÿò îòãîâîð, îò êîéòî ñå íóæäàåø, äîêàòî îòãîâîðèòå èìàò çíà÷åíèå."
Íàäèãíàõ øèøåòî çà õóáàâî, äúëãî îòëèâàíå, íî â ïîñëåäíàòà ñåêóíäà òî ìè çàìèðèñà íà íåÿ... è ñè ñïîìíèõ ëèöåòî é â êðàÿ - öÿëîòî ïîêðèòî ñ ìàëêè áðú÷èöè... è êàê ñå áåøå èçìåíèëà óñòàòà é... è èçõâúðëèõ øèøåòî. Ðàçáèõ ãî â ðåëñèòå. Çàùîòî òàçè ãàäîñò òðÿáâà äà ñâúðøè. Íÿìà äà ïîçâîëÿ äà âçåìå íîâà æåðòâà îò òîçè ãðàä.
Ãëàñúò ìó ïðåìèíà â òðåïåðåù, íî ìîùåí ñòàð÷åñêè âèê.
- Òàçè ãàäîñò ïðîäúëæàâà ïðåêàëåíî äúëãî!
Íàîìè ïîñòàâè ðúêà âúðõó ðúêàòà íà Äåéâ. Ëèöåòî ìó áåøå èçïëàøåíî è ïúëíî ñ òðåâîãà.
- Êàêâî, Äåéâ? Êàêâî å òî?
- Èñêàì äà ñúì ñèãóðåí - êàçà Äåéâ. - Ïúðâî âèå ìè ðàçêàæåòå, ãîñïîäèí Ïèéáúëñ. Ðàçêàæåòå ìè âñè÷êî, êîåòî âè ñå å ñëó÷èëî, è íå ïðîïóñêàéòå íèùî.
- Äîáðå - êàçà Ñàì, - ïðè åäíî óñëîâèå.
Äåéâ ñå óñìèõíà íåìîùíî.
- Êàêâî å òîâà óñëîâèå?
- Òðÿáâà äà îáåùàåø äà ìå íàðè÷àø Ñàì, à â çàìÿíà àç âå÷å íèêîãà íÿìà äà òå íàðè÷àì Ìðúñíèÿ Äåéâ.
Óñìèâêàòà ìó ñå ðàçøèðè.
- Ðàçáðàõìå ñå, Ñàì.
- Äîáðå. - Ñàì ïîå äúëáîêî âúçäóõ è çàïî÷íà: - Âñè÷êî áåøå ïî âèíà íà îíçè ïðîêëåò àêðîáàò...

7.

Îòíå ïîâå÷å âðåìå, îòêîëêîòî ìèñëåøå, íî äà ðàçêàæå âñè÷êî, áåç äà ñïåñòÿâà íèùî, ìó äîíåñå íåèçðàçèìî îáëåê÷åíèå - ïî÷òè ðàäîñò. Ðàçêàçà íà Äåéâ çà Íåâåðîÿòíèÿ Äæî, çà îáàæäàíåòî íà Êðåéã çà ïîìîù è ñúâåòà íà Íàîìè äà îæèâè ìàòåðèàëà ñè. Ðàçêàçà èì çà òîâà êàê áåøå èçãëåæäàëà áèáëèîòåêàòà è çà ñðåùàòà ñè ñ Àðäåëèÿ Ëîðö. Äîêàòî ãîâîðåøå, î÷èòå íà Íàîìè âñå ïîâå÷å ñå ðàçøèðÿâàõà. Êîãàòî ñòèãíà äî ÷àñòòà çà ïëàêàòà ñ ×åðâåíàòà øàï÷èöà íà âðàòàòà íà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà, Äåéâ êèìíà.
- Åäèíñòâåíèÿò, êîéòî íå ñúì ðèñóâàë àç - êàçà òîé. - Áåøå é îòïðåäè. È âñå ïàê ñå îáçàëàãàì, ÷å íå ñà ãî íàìåðèëè. Îáçàëàãàì ñå, ÷å òîé âñå îùå å ó íåÿ. Òÿ õàðåñâàøå ìîèòå, íî òîçè é áåøå ëþáèìèÿò.
- Êàêâî èñêàø äà êàæåø? - ïîïèòà Ñàì.
Äåéâ ñàìî ïîêëàòè ãëàâà è ãî ïîìîëè äà ïðîäúëæè.
Òîé èì êàçà çà ÷èòàòåëñêàòà êàðòà, çà êíèãèòå, êîèòî áåøå âçåë, è çà ñòðàííèÿ ñïîð, êîéòî áÿõà ïðîâåëè, êîãàòî ñè îòèâàøå.
- Åòî, òîâà å - êàçà áåçèçðàçíî Äåéâ. - Òîâà å áèëî äîñòàòú÷íî. Ìîæå äà íå ïîâÿðâàø, íî àç ÿ ïîçíàâàì. Òè ñè ÿ íàêàðàë äà ïîáåñíåå... è ñåãà òÿ ñå îïèòâà äà òå õâàíå.
Ñàì çàâúðøè ðàçêàçà ñè, êîëêîòî ìîæà ïî-áúðçî, íî êîãàòî ñòèãíà äî ïîñåùåíèåòî íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñúñ ñèâèÿ êàòî ìúãëà øëèôåð, ãëàñúò ìó ïðåñåêíà è òîé ïî÷òè ñïðÿ. À êîãàòî çàâúðøè, ïî÷òè ïëà÷åøå è ðúöåòå ìó îòíîâî çàòðåïåðèõà.
- Ùå ìîæå ëè ÷àøà âîäà? - äðåçãàâî ïîïèòà òîé Íàîìè.
- Ðàçáèðà ñå - êàçà òÿ è ñòàíà, çà äà ÿ äîíåñå. Íàïðàâè äâå êðà÷êè, ïîñëå ñå âúðíà è ãî öåëóíà ïî áóçàòà. Óñòíèòå é áÿõà õëàäíè è ìåêè. È ïðåäè äà îòèäå, çà äà ìó äîíåñå âîäà, êàçà â óõîòî ìó äâå áëàãîñëîâåíè äóìè:
- Âÿðâàì òè.

8.

Ñàì âäèãíà ÷àøàòà êúì óñòíèòå ñè ñ äâå ðúöå, çà äà áúäå ñèãóðåí, ÷å íÿìà äà ÿ ðàçëåå, è èçïè ïîëîâèíàòà íà åäíà ãëúòêà. Ïîñëå ÿ îñòàâè è êàçà:
- À òè, Äåéâ? Òè âÿðâàø ëè ìè?
- Äà - êàçà Äåéâ. Ãîâîðåøå ïî÷òè îòñúñòâàùî, êàòî ÷å ëè òîâà áåøå ïðåäâàðèòåëíî ðåøåíî çàêëþ÷åíèå. Ñàì ïðåäïîëàãàøå, ÷å çà Äåéâ áåøå òàêà. Âñå ïàê òîé áåøå ïîçíàâàë ìèñòåðèîçíàòà Àðäåëèÿ Ëîðö ëè÷íî è íåãîâîòî îïóñòîøåíî, ñúñòàðåíî ëèöå äàâàøå äà ñå ðàçáåðå, ÷å îòíîøåíèÿòà èì íå ñà áèëè ïúëíè ñ ëþáîâ.
Èçâåñòíî âðåìå Äåéâ íå êàçà íèùî äðóãî, íî ÷àñò îò öâåòà íà ëèöåòî ìó ñå áåøå âúðíàë. Òîé ïîãëåäíà ïðåç ðåëñèòå êúì íåçàñåòèòå íèâè. Ñëåä øåñò èëè ñåäåì ñåäìèöè òå ùÿõà äà ñà çåëåíè îò ðàñòÿùà öàðåâèöà, íî ñåãà èçãëåæäàõà ãîëè. Î÷èòå ìó ãëåäàõà ñÿíêàòà íà åäèí îáëàê, êîÿòî ïðåìèíà êàòî ñÿíêà íà ãèãàíòñêè ÿñòðåá íàä ïóñòîøòà íà Ñðåäíèÿ çàïàä.
Íàé-ñåòíå òîé ñÿêàø ñå ñúáóäè è ñå îáúðíà êúì Ñàì.
- Ìîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé - òîçè, êîéòî íàðèñóâàõ çà íåÿ - íÿìàøå áåëåã...
Ñàì ïîìèñëè çà äúëãîòî, áÿëî ëèöå íà íåïîçíàòèÿ. Áåëåãúò ñè áåøå òàì - ïðåç áóçàòà, ïîä îêîòî è âúðõó íîñà, â òúíêà ïðàâà ëèíèÿ.
- Òàêà ëè? - ïîïèòà òîé. - Êàêâî îçíà÷àâà òîâà?
- Çà ìåí òîâà íå îçíà÷àâà íèùî, íî ìèñëÿ, ÷å çíà÷è íåùî çà âàñ, ãîñïîäèí... Ñàì. Çíàì çà çíà÷êàòà... òîâà, êîåòî íàðè÷àø çíà÷êà ñ ìíîãî ëú÷è. Îòêðèõ ÿ â åäíà êíèãà ïî õåðàëäèêà - òóê, â áèáëèîòåêàòà íà Äæúíêøúí ñèòè. Íàðè÷à ñå ìàëòèéñêè êðúñò. Õðèñòèÿíñêèòå ðèöàðè ñà ãè íîñèëè ïî ñðåäàòà íà ãúðäèòå ñè, êîãàòî ñà îòèâàëè íà áîé ïî âðåìå íà êðúñòîíîñíèòå ïîõîäè. Ñìÿòàëî ñå å, ÷å ñà ìàãè÷åñêè. Òîëêîâà áÿõ çàâëàäÿí îò ôîðìàòà, ÷å ÿ ñëîæèõ íà êàðòèíàòà. Íî... áåëåã? Íà ìîÿ Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé íÿìàøå áåëåã. Êîé å òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé, Ñàì?
- Íå... íå çíàì çà êàêâî ãîâîðèø - êàçà áàâíî Ñàì, íî îíçè ãëàñ - ñëàá, íàñìåøëèâ, íàòðàï÷èâ èçíèêíà îòíîâî: "Åëà ñ ìåíå, ñèíêî... àç ñúì ïîëèöàé." È óñòàòà ìó îòíîâî ñå íàïúëíè ñ îíçè âêóñ. Ñëàäêî-ëèãàâ âêóñ íà ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Âêóñîâèòå ìó ðåöåïòîðè ñå ñãúð÷èõà; ñòîìàõúò ìó ñå ïðåîáúðíà. Íî òîâà áåøå ãëóïàâî. Íàèñòèíà ìíîãî ãëóïàâî. Íèêîãà ïðåç æèâîòà ñè íå áåøå ÿë ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Ìðàçåøå ãè.
"Àêî íèêîãà íå ñè ãè ÿë, îòêúäå çíàåø âêóñà èì?"
- Íàèñòèíà íå òå ðàçáèðàì - êàçà òîé âèñîêî.
- Íåùî òè ñòàâà - êàçà Íàîìè - Èçãëåæäàø, êàòî ÷å ëè íÿêîé òîêó-ùî òå å ðèòíàë â ñòîìàõà.
Ñàì ÿ ïîãëåäíà ñ ðàçäðàçíåíèå. Òÿ ñïîêîéíî îòãîâîðè íà ïîãëåäà ìó è Ñàì ïî÷óâñòâà, ÷å ðèòúìúò íà ñúðöåòî ìó ñå óñêîðÿâà.
- Îñòàâè òîâà çàñåãà - êàçà Äåéâ, - âúïðåêè ÷å íå ìîæåø äà ãî îñòàâèø çàäúëãî - îñîáåíî àêî èñêàø äà çàïàçèø íàäåæäàòà ñè äà ñå èçìúêíåø îò òîâà íåùî. Íåêà òè ðàçêàæà ìîÿòà èñòîðèÿ. Íèêîãà äîñåãà íå ñúì ÿ ðàçêàçâàë è íèêîãà ïîâå÷å íÿìà äà ÿ ðàçêàæà, íî ñåãà âå÷å å âðåìå.

Ãëàâà 11
Èñòîðèÿòà íà Äåéâ

1.

- Àç íå ñúì áèë âèíàãè Ìðúñíèÿ Äåéâ Äúíêàí - â íà÷àëîòî íà ïåòäåñåòòå ãîäèíè áÿõ ïðîñòî îáèêíîâåíèÿ Äåéâ Äúíêàí è õîðàòà ñè ìå îáè÷àõà. Áÿõ ÷ëåí íà ñúùèÿ "Ðîòàðè êëóá", ïðåä êîéòî ãîâîðè îíàçè âå÷åð, Ñàì. Çàùî íå? Èìàõ ñè ñîáñòâåíî çàíÿòèå è ñ íåãî ïðàâåõ ïàðè. Áÿõ õóäîæíèê íà ïëàêàòè, è òî äÿâîëñêè äîáúð. Èìàõ òîëêîâà ðàáîòà, êîëêîòî ìîæåõ äà ïîåìà - â Äæúíêøúí ñèòè è Ïðîâúðáèÿ, íî ïîíÿêîãà ïîðàáîòâàõ è â Ñèäàð Ðàïèäñ. Âåäíúæ íàðèñóâàõ ðåêëàìà çà öèãàðè "Ëúêè ñòðàéê" çà ñòåíàòà íà äÿñíîòî ïîëå íà åäíî èãðèùå ÷àê â Îìàõà. Áÿõ ìíîãî òúðñåí è ñè ãî çàñëóæàâàõ. Áÿõ äîáúð. Áÿõ òîâà, êîåòî ñåãà íàðè÷àò "õóäîæíèê ãðàôèê", íî òîãàâà ñè áÿõ ïðîñòî íàé-äîáðèÿò ðèñóâà÷ íà ïëàêàòè ïî òåçè ìåñòà. Îñòàíàõ òóê, çàùîòî òîâà, îò êîåòî ñå èíòåðåñóâàõ, áåøå ñåðèîçíàòà æèâîïèñ è ìèñëåõ, ÷å ñ íåÿ ìîãà äà ñå çàíèìàâàì íà âñÿêî ìÿñòî. Íÿìàõ âèñøå õóäîæåñòâåíî îáðàçîâàíèå - îïèòàõ ñå, íî íå ìå ïðèåõà - è çíàåõ, ÷å òîâà ìå ñâàëÿ íàäîëó â êëàñèðàíåòî, òàêà äà ñå êàæå, íî çíàì õóäîæíèöè, êîèòî ñà óñïåëè è áåç òàêèâà ìúêè - íàïðèìåð Ãðàìà Ìîóçèñ*. Íà íåÿ íå é òðÿáâàøå øîôüîðñêà êíèæêà - âëèçàøå ñè ïðàâî â ãðàäà è áåç íåÿ. Ìîæå áè äîðè ùÿõ äà óñïåÿ. Ïðîäàäîõ íÿêîëêî ïëàòíà, íî íå ìíîãî - íÿìàõ íóæäà, çàùîòî íå áÿõ æåíåí è ïðåæèâÿâàõ äîáðå îò ðàáîòàòà ñè ñ ïëàêàòè. Îñâåí òîâà ïàçåõ ïîâå÷åòî îò êàðòèíèòå ñè, òàêà ÷å äà ìîãà äà ïðàâÿ èçëîæáè, êàêòî ñå ïðåäïîëàãà, ÷å ïðàâÿò õóäîæíèöèòå. Íàïðàâèõ è àç íÿêîëêî. Ïúðâî òóê, â ãðàäà, ïîñëå â Ñèäàð Ðàïèäñ, à ïîñëå â Äåìîéíñ. Çà ïîñëåäíàòà íàïèñàõà â "Äåìîêðàò", èçêàðàõà ìå, ÷å ñúì íàïðàâî âòîðè Äæåéìñ Óèñòëúð**.
* "Ãðàíäìà" Ìîóçèñ (1860-1961) - àìåðèêàíñêà õóäîæíè÷êà, èçâåñòíà ñ ïëàòíàòà ñè îò ñåëñêèÿ æèâîò.
** Äæåéìñ Óèñòëúð (1834-1903) - àìåðèêàíñêè õóäîæíèê, áëèçúê äî èìïðåñèîíèçìà.
Äåéâ çàìúë÷à çà ìîìåíò è ñå çàìèñëè. Ïîñëå âäèãíà ãëàâà è îòíîâî ïîãëåäíà êúì îïóñòåëèòå, íåçàñåòè ïîëåòà.
- Â ÀÀ âñå ãîâîðÿò çà õîðà, êîèòî áèëè ñ åäèíèÿ êðàê â áúäåùåòî, à ñ äðóãèÿ - â ìèíàëîòî, è çàòîâà â äíåøíî âðåìå íå óñïÿâàëè äà íàïðàâÿò íèùî. Íî ïîíÿêîãà ÷îâåê ñå ÷óäè êàêâî ëè áè ñòàíàëî, àêî íàâðåìåòî å ïîñòúïèë äðóãîÿ÷å.
Òîé ïîãëåäíà ïî÷òè âèíîâíî êúì Íàîìè, êîÿòî ñå óñìèõâàøå è ñòèñêàøå ðúêàòà ìó.
- Çàùîòî áÿõ äîáúð è íàèñòèíà ïîñòèãàõ íåùî. Íî ìíîãî ïèåõ îùå òîãàâà. Íå ìèñëåõ ìíîãî çà òîâà - ïî äÿâîëèòå, áÿõ ìëàä. Áÿõ ñèëåí è îñâåí òîâà íå ñà ëè ïèëè âñè÷êè âåëèêè õóäîæíèöè? Àç ìèñëÿ, ÷å ñà ïèëè. È âúïðåêè òîâà çà èçâåñòåí ïåðèîä ìîæåõ äà ïîñòèãíà ìíîãî - ïîíå äà íàïðàâÿ íåùî, - íî òîãàâà â Äæúíêøúí ñèòè äîéäå Àðäåëèÿ Ëîðö. È êîãàòî äîéäå, áÿõ çàãóáåí.
Òîé ïîãëåäíà êúì Ñàì.
- Ïîçíàõ ÿ îò ðàçêàçà òè, Ñàì, íî òîãàâà òÿ íå èçãëåæäàøå òàêà. ×îâåê îáèêíîâåíî î÷àêâà äà âèäè íÿêîÿ ñòàðà áèáëèîòåêàðêà è òîâà ïîäõîæäàøå çà íåéíèòå öåëè, à è òî÷íî òî å, êîåòî òè íàèñòèíà ñè âèäÿë. Íî êîãàòî äîéäå â Äæúíêøúí ñèòè ïðåç ëÿòîòî íà ïåòäåñåò è ñåäìà, êîñàòà é áåøå ïåïåëÿâîðóñà, à åäèíñòâåíèòå ìåñòà, â êîèòî áåøå ïóõêàâà, áÿõà ìåñòàòà, êúäåòî åäíà æåíà ïðîñòî òðÿáâà äà áúäå ïóõêàâà.
Òîãàâà æèâååõ â Ïðîâúðáèÿ è õîäåõ â Áàïòèñòêàòà öúðêâà. Íå áÿõ ìíîãî ðåëèãèîçåí, íî òàì èìàøå íÿêîëêî äîáðå èçãëåæäàùè æåíè. Ìàì÷åòî òè áåøå åäíà îò òÿõ, Ñàðà.
Íàîìè ñå ðàçñìÿ êàêòî ñå ñìåÿò æåíèòå, êîãàòî ÷óÿò íåùî, êîåòî íå ìîãàò äà ïîâÿðâàò.
- Àðäåëèÿ âåäíàãà ñå õàðåñà íà ìåñòíèòå õîðà. Ñåãà, êîãàòî õîðàòà îò îíàçè öúðêâà çàãîâîðÿò çà íåÿ - àêî âúîáùå çàãîâàðÿò - îáçàëàãàì ñå, ÷å êàçâàò íåùà êàòî íàïðèìåð: "Îùå îòíà÷àëî ñè çíàåõ, ÷å íåùî íå å íàðåä ñ òàçè Ëîðö" èëè "Íèêîãà íå ìè å õàðåñâàë ïîãëåäúò íà òàçè æåíà", íî äà âè êàæà, òîãàâà íå áåøå òàêà. Òå ñå âúðòÿõà îêîëî íåÿ - è æåíè, è ìúæå - êàòî ï÷åëè îêîëî ïúðâèòå ïðîëåòíè öâåòÿ. Òÿ ïîëó÷è ðàáîòà êàòî ïîìîùíèê íà ãîñïîäèí Ëàâèí ïî-ìàëêî îò ìåñåö, ñëåä êàòî áåøå äîøëà â ãðàäà, íî îùå äâå ñåäìèöè ïðåäè òîâà âå÷å ó÷åøå ìàëêèòå â íåäåëíîòî ó÷èëèùå â Ïðîâúðáèÿ. Íå ìè ñå èñêà äà ìèñëÿ íà êàêâî ãè å ó÷èëà - ÷îâåê ìîæå äà çàëîæè ïîñëåäíèÿ ñè äîëàð, ÷å íå å áèëî íà õèìíè èëè íà Åâàíãåëèåòî îò Ìàòåÿ - íî ãè ó÷åøå. È âñåêè ñå êúëíåøå êîëêî ìíîãî ÿ îáè÷àò ìàëêèòå. Òå ñúùî ñå êúëíÿõà â òîâà, íî êîãàòî ãî êàçâàõà, â î÷èòå èì ñå ÷åòåøå... ÷åòåøå ñå, ÷å íå ñà ñèãóðíè êúäå ñà, à äîðè è êîè ñà. Å, òÿ ìè õàðåñà... è àç é õàðåñàõ. Íå áèõòå ãî äîïóñíàëè îò íà÷èíà, ïî êîéòî èçãëåæäàì ñåãà, íî â îíåçè äíè áÿõ äîñòà ñèìïàòè÷åí ìëàäåæ. Îò ðàáîòàòà íà îòêðèòî âèíàãè áÿõ çàãîðÿë, èìàõ ìóñêóëè, êîñàòà ìè áåøå ïî÷òè èçðóñÿëà îò ñëúíöåòî, à êîðåìúò ìè áåøå ïëîñúê êàòî äúñêàòà òè çà ãëàäåíå, Ñàðà. Àðäåëèÿ áåøå íàåëà åäíà ñåëñêà êúùà íà ìèëÿ è ïîëîâèíà îò öúðêâàòà - ñïðåòíàòà êúùè÷êà, íî èìàøå íóæäà îò áîÿäèñâàíå òàêà, êàêòî ÷îâåê èìà íóæäà îò âîäà â ïóñòèíÿòà. Çàòîâà ñëåä öúðêâà, íà âòîðàòà ñåäìèöà, ÿ çàáåëÿçàõ - íå õîäÿ ÷åñòî íà öúðêâà, à áåøå ñðåäàòà íà àâãóñò, è é ïðåäëîæèõ äà áîÿäèñàì êúùàòà. Òÿ èìàøå íàé-ãîëåìèòå î÷è, êîèòî ñòå âèæäàëè. Ïîâå÷åòî õîðà áèõà êàçàëè, ÷å ñà ñèâè, íî êîãàòî ïîãëåäíå ïðàâî â òåáå, ìîæå äà ñå çàêúëíåø, ÷å ñà ñðåáúðíè. À òîçè äåí ñëåä öúðêâà òÿ ïîãëåäíà ïðàâî â ìåí. Ñëàãàøå ñè íÿêàêúâ ïàðôþì, êîéòî äîòîãàâà íå áÿõ ïîìèðèñâàë è íå ñúì ïîìèðèñâàë îòòîãàâà. Ëàâàíäóëà, àêî íå ñå ëúæà. Íå ìîãà äà ãî îïèøà, íî çíàì, ÷å âèíàãè ìè íàâÿâàøå ìèñëè çà ìàëêè áåëè öâåòÿ, êîèòî öúôòÿò ñàìî ñëåä çàëåç ñëúíöå. È ñå âëþáèõ. Ìîìåíòàëíî. Òÿ ñòîåøå áëèçî äî ìåí - òîëêîâà áëèçî, ÷å òåëàòà íè ïî÷òè ñå äîêîñâàõà. Íîñåøå åäíà òàêàâà ñòàðîìîäíà ÷åðíà ðîêëÿ - êàêâèòî íîñÿò ñòàðèòå äàìè, øàïêà ñ ìðåæåñòà âîàëåòêà, è äúðæåøå ÷àíòè÷êàòà ñè ïðåä ñåáå ñè. Ñúâñåì ñòðîãî è ïðèëè÷íî. Íî î÷èòå é íå áÿõà ñòðîãè. Î, íå. Íå áÿõà ïðèëè÷íè. Èçîáùî íå áÿõà.
"Íàäÿâàì ñå, íÿìàòå íàìåðåíèå äà ïîñòàâÿòå âúðõó íîâàòà ìè êúùà ðåêëàìè çà áåëèíà è òþòþí çà äúâ÷åíå" - êàçâà òÿ.
"Íå, ãîñïîæèöå - îòâðúùàì é àç - ìèñëåõ ïðîñòî äâà ïúòè äà ÿ ìèíà ñ ïðîñòà áÿëà áîÿ. Èíà÷å íå áîÿäèñâàì êúùè, íî ïîíåæå ñòå íîâà â ãðàäà, ðåøèõ, ÷å ùå áúäå ïî ñúñåäñêè..."
"Ìíîãî ìèëî" - êàçâà òÿ è ìå äîêîñâà ïî ðàìîòî.
Äåéâ ïîãëåäíà âèíîâíî êúì Íàîìè.
Ìèñëÿ, ÷å òðÿáâà äà òè äàì âúçìîæíîñò äà íè îñòàâèø, àêî èñêàø. Ñêîðî ùå çàïî÷íà äà ðàçêàçâàì íÿêîè ìðúñíè íåùà, Ñàðà. Ñðàì ìå å, íî èñêàì äà ñè ðàç÷èñòÿ ñìåòêèòå çà îòíîøåíèÿòà ñè ñ íåÿ.
Òÿ ãî ïîòóïà ïî ñòàðàòà, íàïóêàíà ðúêà è êàçà òèõî:
- Ïðîäúëæàâàé. Êàæè âñè÷êî.
Òîé ïîå äúëáîêî âúçäóõ è ïðîäúëæè.
- Êîãàòî òÿ ìå äîêîñíà, ðàçáðàõ, ÷å òðÿáâà äà ÿ ñïå÷åëÿ èëè äà óìðà. Òîâà åäíè÷êî äîêîñâàíå ìå íàêàðà äà ñå ïî÷óâñòâàì ïî-äîáðå - è ïî-ëóäî, - îòêîëêîòî äîêîñâàíåòî íà êîÿòî è äà å æåíà ïðåç öåëèÿ ìè æèâîò. Òÿ ñúùî ðàçáðà. Âèäÿõ ãî â ïîãëåäà é. Äÿâîëèò ïîãëåä. È ìàëêî íàõàëåí, íî âñå ïàê íåùî â íåãî ìå ðàçâúëíóâà íåâåðîÿòíî.
"Òîâà áè áèëî ïî ñúñåäñêè, Äåéâ - êàçâà òÿ, - à àç èñêàì äà áúäà ìíîãî äîáúð ñúñåä." - È òàêà, àç ÿ èçïðàòèõ äî âêúùè. Ìîæå äà ñå êàæå, ÷å âñè÷êè äðóãè ìëàäåæè, êîèòî ñòîÿõà äî âðàòàòà íà öúðêâàòà, îñòàíàõà ñ ïðúñò â óñòà è áåç ñúìíåíèå, ìå ïðîêëèíàõà. Íå ìå èíòåðåñóâàøå èçîáùî, à, èçãëåæäà, è íåÿ ñúùî. Èçëÿçîõìå íà ïúòÿ "Òðóìàí", êîéòî òîãàâà îùå íå áåøå ïàâèðàí, ìàêàð ÷å íà âñåêè äâå èëè òðè ñåäìèöè ãî ïîëèâàõà, çà äà ñå ñëåãíå ïðàõòà. Êîãàòî ñòèãíàõìå íà ñðåäàòà, òÿ ñïðÿ. Áÿõìå ñàìî äâàìàòà - íà ïúòÿ "Òðóìàí", òî÷íî ïî ïëàäíå íà ëåòíèÿ äåí, èìàøå îêîëî ìèëèîí àêðà öàðåâèöà íà Ñàì Îðäåé îò åäíàòà ñòðàíà è áëèçî äâà ìèëèîíà íà Áèë Õúìï îò äðóãàòà - èçðàñëè âèñîêî íàä ãëàâèòå íè è øóìîëÿùè òàêà, êàêòî øóìîëÿò öàðåâè÷íèòå íèâè äîðè è êîãàòî íÿìà âÿòúð. Äÿäî ìè îáè÷àøå äà êàçâà, ÷å òîâà áèë çâóêúò, êîãàòî öàðåâèöàòà ðàñòÿëà. Íå çíàì äàëè å èñòèíà, èëè íå, íî å çëîâåù çâóê. Ïîâÿðâàéòå ìè.
"Âèæ! - êàçâà òÿ è ïîñî÷âà íàäÿñíî. - Âèæäàø ëè?" - Ïîãëåäíàõ, íî íå âèäÿõ íèùî - ñàìî öàðåâèöà. Êàçàõ é.
"Ùå òè ïîêàæà!" - êàçâà òÿ è èçòè÷âà â öàðåâèöàòà - êàêòî ñè å ñ íåäåëíà ðîêëÿ è îáóâêè ñ âèñîêè òîêîâå. Äîðè íå ñè ñâàëè îíàçè øàïêà ñ âîàëåòêàòà. Îñòàíàõ òàêà íÿêîëêî ñåêóíäè ìàëêî ñëèñàí. Ïîñëå ÷óõ ñìåõà é. ×óõ ñìåõà é â öàðåâèöàòà. Çàòè÷àõ ñå ñëåä íåÿ - äîíÿêúäå, çà äà âèäÿ êàêâî òîëêîâà èìà, íî ïîâå÷å çàðàäè òîçè ñìÿõ. Ìíîãî ñå áÿõ íàòî÷èë. Ïðîñòî íå å çà ðàçïðàâÿíå.
Âèäÿõ ÿ äà ñòîè â ðåäà, â êîéòî áÿõ è àç, ïîñëå ïðåñêî÷è â ñúñåäíèÿ ñúñ ñìÿõ. Ðàçñìÿõ ñå è àç è ÿ ïîñëåäâàõ, áåç äà ìå å ãðèæà, ÷å ìà÷êàì íèâàòà íà Ñàì Îðäåé. Íÿìàøå äà ìó ñòàíå íèùî - ïðè òîëêîâà ìíîãî àêðè. Íî êîãàòî ïðåñêî÷èõ è îáðàõ ñ ðàìåíåòå ñè öàðåâè÷íàòà êîñà, à âúâ âðúçêàòà ìè êàòî îùå åäíà èãëà ñå çàáè çåëåíî ëèñòî, áúðçî ñïðÿõ äà ñå ñìåÿ, çàùîòî íåÿ ÿ íÿìàøå. Ïîñëå ÿ ÷óõ îò äðóãàòà ñòðàíà. Íÿìàõ ïðåäñòàâà êàê ìîæå äà ñå å âúðíàëà òàì, áåç äà ÿ âèäÿ. Òðúãíàõ îáðàòíî è ÿ âèäÿõ äà òè÷à â ñúñåäíèÿ ðåä. Îêîëî ïîëîâèí ÷àñ ñè èãðàõìå íà êðèåíèöà è íå óñïÿõ äà ÿ õâàíà. Ñàìî ñòàâàõ âñå ïî-ÿäîñàí è íåòúðïåëèâ. Òúêìî êîãàòî ìèñëåõ, ÷å å íà åäèí ðåä ïðåä ìåí è îòèâàõ òàì, ÿ ÷óâàõ íà äâà ðåäà çàä ìåí. Ïîíÿêîãà çúðâàõ ÷àñò îò êðàêà é, à òÿ îñòàâÿøå è ñëåäè â ìåêàòà çåìÿ, íî òîâà íå ïîìàãàøå, çàùîòî ñëåäèòå, èçãëåæäà, áÿõà ïðúñíàòè íà âñè÷êè ñòðàíè. Ïîñëå òî÷íî êîãàòî çàïî÷íàõ äà ïîáåñíÿâàì - áÿõ ñå èçïîòèë ïðåç õóáàâàòà ñè ðèçà, âðúçêàòà ìè ñå áåøå ðàçâúðçàëà, à îáóâêèòå ìè ñå áÿõà íàïúëíèëè ñ ïðúñò, ìèíàõ ïðåç åäèí ðåä è âèäÿõ, ÷å øàïêàòà é âèñè íà åäíî öàðåâè÷íî ñòúáëî, à âîàëåòêàòà ñå ðàçâÿâà íà ëåêèÿ âåòðåö, êîéòî áåøå èçëÿçúë â öàðåâèöàòà.
"Åëà äà ìå õâàíåø, Äåéâ!" - âèêà òÿ. Õâàíàõ øàïêàòà é è ñå ïðîìóøèõ íàâåäåí ïðåç ñëåäâàùèÿ ðåä. Íÿìàøå ÿ - âèæäàøå ñå ñàìî êàê öàðåâèöàòà ñå ëþëåå íà ìÿñòîòî, ïðåç êîåòî áåøå ïðåìèíàëà - íî òàì áÿõà è äâåòå é îáóâêè. Íà ñëåäâàùèÿ ðåä íàìåðèõ åäèí îò êîïðèíåíèòå é ÷îðàïè äà âèñè âúðõó åäíî ñòúáëî. È âñå îùå ÷óâàõ ñìåõà é. Òÿ áåøå çàä ìåí, à êàê áåøå îòèøëà òàì, ñàìî Áîã çíàå. Íî òîâà íÿìàøå çíà÷åíèå. Ñìúêíàõ âðúçêàòà ñè è ñå âòóðíàõ ñëåä íåÿ - îòíîâî è îòíîâî, îáèêàëÿõ êàòî ãëóïàâî êó÷å, êîåòî íå ñå ñåùà äà ëåãíå íà çåìÿòà â ãîðåù äåí. È ùå âè êàæà íåùî - íàâñÿêúäå, îòêúäåòî ìèíàõ, èçïî÷óïâàõ öàðåâèöàòà. Îñòàâÿõ çàä ñåáå ñè öåëè ïúòåêè èçìà÷êàíè è ïîëåãíàëè ñòúáëà. Íî òÿ íå ñ÷óïè íèòî åäíî. Êîãàòî ìèíàâàøå, òå ñàìî ëåêî ñå ðàçêëàùàõà, êàòî ÷å ëè òîâà çà íåÿ íå áåøå íèùî ïîâå÷å îò ëåê ëåòåí âåòðåö. Íàìåðèõ ðîêëÿòà, êîìáèíåçîíà è êîðñåòà é. Ïîñëå íàìåðèõ ñóòèåíà è ïëèê÷åòàòà é. Âå÷å íå ÿ ÷óâàõ äà ñå ñìåå. Íÿìàøå íèêàêúâ äðóã çâóê îñâåí íà öàðåâèöàòà. Ñòîÿõ â åäèí îò ðåäîâåòå, ïóôòÿõ êàòî ïðîáèò ïàðåí êîòåë è ïðèòèñêàõ äî ãúðäèòå ñè âñè÷êèòå é äðåõè. Óñåùàõ â òÿõ ìèðèçìàòà íà ïàðôþìà é è òîâà ìå ïîäëóäÿâàøå.
"Êúäå ñè?" - èçâèêàõ, íî íÿìàøå íèêàêúâ îòãîâîð. Å, íàé-íàêðàÿ ó ìåí èç÷åçíà è ïîñëåäíàòà ÷àñò îò çäðàâèÿ ðàçóì... è, ðàçáèðà ñå, òÿ èñêàøå òî÷íî òîâà. - "Êúäå ñè, ïî äÿâîëèòå?" - èçêðåùÿõ àç, à äúëãàòà é áÿëà ðúêà ñå ïðîòåãíà ìåæäó öàðåâèöàòà òî÷íî äî ìåí è ìå ïîãàëè ïî âðàòà. Íàïðàâî ìè èçêàðà àêúëà.
"×àêàõ òå - êàçà òÿ. - Çàùî ñå çàáàâè òîëêîâà? Íå ìå ëè?" - Õâàíà ìå è ìå ïîòåãëè ïðåç öàðåâèöàòà, è ÿ âèäÿõ äà ñòîè òàì, ñ êðàêà, çàáèòè â çåìÿòà, áåç íèòî åäíà äðàñêîòèíà, à î÷èòå é áÿõà ñúñ ñðåáðèñòèÿ öâÿò íà äúæä â ìúãëèâ äåí.

2.

Äåéâ îòïè ãîëÿìà ãëúòêà âîäà, çàòâîðè î÷è è ïðîäúëæè.
- Òîâà, êîåòî ïðàâèõìå òîãàâà â öàðåâèöàòà, íå áåøå ëþáîâ - çà öÿëîòî âðåìå, êîåòî ÿ ïîçíàâàõ, íèêîãà íå ñìå ïðàâèëè ëþáîâ. Ïðàâèõìå íåùî. Èìàõ Àðäåëèÿ ïî÷òè ïî âñè÷êè íà÷èíè, ïî êîèòî åäèí ìúæ ìîæå äà èìà åäíà æåíà, à ìèñëÿ, ÷å ÿ èìàõ è ïî íÿêîè íà÷èíè, çà êîèòî áèõòå ñè ïîìèñëèëè, ÷å ñà íåâúçìîæíè - íå ìîãà äà ñè ãè ñïîìíÿ âñè÷êè, íî ïîìíÿ òÿëîòî é - êîëêî áÿëî áåøå, êàê èçãëåæäàõà êðàêàòà é, êàê ïðúñòèòå íà êðàêàòà é ñå ïðåãúâàõà è êàòî ÷å ëè îïèïâàõà ðàñòåíèÿòà, êîèòî èçëèçàõà îò çåìÿòà; ñïîìíÿì ñè êàê ïðåêàðâàøå íîêòè íàïðåä-íàçàä ïî êîæàòà íà âðàòà è ãúðëîòî ìè. Ïðîäúëæàâàõìå äà ãî ïðàâèì - îòíîâî è îòíîâî. Íå çíàì êîëêî ïúòè, íî çíàì, ÷å íå ñå èçìîðÿâàõ. Êîãàòî çàïî÷íàõìå, ñå ÷óâñòâàõ òîëêîâà âúçáóäåí, ÷å ìîæåõ äà èçíàñèëÿ Ñòàòóÿòà íà ñâîáîäàòà, à êîãàòî ñâúðøèõìå, ñå ÷óâñòâàõ ïî ñúùèÿ íà÷èí. Íå ìîæåõ äà é ñå íàñèòÿ. Êàêòî ïðè ïèåíåòî. Ïðîñòî íÿìàøå íà÷èí íÿêîãà äà é ñå íàñèòÿ. È òÿ ñúùî ãî çíàåøå. Íàé-ïîñëå âñå ïàê ñïðÿõìå. Òÿ ñëîæè ðúöå çàä ãëàâàòà ñè, ðàçêúðøè ðàìåíå â ÷åðíàòà ïðúñò, â êîÿòî ëåæàõìå, ïîãëåäíà ìå ñ îíåçè íåéíè ñðåáúðíè î÷è è êàçà: "Å, Äåéâ? Âñå îùå ëè ñìå ñúñåäè?" - Êàçàõ é, ÷å èñêàì äà çàïî÷íåì îòíîâî, à òÿ ðå÷å äà íå áúäà ïðåêàëåíî ëàêîì. Îïèòàõ ñå âñå ïàê äà ëåãíà âúðõó íåÿ, à òÿ ìå îòáëúñíà ñúñ ñúùàòà ëåêîòà, ñ êîÿòî ìàéêàòà îòáëúñêâà îò ñåáå ñè áåáå, êîåòî íå èñêà âå÷å äà êúðìè. Îïèòàõ îòíîâî è òÿ çàìàõíà êúì ëèöåòî ìè ñ òàêàâà ñèëà, ÷å ìå îäðà íà äâå ìåñòà. Òóê íàé-ñåòíå ïàðàòà ìè ñå ñâúðøè. Áåøå áúðçà êàòî êîòêà è äâîéíî ïî-ñèëíà. Ùîì âèäÿ, ÷å ñúì ðàçáðàë, ÷å âðåìåòî çà èãðà å ñâúðøèëî, òÿ ñå îáëå÷å è ìå ïîâåäå èçâúí öàðåâèöàòà. Òðúãíàõ, êðîòúê êàòî àãúíöå. Âúðâÿõìå áàâíî êúì êúùàòà é. Íèêîé íå ìèíà ïîêðàé íàñ è ïî-äîáðå, ÷å íå ìèíà. Öåëèòå ìè äðåõè áÿõà ïîêðèòè ñ ïðúñò è öàðåâè÷íà êîñà, ðèçàòà ìè ñå áåøå èçìúêíàëà îò ïàíòàëîíèòå, âðúçêàòà ìè áåøå íàïúõàíà â çàäíèÿ äæîá è ñå ðàçâÿâàøå çàä ìåí êàòî îïàøêà, à è óñåùàõ êàê âñÿêî ìÿñòî, äî êîåòî ñå òúðêàõà äðåõèòå ìè, ãîðåøå. Òÿ îáà÷å - òÿ èçãëåæäàøå ãëàäêà è ñòóäåíà êàòî ñîäà ñúñ ñëàäîëåä â ñòúêëåíà ÷àøà. Íèòî êîñúì ðàçðîøåí, íèòî ïðàøèíêà ïî îáóâêèòå é, íèòî âëàêúíöå îò öàðåâè÷íà êîñà ïî ïîëàòà é. Ñòèãíàõìå äî êúùàòà è äîêàòî àç ÿ îãëåæäàõ è ñå îïèòâàõ äà ðåøà êîëêî áîÿ ùå å íåîáõîäèìà, òÿ ìè äîíåñå ïèòèå âúâ âèñîêà ÷àøà. Â íåãî èìàøå ñëàìêà è ñòðúê îò ìåíòà. Ïîìèñëèõ, ÷å å ÷àé ñ ëåä, äîêàòî íå îòïèõ ãëúòêà. Áåøå ÷èñòî óèñêè.
"Ãîñïîäè" - êàçâàì ïî÷òè çàäàâåí.
"Íå èñêàø ëè? - ïèòà ìå òÿ è ñå óñìèõâà ïîäèãðàâàòåëíî, âèíàãè ñå óñìèõâàøå òàêà. - Ìîæå áè ïðåäïî÷èòàø êàôå ñ ëåä."
"Î, èñêàì" - êàçâàì àç. Íî íå áåøå ñàìî òîâà. Èìàõ íóæäà. Òîãàâà ñå îïèòâàõ äà íå ïèÿ ïðåç äåíÿ, çàùîòî òàêà ïðàâÿò ñàìî àëêîõîëèöèòå. Íî ñ òîâà áåøå ñâúðøåíî. Îñòàíàëîòî âðåìå, ïðåç êîåòî ÿ ïîçíàâàõ, ïèåõ ïî÷òè ïðåç öåëèÿ äåí, âñåêè äåí. Çà ìåí ïîñëåäíèòå äâå ãîäèíè, ïðåç êîèòî Àéê áåøå ïðåçèäåíò, ïðåäñòàâëÿâàõà åäíî ïîñòîÿííî ïèÿíñòâî. Äîêàòî áîÿäèñâàõ êúùàòà é - è ïðàâåõ âñè÷êî, êîåòî ìè ðàçðåøàâàøå äà ïðàâÿ ñ íåÿ, êîãàòî ìîæåõ, - òÿ çàïî÷íà ðàáîòà â áèáëèîòåêàòà. Ãîñïîäèí Ëàâèí ÿ íàå, áåç äà ÿ ïîçíàâà è ÿ íàïðàâè îòãîâîðíèê íà Äåòñêàòà áèáëèîòåêà. Õîäåõ òàì ïðè âñåêè óäîáåí ñëó÷àé, à òîâà áåøå ìíîãî ÷åñòî, çàùîòî ñàì ñè áÿõ íà÷àëíèê. Êîãàòî ãîñïîäèí Ëàâèí ìè íàïðàâè çàáåëåæêà, ÷å ïðåêàðâàì ìíîãî âðåìå òàì, àç îáåùàõ áåçïëàòíî äà áîÿäèñàì öÿëàòà áèáëèîòåêà. Òîãàâà ìè ïîçâîëè äà õîäÿ, êîëêîòî ÷åñòî ïîèñêàì. Àðäåëèÿ ìè êàçà, ÷å òàêà íåùàòà ùå ñå óðåäÿò, è áåøå ïðàâà êàêòî îáèêíîâåíî. Íÿìàì íèêàêâè ñâúðçàíè ñïîìåíè çà âðåìåòî, êîåòî ïðåêàðâàõ ïîä ìàãèÿòà é - à òî÷íî òîâà ïðåäñòàâëÿâàõ - î÷àðîâàí ìúæ, ïîïàäíàë ïîä ìàãèÿòà íà æåíà, êîÿòî âñúùíîñò èçîáùî íå áåøå æåíà. Òîâà íå áåøå ïðîïàäàíåòî íà ïàìåòòà, êîåòî ïîíÿêîãà ñå ñëó÷âà íà ïèÿíèöèòå - áåøå æåëàíèå äà çàáðàâèø íåùàòà, ñëåä êàòî ñà îòìèíàëè. Òàêà ÷å ñïîìåíèòå ìè ñà îòêúñëå÷íè, íî ñà íàðåäåíè â ðåäèöà êàòî îíåçè îñòðîâè â Òèõèÿ îêåàí, Ëàïàãîñêè ëè áÿõà, íå ìîãà äà ñå ñåòÿ. Ñïîìíÿì ñè êàê òÿ çàêà÷è ïëàêàò íà ×åðâåíàòà øàï÷èöà íà âðàòàòà íà äåòñêàòà ñòàÿ áëèçî ìåñåö ïðåäè ñìúðòòà íà ãîñïîäèí Ëàâèí è ñè ñïîìíÿì êàê çàâåäå åäíî ìîì÷åíöå çà ðúêà äî ïëàêàòà. "Âèæäàø ëè òîâà ìîìè÷åíöå?" - ïîïèòà ãî Àðäåëèÿ. "Äà" - êàçâà òî. "Çíàåø ëè çàùî îíîâà Ëîøî íåùî ñå ãîòâè äà ãî èçÿäå?" - ïèòà Àðäåëèÿ. "Íå" - îòâðúùà äåòåòî, à î÷èòå ìó ñà ãîëåìè, óïëàøåíè è ïúëíè ñúñ ñúëçè. "Çàùîòî òî å çàáðàâèëî äà âúðíå íàâðåìå êíèãèòå îò áèáëèîòåêàòà - êàçâà òÿ. - Òè íèêîãà íÿìà äà ïðàâèø òàêà, íàëè, Óèëè?" "Íå, íèêîãà" - êàçâà ìîì÷åíöåòî, à Àðäåëèÿ êàçâà - "Âíèìàâàé." À ïîñëå ïàê çà ðúêà ãî çàâåäå â äåòñêàòà çàëà çà ×àñà íà ïðèêàçêèòå. À äåòåòî - áåøå Óèëè Êëåìàðò, äåòî ïîñëå ãî óáèõà âúâ Âèåòíàì - ïîãëåäíà íàçàä ïðåç ðàìî êúì ìåí, áÿõ ñå êà÷èë âúðõó ñêåëåòî ñ ÷åòêà â ðúêà, è àç âèäÿõ î÷èòå ìó êàòî çàãëàâèå âúâ âåñòíèê. "Ñïàñåòå ìå îò íåÿ - êàçâàõà î÷èòå ìó. - Ìîëÿ âè, ãîñïîäèí Äúíêàí." Íî êàê ìîæåõ äà ãî íàïðàâÿ? Íå ìîæåõ äà ñïàñÿ è ñåáå ñè.
Äåéâ èçâàäè ÷èñòà, íî ñìà÷êàíà ãîëÿìà íîñíà êúðïà îò äúëáèíèòå íà çàäíèÿ ñè äæîá, èçõðà÷è ñå è ñèëíî ñå èçñåêíà â íåÿ.
- Ãîñïîäèí Ëàâèí îòíà÷àëî ìèñëåøå, ÷å Àðäåëèÿ å íàïðàâî ñúâúðøåíà, íî ñëåä èçâåñòíî âðåìå ïðîìåíè ìíåíèåòî ñè. Îêîëî ñåäìèöà, ïðåäè òîé äà óìðå, òå ñå ñêàðàõà óæàñíî çà ïëàêàòà ñ ×åðâåíàòà øàï÷èöà. Òîé íå ìó õàðåñâàøå. Ìîæå áè íÿìàøå ÿñíà ïðåäñòàâà êàêâî ñòàâà â ×àñà íà ïðèêàçêèòå - ñêîðî ùå ñòèãíà äî òîâà, - íî íå áåøå ñúâñåì ñëÿï. Âèæäàøå êàê äåöàòà ãëåäàò òîçè ïëàêàò. Íàé-íàêðàÿ é êàçà äà ãî ñâàëè. Òîãàâà çàïî÷íà êàâãàòà. Íå ÿ ÷óõ öÿëàòà, çàùîòî áÿõ âúðõó ñêåëåòî - âèñîêî íàä òÿõ, - íî ÷óõ äîñòàòú÷íî. Òîé êàçà íåùî çà òîâà, ÷å ïëàêàòúò óæàñÿâà äåöàòà èëè ìîæå áè, ÷å ãè òîðìîçåë, à òÿ ìó îòâúðíà, ÷å é ïîìàãàë äà îâëàäåå "áóéíèÿ åëåìåíò" ó òÿõ. Òÿ ãî íàðè÷àøå ñðåäñòâî çà îáó÷åíèå - òî÷íî êàêâîòî å æèëàâàòà ïðú÷êà. Íî òîé äúðæåøå íà ñâîåòî è íàé-íàêðàÿ òÿ òðÿáâàøå äà ãî ñâàëè. Òàçè âå÷åð, â êúùàòà, òÿ ïðèëè÷àøå íà òèãúð â çîîëîãè÷åñêàòà ãðàäèíà, êîéòî öÿë äåí å áèë äðàçíåí ñ ïðú÷êà îò íÿêîå äåòå. Õîäåøå íàïðåä-íàçàä íà ãîëåìè òåãåëè ñ êàìåííî ëèöå è ðàçâÿâàùà ñå êîñà. Àç áÿõ â ëåãëîòî, ïèÿí äî êîçèðêàòà. Íî ñè ñïîìíÿì, ÷å òÿ ñå îáúðíà è î÷èòå é áÿõà ïðåìèíàëè îò ñðåáúðíî â ÿðêî÷åðâåíî, ñÿêàø ìîçúêúò é ïëàìòåøå, à óñòàòà é èçãëåæäàøå ñòðàøíî, êàòî ÷å ëè ñå îïèòâàøå äà ñå îòêúñíå îò ëèöåòî. Èçïëàøè ìå ïî÷òè äî èçòðåçíÿâàíå. Íå áÿõ âèæäàë íèùî ïîäîáíî è íèêîãà íå ìè ñå èñêàøå äà ãî âèäÿ îòíîâî.
"Àç ùå ãî îïðàâÿ - êàçà òÿ. - Ùå îïðàâÿ òîçè ñòàð äåáåë ñâîäíèê, Äåéâ. Ïî÷àêàé è ùå âèäèø." Êàçàõ é äà íå ïðàâè ãëóïîñòè, äà íå ñå ïîääàâà íà ãíåâà ñè è ìíîãî äðóãè ùóðîòèè, êîèòî åäâà ëè ìîæåõà äà é íàïðàâÿò âïå÷àòëåíèå. Òÿ ìå ñëóøà èçâåñòíî âðåìå è ïîñëå èçòè÷à ïðåç ñòàÿòà... âñúùíîñò íå çíàì êàê äà ãî êàæà... Â åäèí ìèã áåøå îò äðóãàòà ñòðàíà íà ñòàÿòà, äî âðàòàòà, à â ñëåäâàùèÿ âå÷å ñêà÷àøå âúðõó ìåí, à î÷èòå é áÿõà ÷åðâåíè è áëåñòÿùè, óñòàòà é ñå èçäàâàøå îò ëèöåòî, ñÿêàø èñêàøå äà ìå öåëóíå ñ òàêàâà ñèëà, ÷å èçïúâàøå êîæàòà ñè, çà äà ãî íàïðàâè, è òîçè ïúò ñè ïîìèñëèõ, ÷å âìåñòî äà ìå îäðàñêà, ùå çàáèå íîêòèòå ñè â ãúðëîòî ìè è ùå ìå îáåëè äî ãðúáíà÷íèÿ ñòúëá. Íî íå ãî íàïðàâè. Äîáëèæè ëèöåòî ñè äî ìîåòî è ìå ïîãëåäíà. Íå çíàì êàêâî âèäÿ - ñèãóðíî êîëêî ñúì óïëàøåí, - íî òîâà ñèãóðíî ÿ íàïðàâè ùàñòëèâà, çàùîòî òÿ îòìåòíà ãëàâà íàçàä, òàêà ÷å êîñàòà é ïàäíà ÷àê äî áåäðàòà ìè, è ñå èçñìÿ. "Ñòèãà ñè ïðèêàçâàë, ïðîêëåò ïèÿíèöî òàêúâ - êàçà òÿ, - àìè ìè ãî íàïúõàé. Çà êàêâî äðóãî ñòàâàø?" Òàêà è íàïðàâèõ. Çàùîòî äà é ãî íàïúõâàì - è äà ïèÿ - áåøå âå÷å âñè÷êî, çà êîåòî ñòàâàõ. Âúâ âñåêè ñëó÷àé âå÷å íå ðèñóâàõ êàðòèíè îòíåõà ìè ðàçðåøèòåëíîòî, ñëåä êàòî çà òðåòè ïúò ìå õâàíàõà çà ïðîâàëÿíå íà äîãîâîðè - áåøå ïðåç 1958 èëè â íà÷àëîòî íà 1959 - à è ïîëó÷àâàõ ëîøè îòçèâè çà íÿêîè îò ðàáîòèòå ìè. Âå÷å íå ìå áåøå ãðèæà êàê ãè ïðàâåõ, íàëè ðàçáèðàòå - âñè÷êî, êîåòî èñêàõ, áåøå òÿ. Çàïî÷íàõà äà ãîâîðÿò, ÷å Äåéâ Äúíêàí âå÷å íå å íàäåæäåí... íî ïðè÷èíàòà äà êàçâàò òîâà íå áåøå âèíàãè â ïèåíåòî. Îòíîøåíèÿòà íè íå ñòàíàõà èçâåñòíè íà îêîëíèòå. Òÿ âíèìàâàøå çà òîâà êàòî äÿâîë. Ðåïóòàöèÿòà ìè îòèäå íà áîêëóêà, íî òÿ íå ïîñòðàäà ïî÷òè íèêàê îò òîâà. Ìèñëÿ, ÷å ãîñïîäèí Ëàâèí çàïî÷íà äà ïîäîçèðà. Îòíà÷àëî òîé ïîìèñëè, ÷å àç ïðîñòî é äîñàæäàì, à íåÿ íå ÿ å ãðèæà, çàùîòî çíàåøå êàêâè î÷è áëåùåõ êúì íåÿ îò ñêåëåòî ñè, íî ìèñëÿ, ÷å íàêðàÿ çàïî÷íà äà íè ïîäîçèðà. Íî ïîñëå ãîñïîäèí Ëàâèí óìðÿ. Êàçàõà, ÷å áèëî ñúðäå÷åí óäàð, íî àç çíàì êàêâî áåøå. Áÿõìå â õàìàêà íà çàäíàòà é âåðàíäà âå÷åðòà, ñëåä êàòî òîâà ñå áåøå ñëó÷èëî, è îíàçè âå÷åð òÿ áåøå íåíàñèòíàòà. Èçñòèñêà ìå äî ïúëíî èçòîùåíèå. Ïîñëå ëåãíà äî ìåí è ìå ïîãëåäíà, äîâîëíà êàòî êîòêà, êîÿòî ñå å íàÿëà ñúñ ñìåòàíà, à â î÷èòå é îòíîâî èìàøå îíçè ÿðêî÷åðâåí áëÿñúê. Íå ãîâîðÿ èçìèñëèöè - âèæäàõ îòðàæåíèåòî íà òîçè ÷åðâåí áëÿñúê âúðõó êîæàòà íà ðúêàòà ñè. È ãî ÷óâñòâàõ. Áåøå êàòî îãíèùå, êîåòî å áèëî çàïàëåíî è ïîñëå çàãàñåíî. "Êàçàõ òè, ÷å ùå ãî îïðàâÿ, Äåéâ" - êàçà òÿ èçâåäíúæ ñ îíÿ ãàäåí, äðàçíåù ãëàñ. Àç áÿõ ïèÿí è íàïîëîâèíà óáèò îò èçòîùåíèå è ïî÷òè îñúçíàõ êàêâî ìè êàçâà. ×óâñòâàõ ñå, ñÿêàø çàñïèâàì â ÿìà îò ïîäâèæíè ïÿñúöè. "Êàêâî ìó íàïðàâè?" - ïîïèòàõ â ïîëóäðÿìêà.
"Ïðåãúðíàõ ãî - êàçà òÿ. Àç èìàì ñïåöèàëíè ïðåãðúäêè, Äåéâ - òè íå ïîçíàâàø ñïåöèàëíèòå ìè ïðåãðúäêè è àêî èìàø êúñìåò, íèêîãà íÿìà äà ãè íàó÷èø. Õâàíàõ ãî â õðàíèëèùåòî, îáãúðíàõ ãî ñ ðúöå è ìó ïîêàçàõ êàê èçãëåæäàì íàèñòèíà. Òîãàâà òîé çàïëàêà. Òîëêîâà áåøå óïëàøåí. Çàïëàêà ñúñ ñïåöèàëíè ñúëçè, à àç ãè èçïèõ ñ öåëóâêèòå ñè è ñëåä òîâà òîé ïàäíà ìúðòúâ â ðúöåòå ìè."
"Ñïåöèàëíèòå ñè ñúëçè" - òàêà ãè íàðå÷å. È ïîñëå ëèöåòî é... òî ñå ïðîìåíè. Ñòàíà íà âúëíè, ñÿêàø áåøå ïîä âîäàòà. È àç âèäÿõ íåùî...
Äåéâ ñïðÿ, çàãëåäàí â ðàâíèíàòà, â åëåâàòîðà çà çúðíî, â íèùîòî. Ðúöåòå ìó ñòèñêàõà ïàðàïåòà íà âåðàíäàòà. Ïîñëå îìåêíàõà, ðàçõëàáèõà ñå è ñå îòïóñíàõà.
- Íå ñè ñïîìíÿì - êàçà òîé íàé-ñåòíå. - Èëè ìîæå áè íå èñêàì äà ñè ñïîìíÿ. Îñâåí åäíî: òîâà íåùî èìàøå ÷åðâåíè î÷è áåç êëåïà÷è è îêîëî óñòàòà ìó èìàøå ìíîãî îòïóñíàòà ïëúò, ïàäàùà íà ãúíêè è áðú÷êè - íî òîâà íå áåøå êîæà. Òÿ èçãëåæäàøå... îïàñíà. Ïîñëå òàçè ïëúò îêîëî óñòàòà çàïî÷íà íÿêàê ñè äà ñå äâèæè è ìèñëÿ, ÷å çàêðåùÿõ. Ïîñëå òî èç÷åçíà. Èç÷åçíà ñúâñåì. È îòíîâî âèäÿõ Àðäåëèÿ, êîÿòî ìå ãëåäàøå è ñå óñìèõâàøå êàòî êðàñèâà, ëþáîïèòíà êîòêà.
"Íå ñå òðåâîæè - êàçà òÿ. - Íÿìà íóæäà äà âèæäàø, Äåéâè. Äîêàòî ïðàâèø òîâà, êîåòî òè êàçâàì, âñè÷êî å íàðåä. Äîêàòî ñè åäèí îò Ëþáèìöèòå íà Áîãà. Äîêàòî ñå äúðæèø ïðèëè÷íî. Òàçè âå÷åð ñúì ìíîãî ùàñòëèâà, çàùîòî îíçè ñòàð ãëóïàê íàé-ñåòíå ãî íÿìà. Ãðàäñêèÿò ñúâåò ùå ìå íàçíà÷è íà íåãîâîòî ìÿñòî è àç ùå ïîäêàðàì íåùàòà, êàêòî ñè çíàì."
"Çíà÷è Áîã äà íè å íà ïîìîù" - ïîìèñëèõ ñè àç, íî íå ãî êàçàõ. È âèå íå áèõòå ãî êàçàëè, àêî áÿõòå âèäåëè îíîâà íåùî ñ îíåçè âòðåí÷åíè ÷åðâåíè î÷è, ñâèòî äî âàñ â åäèí õàìàê äàëå÷ îò õîðàòà, òàêà ÷å íèêîé íå áè ìîãúë äà ÷óå êðÿñúöèòå âè, äîðè è àêî êðåùèòå ñ ïúëíà ñèëà. Ìàëêî ñëåä òîâà òÿ âëåçå â êúùàòà è ñå âúðíà ñ äâå îò îíåçè âèñîêè ÷àøè, ïúëíè ñ óèñêè, è ìíîãî ñêîðî àç îòíîâî áÿõ íà äâàéñåò õèëÿäè ëåâãè ïîä âîäàòà, êúäåòî íèùî íÿìàøå çíà÷åíèå. Òÿ íå îòâîðè áèáëèîòåêàòà öÿëà ñåäìèöà... "îò óâàæåíèå êúì ãîñïîäèí Ëàâèí", êàêòî áåøå êàçàëà, à êîãàòî îòíîâî îòâîðè, ×åðâåíàòà øàï÷èöà îòíîâî âèñåøå íà âðàòàòà íà äåòñêàòà ñòàÿ. Ñëåä ñåäìèöà èëè äâå òÿ ìè êàçà, ÷å èñêàëà äà íàïðàâÿ íÿêîëêî íîâè ïëàêàòà.
Òîé ñïðÿ, ïîñëå ïðîäúëæè ñ ïî-íèñúê è ïî-áàâåí ãëàñ.
- Èìà åäíà ÷àñò îò ìåí, äîðè è ñåãà, êîÿòî èñêà äà çàãëàäè âñè÷êî, äà íàïðàâè ìîÿòà ðîëÿ ïî-äîáðà, îòêîëêîòî áåøå. Áèõ èñêàë äà âè êàæà, ÷å ñúì ñå áèë ñ íåÿ, ÷å ñúì ñïîðèë, ÷å ñúì é êàçâàë, ÷å íå èñêàì äà èìàì íèùî îáùî ñ ïëàøåíåòî íà äåöàòà... íî íå áè áèëî âÿðíî. Íàïðàâèõ òî÷íî òîâà, êàêâîòî òÿ èñêàøå îò ìåí. Áîã äà ìè å íà ïîìîù, íàïðàâèõ ãî. Îò÷àñòè òîâà ñòàíà, çàùîòî òÿ âå÷å ìå ïëàøåøå. Íî íàé-âå÷å - çàùîòî áÿõ - âñå îùå áÿõ ëóä ïî íåÿ. À èìàøå è îùå íåùî. Èìàøå åäíà ïîäëà, ãàäíà ÷àñò îò ìåí - åäâà ëè ÿ èìà ó âñåêè, íî ñèãóðíî ÿ èìà ó ìíîçèíà îò íàñ, - êîÿòî õàðåñâàøå òîâà, êîåòî ñìÿòàøå äà íàïðàâè òÿ. Õàðåñâàøå ãî. Ñåãà âèå ñå ÷óäèòå êàêâî íàïðàâèõ è àç íàèñòèíà íå ìîãà äà âè êàæà çà âñè÷êî. Íàèñòèíà íå ñè ñïîìíÿì. Ñïîìåíèòå ìè çà îíåçè äíè ñà òîëêîâà îáúðêàíè - êàòî ñ÷óïåíè èãðà÷êè, êîèòî èçïðàùàø íà Àðìèÿòà íà ñïàñåíèåòî, ñàìî çà äà ãè ìàõíåø îò òàâàíà. Íå ñúì óáèë íèêîãî. Òîâà å åäèíñòâåíîòî, â êîåòî ñúì ñèãóðåí. Òÿ èñêàøå òîâà îò ìåí... è àç çà ìàëêî ùÿõ äà ãî íàïðàâÿ, íî íàêðàÿ ñå îòêàçàõ. Òîâà å åäèíñòâåíàòà ïðè÷èíà, ïîðàäè êîÿòî áÿõ â ñúñòîÿíèå äà ïðîäúëæà äà æèâåÿ ñúñ ñåáå ñè, çàùîòî íàêðàÿ óñïÿõ äà ñå èçìúêíà. Òÿ ïàçåøå ó ñåáå ñè ÷àñò îò äóøàòà ìè - ìîæå áè íàé-äîáðàòà ÷àñò, - íî íèêîãà íå ÿ å ïàçèëà öÿëàòà.
Òîé ïîãëåäíà çàìèñëåíî Íàîìè è Ñàì. Ñåãà èçãëåæäàøå ïî-ñïîêîåí, ïîâå÷å ñå âëàäååøå - ìîæå áè äîðè áåøå â ìèð ñúñ ñåáå ñè, ïîìèñëè ñè Ñàì.
- Ñïîìíÿì ñè êàê âëÿçîõ åäèí äåí ïðåç åñåíòà íà 1959 - ìèñëÿ, ÷å áåøå 1959 - è òÿ ìè êàçà, ÷å èñêà äà íàïðàâÿ ïëàêàò çà äåòñêàòà ñòàÿ. Êàçà ìè òî÷íî êàêâî èñêà è àç ñå ñúãëàñèõ îõîòíî. Íå âèäÿõ â òîâà íèùî ëîøî. Âñúùíîñò ïîìèñëèõ ñè, ÷å å äîðè çàáàâíî. Òîâà, êîåòî èñêàøå, ðàçáèðàòå ëè, áåøå ïëàêàò íà äåòå, ðàçìàçàíî îò âàëÿê ïî ñðåäàòà íà óëèöàòà. Ïîä íåãî òðÿáâàøå äà ïèøå: "ÊÎÉÒÎ ÁÚÐÇÀ, ÁÀÂÍÎ ÑÒÈÃÀ! ÄÐÚÆÒÅ ÊÍÈÃÈÒÅ Ó ÂÀÑ ÄÚËÃÎ ÂÐÅÌÅ!" Ïîìèñëèõ, ÷å å ïðîñòî øåãà - êàòî îíàçè, â êîÿòî âúëêúò ïðåñëåäâà çàåêà, íî ãî ñìà÷êâà òîâàðåí âëàê èëè íåùî ïîäîáíî. Òàêà ÷å ñå ñúãëàñèõ. Òÿ áåøå óæàñíî äîâîëíà. Âëÿçîõ â êàáèíåòà é è íàðèñóâàõ ïëàêàòà. Íå ìè îòíå ìíîãî âðåìå, çàùîòî áåøå ïðîñòî êàðèêàòóðà. Âúïðåêè âñè÷êî òÿ íå ãî õàðåñà. Âåæäèòå é ñå ñúáðàõà è óñòàòà é ïî÷òè èç÷åçíà. Áÿõ íàðèñóâàë êàðèêàòóðà íà ìîì÷å ñ êðúñò÷åòà âìåñòî î÷è è çà ïî-âåñåëî áÿõ íàïðàâèë îáëà÷å ñ äóìè äà èçëèçà îò óñòàòà íà ÷îâåêà, êîéòî êàðàøå âàëÿêà: "Àêî èìàòå ìàðêà, ìîæå äà ãî èçïðàòèòå êàòî êàðòè÷êà", ïèøåøå òàì. Òÿ äîðè. íå ñå óñìèõíà. "Íå, Äåéâè - êàçâà, - òè íå ðàçáèðàø. Òîâà íÿìà äà íàêàðà äåöàòà äà âðúùàò êíèãèòå ñè íàâðåìå. Òîâà ñàìî ùå ãè íàêàðà äà ñå ñìåÿò, à òå è áåç òîâà ïðåêàðâàò â ñìÿõ òâúðäå ìíîãî âðåìå." - "Äîáðå - êàçâàì àç. - Ìèñëÿ, ÷å íå ñúì ðàçáðàë êàêâî èñêàø." Ñòîÿõìå çàä áþðîòî çà âðúùàíå íà êíèãè, òàêà ÷å íèêîé íå íè âèæäàøå îò êðúñòà íàäîëó. Òÿ ñå ïðåñåãíà è ìå õâàíà çà òîïêèòå ñ ðúêà, ïîãëåäíà ìå ñ ãîëåìèòå ñè ñðåáúðíè î÷è è êàçà: "Èñêàì äà ãî íàïðàâèø ðåàëèñòè÷íî." Ìèíàõà ñåêóíäà èëè äâå, äîêàòî ðàçáåðà êàêâî èñêà äà êàæå âñúùíîñò. Êîãàòî ðàçáðàõ, íå âÿðâàõ íà óøèòå ñè. "Àðäåëèÿ - êàçâàì, - òè íå ðàçáèðàø êàêâî ãîâîðèø. Àêî äåòåòî íàèñòèíà å ïðåãàçåíî îò âàëÿê..." Òÿ ñòèñíà òîïêèòå ìè, òàêà ÷å äà ìå çàáîëè, çà äà ìè íàïîìíè êîëêî é ïðèíàäëåæà, è êàçà: "Ðàçáèðàì äîáðå. Ñåãà òè ðàçáåðè ìåí. Íå èñêàì òå äà ñå ñìåÿò, Äåéâè - èñêàì äà ïëà÷àò. Òàêà ÷å, ìîëÿ òå, âúðíè ñå îáðàòíî âúòðå è òîçè ïúò ãî íàïðàâè äîáðå." Âúðíàõ ñå â êàáèíåòà é. Íå çíàì êàêâî ñìÿòàõ äà ïðàâÿ, íî óìúò ìè áúðçî ñå ïîäãîòâè. Íà ìàñàòà èìàøå ïðàçíî ïàð÷å êàðòîí è âèñîêà ÷àøà óèñêè ñúñ ñëàìêà è ñòðúê ìåíòà é áåëåæêà îò Àðäåëèÿ, êîÿòî ãëàñåøå: "Ä., òîçè ïúò èçïîëçâàé ïîâå÷å ÷åðâåíî."
Òîé ïîãëåäíà òðåçâî êúì Ñàì è Íàîìè.
- Íî òÿ íå áåøå âëèçàëà âúòðå, ðàçáèðàòå ëè? Èçîáùî íå áåøå âëèçàëà.

3.

Íàîìè äîíåñå íà Äåéâ íîâà ÷àøà âîäà è êîãàòî ñå âðúùàøå, Ñàì çàáåëÿçà, ÷å ëèöåòî é å ìíîãî áëåäî è úãëèòå íà î÷èòå é èçãëåæäàò çà÷åðâåíè. Íî òÿ ñåäíà ìíîãî òèõî è ìàõíà íà Äåéâ äà ïðîäúëæàâà.
- Àç íàïðàâèõ ëþáèìîòî íåùî íà àëêîõîëèöèòå. - Èçïèõ ïèòèåòî è íàïðàâèõ òîâà, êîåòî ìè áÿõà êàçàëè. Âðúõëåòÿ ìå, êàêòî áèõòå êàçàëè, íÿêàêâà ïîëóäà. Ïðåêàðàõ íàä áþðîòî äâà ÷àñà ñ åäíà êóòèÿ âîäíè áîè, îïëåñêàõ öÿëîòî é áþðî ñ áîÿ è âîäà, áåç äà ìå å ãðèæà êîå êúäå å ïîïàäíàëî. Òîâà, êîåòî íàïðàâèõ, áåøå íåùî, êîåòî íå èñêàì äà ñè ñïîìíÿì... íî ñè ãî ñïîìíÿì. Áåøå ìîì÷åíöå, ðàçïëåñêàíî âúðõó óëèöà "Ðàìïîë", ñ îòõâúð÷àëè îáóâêè è ãëàâà, ðàçìàçàíà êàòî áóöà ìàñëî, ðàçòîïåíà íà ñëúíöå. ×îâåêúò, êîéòî êàðàøå âàëÿêà, áåøå ñàìî ñèëóåò, íî ñå îáðúùàøå íàçàä è ìîæåøå äà ñå âèäè óñìèâêàòà íà ëèöåòî ìó. Òîé áåøå êàðàë êîëàòà íà ïëàêàòà, êîéòî òè ñïîìåíà, Ñàì - îíçè, â êîéòî ñå êàçâà äåöàòà äà íå ñå êà÷âàò ïðè íåïîçíàòè. Áàùà ìè å îñòàâèë ìàéêà ìè îêîëî ãîäèíà, ñëåä êàòî ñúì ñå ðîäèë - ïðîñòî ÿ å çàðÿçàë è ñåãà ìè ñå ñòðóâà, ÷å òîé å áèë ÷îâåêúò, êîãîòî ñúì ñå îïèòàë äà íàðèñóâàì íà âñè÷êè îíåçè ïëàêàòè. Íàðè÷àõ ãî "÷åðíèÿ ÷îâåê" è ìèñëÿ, ÷å áåøå áàùà ìè. Ìèñëÿ, ÷å Àðäåëèÿ ïî íÿêàêúâ íà÷èí ãî áå èçâëÿêëà îò ìåí. À êîãàòî é ïîêàçàõ âòîðèÿ ïëàêàò, òÿ ìíîãî ãî õàðåñà. Çàñìÿ ìó ñå. "×óäåñåí å, Äåéâ! - êàçà òÿ. - Ùå âêàðà öÿëà ïëàíèíà îò ïîñëóøàíèå â ãëàâèòå íà óïëàøåíèòå ñîïîëàíêîâöè! Âåäíàãà ùå ãî çàêà÷à!" Íàèñòèíà ãî çàêà÷è - ïðåä áþðîòî çà âðúùàíå íà êíèãè â äåòñêàòà ñòàÿ. È êàòî ãî çàêà÷è, âèäÿõ íåùî, îò êîåòî íàèñòèíà êðúâòà ìè çàñòèíà. Àç ïîçíàâàõ ìîì÷åíöåòî, êîåòî áÿõ íàðèñóâàë, ðàçáèðàòå ëè? Áåøå Óèëè Êëåìàðò. Áÿõ ãî íàðèñóâàë äîðè áåç äà îñúçíàÿ òîâà, à èçðàçúò íà ñìàçàíîòî ìó ëèöå áåøå ñúùèÿò, êîéòî áÿõ âèäÿë îíçè äåí, êîãàòî òÿ ãî áåøå õâàíàëà çà ðúêà è ãî áåøå çàâåëà â äåòñêàòà ñòàÿ.
Áÿõ òàì, êîãàòî äåöàòà âëÿçîõà çà ×àñà íà ïðèêàçêèòå è âèäÿõà ïëàêàòà çà ïðúâ ïúò. Áÿõà óïëàøåíè. Î÷èòå èì ñå ðàçøèðèõà, à åäíî ìîìè÷åíöå ñå ðàçïëàêà. À íà ìåí ìè õàðåñâàøå, ÷å áÿõà óïëàøåíè. Ïîìèñëèõ ñè: "Òîâà íàèñòèíà ùå íàáèå â ãëàâèòå èì ïîñëóøàíèå. Òîâà ùå ãè íàó÷è êàêâî ñå ñëó÷âà, àêî é ïðîòèâîðå÷àò, àêî íå ïðàâÿò òîâà, êîåòî èì êàçâà." À ÷àñò îò ìåí ñè ïîìèñëè: "Çàïî÷âàø äà ìèñëèø êàòî íåÿ, Äåéâ. Ìíîãî ñêîðî ùå çàïî÷íåø äà áúäåø êàòî íåÿ è òîãàâà ùå ñè çàãóáåí. Ùå ñè çàãóáåí çàâèíàãè." Íî âñå ïàê ïðîäúëæèõ. Èìàõ ÷óâñòâîòî, ÷å èìàì áèëåò ñàìî â åäíàòà ïîñîêà è íÿìàøå äà ñå îòêàæà, äîêàòî íå ïðîïúòóâàì öåëèÿ ïúò äî êðàÿ íà ëèíèÿòà. Àðäåëèÿ áåøå íàåëà íÿêàêâè ñòóäåíòè îò êîëåæà, íî âèíàãè ãè ïîñòàâÿøå â çàëàòà çà ïåðèîäèêà, â ñïðàâî÷íàòà çàëà è íà ãëàâíîòî ãèøå. Òÿ îòãîâàðÿøå çà äåöàòà, ñàìî òÿ... òå áÿõà íàé-ëåñíè çà ñïëàøâàíå, íàëè ðàçáèðàòå. À ìèñëÿ, ÷å áÿõà è íàé-äîáðèòå çà ñïëàøâàíå - òÿ ñå õðàíåøå ñ òåõíèÿ óæàñ. À àç íàïðàâèõ îùå ïëàêàòè. Íå ñè ãè ñïîìíÿì âñè÷êè, íî ñè ñïîìíÿì Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Òîé áåøå íà ìíîãî îò òÿõ. Â åäèí - íàðè÷àøå ñå "ÁÈÁËÈÎÒÅ×ÍÀÒÀ ÏÎËÈÖÈß ÑÚÙÎ ÎÒÈÂÀ ÍÀ ÏÎ×ÈÂÊÀ" - òîé ñòîåøå íà áðåãà íà åäèí ïîòîê è ëîâåøå ðèáà. Ñàìî ÷å áåøå ñëîæèë çà ñòðúâ íà êóêàòà ñè ìîì÷åíöåòî, êîåòî äåöàòà íàðè÷àò Ãëóï÷î. Íà äðóã ïëàêàò áåøå ïðèâúðçàë Ãëóï÷î íà íîñà íà åäíà ðàêåòà è äúðïàøå øàëòåðà, êîéòî ùåøå äà ãî èçïðàòè â êîñìîñà. Òîçè ñå íàðè÷àøå "ÍÀÓ×ÅÒÅ ÏÎÂÅ×Å ÇÀ ÍÀÓÊÀÒÀ È ÒÅÕÍÈÊÀÒÀ Â ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀÒÀ - ÁÚÄÅÒÅ ÏÎÑËÓØÍÈ È ÂÐÚÙÀÉÒÅ ÊÍÈÃÈÒÅ ÑÈ ÍÀÂÐÅÌÅ". Íèå ïðåâúðíàõìå äåòñêàòà çàëà â äîì íà óæàñèòå çà äåöàòà, êîèòî èäâàõà òàì - êàçà Äåéâ. Ãîâîðåøå áàâíî è ïðåç ñúëçè. - Òÿ è àç. Íàèñòèíà ãî íàïðàâèõìå. Íî çíàåòå ëè êàêâî? Òå âèíàãè ñå âðúùàõà. Âèíàãè ñå âðúùàõà çà îùå. È íèêîãà, íèêîãà íå ðàçêàçâàõà. Òÿ ñå áåøå ïîãðèæèëà çà òîâà.
- À ðîäèòåëèòå! - âúçêëèêíà Íàîìè âíåçàïíî è òîëêîâà ðÿçêî, ÷å Ñàì ïîäñêî÷è. - Ñèãóðíî êîãàòî ðîäèòåëèòå ñà âèäåëè...
- Íå! - êàçà é Äåéâ. - Ðîäèòåëèòå èì íèêîãà íå âèæäàõà íèùî. Åäèíñòâåíèÿò ñòðàøåí ïëàêàò, êîéòî ìîæåõà äà âèäÿò, áåøå òîçè ñ ×åðâåíàòà øàï÷èöà è âúëêà. Àðäåëèÿ ãî îñòàâè äà âèñè ïðåç öÿëîòî âðåìå, íî äðóãèòå ãè çàêà÷âàøå ñàìî ïðåç ×àñà íà ïðèêàçêèòå - ñëåä ó÷èëèùå, â ÷åòâúðòúê âå÷åð è íåäåëÿ ñóòðèí. Òÿ íå áåøå ÷îâåøêî ñúùåñòâî, Ñàðà. Òðÿáâà äà ãî ðàçáåðåø äîáðå. Òÿ íå áåøå ÷îâåê. Òÿ çíàåøå êîãà èäâàò âúçðàñòíè è âèíàãè, ïðåäè äà äîéäàò, ñâàëÿøå ïëàêàòèòå, êîèòî áÿõ íàðèñóâàë, îò ñòåíèòå è ñëàãàøå äðóãèòå - íîðìàëíèòå ïëàêàòè, â êîèòî ïèøåøå íåùà êàòî "×ÅÒÅÒÅ ÊÍÈÃÈ ÇÀ ÇÀÁÀÂËÅÍÈÅ". Ñïîìíÿì ñè åäèí ñëó÷àé, êîãàòî áÿõ òàì çà ×àñà íà ïðèêàçêèòå - â îíåçè äíè, àêî ìîæåõ, íèêîãà íå ñå îòäåëÿõ îò íåÿ, èìàõ ìíîãî âðåìå, êîåòî äà ïðåêàðâàìå çàåäíî, çàùîòî áÿõ ïðåñòàíàë äà ðèñóâàì êàðòèíè, âñè÷êèòå ìè ðåäîâíè çàíèìàíèÿ áÿõà ïðîïàäíàëè è æèâååõ îò ìàëêîòî, êîåòî áÿõ óñïÿë äà ñïåñòÿ. Ñêîðî ïàðèòå ìè ùÿõà äà ñâúðøàò è òðÿáâàøå äà çàïî÷íà äà ïðîäàâàì êàêâî ëè íå - òåëåâèçîðà ñè, êèòàðàòà ñè, êîëàòà ñè, íàêðàÿ êúùàòà ñè. Íî òîâà íÿìàøå çíà÷åíèå. Òîâà, êîåòî èìàøå çíà÷åíèå, áåøå, ÷å ïðåêàðâàõ ìíîãî âðåìå òàì è âèæäàõ êàêâî ñòàâàøå. Ìàëêèòå ïðèäúðïâàõà ñòîëîâåòå ñè â êðúã, â öåíòúðà íà êîéòî ñåäåøå Àðäåëèÿ. Àç áÿõ â äúíîòî íà ñòàÿòà, ñåäíàë íà åäíî îò îíåçè äåòñêè ñòîë÷åòà. Íàé-÷åñòî áÿõ â ñòàðàòà ñè èçöàïàíà ñ áîÿ ïðåñòèëêà, ïèÿí êàòî êàðóöàð, íåáðúñíàò, âîíÿù íà óèñêè. À òÿ ÷åòåøå - ÷åòåøå íÿêîÿ îò ñïåöèàëíèòå ñè "ïðèêàçêè íà Àðäåëèÿ" - è ïîñëå ñïèðàøå è íàêëàíÿøå ãëàâà íà åäíà ñòðàíà, êàòî ÷å ëè ñëóøàøå. Äåöàòà çàïî÷âàõà äà ñå âúðòÿò è èçãëåæäàõà íåñïîêîéíè. Èçãëåæäàõà è ïî îùå åäèí íà÷èí - êàòî ÷å ëè ñå ñúáóæäàõà îò äúëáîê ñúí, â êîéòî òÿ ãè áåøå ïðèñïàëà.
"Ùå ñè èìàìå ãîñòè - êàçâàøå òÿ è ñå óñìèõâàøå. - Íå å ëè õóáàâî, äåöà? Èìà ëè Äîáðè äå÷èöà äîáðîâîëöè, êîèòî äà ìè ïîìîãíàò äà ñå ïîäãîòâèì çà íàøèòå âúçðàñòíè ãîñòè?" Êîãàòî ãî êàçâàøå, âñè÷êè âäèãàõà ðúöå, çàùîòî âñè÷êè èñêàõà äà áúäàò Äîáðè äå÷èöà. Ïëàêàòèòå, êîèòî áÿõ íàïðàâèë, èì ïîêàçâàõà êàêâî ñå ñëó÷âàøå íà Ëîøèòå äå÷èöà, êîèòî íå ñëóøàò. Äîðè è àç âäèãàõ ðúêà, ñåäíàë ïèÿí â äúíîòî íà ñòàÿòà â ìðúñíàòà ñè ïðåñòèëêà, êàòî íàé-ñòàðîòî, íàé-óìîðåíîòî äåòå íà ñâåòà. Ïîñëå òå ñòàâàõà è íÿêîè îò òÿõ ñâàëÿõà ìîèòå ïëàêàòè, à äðóãè èçâàæäàõà íîðìàëíèòå ïëàêàòè îò íàé-äîëíîòî ÷åêìåäæå íà áþðîòî. Ðàçìåíÿõà èì ìåñòàòà. Ïîñëå ñÿäàõà è òÿ ñìåíÿøå óæàñíîòî íåùî, êîåòî èì áåøå ðàçêàçâàëà, ñ íÿêîÿ ïðèêàçêà îò ðîäà íà "Ïðèíöåñàòà è ãðàõîâîòî çúðíî" è, ñúâñåì ñèãóðíî, ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè íÿêîÿ ìàéêà íàäíèêâàøå è âèæäàøå êàê Äîáðèòå äå÷èöà ñëóøàò ïðèÿòíàòà ãîñïîæèöà, êîÿòî èì ÷åòå ïðèêàçêà, ìàéêèòå ñå óñìèõâàõà íà ñâîèòå äåöà è äåöàòà èì ñå óñìèõâàõà â îòãîâîð, è íåùàòà ñè ïðîäúëæàâàõà.
- Êàêâî èñêàø äà êàæåø ñ òîâà - "óæàñíîòî íåùî, êîåòî èì áåøå ðàçêàçâàëà"? - ïîïèòà Ñàì. Ãëàñúò ìó áåøå äðåçãàâ è óñòàòà ìó áåøå ïðåñúõíàëà. Òîé ñëóøàøå Äåéâ ñ íàðàñòâàùî ÷óâñòâî íà óæàñ è îòâðàùåíèå.
- Ïðèêàçêè - êàçà Äåéâ. - Íî òÿ ãè ïðîìåíÿøå â ðàçêàçè íà óæàñèòå. Ùå ñå èçíåíàäàòå êîëêî ìàëêî áåøå äîñòàòú÷íî çà ïîâå÷åòî, çà äà ñå ïðîìåíÿò.
- Àç íå áèõ ñå èçíåíàäàëà - êàçà ìðà÷íî Íàîìè. - Àç ñè ñïîìíÿì òåçè ïðèêàçêè.
- Ñèãóðíî - êàçà òîé, - íî íèêîãà íå ñè ãè ñëóøàëà, êàêòî ãè ðàçêàçâàøå Àðäåëèÿ. À äåöàòà ãè õàðåñâàõà - ÷àñò îò òÿõ õàðåñâàõà ïðèêàçêèòå, à âñè÷êè õàðåñâàõà íåÿ, çàùîòî òÿ ãè ïðèâëè÷àøå è ãè î÷àðîâàøå ïî ñúùèÿ íà÷èí, êàêòî ïðèâëè÷àøå ìåí. Å, íå òî÷íî, çàùîòî ãî íÿìàøå ñåêñóàëíèÿ åëåìåíò - ïîíå àç ìèñëÿ òàêà, - íî òúìíîòî ó íåÿ èçâèêâàøå òúìíîòî ó òÿõ. Ðàçáèðàòå ëè ìå?
È Ñàì, êîéòî ïîìíåøå çëîâåùîòî ñè î÷àðîâàíèå îò ðàçêàçà çà Ñèíÿòà áðàäà è òàíöóâàùèòå ìåòëè âúâ "Ôàíòàçèÿ", ñè ïîìèñëè, ÷å íàèñòèíà ðàçáèðà. Äåöàòà ìðàçÿò òúìíèíàòà è ñå áîÿò îò íåÿ... íî òÿ ãè ïðèâëè÷à, íàëè? Òÿ ãè çîâå,
(åëà ñ ìåí, ñèíêî)
íàëè? Òÿ èì ïåå,
(àç ñúì ïîëèöàé)
íàëè?
Íàëè?
- Ðàçáèðàì êàêâî èñêàø äà êàæåø, Äåéâ - êàçà òîé.
Äåéâ êèìíà.
- Ðàçáðà ëè âå÷å, Ñàì? Êîé å òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé?
- Âñå îùå íå ðàçáèðàì - êàçà Ñàì, íî ñè ïîìèñëè, ÷å ÷àñò îò íåãî ðàçáèðà. Áåøå êàòî ÷å ëè óìúò ìó å ïúëåí ñ äúëáîêà, òúìíà âîäà, à íà äúíîòî é èìà ïîòîïåíà ëîäêà - íî íå êàêâà äà å ëîäêà. Íå - òàçè áåøå ïèðàòñêà øõóíà, ïúëíà ñ ïëÿ÷êà è òðóïîâå, à ñåãà òÿ áåøå çàïî÷íàëà äà ñå ðàçìåñòâà â òèíÿòà, â êîÿòî áåøå ñòîÿëà ïîòúíàëà òîëêîâà äúëãî. Ñêîðî, áîåøå ñå òîé, òàçè ïðèçðà÷íà, ñâåòåùà ðàçâàëèíà îòíîâî ùå èçëåçå íà ïîâúðõíîñòòà ñ ðàçðóøåíèòå ñè ìà÷òè, îáâèòè â ÷åðíè âîäîðàñëè, è ñ åäèí ñêåëåò ñ óñìèâêà çà ìèëèîí äîëàðà, êîéòî âñå îùå ñå áëúñêà â ãíèåùèòå îñòàíêè íà êîðìèëîòî.
- Ìèñëÿ, ÷å ìîæå áè ðàçáèðàø - êàçà Äåéâ - èëè çàïî÷âàø äà ðàçáèðàø. È òîâà ñêîðî ùå ñòàíå ÿñíî, Ñàì. Ïîâÿðâàé ìè.
- Àç âñå îùå íå ðàçáèðàì âñè÷êî çà ïðèêàçêèòå - êàçà Íàîìè.
- Åäíà îò ëþáèìèòå é, Ñàðà - à òÿ áåøå ëþáèìà è íà äåöàòà; òè òðÿáâà äà ìå ðàçáåðåø è äà ïîâÿðâàø - áåøå "Ìîìè÷åíöåòî è òðèòå ìå÷êè". Çíàåø ïðèêàçêàòà, íî íå ÿ çíàåø ïî íà÷èíà, ïî êîéòî ÿ çíàÿò íÿêîè õîðà â òîçè ãðàä - õîðà, êîèòî ñåãà ñà âúçðàñòíè - áàíêåðè, àäâîêàòè è åäðè ôåðìåðè ñ öåëè ôëîòèëèè îò òðàêòîðè "Äæîí Äèúð". Äúëáîêî â ñúðöàòà ñè, ðàçáèðàòå ëè, òå ïàçÿò âàðèàíòà íà Àðäåëèÿ Ëîðö. À ìîæå áè íÿêîè îò òÿõ ñà ðàçêàçàëè ñúùèòå ïðèêàçêè íà ñâîèòå äåöà, áåç äà çíàÿò ÷å èìà è äðóãè íà÷èíè çà ðàçêàçâàíåòî èì. Íå ìè ñå ùå äà ìèñëÿ, ÷å å òàêà, íî â ñúðöåòî ñè çíàì, ÷å å. Âúâ âàðèàíòà íà Àðäåëèÿ Ìîìè÷åíöåòî å Ëîøî äåòåíöå, êîåòî íå ñëóøà. Òî èäâà â êúùàòà íà òðèòå ìå÷êè è íàðî÷íî ÿ îïóñòîøàâà - ñúäèðà çàâåñèòå íà Ìàìà ìå÷êà, ñúáàðÿ ïðàíåòî â êàëòà, ðàçêúñâà âñè÷êè ñïèñàíèÿ è äåëîâè äîêóìåíòè íà Òàòêî ìå÷îê è ñ ïîìîùòà íà åäèí îò íîæîâåòå íà ìàñàòà èçðÿçâà äóïêè â ëþáèìèÿ ìó ñòîë. Ïîñëå ðàçêúñâà âñè÷êèòå èì êíèãè. Ìèñëÿ, ÷å ëþáèìàòà ÷àñò íà Àðäåëèÿ áåøå, êîãàòî Ìîìè÷åíöåòî ðàçâàëÿ êíèãèòå. È íå èçÿæäà êàøàòà - î, íå! Êîãàòî Àðäåëèÿ ðàçêàçâàøå ïðèêàçêàòà - íå. Âúâ âàðèàíòà, â êîéòî ÿ ðàçêàçâàøå Àðäåëèÿ, Ìîìè÷åíöåòî âçèìà îòðîâà çà ïëúõîâå îò åäèí âèñîê ðàôò è ÿ èçñèïâà êàòî ïóäðà çàõàð âúðõó êàøàòà. Òî èçîáùî íå çíàå êîé æèâåå â êúùàòà, íî âúïðåêè òîâà èñêà äà óáèå âñè÷êè, çàùîòî å Ëîøî äåòåíöå.
- Òîâà å óæàñíî - âúçêëèêíà Íàîìè. Áåøå çàãóáèëà ñàìîîáëàäàíèå - íàèñòèíà ãî áåøå çàãóáèëà - çà ïðúâ ïúò. Ðúöåòå é áÿõà âúðõó óñòàòà, à øèðîêî îòâîðåíèòå é î÷è áÿõà âòîðà÷åíè â Äåéâ.
- Äà. Áåøå óæàñíî. Íî òîâà íå áåøå âñè÷êî. Ìîìè÷åíöåòî áèëî òîëêîâà óìîðåíî îò îïóñòîøàâàíåòî íà êúùàòà, íàëè ðàçáèðàòå, ÷å êîãàòî ñå êà÷èëî ïî ñòúëáèòå, çà äà èçïîêúñà ñïàëíèòå èì, çàñïàëî â ëåãëîòî íà Ìàëêîòî ìå÷å. È êîãàòî òðèòå ìå÷êè ñå âúðíàëè â êúùè è ãî âèäåëè, òå ñå íàõâúðëèëè âúðõó íåãî - òî÷íî òàêà îáè÷àøå äà ãî ðàçêàçâà Àðäåëèÿ - òå ñå íàõâúðëèëè âúðõó íåãî è èçÿëè æèâî òîâà Ëîøî äåòåíöå. Òå ãî èçÿëè, êàòî çàïî÷íàëè îò êðàêàòà, à òî ïèùÿëî è ñå äúðïàëî. Öÿëîòî, îñâåí ãëàâàòà. Îñòàâèëè ìó ãëàâàòà, çàùîòî çíàåëè êàêâî áèëî íàïðàâèëî òî ñ êàøàòà èì. Áèëè ïîäóøèëè îòðîâàòà. "Òå ìîæåëè äà ïðàâÿò òîâà, äåöà, çàùîòî áèëè ìå÷êè" - îáè÷àøå äà êàçâà Àðäåëèÿ, à âñè÷êè äåöà - Äîáðèòå äå÷èöà íà Àðäåëèÿ - êèìàõà, çàùîòî âèæäàõà êàêâî ìîæå äà ñòàíå. "Òå ñâàëèëè ãëàâàòà íà Ìîìè÷åíöåòî äîëó â êóõíÿòà, ñâàðèëè ÿ è èçÿëè ìîçúêà é çà çàêóñêà. Âñè÷êè áèëè ñúãëàñíè, ÷å å ìíîãî âêóñåí... è ïîñëå çàæèâåëè ùàñòëèâî."

4.

Íà âåðàíäàòà íàñòàíà ïúëíà ïî÷òè ìúðòâåøêà òèøèíà. Äåéâ ïîñåãíà êúì ÷àøàòà ñ âîäà è òðåïåðåùèòå ìó ïðúñòè ïî÷òè ÿ ñúáîðèõà îò ïàðàïåòà. Â ïîñëåäíèÿ ìîìåíò óñïÿ äà ÿ çàäúðæè, õâàíà ÿ ñ äâå ðúöå è îòïè ãîëÿìà ãëúòêà. Ïîñëå ÿ îñòàâè è êàçà íà Ñàì:
- Èçíåíàäàí ëè ñè, ÷å ïèåíåòî ìè áåøå ñòàíàëî ìàëêî íåóïðàâëÿåìî?
Ñàì ïîêëàòè ãëàâà. Äåéâ ïîãëåäíà Íàîìè:
- Ðàçáèðàø ëè ñåãà çàùî íèêîãà íå ñúì áèë â ñúñòîÿíèå äà ðàçêàæà òàçè èñòîðèÿ? Çàùî ñúì ÿ çàòâîðèë â îíàçè ñòàÿ?
- Äà - êàçà òÿ ñ òðåïåðåù, âúçäèøàù ãëàñ, êîéòî íå áåøå ïî-ñèëåí îò øåïîò. - È ìèñëÿ, ÷å ðàçáèðàì è çàùî äåöàòà íèêîãà íå ñà ðàçêàçâàëè. Íÿêîè íåùà ñà ïðîñòî ïðåêàëåíî... ïðåêàëåíî ÷óäîâèùíè.
- Çà íàñ, ìîæå áè - êàçà Äåéâ. - À çà äåöàòà? Íå çíàì, Ñàðà. Åäâà ëè äåöàòà òîëêîâà äîáðå ïîçíàâàò ÷óäîâèùàòà îò ïðúâ ïîãëåä. Ðîäèòåëèòå èì èì êàçâàò êàê äà ðàçïîçíàâàò ÷óäîâèùàòà. À òÿ èìàøå è íåùî äðóãî çàä ñåáå ñè. Ïîìíèòå ëè, ÷å âè êàçàõ êàê êîãàòî êàçâàøå íà äåöàòà, ÷å èäâà ðîäèòåë, òå ãëåäàõà êàòî ÷å ëè ñå ñúáóæäàò îò äúëáîê ñúí? Òå ñïÿõà ïî íÿêàêúâ ñòðàíåí íà÷èí. Òîâà íå áåøå õèïíîçà - ïîíå àç ìèñëÿ, ÷å íå áåøå, - íî áåøå ïîäîáíî íà õèïíîçà. È êîãàòî ñà ñè îòèâàëè âêúùè, íå ñà ïîìíåëè, ïîíå â íàé-ãîðíàòà ÷àñò íà ñúçíàíèåòî ñè, çà ïðèêàçêèòå è ïëàêàòèòå. Äúëáîêî ïîäñúçíàòåëíî îáà÷å, ìèñëÿ, ÷å ñà ïîìíåëè ìíîãî... òî÷íî êàêòî ïîäñúçíàòåëíî Ñàì çíàå êîé å íåãîâèÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé. Ìèñëÿ, ÷å äíåñ òå âñå îùå ïîìíÿò - áàíêåðèòå, àäâîêàòèòå è åäðèòå ôåðìåðè, êîèòî íÿêîãà áÿõà Äîáðèòå äå÷èöà íà Àðäåëèÿ. Âñå îùå ãè âèæäàì - îáëå÷åíè ñ ïðåñòèëêè è êúñè ïàíòàëîíêè, ñåäíàëè íà îíåçè ìàëêè ñòîë÷åòà, çàãëåäàíè ñ ãîëåìèòå ñè êðúãëè êàòî òàâè î÷è â Àðäåëèÿ, êîÿòî ñåäè â öåíòúðà íà êðúãà. È ìèñëÿ, ÷å êîãàòî ñå ñòúìíè è çàïî÷íàò áóðèòå èëè êîãàòî çàñïèâàò è çàïî÷íàò êîøìàðèòå, òå îòíîâî ñòàâàò äåöà. Ìèñëÿ, ÷å âðàòèòå ñå îòâàðÿò è òå âèæäàò êàê Òðèòå ìå÷êè - Òðèòå ìå÷êè íà Àðäåëèÿ - èçÿæäàò ìîçúêà îò ãëàâàòà íà Ìîìè÷åíöåòî ñ äúðâåíèòå ñè ëúæèöè çà êàøà, à Ìàëêîòî ìå÷å íîñè ñêàëïà íà Ìîìè÷åíöåòî âúðõó ãëàâàòà ñè êàòî äúëãà çëàòèñòà ïåðóêà. Ìèñëÿ, ÷å ñå ñúáóæäàò, ïëóâíàëè â ïîò, ðàçñòðîåíè è óïëàøåíè. Ìèñëÿ, ÷å òÿ îñòàâè òîâà íà òîçè ãðàä. Ìèñëÿ, ÷å ìó îñòàâè íàñëåäñòâî îò òàéíè êîøìàðè. Íî âñå îùå íå ñúì ñòèãíàë äî íàé-ëîøîòî. Îíåçè ïðèêàçêè, íàëè ðàçáèðàòå - å, ïîíÿêîãà è ïëàêàòèòå, íî íàé-âå÷å ïðèêàçêèòå - èçïëàøâàõà íÿêîå îò äåöàòà äî ïëà÷ èëè ïúê òå çàïî÷âàõà äà ïðèïàäàò, èëè íåùî ïîäîáíî. À êîãàòî òîâà ñå ñëó÷âàøå, òÿ êàçâàøå íà îñòàíàëèòå: "Îòïóñíåòå ãëàâè è ïî÷èíåòå, äîêàòî çàâåäà Áèëè... èëè Ñàíäðà... èëè Òîìè... â òîàëåòíàòà è òîé ñå ïî÷óâñòâà ïî-äîáðå." Â ñúùèÿ ìèã âñè÷êè îòïóñêàõà ãëàâè. Áÿõà êàòî ìúðòâè. Ïúðâèÿ ïúò, êîãàòî âèäÿõ êàê ñå ñëó÷âà òîâà, èç÷àêàõ îêîëî äâå ìèíóòè, ñëåä êàòî áåøå çàâåëà íÿêàêâî ìîìè÷åíöå èçâúí ñòàÿòà, à ïîñëå ñòàíàõ è îòèäîõ äî êðúãà. Ïúðâî îòèäîõ äî Óèëè Êëåìàðò.
"Óèëè - ïîøåïíàõ è ãî ïîáóòíàõ ïî ðàìîòî. - Äîáðå ëè ñè, Óèëè?" Òîé íå ñå ïîìðúäâàøå, òàêà ÷å ãî ïîáóòíàõ ïî-ñèëíî è îòíîâî ãî èçâèêàõ ïî èìå. Âñå îùå íå ñå ïîìðúäâàøå. ×óâàõ ãî êàê äèøà - ìàëêî ñîïîëèâî è õúðêàùî - êàêòî ïîâå÷åòî âðåìå ïðàâÿò äåöàòà, êîèòî âèíàãè èìàò íÿêàêâè íàñòèíêè - íî âñå ïàê áåøå êàòî óìðÿë. Êëåïà÷èòå ìó áÿõà ëåêî îòâîðåíè, íî âèæäàõ ñàìî áÿëîòî íà î÷èòå ìó, à îò äîëíàòà óñòíà áåøå ïðîâèñíàëà äúëãà ëèãà. Óïëàøèõ ñå è îòèäîõ äî òðè èëè ÷åòèðè îò äðóãèòå, íî íèòî åäíî îò òÿõ íèòî âäèãíà î÷è, íèòî èçäàäå çâóê.
- Êàçâàø, ÷å òÿ ãè å îìàãüîñàëà, òàêà ëè? - ïîïèòà Ñàì. - ×å ñà áèëè êàòî Ñíåæàíêà, ñëåä êàòî å îòõàïàëà îò îòðîâíàòà ÿáúëêà?
- Äà - ñúãëàñè ñå Äåéâ. - Òî÷íî òàêà èçãëåæäàõà. Àç ñúùî áÿõ â òîâà ñúñòîÿíèå, íî ïî ðàçëè÷åí íà÷èí. Ïîñëå òî÷íî êîãàòî ïîíå÷èõ äà õâàíà Óèëè Êëåìàðò è äà ãî ðàçòúðñÿ çäðàâàòà, ÷óõ, ÷å òÿ ñå âðúùà îò òîàëåòíàòà. Èçòè÷àõ äî ìÿñòîòî ñè, çà äà íå ìå õâàíå. Çàùîòî áÿõ ïîâå÷å óïëàøåí êàêâî ìîæå äà íàïðàâè ñ ìåíå, îòêîëêîòî îò âñè÷êî, êîåòî áåøå íàïðàâèëà ñ òÿõ. Òÿ âëåçå è îíîâà ìîìè÷åíöå, êîåòî áåøå ñèâî êàòî ìðúñåí ÷àðøàô è íàïîëîâèíà â áåçñúçíàíèå, êîãàòî Àðäåëèÿ ãî áåøå èçâåëà, èçãëåæäàøå, ñÿêàø íÿêîé ãî áåøå íàïúëíèë ñ íàé-äîáðèÿ òîíèçàòîð çà íåðâè íà ñâåòà. Áåøå ñúâñåì áóäíî, ñ ðîçè âúðõó áóçèòå è èñêðÿù ïîãëåä. Àðäåëèÿ ÿ ïîòóïà îòçàä è òÿ ñå çàòè÷à êúì ìÿñòîòî ñè. Ïîñëå Àðäåëèÿ ïëåñíà ñ ðúöå è êàçà: "Âñè÷êè Äîáðè äå÷èöà - âäèãíåòå ãëàâè! Ñîíÿ ñå ÷óâñòâà ìíîãî ïî-äîáðå è èñêà äà äîâúðøèì ïðèêàçêàòà, íàëè, Ñîíÿ?". "Äà, ãîñïîæèöå - èçïèùÿ Ñîíÿ, ïðåèçïúëíåíà ñ ãîòîâíîñò. È ãëàâèòå íà âñè÷êè ñå âäèãíàõà. Íèêîãà íå áèõòå êàçàëè, ÷å ïðåäè äâå ñåêóíäè ñòàÿòà ñÿêàø å áèëà ïúëíà ñ ìúðòâè äåöà. Íà òðåòèÿ èëè ÷åòâúðòèÿ ïúò, êîãàòî òîâà ñå ñëó÷è, àç ÿ èç÷àêàõ äà èçëåçå è ÿ ïîñëåäâàõ. Çíàåõ, ÷å ãè ïëàøè ñ öåë, íàëè ðàçáèðàòå, è ñìÿòàõ, ÷å èìà ïðè÷èíà çà òîâà. Ñàìèÿò àç áÿõ èçïëàøåí äî ñìúðò, íî èñêàõ äà ðàçáåðà êàêâà å òÿ. Òîçè ïúò áåøå çàâåëà â òîàëåòíàòà Óèëè Êëåìàðò. Òîé áåøå ïîëó÷èë èñòåðè÷åí ïðèñòúï ïî âðåìå íà "Õåíçåë è Ãðåòåë" âúâ âàðèàíòà íà Àðäåëèÿ. Îòâîðèõ âðàòàòà ñúâñåì ëåêî è òèõî è âèäÿõ Àðäåëèÿ äà êîëåíè÷è ïðåä Óèëè äî ìèâêàòà. Òîé áåøå ñïðÿë äà ïëà÷å, íî îñâåí òîâà íå ìîæåõ äà âèäÿ íèùî. Òÿ áåøå ñ ãðúá êúì ìåí, íàëè ðàçáèðàòå, à Óèëè áåøå òîëêîâà íèñúê, ÷å òÿ, äîðè è íà êîëåíå, ãî ñêðèâàøå îò ïîãëåäà ìè. Âèæäàõ, ÷å ðúöåòå ìó áÿõà âúðõó æàêåòà, ñ êîéòî áåøå îáëå÷åíà, è âèæäàõ åäèíèÿ ðúêàâ íà ÷åðâåíèÿ ìó ïóëîâåð, íî òîâà áåøå âñè÷êî. Ïîñëå ÷óõ íåùî - ãëóõ çâóê íà ñìóêàíå - êàòî çâóê îò ñëàìêà, êîãàòî ñòå èçïèëè ïî÷òè öåëèÿ ìëå÷åí øåéê îò ÷àøàòà ñè. Ñìÿòàõ, ÷å òÿ ãî... ðàçáèðàòå ëè, èçíàñèëâà, è òàêà ñè áåøå, íî íå ïî íà÷èíà, ïî êîéòî ìèñëåõ. Âëÿçîõ ìàëêî ïî-íàâúòðå è ìðúäíàõ âäÿñíî, õîäåõ íà ïðúñòè. Î÷àêâàõ, ÷å âúïðåêè òîâà òÿ ùå ìå ÷óå - íàëè óøèòå é áÿõà êàòî ðàäàðíè ÷èíèè, è î÷àêâàõ äà ñå îáúðíå è äà ìå ïðîáîäå ñ îíåçè íåéíè ÷åðâåíè î÷è. Íî íå ìîæåõ äà ñå ñïðà. Òðÿáâàøå äà âèäÿ. È ìàëêî ïî ìàëêî, êàòî ñå ïðåìåñòâàõ íàäÿñíî, çàïî÷íàõ äà âèæäàì. Çàïî÷íàõ äà âèæäàì ëèöåòî íà Óèëè ïðåç ðàìîòî é, ïîñòåïåííî, êàòî ëóíà, êîÿòî ñå ïîêàçâà èççàä îáëàê. Îòíà÷àëî âñè÷êî, êîåòî âèæäàõ îò íåÿ, áåøå ðóñàòà é êîñà - ãîëÿìà ìàñà îò êúäðè è êúäðè÷êè - íî ïîñëå çàïî÷íàõ äà âèæäàì è íåéíîòî ëèöå. È âèäÿõ êàêâî ïðàâè. Âñè÷êàòà ìè ñèëà èçòå÷å îò êðàêàòà êàòî âîäà îò òðúáà. Íÿìàøå íà÷èí äà ìå âèäÿò, îñâåí àêî ñå ïðîòåãíåõ è çàïî÷íåõ äà óäðÿì ïî åäíà îò òðúáèòå íàä ìåí. Î÷èòå èì áÿõà çàòâîðåíè, íî íå òîâà áåøå ïðè÷èíàòà. Òå áÿõà ïîãúëíàòè îò òîâà, êîåòî ïðàâåõà, íàëè ðàçáèðàòå, è áÿõà ïîòúíàëè â åäíî è ñúùî ìÿñòî, çàùîòî áÿõà ñâúðçàíè åäèí ñ äðóã.
Ëèöåòî íà Àðäåëèÿ âå÷å íå áåøå ëèöå íà ÷îâåê. Áåøå ñå ðàçòåêëî êàòî ñèðîï è áåøå ïðèäîáèëî îíàçè ôîðìà íà ôóíèÿ, â êîÿòî íîñúò é ñòàâàøå ïëîñúê, à î÷èòå é ñå äðúïâàõà íàñòðàíè êàòî î÷è íà êèòàåö. Áåøå çàïðèëè÷àëà íà íÿêàêâî íàñåêîìî... ìóõà èëè ìîæå áè ï÷åëà. Óñòàòà é îòíîâî ÿ íÿìàøå - áåøå ñå ïðåâúðíàëà â îíîâà íåùî, êîåòî áÿõ çàïî÷íàë äà âèæäàì, êîãàòî òÿ óáè ãîñïîäèí Ëàâèí - ïðåç íîùòà, êîãàòî ëåæàõìå â õàìàêà. Áåøå ñå ïðåâúðíàëà â òÿñíàòà ÷àñò íà ôóíèÿòà. Âúðõó íåÿ ñå âèæäàõà ñòðàííè ÷åðâåíè èâèöè è îòíà÷àëî ïîìèñëèõ, ÷å òîâà å êðúâ èëè ìîæå áè âåíè ïîä êîæàòà é, íî ïîñëå ðàçáðàõ, ÷å å ÷åðâèëî. Òÿ âå÷å íÿìàøå óñòíè, íî ÷åðâåíàòà áîÿ ïîêàçâàøå êúäå ñà áèëè óñòíèòå é ïðåäè. Ñ ïîìîùòà íà òîâà ñìó÷åùî íåùî òÿ ïèåøå îò î÷èòå íà Óèëè.
Ñàì ïîãëåäíà Äåéâ êàòî óäàðåí îò ãðúì. Çà ìîìåíò ñå ïî÷óäè äàëè òîçè ÷îâåê íå å çàãóáèë ðàçñúäúêà ñè. Íå ñòàâàøå äóìà çà ïðèçðàöè - òîâà áåøå íåùî äðóãî. Íÿìàøå íè íàé-ìàëêà ïðåäñòàâà êàêâî áåøå òîâà. È âñå ïàê âúðõó ëèöåòî íà Äåéâ áÿõà èçïèñàíè èñêðåíîñò è ÷åñòíîñò. "Äîðè è äà ëúæå, òîé íå ãî ñúçíàâà" - ïîìèñëè ñè Ñàì.
- Äåéâ, äà íå áè äà èñêàø äà êàæåø, ÷å Àðäåëèÿ å ïèëà ñúëçèòå ìó? - ïîïèòà êîëåáëèâî Íàîìè.
- Äà... è íå. Òîâà, êîåòî ïèåøå, áÿõà ñïåöèàëíèòå ìó ñúëçè. Íåéíîòî ëèöå ñå áåøå èçïúíàëî ñèëíî íàïðåä, òóïêàøå êàòî ñúðöå, à ÷åðòèòå é áÿõà ðàçìàçàíè. Ïðèëè÷àøå íà ëèöå, êîåòî ñè íàðèñóâàë âúðõó íàéëîíîâà òîðáè÷êà, çà äà íàïðàâèø êàðíàâàëíà ìàñêà. Òîâà, êîåòî èçëèçàøå îò úãëèòå íà î÷èòå íà Óèëè, áåøå ãóìåíî è ðîçîâî - êàòî êúðâàâ ñîïîë èëè ïàð÷åòà ïëúò, êîèòî ïî÷òè ñà ñå âòå÷íèëè. Òÿ ãî ñìó÷åøå, ñúðáàøå ãî. Òîâà, êîåòî ïèåøå, áåøå ñòðàõúò ìó. Òÿ ïî íÿêàêúâ íà÷èí ãî áåøå íàïðàâèëà èñòèíñêè è òîëêîâà ãîëÿì, ÷å òðÿáâàøå èëè äà èçëåçå íàâúí â îíåçè óæàñíè ñúëçè, èëè äà ãî óáèå.
- Èñêàø äà êàæåø, ÷å Àðäåëèÿ å áèëà íÿêàêúâ âèä âàìïèð, íàëè? - ïîïèòà Ñàì.
Äåéâ èçãëåæäàøå îáëåê÷åí.
- Äà. Âÿðíî å. Êîãàòî ñè ìèñëÿ çà òîçè äåí - êîãàòî ñå îñìåëÿâàì äà ïîìèñëÿ çà íåãî - ñìÿòàì, ÷å òÿ áåøå òî÷íî òîâà. Âñè÷êè òåçè ñòàðè èñòîðèè çà âàìïèðè, êîèòî çàáèâàò çúáè â ãúðëîòî íà ÷îâåê è èçïèâàò êðúâòà ìó, íå ñà âåðíè. Ïî÷òè âåðíè ñà, íî ìèñëÿ, ÷å â òåçè ðàáîòè "ïî÷òè" íå å äîñòàòú÷íî. Òå ïèÿò, íî íå îò âðàòà - òå ïúëíåÿò è ñòàâàò çäðàâè îò òîâà, êîåòî âçèìàò îò æåðòâèòå ñè, íî íå âçèìàò êðúâòà èì. Ìîæå áè òîâà, êîåòî âçèìàò, å ïî-÷åðâåíî è ïî-êúðâàâî, êîãàòî æåðòâèòå èì ñà âúçðàñòíè. Ìîæå áè òÿ ãî å âçåëà îò ãîñïîäèí Ëàâèí. Ìèñëÿ, ÷å ãî å íàïðàâèëà. Íî òîâà íå å êðúâ. Òî å ñòðàõ.

5.

- Íå çíàì êîëêî äúëãî ñòîÿõ òàì è ÿ ãëåäàõ, íî íå ìîæå äà å áèëî òâúðäå äúëãî - òÿ íèêîãà íå èçëèçàøå çà ïîâå÷å îò ïåò ìèíóòè. Ñëåä èçâåñòíî âðåìå òîâà, êîåòî èçëèçàøå îò úãëèòå íà î÷èòå íà Óèëè, çàïî÷íà äà ñòàâà âñå ïî-áëåäî è ïî-áëåäî è âñå ïîâå÷å íàìàëÿâàøå. Âèæäàõ êàê... ðàçáèðàòå ëè... òîâà íåéíî íåùî...
- Ñìóêàëî - êàçà òèõî Íàîìè. - Ìèñëÿ, ÷å òðÿáâà äà å áèëî ñìóêàëî.
- Òàêà ëè? Äîáðå. Âèæäàõ êàê òîâà ñìóêàëî ñå ðàçòÿãà âñå ïîâå÷å è ïîâå÷å, çà äà íå èçïóñíå íèùî, çà äà ïîãúëíå è ïîñëåäíàòà êàï÷èöà è ðàçáðàõ, ÷å òÿ ïî÷òè å ñâúðøèëà. È êîãàòî ñâúðøè, òå ùå ñå ñúáóäÿò è òÿ ùå ìå âèäè. À êîãàòî ìå âèäè, ïîìèñëèõ ñè, ñèãóðíî ùå ìå óáèå.
Çàïî÷íàõ äà îòñòúïâàì - áàâíî, ñòúïêà ïî ñòúïêà. Íå âÿðâàõ, ÷å ùå óñïåÿ, íî íàé-ñåòíå çàäíèêúò ìè îïðÿ âðàòàòà íà òîàëåòíàòà. Ïî÷òè èçêðåùÿõ, çàùîòî ñè ïîìèñëèõ, ÷å ïî íÿêàêúâ íà÷èí òÿ ñå å îêàçàëà çàä ìåí. Áÿõ ñèãóðåí â òîâà, âúïðåêè ÷å ÿ âèæäàõ ïðåä ìåí, çàñòàíàëà íà êîëåíå.
Çàòèñíàõ óñòàòà ñè ñ ðúêà, çà äà ñïîäàâÿ êðÿñúêà, è èçëÿçîõ ïðåç âðàòàòà. Îñòàíàõ òàêà, äîêàòî òÿ ñå çàòâîðè íà ïíåâìàòè÷íèòå ñè ïàíòè. Ñòðóâàøå ìè ñå êàòî öÿëà âå÷íîñò. Êîãàòî ñå çàòâîðè, òðúãíàõ êúì ãëàâíèÿ âõîä. Áÿõ íàïîëîâèíà ïîëóäÿë - âñè÷êî, êîåòî èñêàõ äà íàïðàâÿ, áåøå äà èçëÿçà îòòóê è íèêîãà äà íå ñå âðúùàì. Èñêàõ äà èçáÿãàì çàâèíàãè.
Ñëÿçîõ âúâ ôîàéåòî, êúäåòî òÿ áåøå ñëîæèëà îíàçè òàáåëà, êîÿòî ñè âèäÿë, Ñàì - îíàçè, íà êîÿòî ïèøå ñàìî: "ÒÈØÈÍÀ!" - è òîãàâà ñå îïîìíèõ. Àêî òÿ áåøå âúðíàëà Óèëè â äåòñêàòà ñòàÿ è áåøå âèäÿëà, ÷å ìå íÿìà, ùåøå äà ðàçáåðå, ÷å àç ñúì âèäÿë. Ùåøå äà ìå ïðåñëåäâà è ùåøå äà ìå õâàíå. Äîðè íå ìèñëÿ, ÷å ùåøå äà é áúäå òðóäíî. Ñïîìíÿõ ñè çà îíçè äåí â öàðåâèöàòà è çà òîâà êàê áåøå ïðàâèëà áåçêðàéíè êðúãîâå îêîëî ìåí, à íå áÿõ ÿ âèäÿë äîðè äà ñå èçïîòè.
È òàêà, âñå ïàê ñå îáúðíàõ è ñå âúðíàõ íà ìÿñòîòî ñè â äåòñêàòà ñòàÿ. Òîâà áåøå íàé-òðóäíîòî íåùî, êîåòî ñúì ïðàâèë ïðåç öåëèÿ ñè æèâîò, íî ïî íÿêàêúâ íà÷èí óñïÿõ äà ãî íàïðàâÿ. Íå ìèíàõà è äâå ñåêóíäè, îòêàêòî áÿõ ñåäíàë, êîãàòî ãè ÷óõ, ÷å èäâàò. È, ðàçáèðà ñå, Óèëè áåøå ìíîãî ùàñòëèâ, óñìèõíàò è â äîáðî çäðàâå, ñúùî êàêòî è òÿ. Àðäåëèÿ èçãëåæäàøå ãîòîâà äà èçêàðà òðè ðóíäà ñ Ðîêè Ìàð÷èàíî è çäðàâàòà äà ãî íàòóïà.
"Âñè÷êè Äîáðè äå÷èöà - âäèãíåòå ãëàâè! Óèëè ñå ÷óâñòâà ìíîãî ïî-äîáðå è èñêà äà äîâúðøèì ïðèêàçêàòà, íàëè, Óèëè?"
"Äà, ãîñïîæèöå" - êàçà Óèëè. Òÿ ãî öåëóíà è òîé èçòè÷à íà ìÿñòîòî ñè. Ïðèêàçêàòà ïðîäúëæè. Àç ñåäÿõ è ñëóøàõ. À êîãàòî òîçè ×àñ íà ïðèêàçêèòå ñâúðøè, çàïî÷íàõ äà ïèÿ. È îòòîãàâà ÷àê äî êðàÿ âñúùíîñò íèêîãà íå ñúì ñïèðàë.

6.

- Êàê âñúùíîñò ñâúðøè âñè÷êî? - ïîïèòà Ñàì. - Êàêâî çíàåø çà òîâà?
- Íå òîëêîâà ìíîãî, êîëêîòî ùÿõ äà çíàì, àêî íå áÿõ òîëêîâà ìúðòâîïèÿí ïðåç öÿëîòî âðåìå, íî ïîâå÷å, îòêîëêîòî áèõ èñêàë äà çíàì. À ïîñëåäíàòà ÷àñò - äîðè íå ñúì ñèãóðåí êîëêî äúëãî ïðîäúëæè. Ñèãóðíî îêîëî ÷åòèðè ìåñåöà, íî ìîæå äà ñà áèëè øåñò èëè äîðè îñåì. Òîãàâà âå÷å ìíîãî íå îáðúùàõ âíèìàíèå íà ãîäèøíèòå âðåìåíà. Êîãàòî ïèÿíèöà êàòî ìåíå çàïî÷íå íàèñòèíà äà ïðîïàäà, Ñàì, åäèíñòâåíîòî âðåìå, êîåòî çàáåëÿçâà, å ñúäúðæàíèåòî íà áóòèëêàòà. Âñå ïàê çíàì äâå íåùà è òå ñà íàèñòèíà äâåòå åäèíñòâåíè íåùà, êîèòî èìàò çíà÷åíèå. Íÿêîé íàèñòèíà ÿ ïîäîçèðàøå òîâà áåøå ïúðâîòî íåùî. È çà íåÿ áåøå âðåìå äà çàñïè îòíîâî. Äà ñå ïðîìåíè. Òîâà áåøå âòîðîòî. Ñïîìíÿì ñè åäíà íîù â íåéíàòà êúùà - òÿ íèêîãà íå èäâàøå â ìîÿòà - íèòî âåäíúæ - òÿ ìè êàçà: "Ñòàâàì ñúíëèâà, Äåéâ. Ïðåç öÿëîòî âðåìå ìè ñå ñïè. Ñêîðî ùå äîéäå âðåìå çà äúëãà ïî÷èâêà. Êîãàòî òîâà âðåìå äîéäå, èñêàì äà çàñïèø ñ ìåí. Çíàåø ëè, àç òå îáèêíàõ, íàëè ðàçáèðàø." Àç, ðàçáèðà ñå, áÿõ ïèÿí, íî âñå ïàê òîâà, êîåòî ìè êàçà, ìå ñìðàçè. Ìèñëåõ, ÷å çíàì çà êàêâî ãîâîðè, íî êîãàòî ÿ ïîïèòàõ, òÿ ñàìî ñå èçñìÿ. "Íå, íå òîâà - êàçà òÿ è ìè õâúðëè ïðåçðèòåëåí è óäèâåí ïîãëåä. - Ãîâîðÿ çà ñúí, à íå çà ñìúðò. Íî ùå òðÿáâà äà ñå õðàíèø ñ ìåí." Îò òîâà âåäíàãà èçòðåçíÿõ. Òÿ íå çíàåøå, ÷å çíàì çà êàêâî ãîâîðè, íî àç çíàåõ. Áÿõ âèäÿë. Ñëåä òîâà òÿ çàïî÷íà äà ìè çàäàâà âúïðîñè çà äåöàòà. Êîè íå õàðåñâàì, çà êîè ìèñëÿ, ÷å ñà íåèñêðåíè, êîè ñà ïðåêàëåíî øóìíè, êîè ñà íàé-äîñàäíè. "Òîâà ñà Ëîøè äå÷èöà è òå íå çàñëóæàâàò äà æèâåÿò êàçâàøå òÿ. - Òå ñà ãðóáè, ðàçâàëÿò âñè÷êî, âðúùàò êíèãèòå ñè, íàäðàñêàíè ñ ìîëèâ è ñ îòêúñíàòè ñòðàíèöè. Êîè îò òÿõ òè ìèñëèø, ÷å çàñëóæàâàò äà óìðàò, Äåéâè?" Òîãàâà ðàçáðàõ, ÷å òðÿáâà äà èçáÿãàì îò íåÿ è àêî åäèíñòâåíèÿò íà÷èí çà òîâà áåøå äà ñå ñàìîóáèÿ, òðÿáâàøå äà ãî íàïðàâÿ. Íåùî ñòàâàøå ñ íåÿ, íàëè ðàçáèðàòå. Êîñàòà é ïîòúìíÿâàøå, à êîæàòà é, êîÿòî âèíàãè áåøå áèëà ñúâúðøåíà, çàïî÷âàøå äà ñå ïîêðèâà ñ ïåòúíöà. À èìàøå è íåùî äðóãî - âèæäàõ îíîâà íåùî, â êîåòî ñå ïðåâðúùàøå óñòàòà é - ïðåç öÿëîòî âðåìå - òî÷íî ïîä ïîâúðõíîñòòà íà êîæàòà é. Íî òî çàïî÷âàøå äà èçãëåæäà íàáðú÷êàíî è óâèñíàëî è ïî íåãî èìàøå íèøêè, ïîäîáíè íà ïàÿæèíà. Åäíà íîù, êîãàòî áÿõìå â ëåãëîòî, òÿ âèäÿ êàê ðàçãëåæäàì êîñàòà é è êàçà: "Òè âèæäàø ïðîìÿíàòà â ìåí, íàëè, Äåéâè? - Ïîãàëè ìå ïî ëèöåòî. - Âñè÷êî å íàðåä, òîâà å ñúâñåì åñòåñòâåíî. Âèíàãè ñòàâà òàêà, êîãàòî ñå ïîäãîòâÿì äà çàñïÿ îòíîâî. Ùå òðÿáâà äà ãî íàïðàâÿ ñêîðî è àêî èñêàø äà äîéäåø ñ ìåí, òðÿáâà ñêîðî äà âçåìåø åäíî îò îíåçè äåöà. Èëè äâå. Èëè òðè. Êîëêîòî ïîâå÷å, òîëêîâà ïî-äîáðå! - Òÿ ñå çàñìÿ ïî ñâîÿ ëóä íà÷èí è êîãàòî ìå ïîãëåäíà îòíîâî, î÷èòå é ïàê áÿõà ñòàíàëè ÷åðâåíè. - Âúâ âñåêè ñëó÷àé íå èñêàì äà òå èçîñòàâÿì. Îñâåí âñè÷êî äðóãî, òîâà íÿìà äà å áåçîïàñíî. Çíàåø ãî, íàëè?" Êàçàõ, ÷å çíàì.
"Çíà÷è, àêî íå èñêàø äà óìðåø, Äåéâè, òîâà òðÿáâà äà ñòàíå ñêîðî. Ìíîãî ñêîðî. È àêî ñè ðåøèë äà íå óìèðàø, òðÿáâà äà ìè ãî êàæåø ñåãà. Ìîæåì äà çàâúðøèì âñè÷êî ïðèÿòíî è áåçáîëåçíåíî òàçè âå÷åð." Òÿ ñå íàâåäå êúì ìåí è óñåòèõ äúõà é. Ìèðèøåøå íà ðàçâàëåíà êó÷åøêà õðàíà è íå ìîæåõ äà ïîâÿðâàì, ÷å íÿêîãà ñúì öåëóâàë òàçè óñòà è ñúì ìèðèñàë òîâà, êîåòî èçëèçà îò íåÿ - áèëî òðåçâ, áèëî ïèÿí. Íî èìàøå åäíà ÷àñò îò ìåí - íÿêàêâà ìàëêà ÷àñò, - êîÿòî âñå îùå èñêàøå äà æèâåå, è é êàçàõ, ÷å íàèñòèíà èñêàì äà òðúãíà ñ íåÿ, íî ìè òðÿáâà ìàëêî âðåìå äà ñå ïîäãîòâÿ. Äà ñå ïîäãîòâÿ â ìèñëèòå ñè.
"Èñêàø äà êàæåø äà ïèåø - êàçà òÿ. - Áè òðÿáâàëî äà êîëåíè÷èø è äà áëàãîäàðèø íà ìèçåðíèòå ñè, íåùàñòíè çâåçäè çà ìåí, Äåéâ Äúíêàí. Àêî íå ñúì àç, äî åäíà ãîäèíà, èëè äîðè ïî-ìàëêî, ùå áúäåø ìúðòúâ â íÿêîÿ êàíàâêà. Ñ ìåí ìîæåø äà æèâååø ïî÷òè âå÷íî." Óñòàòà é ñå ðàçòåãëè ñàìî çà ñåêóíäà, ðàçòåãëè ñå, äîêàòî äîêîñíà áóçàòà ìè. È ïî íÿêàêúâ íà÷èí àç óñïÿõ äà íå èçêðåùÿ.
Äåéâ ãè ïîãëåäíà ñ äúëáîêè, ïðèçðà÷íè î÷è. Ïîñëå ñå óñìèõíà. Ñàì íèêîãà íÿìàøå äà çàáðàâè òàçè ñâðúõåñòåñòâåíà óñìèâêà - òÿ çàâèíàãè ùåøå äà ãî ïîñåùàâà â ñúíèùàòà ìó.
- Íî òîâà áåøå òîãàâà - êàçà òîé. - Îòòîãàâà íàñàì íÿêúäå äúëáîêî âúòðå â ìåí àç íå ïðåñòàâàì äà êðåùÿ.

7.

- Èñêàì äà âè êàæà, ÷å â êðàÿ íà êðàèùàòà ðàç÷óïèõ õâàòêàòà, ñ êîÿòî ìå äúðæåøå. Áåøå ïðîñòî ùàñòëèâî ñòå÷åíèå íà îáñòîÿòåëñòâàòà - èëè êàêòî áèõà êàçàëè ñóåâåðíèòå õîðà - âèñøà âîëÿ. Òðÿáâà äà ðàçáèðàòå, ÷å ïðåç 1960 àç áÿõ èçöÿëî îòêúñíàò îò îñòàíàëàòà ÷àñò íà ãðàäà. Íàëè ïîìíèø, Ñàì, êàçàõ òè, ÷å íàâðåìåòî áÿõ ÷ëåí íà "Ðîòàðè êëóá"? Å, ïðåç ôåâðóàðè 1960 òå áèõà ìå íàåëè ñàìî äà èì ÷èñòÿ òîàëåòíàòà. Îò ãëåäíà òî÷êà íà Äæúíêøúí ñèòè àç áÿõ ñàìî åäíî Ëîøî äåòåíöå, êîåòî âîäåøå æèâîò íà ñêèòíèê. Õîðà, êîèòî áÿõ ïîçíàâàë öÿë æèâîò, ìèíàâàõà íà äðóãàòà ñòðàíà íà óëèöàòà, êîãàòî âèæäàõà, ÷å èäâàì. Ïðåäè òåëîñëîæåíèåòî ìè áåøå êàòî íà áðîíçîâ îðåë, íî ïèåíåòî ìå ðàçÿæäàøå, à òîâà, êîåòî ïèåíåòî íå óñïÿâàøå äà âçåìå, ãî âçèìàøå Àðäåëèÿ Ëîðö. Íåâåäíúæ ñå ïèòàõ äàëè ùå ìå ïðåâúðíå â òîâà, êîåòî é òðÿáâàøå, íî òÿ íå ãî íàïðàâè. Ìîæå áè â ìîåòî ñúñòîÿíèå íå é âúðøåõ ðàáîòà... íî åäâà ëè òîâà å áèëà ïðè÷èíàòà. Ìèñëÿ, ÷å íå ìå îáè÷àøå - ìèñëÿ, ÷å íå ìîæåøå äà îáè÷à íèêîãî - íî ìèñëÿ, ÷å áåøå ñàìîòíà. Ìèñëÿ, ÷å áåøå æèâÿëà - àêî òîâà, êîåòî ïðàâåøå, ìîæåøå äà ñå íàðå÷å æèâîò - ìíîãî äúëãî è ÷å áåøå èìàëà...
Äåéâ ïðåêúñíà. Ñâèòèòå ìó ïðúñòè íåñïîêîéíî áàðàáàíåõà âúðõó êîëåíåòå ìè è î÷èòå ìó, ñÿêàø çà óñïîêîåíèå ïîòúðñèõà åëåâàòîðà íà õîðèçîíòà.
- ... êîìïàíüîíè å äóìàòà, êîÿòî íàé-äîáðå ïðèëÿãà. Ìèñëÿ, ÷å áåøå èìàëà êîìïàíüîíè çà òîçè ñâîé äúëúã æèâîò, íî ìèñëÿ, ÷å ïðåäè äà äîéäå â Äæúíêøúí ñèòè, äúëãî âðåìå íå áåøå èìàëà. Íå ìå ïèòàéòå êàêâî ìè å êàçàëà, çà äà ìå íàêàðà äà èçïèòâàì òîâà, çàùîòî íå ñè ñïîìíÿì. Òî å èçãóáåíî, êàêòî ïî÷òè âñè÷êî îñòàíàëî. Íî ñúì ñúâñåì ñèãóðåí, ÷å å èñòèíà. È áåøå èçïîëçâàëà ìåí çà òàçè ðàáîòà. Ñúâñåì ñèãóðåí ñúì, ÷å ùåøå è äà ìå âçåìå ñúñ ñåáå ñè, àêî íå ÿ áÿõà ðàçêðèëè.
- Êîé ÿ ðàçêðè, Äåéâ? - ïîïèòà Íàîìè è ñå íàâåäå íàïðåä. - Êîé?
- Çàìåñòíèê-øåðèôúò Äæîí Ïàóúð. Ïî îíîâà âðåìå îáëàñòåí øåðèô áåøå Íîðìàí Áèéìúí, à Íîðì å íàé-äîáðèÿò àðãóìåíò çà òîâà, ÷å øåðèôèòå òðÿáâà äà ñå íàçíà÷àâàò, à íå äà ñå èçáèðàò. Ãëàñîïîäàâàòåëèòå ãî èçáðàõà íà òîçè ïîñò, êîãàòî òîé ñå âúðíà â Äæúíêøúí ñèòè ïðåç 1945 ñ öÿë êóôàð ìåäàëè, êîèòî áåøå çàñëóæèë ïî âðåìå íà íàñòúïëåíèåòî íà àðìèÿòà íà Ïàòúí â Ãåðìàíèÿ. Áåøå ãîëÿì êóðàæëèÿ è íèêîé íå ìó ãî îòðè÷à, íî êàòî îáëàñòåí øåðèô íå ñòðóâàøå è ïóêíàòà ïàðà. Òîâà, êîåòî ïðèòåæàâàøå, áåøå íàé-øèðîêàòà, íàé-áÿëàòà óñìèâêà, êîÿòî ñòå âèæäàëè, è îãðîìåí òîâàð ñ ãëóïîñòè. È, ðàçáèðà ñå, áåøå ðåïóáëèêàíåö. À òîâà âèíàãè å áèëî íàé-âàæíîòî íåùî çà îáëàñòòà. Ìèñëÿ, ÷å Íîðì âñå îùå ùÿõìå äà ãî èçáèðàìå, àêî íå ïàäíà ìúðòúâ îò ìîçú÷åí óäàð â áðúñíàðíèöàòà íà Õþãè ïðåç ëÿòîòî íà 1963. Ñïîìíÿì ñè òîâà äîñòà òî÷íî - òîãàâà Àðäåëèÿ îò èçâåñòíî âðåìå âå÷å ÿ íÿìàøå, à àç áÿõ çàïî÷íàë ìàëêî äà èäâàì íà ñåáå ñè. Çà óñïåõà íà Íîðì èìàøå äâå òàéíè - îñâåí øèðîêàòà ìó óñìèâêà è ãëóïàâèòå ïðèêàçêè, èñêàì äà êàæà. Ïúðâî, áåøå ÷åñòåí. Äîêîëêîòî çíàì, íèêîãà íå áåøå âçåë è ñòîòèíêà ïîäêóï. Âòîðî, âèíàãè ãëåäàøå äà èìà ïîíå åäèí çàìåñòíèê-øåðèô, êîéòî äà ìèñëè áúðçî è äà íå ñå ñòðåìè äà çàåìå ìÿñòîòî ìó. Âèíàãè áåøå îòêðîâåí ñ òåçè õîðà - êîãàòî íÿêîé îò òÿõ ðåøåøå äà íàïóñíå, âèíàãè ïîëó÷àâàøå îòëè÷íè ïðåïîðúêè. Íîðì ñàì ñå ãðèæåøå çà òîâà. Äà âè êàæà, àêî ñå çàìèñëè ÷îâåê, ùå èçëåçå, ÷å ïî öåëèÿ Ñðåäåí çàïàä èìà ïðúñíàòè øåñò èëè îñåì íà÷àëíèöè íà ãðàäñêàòà ïîëèöèÿ è ïîëêîâíèöè îò ùàòñêàòà ïîëèöèÿ, êîèòî ñà ïðåêàðàëè äâå èëè òðè ãîäèíè òóê, â Äæúíêøúí ñèòè, â èçðèâàíå íà òîð âìåñòî Íîðì Áèéìúí. Íî ìåæäó òÿõ íå å Äæîí Ïàóúð. Òîé å ìúðòúâ. Àêî ïîãëåäíåòå â íåêðîëîãà ìó, òàì ïèøå, ÷å å óìðÿë îò èíôàðêò, âúïðåêè ÷å íÿìàøå è òðèéñåò ãîäèíè è íÿìàøå íèêîé îò ëîøèòå íàâèöè, êîèòî ïîíÿêîãà êàðàò ìàøèíêèòå íà õîðàòà äà ñïèðàò ðàíî. Àç çíàì èñòèíàòà - íå èíôàðêò óáè Äæîí, êàêòî è íå èíôàðêò óáè Ëàâèí. Òÿ ãè óáè.
- Îòêúäå çíàåø òîâà, Äåéâ? - ïîïèòà Ñàì.
- Çíàì, çàùîòî â òîçè ïîñëåäåí äåí â áèáëèîòåêàòà òðÿáâàøå äà áúäàò óáèòè òðè äåöà.
Ãëàñúò íà Äåéâ âñå îùå áåøå ñïîêîåí, íî Ñàì ÷óâàøå êàê ïîä ïîâúðõíîñòòà êàòî åëåêòðè÷åñêè çàðÿä ñ íèñêî íàïðåæåíèå òå÷å óæàñúò, ñ êîéòî òîçè ÷îâåê áåøå æèâÿë òîëêîâà äúëãî. Àêî äîðè ïîëîâèíàòà îò òîâà, êîåòî Äåéâ èì áåøå ðàçêàçàë òîçè ñëåäîáåä, áåøå èñòèíà, òî òîé áåøå ïðåæèâÿë ïîñëåäíèòå òðèéñåò ãîäèíè ñ óæàñè, êîèòî áÿõà ïðîñòî íåâúîáðàçèìè. Íå áåøå ÷óäíî, ÷å áóòèëêàòà ìó áåøå ïîìàãàëà äà äúðæè íà ðàçñòîÿíèå íàé-ëîøèòå îò òÿõ.
- Äâå íàèñòèíà óìðÿõà - Ïàòñè Õàðèãúí è Òîì Ãèáñúí. Òðåòîòî òðÿáâàøå äà áúäå öåíàòà, êîÿòî àç òðÿáâàøå äà ïëàòÿ, çà äà ó÷àñòâàì â öèðêà, êîéòî ñå êîìàíäâàøå îò Àðäåëèÿ. Òîâà òðåòî äåòå áåøå äåòåòî, êîåòî Àðäåëèÿ íàèñòèíà èñêàøå, çàùîòî òúêìî òî áåøå îáúðíàëî ïðîæåêòîðà êúì íåÿ òî÷íî òîãàâà, êîãàòî òÿ íàé-ìíîãî èìàøå íóæäà äà ðàáîòè â òúìíèíà. Òîâà òðåòî äåòå òðÿáâàøå äà å ìîå, çàùîòî íà íåãî íå ìó ðàçðåøàâàõà âå÷å äà èäâà â áèáëèîòåêàòà è Àðäåëèÿ íå áåøå ñèãóðíà, ÷å ùå ìîæå äà ñå äîáëèæè äî íåãî. Òîâà òðåòî Ëîøî äåòåíöå áåøå Òàíñè Ïàóúð - äúùåðÿòà íà çàìåñòíèê-øåðèôà Ïàóúð.
- Íå ãîâîðèø çà Òàíñè Ðàéúí, íàëè? - ïîïèòà Íàîìè. Ãëàñúò é ïî÷òè óìîëÿâàøå.
- Òî÷íî çà íåÿ ãîâîðÿ. Òàíñè Ðàéúí îò ïîùàòà, Òàíñè Ðàéúí, êîÿòî èäâà íà íàøèòå ñúáðàíèÿ, Òàíñè Ðàéúí, êîÿòî åäíî âðåìå áåøå Òàíñè Ïàóúð. Ìíîãî îò äåöàòà, êîèòî ïðåäè èäâàõà â ×àñîâåòå çà ïðèêàçêè íà Àðäåëèÿ, ñåãà ñà â ÀÀ ïî íàøèòå ìåñòà, Ñàðà - ðàçáèðàé ãî, êàêòî èñêàø. Ïðåç ëÿòîòî íà 1960 àç áÿõ ìíîãî áëèçî äî óáèéñòâî íà Òàíñè Ïàóúð... íî òîâà íå å íàé-ëîøîòî. Äå äà áåøå.

8.

Íàîìè ñå èçâèíè çà ìàëêî è êîãàòî ìèíàõà íÿêîëêî ìèíóòè, Ñàì ñòàíà è îòèäå äà ÿ òúðñè.
- Îñòàâè ÿ - êàçà Äåéâ. - Òÿ å ÷óäåñíà æåíà, Ñàì, íî èìà íóæäà îò ìàëêî âðåìå äà ñå âúçñòàíîâè. È òè ùåøå äà èìàø íóæäà, àêî áåøå ðàçáðàë, ÷å åäèí îò ÷ëåíîâåòå íà íàé-âàæíàòà ãðóïà â æèâîòà òè å áèë áëèçî äî óáèéñòâî íà íàé-áëèçêèÿ òè ïðèÿòåë. Îñòàâè ÿ äà ñâèêíå ñ òîâà. Òÿ ùå ñå âúðíå - Ñàðà å ñèëíà.
Ñëåä íÿêîëêî ìèíóòè òÿ íàèñòèíà ñå âúðíà. Áåøå èçìèëà ëèöåòî ñè - êîñàòà íà ñëåïîî÷èÿòà é áåøå âñå îùå ìîêðà è çàëåïíàëà - è íîñåøå ïîäíîñ ñ òðè ÷àøè ÷àé ñ ëåä.
- Å, ñòèãíàõìå íàé-ñåòíå äî òðóäíàòà ÷àñò, íàëè, ìèëè ìîè? - êàçà Äåéâ.
Íàîìè íàïðàâè âúðõîâíî óñèëèå äà îòâúðíå íà óñìèâêàòà ìó.
- Êðàéíî âðåìå áåøå. Ïðîñòî íå ìîæåø äà ãî çàäúðæàø ïîâå÷å.
Ñàì ïîìèñëè, ÷å óñèëèåòî, êîåòî ïðàâåøå òÿ, áåøå íå ñàìî âúðõîâíî - òî áåøå áëàãîðîäíî. È âñå ïàê, äîêàòî ñòîåøå, ëåäúò â ÷àøèòå ãîâîðåøå âìåñòî íåÿ ñ êðàòêè, íàêúñàíè ôðàçè. Ñàì îòíîâî ñòàíà è âçå ïîäíîñà îò íåñïîêîéíèòå é ðúöå. Òÿ ãî ïîãëåäíà ñ áëàãîäàðíîñò.
- Ñâúðøâàé, Äåéâ - êàçà òÿ è ñåäíà. - Ðàçêàæè ãî äîêðàé.

9.

- Ìíîãî îò òîâà, êîåòî îñòàâà, ñà íåùàòà, êîèòî òÿ ìè êàçà - çàïî÷íà îòíîâî Äåéâ, - çàùîòî àç âå÷å íåïîñðåäñòâåíî âèæäàõ âñè÷êî, êîåòî ñòàâàøå. Íÿêúäå êúì êðàÿ íà 1959 Àðäåëèÿ ìè êàçà âå÷å äà íå èäâàì â Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà. Êàçà, ÷å àêî ìå âèäè òàì, ùå ìå èçõâúðëè, à àêî ñå âúðòÿ íàîêîëî, ùå èçïðàòè ïîëèöàèòå äà ìå õâàíàò. Êàçà, ÷å âèäúò ìè å ìíîãî îïúðïàí è àêî ìå âèäÿò òàì, ùå çàïî÷íàò ïðèêàçêè.
"Ïðèêàçêè çà íàñ äâàìàòà? - ïîïèòàõ àç. - Àðäåëèÿ, êîé ùå ïîâÿðâà?"
"Íèêîé - êàçà òÿ. - Íå ïðèêàçêèòå çà íàñ äâàìàòà ìå çàñÿãàò, èäèîò òàêúâ."
"Òîãàâà êàêâî òå çàñÿãà?"
"Ïðèêàçêèòå çà òåá è äåöàòà" - êàçà òÿ. - Ìèñëÿ, ÷å òîãàâà çà ïðúâ ïúò íàèñòèíà îñúçíàõ êîëêî íèñêî ñúì ïàäíàë. Òè ñè ìå âèæäàëà â òîâà ñúñòîÿíèå â ãîäèíèòå, ñëåä êàòî çàïî÷íàõìå çàåäíî äà õîäèì íà ñúáðàíèÿòà íà ÀÀ, Ñàðà, íî òîëêîâà íèñêî íå ñè ìå âèæäàëà íèêîãà. È ñå ðàäâàì çà òîâà.
- Îñòàâàøå ñàìî êúùàòà é. Òàì áåøå åäèíñòâåíîòî ìÿñòî, êúäåòî ìè ñå ïîçâîëÿâàøå äà ÿ âèæäàì, à åäèíñòâåíîòî âðåìå, êîãàòî ìè ñå ïîçâîëÿâàøå äà èäâàì, áåøå ìíîãî ñëåä êàòî ñå ñòúìíè. Êàçà ìè, ñëåä êàòî ñòèãíà ôåðìàòà íà Îðäåé, äà íå âúðâÿ ïî ïúòÿ. Ïîñëå òðÿáâàøå äà âúðâÿ ïðåç íèâèòå. Êàçà ìè, ÷å àêî ñå îïèòàì äà ÿ èçìàìÿ, ùå ðàçáåðå, è àç é ïîâÿðâàõ - êîãàòî ñðåáúðíèòå é î÷è ñòàíåõà ÷åðâåíè, Àðäåëèÿ âèæäàøå âñè÷êî. Îáèêíîâåíî èäâàõ íÿêúäå ìåæäó åäèíàéñåò è åäèí ñëåä ïîëóíîù â çàâèñèìîñò îò òîâà, êîëêî èìàõ çà ïèåíå, è îáèêíîâåíî áÿõ ïî÷òè íàïúëíî ãèïñèðàí. Íå ìîãà äà âè ðàçêàæà ìíîãî çà òåçè ìåñåöè, íî ìîãà äà âè ðàçêàæà, ÷å ïðåç 1959 è 1960 â ùàòà Àéîâà çèìàòà áåøå óæàñíî ñòóäåíà. Èìàøå ìíîãî íîùè, â êîèòî ñïîðåä ìåí òðåçâåí ÷îâåê ùåøå äà óìðå îò çàìðúçâàíå ñðåä öàðåâè÷íèòå íèâè. Íî ïðåç íîùòà, çà êîÿòî èñêàì äà âè ðàçêàæà, íÿìàøå íèêàêúâ ïðîáëåì - òðÿáâà äà å áèëî þëè 1960 è áåøå ãîðåùî êàòî â àäà. Ïîìíÿ êàê èçãëåæäàøå ëóíàòà îíàçè íîù - ðàçìèòà è ÷åðâåíà, íàäâèñíàëà íàä íèâèòå. Ñèãóðíî âñÿêî êó÷å â îáëàñòòà å âèëî íà òàçè ëóíà. Äà îòèäà ïðåç îíàçè íîù â êúùàòà íà Àðäåëèÿ, çà ìåí áåøå, êàòî äà ñå äâèæà ïî ðúáà íà öèêëîí. Â îíàçè ñåäìèöà - à ìèñëÿ è ïðåç öåëèÿ ìåñåö - òÿ áåøå âÿëà è ñúíëèâà, íî íå è ïðåç îíàçè íîù. Â îíàçè íîù òÿ áåøå íàïúëíî áóäíà è áÿñíà. Íå ÿ áÿõ âèæäàë òàêàâà îò íîùòà, êîãàòî ãîñïîäèí Ëàâèí é áåøå êàçàë äà ìàõíå ïëàêàòà ñ ×åðâåíàòà øàï÷èöà, çàùîòî ïëàøåë äåöàòà. Îòíà÷àëî òÿ äàæå íå ðàçáðà, ÷å ñúì òàì. Õîäåøå íàïðåä-íàçàä ïî ñòúëáèòå, ãîëà, êàêòî ÿ å ìàéêà ðîäèëà - àêî âúîáùå íÿêîé ÿ áåøå ðîäèë - ñ íàâåäåíà ãëàâà è ðúöå, ñâèòè â þìðóöè. Áåøå áÿñíà êàòî ðàíåí çâÿð. Êîãàòî áåøå âêúùè, òÿ îáèêíîâåíî ñðåñâàøå êîñàòà ñè íà ïëèòêà, íàâèòà âúðõó ãëàâàòà é êàòî íà ñòàðà ìîìà, íî êîãàòî àç âëÿçîõ ïðåç êóõíåíñêàòà âðàòà, òÿ áåøå ðàçïóñíàòà è ïîíåæå Àðäåëèÿ õîäåøå ìíîãî áúðçî, ñå ðàçâÿâàøå ñëåä íåÿ. ×óõ êàê èçäàâà ëåêî ïðàùåíå, êàòî ÷å ëè áåøå çàðåäåíà ñ åëåêòðè÷åñòâî. Î÷èòå é áÿõà êúðâàâî÷åðâåíè è ñâåòåõà êàòî îíåçè æåëåçîïúòíè ëàìïè, êîèòî ïîñòàâÿõà åäíî âðåìå, êîãàòî íÿêúäå ëèíèÿòà å ïðåêúñíàòà, è êàòî ÷å ëè ùÿõà äà èçñêîêíàò îò îðáèòèòå. Òÿëîòî é ëúùåøå îò ïîò è äîðè è â ìîåòî ñúñòîÿíèå óñåùàõ ìèðèçìàòà é - âîíåøå êàòî ðàçãîíåí ðèñ. Ñïîìíÿì ñè, ÷å âèäÿõ ãîëåìè, ëúùÿùè êàïêè äà ñå òúðêàëÿò ïî ãúðäèòå è êîðåìà é. Óñòíèòå è áåäðàòà é áëåñòÿõà. Áåøå åäíà îò îíåçè ñïîêîéíè, çàäóøíè íîùè, êîèòî ïîíÿêîãà ñå ñëó÷âàò òóê ïðåç ëÿòîòî - âúçäóõúò óõàå íà çåëåíî è òå ïðèòèñêà â ãúðäèòå êàòî êóï÷èíà ñòàðî æåëÿçî, è ñÿêàø çàåäíî ñ íåãî âäèøâàø öàðåâè÷íà êîñà. Â íîù êàòî òàçè òè ñå èñêà äà çàãúðìè è äà çàñâÿòêà, à ïîñëå äà ñå èçëåå ïîðîåí äúæä, íî òîâà íå ñòàâà. Æåëàåø ïîíå äà çàäóõà âÿòúð è íå ñàìî çàùîòî áè òå îõëàäèë, íî è çàùîòî áè íàïðàâèë çâóêà íà öàðåâèöàòà ïî-ïîíîñèì... çâóêà îò èçðàñòâàíåòî íà öàðåâèöàòà îò çåìÿòà íàâñÿêúäå îêîëî òåá, êîéòî ïðèëè÷à íà àðòðèò íà ñòàðåö, êîéòî ñóòðèí ñå îïèòâà äà ñòàíå îò ëåãëîòî, áåç äà ñúáóäè æåíà ñè. Ïîñëå çàáåëÿçàõ, ÷å òîçè ïúò òÿ å óïëàøåíà äî ñìúðò - íÿêîé íàèñòèíà áåøå âñåëèë Áîæèÿ ñòðàõ â íåÿ. À ïðîìÿíàòà é ñå óñêîðÿâàøå. Êàêâîòî è äà áåøå òîâà, êîåòî ñå ñëó÷âàøå ñ íåÿ, òî áåøå ïðåâêëþ÷èëî íà ïî-âèñîêà ñêîðîñò. Òÿ íå èçãëåæäàøå ïî-ñòàðà â ïúëíèÿ ñìèñúë - èçãëåæäàøå ñÿêàø ïðèñúñòâà ïî-ìàëêî. Êîñàòà é áåøå çàïî÷íàëà äà èçòúíÿâà êàòî áåáåøêà êîñà. Ïðåç íåÿ ñå âèæäàøå ÷åðåïúò é. À êîæàòà é ñÿêàø çàïî÷âàøå äà ïóñêà ñâîÿ ñîáñòâåíà êîæà - òàçè ôèíà, ìúãëÿâà ïàÿæèíà ïî áóçèòå é, îêîëî íîçäðèòå é, â úãëèòå íà î÷èòå é, ìåæäó ïðúñòèòå é. Íàâñÿêúäå, êúäåòî ïî êîæàòà é èìàøå ãúíêà, òîâà ñå âèæäàøå íàé-äîáðå. Äîêàòî âúðâåøå, òî ëåêî òðåïòåøå. Èñêàòå ëè äà ÷óåòå íåùî íàëóäíè÷àâî? Ñåãà, êîãàòî îáëàñòíèÿò ïàíàèð èäâà â ãðàäà, íå ìîãà äà ñå ïðèáëèæà äî ùàíäîâåòå çà çàõàðåí ïàìóê. Çíàåòå ëè ìàøèíàòà, ñ êîÿòî ãî ïðàâÿò? Ïðèëè÷à íà êóðàáèéêà è ñå âúðòè áåçêðàé, à ÷îâåêúò ïîñòàâÿ â íåÿ õàðòèåíà ôóíèÿ è èçñèïâà ðîçîâà çàõàð. Òàêà áåøå çàïî÷íàëà äà èçãëåæäà êîæàòà íà Àðäåëèÿ - êàòî îíåçè ôèíè íèøêè îò âúðòÿùà ñå çàõàð. Ìèñëÿ, ÷å ñåãà çíàì êàêâî ñúì âèäÿë òîãàâà. Òÿ ïðàâåøå òîâà, êîåòî ïðàâÿò ãúñåíèöèòå, êîãàòî ñå ïîäãîòâÿò çà ñúí. Íàâèâàøå îêîëî ñåáå ñè êàêàâèäà. Îñòàíàõ èçâåñòíî âðåìå íà âðàòàòà è ÿ ãëåäàõ êàê âúðâè íàçàä-íàïðåä. Òÿ äúëãî íå ìå çàáåëÿçâàøå. Áåøå òâúðäå çàåòà äà ñå âúðòè â ëåãëîòî îò êîïðèâà, â êîåòî áåøå ïàäíàëà. Íà äâà ïúòè óäðÿøå ñ þìðóê ñòåíàòà è ÿ ïðîáèâàøå äîêðàé - òàïåòè, ìàçèëêà è äúñêè. Çâóêúò áåøå êàòî ÷óïåíå íà êîñòè, íî êàòî ÷å ëè âúîáùå íå ÿ çàáîëÿâàøå è íÿìàøå íèêàêâà êðúâ. Âñåêè ïúò òÿ èçêðåùÿâàøå, íî íå îò áîëêà. Òîâà, êîåòî ÷óâàõ, áåøå çâóê, èçäàâàí îò ÿäîñàíà êîòêà... íî, êàêòî êàçàõ, ïîä òîçè ãíÿâ íå ñå êðèåøå ñòðàõ. À òîâà, êîåòî êðåùåøå, áåøå èìåòî íà ïîìîùíèê-øåðèôà.
"Äæîí Ïàóúð! - èçêðåùÿâàøå è - áàì! Þìðóêúò é ïðåìèíàâàøå ïðåç ñòåíàòà. - Ïðîêëåò äà ñè, Äæîí Ïàóúð! Ùå òå íàó÷à äà íå ñå áúðêàø â ìîèòå ðàáîòè! Èñêàø ëè äà ìå âèäèø? ×óäåñíî! Íî àç ùå òå íàó÷à êàê äà ãî íàïðàâèø! Ùå òå íàó÷à, ìàëêîòî ìè ìîì÷åíöå!" Ïîñëå ïðîäúëæàâàøå äà õîäè - òîëêîâà áúðçî, ÷å ïî÷òè òè÷àøå, à áîñèòå é êðàêà ñòúïâàõà ñ òàêàâà ñèëà, ÷å öÿëàòà êúùà ñå òðåñåøå. Õîäåøå è ñè ãîâîðåøå íåùî. Ïîñëå óñòíàòà é ñå èçâèâàøå, î÷èòå é ñâåòâàõà - ïî-÷åðâåíè îò âñÿêîãà - è áàì! þìðóêúò é ïîòúâàøå â ñòåíàòà è îò äóïêàòà èçëèçàøå ïðàõ îò ìàçèëêà. "Äæîí Ïàóúð, äà íå ñè ïîñìÿë! - èçðúìæàâàøå òÿ. - Äà íå ñè ïîñìÿë äà ìè ïðîòèâîðå÷èø!" Íî òðÿáâàøå ñàìî äà ÿ ïîãëåäíåòå â ëèöåòî, çà äà ðàçáåðåòå, ÷å òîé áåøå ïîñìÿë. È àêî ïîçíàâàõòå çàìåñòíèê-øåðèôà, ùÿõòå äà çíàåòå, ÷å òÿ èìà ïðàâî äà ñå òðåâîæè. Òîé áåøå óìåí è íå ãî áåøå ñòðàõ îò íèùî. Áåøå äîáúð êàòî çàìåñòíèê-øåðèô è ëîø, êîãàòî ìó ïðîòèâîðå÷àò. Ïðè ÷åòâúðòàòà èëè ïåòàòà îáèêîëêà íà êúùàòà òÿ ìèíà ïî êîðèäîðà ïðåä êóõíÿòà è èçâåäíúæ ìå âèäÿ. Î÷èòå é áëåñíàõà ñðåùó ìîèòå, à óñòàòà é çàïî÷íà äà ñå ðàçòÿãà â îíàçè ôîðìà íà ðîã - ñàìî ÷å ñåãà öÿëàòà áåøå ïîêðèòà ñ òúíêàòà êàòî äèì ïàÿæèíà - à àç ïîìèñëèõ, ÷å ñúì ìúðòúâ. Àêî íå ìîæåøå äà õâàíå Äæîí Ïàóúð, ùåøå äà ñå çàäîâîëè ñ ìåí. Òðúãíà êúì ìåí è àç ñå ñâëÿêîõ ïî êóõíåíñêàòà âðàòà â íåùî êàòî ëîêâà. Àðäåëèÿ âèäÿ òîâà è ñïðÿ. ×åðâåíàòà ñâåòëèíà èç÷åçíà îò î÷èòå é. Òÿ ñå ïðîìåíè çà åäíî ìèãâàíå íà îêîòî. Ãëåäàøå è ãîâîðåøå, êàòî ÷å ëè áÿõ äîøúë íà íÿêàêúâ ðàçêîøåí êîêòåéë, óðåäåí îò íåÿ, à íå áÿõ âëÿçúë â êúùàòà é ïîñðåä íîù è íå ÿ áÿõ íàìåðèë äà ôó÷è íàîêîëî ãîëà è äà ïðîáèâà äóïêè â ñòåíèòå.
"Äåéâè! - êàçà òÿ. - Òîëêîâà ñå ðàäâàì, ÷å ñè òóê! Íàëåé ñè åäíî ïèòèå. Âñúùíîñò íàëåé ñè äâå!" Èñêàøå äà ìå óáèå - àç âèäÿõ òîâà â î÷èòå é, - íî èìàøå íóæäà îò ìåí è íå ñàìî çà êîìïàíüîí - âå÷å íå. Èìàøå íóæäà îò ìåí, çà äà óáèÿ Òàíñè Ïàóúð. Òÿ çíàåøå, ÷å å â ñúñòîÿíèå äà ñå ïîãðèæè çà ïîëèöàÿ, íî èñêàøå òîé äà çíàå, ÷å äúùåðÿ ìó å ìúðòâà, ïðåäè äà ñå ðàçïðàâè ñ íåãî. Çà òîâà é áÿõ íóæåí àç.
"Íÿìà ìíîãî âðåìå - êàçà òÿ. - Ïîçíàâàø ëè ïîìîùíèê-øåðèôà Ïàóúð?" Êàçàõ, ÷å áè òðÿáâàëî äà ãî ïîçíàâàì. Àðåñòóâàë ìå áåøå ïîëîâèí äóçèíà ïúòè çà ïèÿíñòâî íà îáùåñòâåíè ìåñòà.
"Êàêâî ìèñëèø çà íåãî?" - ïîïèòà òÿ.
"Ìèñëÿ, ÷å íå ñè ïîïëþâà" - êàçâàì àç.
"Å, ìàéíàòà ìó, ìàéíàòà òè è íà òåáå!" Íå îòâúðíàõ íèùî. Òàêà èçãëåæäàøå ïî-ìúäðî.
"Òîçè ïðîêëåò òúïàê äíåñ ñëåäîáåä âëåçå â áèáëèîòåêàòà è ïîèñêà äà âèäè ïðåïîðúêèòå ìè. È ïîñòîÿííî ìè çàäàâàøå âúïðîñè. Èñêàøå äà çíàå êúäå ñúì áèëà, ïðåäè äà äîéäà â Äæúíêøúí ñèòè, êúäå ñúì õîäèëà íà ó÷èëèùå, êúäå ñúì èçðàñëà. Òðÿáâàøå äà âèäèø íà÷èíà, ïî êîéòî ìå ãëåäàøå, Äåéâè - íî àç ùå ãî íàó÷à êàê òðÿáâà äà ñå ãëåäà äàìà êàòî ìåí. Ùå âèäèø, ÷å ùå ãî íàïðàâÿ."
"Íÿìà ëè äà ñáúðêàø ñúñ çàìåñòíèê-øåðèôà Ïàóúð - êàçàõ. - Íåãî åäâà ëè ãî å ñòðàõ îò íåùî."
"Ñòðàõ ãî å - ñòðàõ ãî å îò ìåí. Òîé ïðîñòî îùå íå ãî çíàå" - êàçà òÿ, íî îòíîâî îòêðèõ ïðîáëÿñúê íà ñòðàõ â î÷èòå é. Òîé áåøå èçáðàë âúçìîæíî íàé-ëîøèÿ ìîìåíò çà çàäàâàíå íà âúïðîñè - òÿ ñå ïîäãîòâÿøå çà ïåðèîäà íà ñúí è ïðîìÿíà è òîâà íÿêàê ÿ îòñëàáâàøå.
- Àðäåëèÿ ëè òè êàçà êàê å ðàçáðàë? - ïîïèòà Íàîìè.
- Òîâà å î÷åâèäíî - êàçà Ñàì. - Äúùåðÿ ìó ìó å êàçàëà.
- Íå - êàçà Äåéâ, - íå ïîïèòàõ. Íå ïîñìÿõ, îñîáåíî ïðè ñúñòîÿíèåòî, â êîåòî áåøå - íî ìèñëÿ, ÷å Òàíñè íå å êàçàëà íà áàùà ñè. Ìèñëÿ, ÷å íå å ìîãëà - ïîíå íå ñ òîëêîâà ìíîãî äóìè. Êîãàòî äåöàòà íàïóñêàõà äåòñêàòà ñòàÿ, íàëè ðàçáèðàòå, òå çàáðàâÿõà âñè÷êî, êîåòî èì áåøå ãîâîðèëà... è áåøå ïðàâèëà ñ òÿõ âúòðå. È òîâà íå áåøå è ïðîñòî çàáðàâÿíå - òÿ ïîñòàâÿøå â ãëàâèòå èì äðóãè ñïîìåíè - ôàëøèâè ñïîìåíè, òàêà ÷å òå ñè îòèâàõà âêúùè îò âåñåëè ïî-âåñåëè. Ïîâå÷åòî îò ðîäèòåëèòå èì ìèñëåõà, ÷å Àðäåëèÿ å íàé-÷óäåñíèÿò ÷îâåê, ðàáîòèë â áèáëèîòåêàòà íà Äæúíêøúí ñèòè.
Ìèñëÿ, ÷å áàùàòà íà Òàíñè ñå áåøå ðàçòðåâîæèë îò òîâà, êîåòî òÿ áåøå âçåëà îò íåÿ è ìèñëÿ, ÷å çàìåñòíèê-øåðèôúò Ïàóúð áåøå íàïðàâèë äîñòà ãîëÿìî ðàçñëåäâàíå, ïðåäè äà îòèäå â áèáëèîòåêàòà, çà äà ñå ñðåùíå ñ Àðäåëèÿ. Íå çíàì êàêâà ðàçëèêà áåøå çàáåëÿçàë ó Òàíñè, çàùîòî âñè÷êè äåöà áÿõà òîëêîâà áëåäè è áåçìúëâíè, êîëêîòî õîðàòà, ÷èÿòî êðúâ å èçïèòà âúâ ôèëìèòå çà âàìïèðè, à íà øèèòå èì íÿìàøå íèêàêâè áåëåçè. Íî òÿ âñå ïàê âçèìàøå íåùî îò òÿõ è Äæîí Ïàóúð ãî áåøå âèäÿë èëè ïî÷óâñòâàë.
- Äîðè è äà å âèäÿë íåùî, çàùî òîâà ãî å íàêàðàëî äà ïîäîçèðà Àðäåëèÿ? - ïîïèòà Ñàì.
- Êàçàõ âè, ÷å èìàøå ãîëÿì íþõ. Ìèñëÿ, ÷å å çàäàë íà Òàíñè íÿêîëêî âúïðîñà - íèùî ïðÿêî, âñè÷êî ïî çàîáèêîëåí ïúò, àêî ðàçáèðàòå êàêâî èñêàì äà êàæà - è îòãîâîðèòå, êîèòî å ïîëó÷èë, òðÿáâà äà ñà áèëè äîñòàòú÷íè, çà äà ãî íàñî÷àò â ïðàâèëíàòà ïîñîêà. Êîãàòî äîøúë â áèáëèîòåêàòà òîçè äåí, òîé íå å çíàåë íèùî... íî å ïîäîçèðàë íåùî. Äîñòàòú÷íî, çà äà íàêàðà Àðäåëèÿ äà ïîáåñíåå. Ïîìíÿ, ÷å òîâà, êîåòî ÿ áåøå ðàçãíåâèëî íàé-ìíîãî - è óïëàøèëî íàé-ìíîãî, - áåøå íà÷èíúò, ïî êîéòî ÿ áèë ïîãëåäíàë. "Ùå òå íàó÷à êàê äà ìå ãëåäàø" - êàçâàøå òÿ. Îòíîâî è îòíîâî. ×óäåõ ñå îò êîëêî âðåìå íèêîé íå ÿ áåøå ïîãëåæäàë ñ èñòèíñêî ïîäîçðåíèå... îò êîëêî âðåìå íèêîé íå ñå áåøå ïðèáëèæàâàë íà òîëêîâà áëèçêî ðàçñòîÿíèå, ÷å äà ÿ ïîäóøè êàêâî ïðåäñòàâëÿâà. Ñèãóðåí ñúì, ÷å òîâà ÿ å èçïëàøèëî è ïî äðóãà ïðè÷èíà. Ñèãóðíî ÿ áåøå íàêàðàëî äà ñå çàìèñëè äàëè íå å èçãóáèëà ñèëàòà ñè.
- Ìîæå äà å ãîâîðèë è ñ íÿêîå îò äðóãèòå äåöà - êàçà Íàîìè êîëåáëèâî. - Ñðàâíèë å ðàçêàçèòå èì è å ïîëó÷èë îòãîâîðè, êîèòî íå ñúâïàäàò äîêðàé. Ìîæå áè òå äîðè è íåÿ ñà âèæäàëè ïî ðàçëè÷åí íà÷èí. Òî÷íî êàêòî òè è Ñàì ñòå ÿ âèäåëè ïî ðàçëè÷åí íà÷èí.
- Ìîæå è äà å òàêà - âñè÷êè òåçè íåùà ìîæå äà ñà âåðíè. Êàêâîòî è äà å áèëî îáà÷å, òîé ÿ áå èçïëàøèë è òÿ áåøå ðåøèëà äà óñêîðè ïëàíîâåòå ñè.
"Óòðå ùå áúäà â áèáëèîòåêàòà öÿë äåí - êàçà ìè òÿ. - È ùå íàïðàâÿ òàêà, ÷å äà ìå âèäÿò ìíîãî õîðà. Íî òè - òè ùå íàïðàâèø ïîñåùåíèå â êúùàòà íà çàìåñòíèê-øåðèôà Ïàóúð, Äåéâè. Ùå íàáëþäàâàø è ùå ÷àêàø, äîêàòî âèäèø îíîâà äåòå ñàìî - åäâà ëè ùå òðÿáâà äà ÷àêàø äúëãî - è òîãàâà òðÿáâà äà ÿ õâàíåø è äà ÿ îòâåäåø â ãîðàòà. Ïðàâè ñ íåÿ êàêâîòî èñêàø, íî ãëåäàé ïîñëåäíîòî íåùî, êîåòî íàïðàâèø, äà áúäå äà é ïðåðåæåø ãúðëîòî. Ïðåðåæè é ãúðëîòî è ÿ îñòàâè òàì, êúäåòî ùå ìîãàò äà ÿ íàìåðÿò. Èñêàì îíîâà êîïåëå äà ðàçáåðå, ïðåäè àç äà ñå ñðåùíà ñ íåãî."
Íå ìîæàõ äà êàæà íèùî. Âåðîÿòíî òîâà, ÷å áÿõ êàòî ñ âúðçàí åçèê, áåøå äîáðå çà ìåí, çàùîòî êàêâîòî è äà êàæåõ, ùåøå äà áúäå ðàçáðàíî ïîãðåøíî è òÿ âåðîÿòíî ùåøå äà ìè îòêúñíå ãëàâàòà. Íî àç ñàìî ñåäÿõ äî êóõíåíñêàòà é ìàñà ñ ïèòèå â ðúêà, ãëåäàõ ÿ âòðåí÷åíî è òÿ ñèãóðíî å âçåëà ìúë÷àíèåòî ìè çà ñúãëàñèå.
Ñëåä òîâà îòèäîõìå â ñïàëíÿòà. Áåøå ïîñëåäíèÿò ïúò. Ïîìíÿ, ÷å ìèñëåõ, ÷å íÿìà äà ñúì â ñúñòîÿíèå äà ãî íàïðàâÿ ñ íåÿ, ÷å óïëàøåí ìúæ íå ñòàâà çà íèùî. Íî áåøå äîáðå, Ãîñïîä äà ìè å íà ïîìîù. Àðäåëèÿ ïðèòåæàâàøå è òîçè âèä ìàãèÿ. Íèå ïðîäúëæèõìå îùå è îùå, è â íÿêàêúâ ìîìåíò àç èëè ñúì çàñïàë, èëè ñúì èçïàäíàë â áåçñúçíàíèå. Ñëåäâàùîòî íåùî, êîåòî ñè ñïîìíÿì, å, ÷å òÿ ìå èçáóòâà ñ áîñèÿ ñè êðàê îò ëåãëîòî - èçõâúðëÿ ìå íà ïîäà, îñâåòåí, îò ðàííîòî óòðèííî ñëúíöå. Áåøå øåñò è ÷åòâúðò, ñòîìàõúò ìè áåøå ïúëåí ñ êèñåëèíè, à ãëàâàòà ìè ïóëñèðàøå êàòî íàäóò ïëîíäåð, ïúëåí ñ ãíîé.
"Âðåìå å äà ñå çàåìåø ñ ðàáîòàòà ñè - êàçà òÿ. - Ãëåäàé íèêîé äà íå òå âèäè êàòî ñå âðúùàø â ãðàäà. Çàêàðàé ÿ â ãîðàòà è ñå ïîãðèæè çà íåÿ. Ñêðèé ñå, äîêàòî ñå ñòúìíè. Àêî òå õâàíàò ïðåäè òîâà, íÿìà äà ìîãà äà íàïðàâÿ íèùî çà òåáå. Íî àêî ñòèãíåø äîòóê, ùå áúäåø â áåçîïàñíîñò. Äíåñ ùå ñå ïîãðèæà óòðå â áèáëèîòåêàòà äà äîéäàò äâå äåöà, âúïðåêè ÷å ùå å çàòâîðåíà. Âå÷å ñúì ãè èçáðàëà - äâåòå íàé-ëîøè îòðî÷åòà â ãðàäà. Ùå îòèäåì çàåäíî â áèáëèîòåêàòà... òå ùå äîéäàò... è êîãàòî îñòàíàëèòå ãëóïàöè íè îòêðèÿò, ùå ìèñëÿò, ÷å âñè÷êè ñìå ìúðòâè. Íî òè è àç íÿìà äà áúäåì ìúðòâè, Äåéâè - ùå áúäåì ñâîáîäíè. Òå ùå îñòàíàò ñ ïðúñò â óñòà, íàëè?" Ïîñëå çàïî÷íà äà ñå ñìåå. Ñåäåøå ãîëà íà ëåãëîòî ñè, àç ñå ãúð÷åõ â êðàêàòà é - ÷óâñòâàõ ñå êàòî ïëúõ, ïîãúëíàë îòðîâíà ïðèìàìêà, à òÿ âñå ñå ñìååøå ëè, ñìååøå. Ìíîãî ñêîðî ëèöåòî é îòíîâî çàïî÷íà äà ñå ïðîìåíÿ â ëèöå íà íàñåêîìî, ñìóêàëîòî îòíîâî ñå èçäàäå îò ëèöåòî é - ïî÷òè êàòî åäèí îò îíåçè ðîãîâå íà âèêèíãèòå, - à î÷èòå é ñå ðàçòåãëèõà íàñòðàíè. Ðàçáðàõ, ÷å âñè÷êî â ÷åðâàòà ìè ùå çàïî÷íå áúðçî äà èçëèçà íàâúí, çàòîâà èçõâúð÷àõ îò ñòàÿòà è ïîâúðíàõ â áðúøëÿíà. Çàä ñåáå ñè ÿ ÷óâàõ êàê ñå ñìåå ëè, ñìåå.
Îáëè÷àõ äðåõèòå ñè êðàé êúùàòà, êîãàòî òÿ çàãîâîðè îò ïðîçîðåöà. Íå ÿ âèæäàõ, íî ÿ ÷óâàõ îòëè÷íî. "Äà íå ìå èçìàìèø, Äåéâè - êàçà òÿ. - Äà íå ìå èçìàìèø, çàùîòî ùå òå óáèÿ. È íÿìà äà óìðåø áúðçî."
"Íÿìà äà òå èçìàìÿ, Àðäåëèÿ - êàçàõ àç, íî íå ñå îáúðíàõ äà ÿ âèäÿ êàê ñå å íàäâåñèëà îò ïðîçîðåöà íà ñïàëíÿòà ñè. Çíàåõ, ÷å íå ìîãà äà ïîíåñà äà ÿ âèäÿ äîðè îùå âåäíúæ. Áÿõ ñòèãíàë äî ñâîÿ ïðåäåë. È âñå ïàê... ÷àñò îò ìåí èñêàøå äà îòèäà ñ íåÿ, äîðè àêî òîâà îçíà÷àâàøå ïúðâî äà ïîëóäåÿ, à ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò ìåí ìèñëåøå, ÷å íàèñòèíà ùå îòèäà ñ íåÿ. Îñâåí àêî â ïëàíîâåòå é âëèçàøå äà ìå èçèãðàå ïî íÿêàêúâ íà÷èí è äà îòãîâàðÿì çà âñè÷êî òîâà. Ñëåä íåÿ íÿìàøå äà ìîãà äà ñå îïðàâÿ. Ñëåä íåÿ íÿìàøå äà ìîãà äà ñå îïðàâÿ ñ íèùî. Òðúãíàõ îáðàòíî êúì Äæúíêøúí ñèòè ïðåç öàðåâèöàòà. Îáèêíîâåíî òåçè ðàçõîäêè ìè äåéñòâàõà ìàëêî îòðåçâÿâàùî, à ñ ïîòòà èçëèçàøå íàé-ëîøàòà ÷àñò îò ìàõìóðëóêà. Òîçè äåí íå áåøå òàêà. Ñïèðàõ íà äâà ïúòè, çà äà ïîâúðíà, à ïðè âòîðèÿ ïúò ñè ïîìèñëèõ, ÷å íÿìà äà ìîãà äà ïðåñòàíà. Íàé-ñåòíå ïðåñòàíàõ, íî öàðåâèöàòà, äî êîÿòî áÿõ ñïðÿë, çà äà êîëåíè÷à, áåøå öÿëàòà îïðúñêàíà ñ êðúâ, à äîêàòî ñòèãíà äî ãðàäà, ãëàâàòà ìè ìå áîëåøå ïîâå÷å îò âñÿêîãà è çðåíèåòî ìè ñå áåøå ðàçäâîèëî. Ïîìèñëèõ, ÷å óìèðàì, íî íå ïðåñòàâàõ äà ìèñëÿ çà òîâà, êîåòî áåøå êàçàëà: "Ïðàâè ñ íåÿ êàêâîòî èñêàø, íî ãëåäàé ïîñëåäíîòî íåùî, êîåòî íàïðàâèø, äà áúäå äà é ïðåðåæåø ãúðëîòî." Íå èñêàõ äà ïðè÷èíÿ çëî íà Òàíñè Ïàóúð, íî ïîìèñëèõ, ÷å âúïðåêè òîâà ùå ãî íàïðàâÿ. Íÿìà äà ìîãà äà ñå ñúïðîòèâëÿâàì íà òîâà, êîåòî èñêàøå Àðäåëèÿ... è ùå áúäà ïðîêëåò çàâèíàãè. À íàé-ëîøîòî íåùî, ìèñëåõ ñè, ìîæå äà ñòàíå, àêî Àðäåëèÿ êàçâà èñòèíàòà è àç ïðîñòî ïðîäúëæà äà æèâåÿ... äà æèâåÿ ïî÷òè âå÷íî è ñ òîâà íåùî â ìèñëèòå ñè. Ïî îíîâà âðåìå íà ãàðàòà èìàøå äâà òîâàðíè ñêëàäà è òîâàðíà ðàìïà, êîÿòî íå ñå èçïîëçâàøå ìíîãî, íà ñåâåðíàòà ñòðàíà íà âòîðèÿ. Ïðîïúëçÿõ ïîä íåÿ è çàñïàõ çà íÿêîëêî ÷àñà. Êîãàòî ñå ñúáóäèõ, ñå ÷óâñòâàõ ìàëêî ïî-äîáðå. Çíàåõ, ÷å íÿìà íèêàêúâ íà÷èí äà ÿ ñïðà èëè äà ñïðà ñåáå ñè, çàòîâà òðúãíàõ êúì êúùàòà íà Äæîí Ïàóúð, çà äà íàìåðÿ òîâà ìîìè÷åíöå è äà ãî îòâëåêà. Âúðâÿõ íàïðàâî ïðåç öåíòúðà íà ãðàäà, áåç äà ïîãëåæäàì êúì íèêîãî, è âñè÷êî, çà êîåòî ïðîäúëæàâàõ äà ìèñëÿ - îòíîâî è îòíîâî - áåøå: "Ìîãà äà ÿ äîâúðøà áúðçî - ìîãà äà íàïðàâÿ ïîíå òîâà. Ùå ïðå÷óïÿ âðàòà é çà ìèã è òÿ íÿìà äà óñåòè íèùî."
Äåéâ îòíîâî èçâàäè íîñíàòà ñè êúðïà è èçáúðñà ÷åëîòî ñè ñúñ ñèëíî òðåïåðåùà ðúêà.
- Áÿõ ñòèãíàë äî ìàãàçèíà çà èãðà÷êè "Ïåò è äåñåò". Ñåãà ãî íÿìà âå÷å, íî òîãàâà òîâà áåøå ïîñëåäíèÿò ìàãàçèí íà óëèöà "Î'Êåéí", à ñëåä íåãî çàïî÷âàøå îòíîâî æèëèùåí êâàðòàë. Îñòàâàõà ìè îùå ÷åòèðè êâàðòàëà è ñè ïîìèñëèõ, ÷å êîãàòî ñòèãíà äî êúùàòà íà Ïàóúð, ùå âèäÿ Òàíñè íà äâîðà. Òÿ ùå áúäå ñàìà... à ãîðàòà íå áåøå äàëå÷å. Íî ïîãëåäíàõ âúâ âèòðèíàòà íà ìàãàçèíà è òîâà, êîåòî âèäÿõ, ìå íàêàðà äà çàìðúçíà. Áåøå êàìàðà ìúðòâè äåöà" - âñè÷êè ñ îïóëåíè î÷è è ñ÷óïåíè êðàêà. Èçâèêàõ è çàïóøèõ óñòàòà ñè ñ ðúöå. Çàòâîðèõ çäðàâî î÷è. Êîãàòî îòíîâî ãè îòâîðèõ, âèäÿõ, ÷å òîâà ñà ñòðóïàíè êóêëè, êîèòî ñòàðàòà ãîñïîæà Ñèãúð ïîäãîòâÿøå çà âèòðèíàòà. Òÿ ìå âèäÿ è ðàçìàõà åäíà îò òÿõ êúì ìåí - ìàõàé ñå, ïèÿíèöà ïðîêëåò. Íî àç íå ñå ìàõíàõ. Ïðîäúëæèõ äà ãëåäàì êóêëèòå. Îïèòàõ ñå äà ñè êàæà, ÷å òîâà ñà ñàìî êóêëè, ÷å âñåêè ìîæå äà âèäè òîâà. Íî êîãàòî çàòâîðåõ çäðàâî î÷è è îòíîâî ãè îòâîðåõ, òå îòíîâî ñòàâàõà òðóïîâå. Ãîñïîæà Ñèãúð ïîäðåæäàøå êóï÷èíà ìàëêè òðóïîâå íà âèòðèíàòà íà ìàãàçèíà ñè è äîðè íå çíàåøå çà òîâà. Ðåøèõ, ÷å íÿêîé ñå îïèòâà äà ìè ïðåäàäå ïîñëàíèå è ìîæå áè òîâà ïîñëàíèå ãëàñè, ÷å âñå îùå íå å òâúðäå êúñíî - äîðè è ñåãà. Ìîæå áè íå ìîæåõ äà ñïðà Àðäåëèÿ, íî ìîæå è äà ìîæåõ. À äîðè è äà íå ìîæåõ, ìîæå áè ìîæåõ äà ñå ñïàñÿ è äà íå ïàäíà â ÿìàòà ñëåä íåÿ.
Òîâà áåøå ïúðâèÿò ïúò, êîãàòî íàèñòèíà ñå ïîìîëèõ, Ñàðà. Ïîìîëèõ ñå çà ñèëà. Íå èñêàõ äà óáèâàì Òàíñè Ïàóúð, íî íå áåøå ñàìî òîâà - èñêàõ äà ñïàñÿ âñè÷êè, àêî ìîãà.
Òðúãíàõ îáðàòíî êúì áåíçèíîñòàíöèÿòà íà "Òåêñàêî" ïðåç åäèí êâàðòàë îòòàì - ñåãà òàì å ìàãàçèíúò "Ïèãëè-Óèãëè"*. Ïî ïúòÿ ñïðÿõ è âçåõ íÿêîëêî êàìú÷åòà îò êàíàâêàòà. Äî ãàðàòà èìàøå òåëåôîííà áóäêà - ìàé è ñåãà ñè å òàì. Âëÿçîõ è ñå ñåòèõ, ÷å íÿìàì íèòî öåíò. Ñ ïîñëåäíà íàäåæäà áðúêíàõ â îòâîðà çà âðúùàíå íà ìîíåòè. Âúòðå èìàøå äåñåò öåíòà. Îò îíàçè ñóòðèí íàñåòíå, êîãàòî íÿêîé ìè êàçâà, ÷å íå âÿðâà, ÷å èìà Áîã, ìèñëÿ çà òîâà - êàêâî èçïèòàõ, êîãàòî ïúõíàõ ïðúñòè â îòâîðà çà âðúùàíå íà ìîíåòè è íàìåðèõ îíåçè äåñåò öåíòà.
* "Ïèãëè-Óèãëè" - âåðèãà ñóïåðìàðêåòè â ÑÀÙ.
Ïîìèñëèõ ñè äà çâúííà íà ãîñïîæà Ïàóúð, ïîñëå ðåøèõ, ÷å ùå áúäå ïî-äîáðå, àêî ñå îáàäÿ â êàíòîðàòà íà øåðèôà. Íÿêîé ùå ïðåäàäå ñúîáùåíèåòî íà Äæîí Ïàóúð è àêî òîé èìà ïîäîçðåíèÿ, êàêòî ñè ìèñëåøå Àðäåëèÿ, ìîæå äà ïðåäïðèåìå ñúîòâåòíè ñòúïêè. Çàòâîðèõ âðàòàòà íà áóäêàòà è ïîòúðñèõ íîìåðà - òîâà áåøå îùå ïî âðåìåòî, êîãàòî âñå îùå â òåëåôîííàòà êàáèíêà ìîæåøå ïðè ìàëêî êúñìåò äà íàìåðèø òåëåôîíåí óêàçàòåë - è ïîñëå, ïðåäè äà ãî íàáåðà, ñëîæèõ â óñòàòà ñè êàìú÷åòàòà, êîèòî áÿõ ñúáðàë.
Òåëåôîíà âäèãíà ñàìèÿ Äæîí Ïàóúð è ñåãà ñè ìèñëÿ, ÷å òîâà å ïðè÷èíàòà Ïàòñè Õàðèãúí è Òîì Ãèáñúí äà óìðàò... è Äæîí Ïàóúð äà óìðå... è äà íå ñïðàò Àðäåëèÿ îùå òîãàâà. Î÷àêâàõ äà âäèãíå äèñïå÷åðêàòà - òîãàâà äèñïå÷åðêà áåøå Õàíà Âåðèë - è ùÿõ äà é êàæà òîâà, êîåòî èìàõ äà êàçâàì, à òÿ ùåøå äà ãî ïðåäàäå íà çàìåñòíèê-øåðèôà. Âìåñòî òîâà ÷óõ òâúðäèÿ, íåâúçìóòèì ãëàñ: "Çàìåñòíèê-øåðèôúò Ïàóúð íà òåëåôîíà, ñ êàêâî ìîãà äà âè áúäà ïîëåçåí?". Çà ìàëêî ùÿõ äà ãëúòíà êàìú÷åòàòà è öÿëà ìèíóòà íå ìîæàõ äà êàæà íèùî. ×óõ ãî äà êàçâà: "Ïðîêëåòè äåöà" è ðàçáðàõ, ÷å ñå ãîòâè äà çàòâîðè.
"×àêàéòå!" - êàçâàì. Êàìú÷åòàòà íàïðàâèõà ãëàñà ìè äà çâó÷è ñÿêàø óñòàòà ìè áåøå ïúëíà ñ ïàìóê. "Íå çàòâàðÿéòå, çàìåñòíèê-øåðèô!"
"Êîé å íà òåëåôîíà?" - ïîïèòà òîé.
"Íÿìà çíà÷åíèå - îòâðúùàì ìó. - Èçâåäåòå äúùåðÿ ñè èçâúí ãðàäà, àêî âè å ìèëà, è êàêâîòî è äà ïðàâèòå, íå ÿ ïóñêàéòå áëèçî äî áèáëèîòåêàòà. Òîâà å ñåðèîçíî. Òÿ å â îïàñíîñò." Ïîñëå çàòâîðèõ. Ñàìî òîëêîâà. Àêî áåøå îòãîâîðèëà Õàíà, ìèñëÿ, ÷å ùÿõ äà êàæà ïîâå÷å. Ùÿõ äà êàæà èìåíàòà - íà Òàíñè, íà Òîì, íà Ïàòñè... ñúùî è íà Àðäåëèÿ. Íî òîé ìå óïëàøè - ïî÷óâñòâàõ, ÷å àêî îñòàíà íà ëèíèÿòà, òîé ñÿêàø ùå ïîãëåäíå ïî íåÿ è ùå ìå âèäè íà äðóãèÿ êðàé - êàê ñòîÿ â áóäêàòà è ñìúðäÿ êàòî òîðáà ñ ãíèëè ïðàñêîâè. Èçïëþõ êàìú÷åòàòà â øåïà è áúðçî èçëÿçîõ îò áóäêàòà. Íåéíàòà âëàñò íàä ìåíå áåøå ðàçêúñàíà - òåëåôîííîòî îáàæäàíå áåøå íàïðàâèëî òîâà - íî àç áÿõ â ïàíèêà. Âèæäàëè ëè ñòå ïòè÷êà, êîÿòî å âëåòÿëà â ãàðàæ è ñå ñòðåëêà íàîêîëî, áëúñêà ñå â ñòåíèòå - òîëêîâà ëóäî ñå ñòðåìè äà èçëåçå? Òàêà áÿõ è àç. Èçâåäíúæ ïðåñòàíàõ äà ñå òðåâîæà çà Ïàòñè Õàðèãúí, çà Òîì Ãèáñúí, èëè çà Òàíñè Ïàóúð. ×óâñòâàõ ñå, ñÿêàø Àðäåëèÿ áåøå òàçè, êîÿòî ìå ãëåäà, ÷å Àðäåëèÿ çíàå êàêâî ñúì íàïðàâèë è ìå ïðåñëåäâà.
Èñêàõ äà ñå ñêðèÿ - ïî äÿâîëèòå, òðÿáâàøå äà ñå ñêðèÿ. Òðúãíàõ ïî ãëàâíàòà óëèöà è êîãàòî ñòèãíàõ äî êðàÿ, ïî÷òè òè÷àõ. Â òîçè ìîìåíò â óìà ìè Àðäåëèÿ âå÷å áåøå ñå îáúðêàëà ñ Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé è ÷åðíèÿ ÷îâåê - îíçè, êîéòî êàðàøå âàëÿêà è êîëàòà ñ Ãëóï÷î â íåÿ. Î÷àêâàõ äà âèäÿ êàê òðèìàòà çàâèâàò ïî ãëàâíàòà óëèöà â ñòàðèÿ áóèê íà ÷åðíèÿ ÷îâåê è ìå òúðñÿò. Èçëÿçîõ ïðè ñêëàäà äî æåëåçîïúòíàòà ëèíèÿ è îòíîâî ïðîïúëçÿõ ïîä ïëàòôîðìàòà çà òîâàðè. Ñâèõ ñå òàì - öåëèÿ òðåïåðåõ è äîðè ïëà÷åõ, î÷àêâàõ ÿ äà ñå ïîêàæå è äà ñå ðàçïðàâè ñ ìåí. Ïðîäúëæàâàøå äà ìè ñå ñòðóâà, ÷å êàòî âäèãíà î÷è, ùå âèäÿ ëèöåòî é äà ñå ïîäàâà èçïîä áåòîííèÿ ïîä íà ïëàòôîðìàòà ñ ÷åðâåíè áëåñòÿùè î÷è, ñ óñòà, êîÿòî ñå ïðåâðúùà â íåùî êàòî ðîã. Ïðîïúëçÿõ îáðàòíî äî êðàÿ è îòêðèõ ïîëîâèí øèøå âèíî ïîä êóï÷èíàòà ñóõè ëèñòà è ñòàðè ïàÿæèíè. Áÿõ ãî ñêúòàë òàì Áîã çíàå êîãà è ñúâñåì áÿõ çàáðàâèë çà íåãî. Èçïèõ âèíîòî íà òðè ãîëåìè ãëúòêè. Ïîñëå çàïúëçÿõ îáðàòíî êúì ïðåäíàòà ÷àñò íà ìÿñòîòî ïîä ïëàòôîðìàòà, íî ïî ñðåäàòà ïðèïàäíàõ. Êîãàòî îòíîâî îòâîðèõ î÷è, ïúðâî ïîìèñëèõ, ÷å íèêàêâî âðåìå íå å ìèíàëî, çàùîòî ñâåòëèíàòà è ñåíêèòå áÿõà ñúâñåì ñúùèòå. Ñàìî ãëàâîáîëèåòî ìè áåøå îòìèíàëî è ñòîìàõúò ìè ðåâåøå çà õðàíà.
- Òè ñè ïðîñïàë öÿëî äåíîíîùèå, òàêà ëè? - ïðåäïîëîæè Íàîìè.
- Íå - ïî÷òè äâå äåíîíîùèÿ. Áÿõ ñå îáàäèë â êàíöåëàðèÿòà íà øåðèôà îêîëî äåñåò ÷àñà ñóòðèíòà â ïîíåäåëíèê. Êîãàòî òðúãíàõ äà èçëèçàì èçïîä ïëàòôîðìàòà âñå îùå ñ ïðàçíîòî øèøå îò âèíî â ðúêà, áåøå ìèíàëî ñåäåì ñóòðèíòà â ñðÿäà. Ñàìî ÷å òîâà íå áåøå ñïàíå, ñúâñåì íå. Òðÿáâà äà ïîìíèòå, ÷å àç íå áÿõ ïèë öÿë äåí. Íå áÿõ è ñëåä ñåäìè÷åí çàïîé. Áÿõ ïèë íåïðåñòàííî ïðåç ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò ïîñëåäíèòå äâå ãîäèíè, íî òîâà íå áåøå âñè÷êî - áÿõà ìè ñå ñòðóïàëè è Àðäåëèÿ, è áèáëèîòåêàòà, è äåöàòà, è ×àñúò íà ïðèêàçêèòå. Áÿõà äâå ãîäèíè íà àäñêà âúðòåëåæêà. Ìèñëÿ, ÷å òàçè ÷àñò îò ðàçñúäúêà ìè, êîÿòî âñå îùå å èñêàëà äà æèâåå è äà îçäðàâåå, å ðåøèëà, ÷å åäèíñòâåíîòî íåùî, êîåòî ìîæå äà ñå íàïðàâè, å äà äðúïíå øàëòåðà è äà ñå èçêëþ÷è. À êîãàòî ñå ñúáóäèõ, âñè÷êî áåøå ñâúðøèëî. Âñå îùå íå áÿõà íàìåðèëè òåëàòà íà Ïàòñè Õàðèãúí è Òîì Ãèáñúí, íî âñå ïàê áåøå ñâúðøèëî. È àç çíàåõ òîâà îùå ïðåäè äà ïðîìóøà ãëàâàòà ñè íàâúí èçïîä òîâàðíàòà ïëàòôîðìà. Â ìåí èìàøå ïðàçíî ìÿñòî - êàòî ïðàçíî ìÿñòî âúâ âåíåöà, êîãàòî òè ïàäíå íÿêîé çúá. Ñàìî ÷å ïðàçíîòî ìÿñòî áåøå â óìà ìè. È àç ðàçáðàõ. Íåÿ ÿ íÿìàøå. Àðäåëèÿ ÿ íÿìàøå.
Èçïúëçÿõ íàâúí è åäâà íå ïðèïàäíàõ îò ãëàä. Âèäÿõ Áðàéúí Êåëè, êîéòî òîãàâà áåøå íà÷àëíèê íà ñêëàäà. Áðîåøå òîðáè ñ íåùî âúðõó äðóãàòà òîâàðíà ïëàòôîðìà è îòáåëÿçâàøå öèôðèòå íà äúñêàòà. Óñïÿõ äà ñòèãíà äî íåãî. Òîé ìå âèäÿ è íà ëèöåòî ìó ñå ïîÿâè èçðàæåíèå íà îòâðàùåíèå. Íàâðåìåòî ñå áÿõìå ÷åðïèëè â "Äîìèíîòî" - êðàéïúòíî çàâåäåíèå, êîåòî èçãîðÿ ìíîãî ïðåäè òè äà äîéäåø, Ñàì, - íî òåçè äíè îòäàâíà áÿõà îòìèíàëè. Âñè÷êî, êîåòî òîé âèæäàøå ñåãà, áåøå åäèí ìðúñåí, îïúðïàí ïèÿíèöà ñ êàë ïî êîñàòà - ïèÿíèöà, êîéòî ñìúðäåøå íà óðèíà è íå÷èñòîòèè.
"Èç÷åçâàé îòòóê, íåãîäíèêî, èëè ùå èçâèêàì ïîëèöèÿ" - êàçà òîé. Òîçè äåí áåøå ïî íåùî ïðúâ çà ìåí. Êîãàòî ñè ïèÿíèöà, òè âèíàãè ñëèçàø ïî-íàäîëó. Òîâà áåøå ïúðâèÿò ïúò, êîãàòî ñúì ïðîñèë ïàðè. Ïîïèòàõ ãî äàëè íå ìîæå äà ìè äàäå ÷åòâúðò äîëàð, çà äà ñè êóïÿ ÷àøà êàôå è ñàíäâè÷ îò ôóðãîíà íà "Øîñå 32". Òîé ïîðîâè â äæîáà ñè è èçâàäè íÿêàêâè äðåáíè. Íå ìè ãè äàäå - ïðîñòî ãè õâúðëè êúì ìåí. Àç òðÿáâàøå äà ñå íàâåäà è äà ñå ðîâÿ â ïåïåëòà, çà äà ãè íàìåðÿ. Åäâà ëè áåøå õâúðëèë ïàðèòå, çà äà ìå óíèæè. Ïðîñòî íå èñêàøå äà ñå äîêîñâà äî ìåí. È íå ãî îáâèíÿâàì. Êîãàòî âèäÿ, ÷å ñúì âçåë ïàðèòå, Êåëè êàçà: "Äèì äà òå íÿìà, ïðèÿòåë÷å. È àêî òå âèäÿ òóê îòíîâî, íàèñòèíà ùå èçâèêàì ïîëèöèÿ."
"Äàäåíî" - êàçàõ àç è òðúãíàõ ïî ïúòÿ ñè. Òîé íå ðàçáðà êîé ñúì è ñå ðàäâàì çà òîâà.
Êîãàòî áÿõ èçìèíàë ïîëîâèíàòà ïúò äî ôóðãîíà, ìèíàõ ïîêðàé åäíà îò îíåçè êóòèè çà âåñòíèöè, â êîèòî èìàøå "Ãàçåò" îò ñúùèÿ äåí. Òîãàâà ðàçáðàõ, ÷å ñúì ñïàë íå åäèí äåí, à äâà. Äàòàòà íå îçíà÷àâàøå íèùî çà ìåí - òîãàâà íå ñå èíòåðåñóâàõ ìíîãî îò êàëåíäàðè - íî çíàåõ, ÷å êîãàòî Àðäåëèÿ ìå áåøå èçðèòàëà îò ëåãëîòî ñè çà ïîñëåäåí ïúò è àç ñå áÿõ îáàäèë ïî îíçè òåëåôîí, áåøå ïîíåäåëíèê ñóòðèí. Òîãàâà âèäÿõ çàãëàâèÿòà. Ìàé áÿõ ïðîñïàë íàé-ãîëåìèÿ äåí çà íîâèíè â èñòîðèÿòà íà Äæúíêøúí ñèòè. Îò åäíàòà ñòðàíà ïèøåøå "ÒÚÐÑÅÍÅÒÎ ÍÀ ÈÇ×ÅÇÍÀËÈÒÅ ÄÅÖÀ ÏÐÎÄÚËÆÀÂÀ". Èìàøå ñíèìêè íà Òîì Ãèáñúí è Ïàòñè Õàðèãúí. Çàãëàâèåòî íà äðóãàòà ñòðàíà ãëàñåøå "ÎÁËÀÑÒÍÈßÒ ÑÚÄÅÁÅÍ ËÅÊÀÐ ÒÂÚÐÄÈ, ×Å ÇÀÌÅÑÒÍÈÊ-ØÅÐÈÔÚÒ Å ÓÌÐßË ÎÒ ÈÍÔÀÐÊÒ". Ïîä íåãî èìàøå ñíèìêà íà Äæîí Ïàóúð.
Âçåõ åäèí âåñòíèê è îñòàâèõ ïåò öåíòà âúðõó êóï÷èíàòà, êàêòî áåøå ïðèåòî â îíåçè äíè, êîãàòî õîðàòà âñå îùå ñè âÿðâàõà. Ïîñëå ñåäíàõ - íàïðàâî íà òðîòîàðà - è ïðî÷åòîõ è äâåòå ñòàòèè. Òàçè çà äåöàòà áåøå ïî-êðàòêà. Âñúùíîñò íèêîé îùå íå ñå òðåâîæåøå çà òÿõ - øåðèôúò Áèéìúí ãî ñìÿòàøå çà ñëó÷àé íà áÿãñòâî.
Áåøå èçáðàëà äåöàòà, êîèòî òðÿáâà - òåçè íàèñòèíà íå áÿõà ñòîêà, à êðàñòàâèòå ìàãàðåòà ïðåç äåâåò áàèðà ñå ïîäóøâàò. Èãðàåõà âèíàãè çàåäíî. Æèâååõà â åäèí è ñúùè êâàðòàë, à â ñòàòèÿòà ïèøåøå, ÷å ìàéêàòà íà Ïàòñè Õàðèãúí ãè áèëà õâàùàëà äà ïóøàò â çàäíèÿ äâîð. Ìîì÷åòî íà Ãèáñúí èìàøå íÿêàêúâ ñúìíèòåëåí ÷è÷î ñ ôåðìà â Íåáðàñêà è Íîðì Áèéìúí áåøå ñèãóðåí, ÷å ñà ñå îòïðàâèëè íàòàì - êàçàõ âè, ÷å ìíîãî íå ìó ñå÷åøå ïèïåòî. Íî îòêúäå ìîæåøå äà çíàå? À è áåøå ïðàâ çà åäíî - òå íå áÿõà îò òåçè äåöà, êîèòî ïàäàò â ÿìè èëè ñå äàâÿò ïðè ïëóâàíå â ðåêà Ïðîâúðáèÿ. Íî àç çíàåõ êúäå ñà òå è çíàåõ, ÷å Àðäåëèÿ îòíîâî å ðèòíàëà êàìáàíàòà. Çíàåõ, ÷å ùå ãè íàìåðÿò è òðèìàòà çàåäíî, ïî-êúñíî ïðåç äåíÿ. Áÿõ ñïàñèë Òàíñè Ïàóúð è ñåáå ñè, íî íå íàìèðàõ ãîëÿìî óòåøåíèå â òîâà. Ñòàòèÿòà çà çàìåñòíèê-øåðèôà Ïàóúð áåøå ïî-äúëãà. Òÿ áåøå âòîðà ïî âúïðîñà, çàùîòî áÿõà îòêðèëè Ïàóúð â ïîíåäåëíèê ñëåäîáåä. Âúâ âåñòíèêà îò âòîðíèê áÿõà ñúîáùèëè çà ñìúðòòà ìó, íî íå è çà ïðè÷èíèòå. Áÿõà ãî íàìåðèëè êëþìíàë íà êîðìèëîòî íà ïàòðóëíàòà ñè êîëà íà îêîëî ìèëÿ çàïàäíî îò ôåðìàòà íà Îðäåé. Òîâà áåøå ìÿñòî, êîåòî ïîçíàâàõ ìíîãî äîáðå, çàùîòî îáèêíîâåíî òàì èçëèçàõ îò ïúòÿ è òðúãâàõ ïðåç öàðåâèöàòà êúì êúùàòà íà Àðäåëèÿ. Ìîæåõ ÷óäåñíî äà çàïúëíÿ áåëèòå ïîëåòà. Äæîí Ïàóúð íå áåøå îò õîðàòà, êîèòî äúëãî óìóâàò è ñèãóðíî áåøå òðúãíàë êúì êúùàòà íà Àðäåëèÿ âåäíàãà, ñëåä êàòî áÿõ çàòâîðèë ñëóøàëêàòà íà îíçè òåëåôîí äî áåíçèíîñòàíöèÿòà íà "Òåêñàêî". Ñèãóðíî ïúðâî ñå å îáàäèë íà æåíà ñè è é å êàçàë äà äúðæè Òàíñè âêúùè, äîêàòî òîé íå é ñå îáàäè. Òîâà, ðàçáèðà ñå, íå ãî ïèøåøå âúâ âåñòíèêà, íî áÿõ ñèãóðåí, ÷å å ïîñòúïèë òàêà. Êîãàòî å ñòèãíàë, òÿ ñèãóðíî å ðàçáðàëà, ÷å ñúì ÿ èçäàë è èãðàòà çàïî÷âà. È ãî å óáèëà. Òÿ... òÿ ãî å ïðåãúðíàëà ñìúðòîíîñíî, êàêòî áåøå íàïðàâèëà ñ ãîñïîäèí Ëàâèí. Òîé áåøå êîñòåëèâ îðåõ, êàêòî é áÿõ êàçàë, íî è îò êîñòåëèâèÿ îðåõ ìîæåø äà èçâàäèø ÿäêàòà, àêî èìàø òâúðä íîæ. Òÿ ÿâíî èìàøå. À êîãàòî å óìðÿë, òÿ ñèãóðíî ãî å çàêàðàëà ñúñ ñîáñòâåíàòà ìó êîëà äî ìÿñòîòî, êúäåòî ñà ãî íàìåðèëè. Âúïðåêè ÷å ïî òîçè ïúò - ïúòÿ "Ãàðñúí" - òîãàâà íÿìàøå ãîëÿìî äâèæåíèå, ãîëÿì êóðàæ ñå å èñêàëî äà ãî íàïðàâè. Íî êàêâî äðóãî å ìîãëà äà íàïðàâè? Äà ñå îáàäè íà øåðèôà è äà ìó êàæå, ÷å Äæîí Ïàóúð å ïîëó÷èë èíôàðêò, äîêàòî ñà ñè ãîâîðèëè? Òîâà ùåøå äà ïðåäèçâèêà ìíîãî ïîâå÷å âúïðîñè îùå ïðåäè íÿêîé âúîáùå äà å ïîìèñëèë çà íåÿ. È, íàëè ðàçáèðàòå, äîðè Íîðì Áèéìúí ùåøå äà ïîëþáîïèòñòâà çàùî Äæîí Ïàóúð å áúðçàë òîëêîâà, çà äà ïðèêàçâà ñ ãðàäñêàòà áèáëèîòåêàðêà. È òàêà, òÿ ãî å çàêàðàëà íà ïúòÿ "Ãàðñúí" ïî÷òè äî ôåðìàòà íà Îðäåé, ïàðêèðàëà å êîëàòà ìó íà áàíêåòà è ñå å âúðíàëà â êúùàòà ñè òàêà, êàêòî ïðàâåõ àç - ïðåç öàðåâèöàòà.
Äåéâ ïîãëåäíà îò Ñàì êúì Íàîìè è ïîñëå îòíîâî êúì Ñàì.
- Îáçàëàãàì ñå, ÷å çíàì è êàêâî å íàïðàâèëà ñëåä òîâà. Îáçàëàãàì ñå, ÷å å çàïî÷íàëà äà òúðñè ìåí. Íå èñêàì äà êàæà, ÷å å ñêî÷èëà â êîëàòà ñè è å çàïî÷íàëà äà îáèêàëÿ Äæúíêøúí ñèòè è äà íàäçúðòà âúâ âñè÷êèòå äóïêè, êúäåòî ìîæåõ äà áúäà - íÿìàøå íóæäà äà ãî ïðàâè. Ìíîãî ïúòè çà îíåçè ãîäèíè òÿ ñå áåøå ïîÿâÿâàëà òàì, êúäåòî áÿõ àç, êîãàòî é áÿõ íóæåí, èëè èçïðàùàøå ñãúíàòà áåëåæêà ïî íÿêîå îò äåöàòà. Áåç çíà÷åíèå äàëè ñåäÿõ â êóï÷èíà êàøîíè çàä áðúñíàðíèöàòà, ëîâÿõ ðèáà â ðåêà Ãðåéëèíã, èëè ïðîñòî áÿõ ïèÿí çàä òîâàðíàòà ãàðà, òÿ çíàåøå êúäå äà ìå íàìåðè. Òîâà áåøå åäíà îò ñïîñîáíîñòèòå é.
Íî íå è ïîñëåäíèÿ ïúò - òî÷íî êîãàòî íàé-ìíîãî îò âñè÷êî å èñêàëà äà ìå íàìåðè - è ìèñëÿ, ÷å çíàì çàùî. Êàçàõ âè, ÷å ñëåä êàòî ñå îáàäèõ ïî òåëåôîíà, íå áÿõ çàñïàë, à äîðè è íå áÿõ ïðèïàäíàë - áÿõ ïî-ñêîðî â íåùî êàòî êîìà, äîðè êàòî ìúðòúâ. È êîãàòî òÿ å îáúðíàëà î÷èòå, êîèòî ïðèòåæàâàøå â óìà ñè, íàâúí, çà äà ìå íàìåðè, íå å ìîãëà äà ìå âèäè. Íå çíàì êîëêî ïúòè ïðåç îíçè äåí è îíàçè íîù î÷èòå é ñà ïðåìèíàëè íàä ìÿñòîòî, êúäåòî ñúì ëåæàë, è íå èñêàì äà çíàì. Çíàì ñàìî, ÷å àêî ìå áåøå îòêðèëà, íÿìàøå äà èçïðàòè äåòå ñúñ ñãúíàòà áåëåæêà. Ùåøå äà äîéäå ñàìà è äîðè íå ìîãà äà ñè ïðåäñòàâÿ êàêâî ùåøå äà íàïðàâè ñ ìåí çà òîâà, ÷å ñúì ïîïðå÷èë íà ïëàíîâåòå é.
È âåðîÿòíî ïàê ùåøå äà ìå íàìåðè, àêî áåøå èìàëà ïîâå÷å âðåìå, íî íÿìàøå. Ïúðâî, áåøå ïîäãîòâèëà ïëàíîâåòå ñè. Âòîðî - ïðîìÿíàòà é ïîñòîÿííî ñå óñêîðÿâàøå. ×àñúò é çà çàñïèâàíå èäâàøå è òÿ íå ìîæåøå äà ãóáè âðåìå äà ìå òúðñè. Îñâåí òîâà ñèãóðíî å çíàåëà, ÷å âñå íÿêîãà ùå èìà îùå åäèí øàíñ. È ñåãà øàíñúò é å íàñòúïèë.
- Íå ðàçáèðàì êàêâî èñêàø äà êàæåø - êàçà Ñàì.
- Ìíîãî äîáðå ðàçáèðàø - îòâúðíà Äåéâ. - Êîé âçå êíèãèòå, êîèòî òå âêàðàõà â òàçè áåëÿ? Êîé ãè èçïðàòè çà ïðåòîïÿâàíå çàåäíî ñ âåñòíèöèòå òè? Àç. Ìèñëèø ëè, ÷å òÿ íå çíàå òîâà?
- Ìèñëèø ëè, ÷å òè âñå îùå é òðÿáâàø?
- Äà, íî ïî äðóã íà÷èí. Ñåãà èñêà ñàìî äà ìå óáèå. - Òîé çàâúðòÿ ãëàâà è ñâåòëèòå ìó, òúæíè î÷è ñå âãëåäàõà â î÷èòå íà Ñàì. - Ñåãà òè ñè òîçè, êîéòî é òðÿáâà.
Ñàì ñå çàñìÿ íåñïîêîéíî.
- Ñèãóðåí ñúì, ÷å ïðåäè òðèéñåò ãîäèíè å áèëà îãúí æåíà - êàçà òîé, - íî ñåãà å îñòàðÿëà. Íàèñòèíà íå å ìîÿò òèï.
- Âèæäàì, ÷å âñå îùå íå ðàçáèðàø - êàçà Äåéâ. - Òÿ íå èñêà äà òå èìà, Ñàì - òÿ èñêà äà ñå ïðåâúðíå â òåá.

10.

- Ïî÷àêàé. Ïðîñòî çàäðúæ ìàëêî - óñïÿ äà êàæå Ñàì ñëåä íÿêîëêî ìèãà.
- Òè ìå ÷ó, íî íå ñè ðàçáðàë âñè÷êî ñúñ ñúðöåòî ñè êàêòî òðÿáâà - êàçà ìó Äåéâ. Ãëàñúò ìó áåøå òúðïåëèâ, íî óìîðåí, óæàñíî óìîðåí. - Íåêà òè êàæà îùå íåùî. Ñëåä êàòî Àðäåëèÿ å óáèëà Äæîí Ïàóúð, òÿ ãî å çàêàðàëà äîñòàòú÷íî äàëå÷, çà äà íå áúäå ïúðâàòà, âúðõó êîÿòî äà ïàäíå ïîäîçðåíèåòî. Ïîñëå å îòèøëà è å îòâîðèëà áèáëèîòåêàòà - ñëåäîáåä, êàêòî âèíàãè. Îò÷àñòè çàùîòî âèíîâíèÿò èçãëåæäà ïî-ïîäîçðèòåëåí, àêî íàïðàâè îòêëîíåíèå îò îáè÷àéíèòå ñè çàäúëæåíèÿ, íî òîâà íå å áèëî âñè÷êî. Ïðîìÿíàòà â íåÿ å íàñòúïâàëà áúðçî è æèâîòúò íà îíåçè äåöà é å òðÿáâàë. Äîðè íå ìèñëåòå äà ìå ïèòàòå çàùî, çàùîòî íå çíàì. Ìîæå áè òÿ å êàòî ìå÷êà, êîÿòî òðÿáâà äà ñå íàòúï÷å, ïðåäè äà çàñïè çèìåí ñúí. Âñè÷êî, â êîåòî ìîãà äà áúäà ñèãóðåí, å, ÷å òÿ íåïðåìåííî å òðÿáâàëî äà ïðîâåäå ×àñ íà ïðèêàçêèòå îíçè ïîíåäåëíèê ñëåäîáåä... è ãî å íàïðàâèëà. Â åäèí ìîìåíò ïðåç âðåìå íà òîçè ×àñ íà ïðèêàçêèòå, êîãàòî âñè÷êè äåöà ñà ñåäåëè îêîëî íåÿ â òðàíñ êàêòî îáèêíîâåíî, òÿ å êàçàëà íà Òîì è Ïàòñè, ÷å èñêà äà äîéäàò â áèáëèîòåêàòà âúâ âòîðíèê ñóòðèíòà, ìàêàð ÷å âúâ âòîðíèê è ÷åòâúðòúê ïðåç ëÿòîòî áèáëèîòåêàòà áåøå çàòâîðåíà. Òå ñà äîøëè è òÿ ãè å äîâúðøèëà, à ïîñëå å çàñïàëà... ñ òîçè ñúí, êîéòî òàêà ìíîãî ïðèëè÷à íà ñìúðò. È ñåãà ñå ïîÿâÿâàø òè, Ñàì - ñëåä òðèéñåò ãîäèíè. Òè ìå ïîçíàâàø, à Àðäåëèÿ âñå îùå èìà äà óðåæäà ñìåòêè ñ ìåí, òàêà ÷å çà íà÷àëî å äîáðå... íî èìà è íåùî ìíîãî ïî-äîáðî. Òè çíàåø è çà Áèáëèîòå÷íàòà ïîëèöèÿ.
- Íå çíàì îòêúäå...
- Äà, íå çíàåø îòêúäå çíàåø, è òîâà å îùå ïî-äîáðå. Çàùîòî òàéíèòå, êîèòî ñà òîëêîâà ëîøè, ÷å òðÿáâà äà ãè êðèåì è îò ñàìèòå ñåáå ñè... çà íÿêîé êàòî Àðäåëèÿ Ëîðö - òîâà ñà íàé-äîáðèòå òàéíè îò âñè÷êè. Îñâåí òîâà - âèæ ïðåäèìñòâàòà - òè ñè ìëàä, æèâååø ñàì, íÿìàø áëèçêè ïðèÿòåëè. Òîâà å âÿðíî, íàëè?
- Äî äíåñ áèõ êàçàë, ÷å å òàêà - êàçà Ñàì ñëåä ìîìåíòåí ðàçìèñúë. - Áèõ êàçàë, ÷å åäèíñòâåíèòå ìè äîáðè ïðèÿòåëè, êîèòî ñúì èìàë, ñëåä êàòî äîéäîõ â Äæúíêøúí ñèòè, ñà ñå ïðåìåñòèëè äðóãàäå. Íî ñåãà ñìÿòàì, ÷å òè è Íàîìè ñòå ìîèòå ïðèÿòåëè, Äåéâ. Ñìÿòàì, ÷å ñòå ìè íàèñòèíà ìíîãî äîáðè ïðèÿòåëè. Íàé-äîáðèòå.
- Áëàãîäàðÿ òè - êàçà Äåéâ, - íî òîâà íÿìà çíà÷åíèå, çàùîòî òÿ èìà íàìåðåíèå äà óíèùîæè è ìåí, è Ñàðà. Êîëêîòî ïîâå÷å - òîëêîâà ïî-äîáðå, êàêòî ìè áå êàçàëà âåäíúæ. Òðÿáâàò é ÷îâåøêè æèâîòè, çà äà ïðåêàðà âðåìåòî ñè çà ïðîìÿíà... à ñúáóæäàíåòî çà íåÿ òðÿáâà ñúùî äà å âðåìå çà ïðîìÿíà.
- Èñêàø äà êàæåø, ÷å òÿ èìà íàìåðåíèå ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà ïðèòåæàâà Ñàì, òàêà ëè? - ïîïèòà Íàîìè.
- Ìèñëÿ, ÷å èñêàì äà êàæà íåùî ïîâå÷å îò òîâà, Ñàðà. Ìèñëÿ, ÷å òÿ èìà íàìåðåíèå äà ðàçðóøè òîâà, êîåòî å âúòðå â Ñàì, êîåòî ãî ïðàâè Ñàì - ìèñëÿ, ÷å èìà íàìåðåíèå äà ãî èç÷èñòè ïî íà÷èíà, ïî êîéòî äåöàòà èç÷èñòâàò òèêâèòå, çà äà íàïðàâÿò îò òÿõ êàðíàâàëíè ôåíåðè, è ñìÿòà äà ãî îáëå÷å, êàêòî ÷îâåê îáëè÷à íîâ êîñòþì. À ñëåä êàòî òîâà ñòàíå - àêî ñòàíå, - òîé ùå ïðîäúëæàâà äà èçãëåæäà êàòî ìúæ íà èìå Ñàì Ïèéáúëñ, íî íÿìà äà áúäå âå÷å ìúæ, íå ïîâå÷å, îòêîëêîòî Àðäåëèÿ Ëîðö íÿêîãà å áèëà æåíà. Èìà íåùî íå÷îâåøêî, íÿêàêâî òî, êîåòî ñå êðèå ïîä êîæàòà é, è ìèñëÿ, ÷å âèíàãè ñúì ãî çíàåë. Òî å âúòðå... íî ñè îñòàâà âèíàãè âúíøíî. Îòêúäå å äîøëà Àðäåëèÿ Ëîðö? Êúäå å æèâÿëà, ïðåäè äà äîéäå â Äæúíêøúí ñèòè? Ìèñëÿ, ÷å àêî ïðîâåðèòå, âñè÷êè ïðåïîðúêè, êîèòî å ïîêàçàëà íà ãîñïîäèí Ëàâèí, ùå èçëÿçàò ëúæà è ÷å ùå ñå îêàæå, ÷å íèêîé â ãðàäà âñúùíîñò íå ÿ å ïîçíàâàë. Ìèñëÿ, ÷å èìåííî ëþáîïèòñòâîòî íà Äæîí Ïàóúð ïî òîçè âúïðîñ å ðåøèëî ñúäáàòà ìó. Íî ìèñëÿ, ÷å íÿêîãà å èìàëî èñòèíñêà Àðäåëèÿ Ëîðö... â Ïàñ Êðèñ÷úí, ùàòà Ìèñèñèïè... èëè â Õàðèñáúðã, ùàòà Ïåíñèëâàíèÿ... èëè â Ïîðòëàíä, ùàòà Ìåéí... íî òîâà òî ÿ å çàâëàäÿëî è ÿ å îáëÿêëî. Ñåãà òÿ èñêà äà íàïðàâè âñè÷êî îòíîâî. Àêî îñòàâèì òîâà äà ñå ñëó÷è, ìèñëÿ, ÷å ïî-êúñíî òàçè ãîäèíà, â íÿêîé äðóã ãðàä, â Ñàí Ôðàíöèñêî, ùàòà Êàëèôîðíèÿ... èëè Áúò, ùàòà Ìîíòàíà... èëè Êèíãñòúí, ùàòà Ðîóä Àéëúíä... ùå ñå ïîÿâè ìúæ íà èìå Ñàì Ïèéáúëñ. Ïîâå÷åòî õîðà ùå ãî õàðåñàò. Ùå ãî õàðåñàò îñîáåíî äåöàòà... âúïðåêè ÷å ìîæå áè è ùå ñå áîÿò îò íåãî - ïî íÿêàêúâ íà÷èí, êîéòî íå ðàçáèðàò è çà êîéòî íå ìîãàò äà ãîâîðÿò. È, ðàçáèðà ñå, òîé ùå áúäå áèáëèîòåêàð.

Ãëàâà 12
Ïî âúçäóõà äî Äåìîéíñ

1.

Ñàì ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà ñè è îñòàíà ïîðàçåí, êàòî âèäÿ, ÷å å ïî÷òè òðè ñëåäîáåä. Äî ïîëóíîù îñòàâàõà ñàìî äåâåò ÷àñà, à òîãàâà ùåøå äà ñå âúðíå âèñîêèÿò ÷îâåê ñúñ ñðåáúðíèòå î÷è. Èëè ùåøå äà ñå âúðíå Àðäåëèÿ Ëîðö. À ìîæå áè è äâàìàòà.
- Êàêâî ñïîðåä òåáå òðÿáâà äà íàïðàâÿ, Äåéâ? Äà îòèäà â ìåñòíîòî ãðîáèùå, äà íàìåðÿ òðóïà íà Àðäåëèÿ è äà ïðîáîäà ñúðöåòî é ñ êîë?
- Òîâà áè áèëî äîáúð íîìåð, ñòèãà äà ìîæåøå - îòâúðíà Äåéâ, - ïîíåæå òàçè äàìà áåøå êðåìèðàíà.
- Î! - êàçà Ñàì. Îáëåãíà ñå íàçàä íà ñòîëà ñè ñ ëåêà áåçïîìîùíà âúçäèøêà.
Íàîìè îòíîâî ãî õâàíà çà ðúêàòà.
- Âúâ âñåêè ñëó÷àé íÿìà äà ïðàâèø íèùî ñàì - êàçà òÿ òâúðäî. - Ñïîðåä Äåéâ òÿ èñêà äà ñå ðàçïðàâè ñ íàñ, êàêòî è ñ òåá, íî òîâà ïî÷òè íÿìà çíà÷åíèå. Êîãàòî ñè â áåäà, ïðèÿòåëèòå òè èäâàò íà ïîìîù. Íàëè ñà ïðèÿòåëè?
Ñàì ïîâäèãíà ðúêàòà é äî óñòíèòå ñè è ÿ öåëóíà.
- Áëàãîäàðÿ òè - íî íå çíàì êàêâî ìîæåø äà íàïðàâèø. Êàêòî è àç. Ìàé íå ìîæåì äà íàïðàâèì íèùî. Îñâåí àêî... - Òîé ïîãëåäíà êúì Äåéâ ñ íàäåæäà. - Îñâåí àêî èçáÿãàì?
Äåéâ ïîêëàòè ãëàâà.
- Òÿ - èëè òî - âèæäà. Êàçàõ òè âå÷å. Ïðåäïîëàãàì, ÷å àêî íàòèñíåø ãàçòà äîêðàé è ÷åíãåòàòà íå òå õâàíàò, ïðåäè ïîëóíîù ùå óñïååø äà ñòèãíåø ïî÷òè äî Äåíâúð, íî êîãàòî èçëåçåø îò êîëàòà, Àðäåëèÿ Ëîðö ùå áúäå òàì, çà äà òå ïîçäðàâè. Èëè íà íÿêîå òúìíî ìÿñòî ïî ïúòÿ ùå âèäèø, ÷å íà ñåäàëêàòà äî òåáå ñåäè Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé.
Ìèñúëòà çà òîâà - áÿëîòî ëèöå è ñðåáúðíèòå î÷è, îñâåòåíè ñàìî îò çåëåíàòà ñâåòëèíà íà óðåäèòå ïî àðìàòóðíîòî òàáëî - íàêàðàõà Ñàì äà ïîòðåïåðè.
- Òîãàâà êàêâî?
- Ìèñëÿ, ÷å è äâàìàòà çíàåòå êàêâî òðÿáâà äà ñå íàïðàâè ïúðâî - êàçà Äåéâ. Òîé äîïè ÷àÿ ñè ñ ëåä è îñòàâè ÷àøàòà íà âåðàíäàòà. - Ïðîñòî ïîìèñëåòå ìàëêî è ùå ðàçáåðåòå.
Çà èçâåñòíî âðåìå âñè÷êè îñòàíàõà òàêà, çàãëåäàíè â åëåâàòîðà çà çúðíî. Â óìà íà Ñàì öàðåøå îáúðêâàíå - âñè÷êî, êîåòî äîñòèãàøå äî íåãî, áÿõà ñàìî îòäåëíè îòêúñè îò èñòîðèÿòà íà Äåéâ Äúíêàí è ãëàñúò íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñ íåãîâîòî ñòðàííî ôúôëåíå, ñ äóìèòå: "Íå èñêàì äà ñëóøàì èçâèíåíèÿòà âè... Èìàòå âðåìå äî ïîëóíîù... òîãàâà ùå äîéäà îòíîâî."
Íî íà ëèöåòî íà Íàîìè èçâåäíúæ ñå èçïèñà ïðîñâåòëåíèå.
- Ðàçáèðà ñå! - êàçà òÿ. - Êîëêî ãëóïàâî! Íî...
Òÿ çàäàäå âúïðîñ íà Äåéâ, à êîãàòî Ñàì ðàçáðà çà êàêâî ñòàâà äóìà, ñîáñòâåíèòå ìó î÷è ñå ðàçøèðèõà îò èçíåíàäà.
- Äîêîëêîòî ñè ñïîìíÿì, â Äåìîéíñ èìà åäíî ìÿñòî - êàçà Äåéâ. - "Ïðè Ïåë". Àêî íÿêîé ìîæå äà ïîìîãíå, òî òîâà ñà òî÷íî òåçè õîðà. Çàùî íå èì ñå îáàäèø, Ñàðà?

2.

Êîãàòî òÿ îòèäå äà ñå îáàæäà, Ñàì êàçà:
- Äîðè è òå äà ìîãàò äà ïîìîãíàò, åäâà ëè áèõìå ìîãëè äà ñòèãíåì òàì äî êðàÿ íà ðàáîòíîòî âðåìå. Ìèñëÿ, ÷å ìîãà äà ñå îïèòàì...
- Íÿìàì ïðåäâèä äà îòèäåòå ñ êîëà - êàçà Äåéâ. - Íå. Òè è Ñàðà òðÿáâà äà îòèäåòå íà ëåòèùåòî â Ïðîâúðáèÿ.
Ñàì ïðåìèãà.
- Íå çíàåõ, ÷å â Ïðîâúðáèÿ èìà ëåòèùå.
Äåéâ ñå óñìèõíà.
- Å... àç ìàëêî ïðåóâåëè÷àâàì. Èìà ïîëîâèí ìèëÿ íàáèòà ïðúñò, êîÿòî Ñòàí Ñîóìñ íàðè÷à ïèñòà. Â àíòðåòî íà Ñòàí ñå íàìèðà êàíòîðàòà íà "×àðòúðíè ïîëåòè íà Àéîâà". Òè è Ñàðà ùå ìó ñå îáàäèòå. Òîé èìà åäèí ìàëúê "Íàâàõî". Ùå âè çàêàðà äî Äåìîéíñ è ùå âè âúðíå äî îñåì ÷àñà - íàé-êúñíî äî äåâåò.
- À àêî íå å òàì?
- Òîãàâà ùå ñå îïèòàìå äà èçìèñëèì íåùî äðóãî. Íî ìèñëÿ, ÷å ùå å òàì. Åäèíñòâåíîòî íåùî, êîåòî îáè÷à ïîâå÷å îò ëåòåíåòî, å çåìåäåëèåòî, à äîéäå ëè ïðîëåòòà, ôåðìåðèòå íå ÷àêàò äúëãî. Âåðîÿòíî ùå âè êàæå, ÷å íå ìîæå äà âè çàêàðà çàðàäè ãðàäèíàòà ñè è ÷å ïðåäè íÿêîëêî äíè ñè å óðåäèë ñðåùà ñ ìîì÷åòî íà Êàðòúð äà ìó ïîìîãíå â ðàáîòàòà. Àêî ãî êàæå, çàÿâåòå ìó, ÷å âè èçïðàùà Äåéâ Äúíêàí è ÷å Äåéâ å êàçàë, ÷å å âðåìå äà ñè ïëàòè çà áåéçáîëíèòå òîïêè. Ùå çàïîìíèø ëè?
- Äà, íî êàêâî îçíà÷àâà òîâà?
- Íå òå çàñÿãà - êàçà Äåéâ. - Òîé ùå âè çàêàðà - òîâà å âàæíîòî. À êîãàòî âè âúðíå, íÿìà íóæäà äà èäâàòå òóê. Êàðàéòå íàïðàâî â ãðàäà.
Ñàì ïî÷óâñòâà, êàê â òÿëîòî ìó çàïî÷íà äà ñå ïðîêðàäâà óæàñ.
- Â áèáëèîòåêàòà?
- Òî÷íî òàêà.
- Äåéâ, òîâà, êîåòî Íàîìè êàçà çà ïðèÿòåëèòå, å ìíîãî õóáàâî - ìîæå áè äîðè å âÿðíî, - íî ìèñëÿ, ÷å îòòóê íàòàòúê àç òðÿáâà äà ïîåìà íåùàòà. Íèêîé îò âàñ äâàìàòà íå òðÿáâà äà ñå çàáúðêâà. Àç ñúì âèíîâåí, ÷å ÿ âúçáóäèõ îòíîâî...
Äåéâ ñå ïðîòåãíà è ñòèñíà êèòêàòà íà Ñàì ñ èçíåíàäâàùà ñèëà.
- Àêî íàèñòèíà ìèñëèø òàêà, çíà÷è íå ñè ÷óë íèòî äóìà îò òîâà, êîåòî êàçàõ. Òè íå ñè âèíîâåí çà íèùî. Íà ìîÿòà ñúâåñò òåæè ñìúðòòà íà Äæîí Ïàóúð è äâåòå äåöà - äà íå ãîâîðèì çà óæàñèòå, êîèòî ñà ïðåæèâåëè ìíîãî äðóãè äåöà, - íî è àç íå ñúì âèíîâåí. Íàèñòèíà íå ñúì. Íå ñúì ñòàíàë íàðî÷íî êîìïàíüîí íà Àðäåëèÿ Ëîðö, êàêòî íå ñúì áèë íàðî÷íî àëêîõîëèê â ïðîäúëæåíèå íà òðèéñåò ãîäèíè. È äâåòå íåùà ïðîñòî ñå ñëó÷èõà. Íî òÿ ìè èìà çúá è ùå äîéäå äà ñè îòìúñòè, Ñàì. Àêî íå ñúì ñ òåáå, êîãàòî äîéäå, òÿ ùå ïîñåòè ïúðâî ìåí. È íÿìà äà ñúì åäèíñòâåíèÿò, êîãîòî ùå ïîñåòè. Ñàðà áåøå ïðàâà, Ñàì. Íå, íèå ñ íåÿ òðÿáâà äà ñìå äî òåá, çà äà òå çàùèòèì - òðèìàòà òðÿáâà äà ñìå åäèí äî äðóã, çà äà ñå çàùèòàâàìå. Àêî Àðäåëèÿ îùå íå çíàå òîâà, òÿ ùå ãî íàó÷è âåäíàãà, ùîì ñå ïîÿâè. Òÿ ïëàíèðà äà íàïóñíå Äæúíêøúí ñèòè, ïðåâúðíàòà â òåá, Ñàì. Ìèñëèø ëè, ÷å ùå îñòàâè äà èìà íÿêîé, êîéòî çíàå êîÿ å òÿ?
- Íî...
- Íî íèùî - êàçà Äåéâ. - Â êðàÿ íà êðàèùàòà âñè÷êî ñå ñâåæäà äî åäèí íàèñòèíà ïðîñò èçáîð, êîéòî äîðè åäèí ñòàð ïèÿíèöà êàòî ìåí ìîæå äà ðàçáåðå - èëè òðÿáâà äà áúäåì çàåäíî, èëè ùå óìðåì â ðúöåòå é.
Òîé ñå íàâåäå íàïðåä.
- Àêî èñêàø äà ñïàñèø Ñàðà îò Àðäåëèÿ, Ñàì, íåäåé äà ñå ïðàâèø íà ãåðîé, à çàïî÷íè äà ñè ñïîìíÿø êîé å òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé. Íàëàãà ñå. Çàùîòî íå âÿðâàì, ÷å Àðäåëèÿ ìîæå äà õâàíå ïðîñòî êîãîòî è äà å. Â òàçè ðàáîòà èìà ñàìî åäíî ñúâïàäåíèå, íî òî å óáèéñòâåíî - íÿêîãà è òè ñè èìàë Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé. È òðÿáâà äà ñè âúçñòàíîâèø òîçè ñïîìåí.
- Îïèòàõ ñå - êàçà Ñàì è çíàåøå, ÷å òîâà å ëúæà.
Çàùîòî âñåêè ïúò, êîãàòî óìúò ìó ñå âðúùàøå êúì
(åëà ñ ìåí, ñèíêî... àç ñúì ïîëèöàé)
îíçè ãëàñ, òîé ñå ñòðÿñêàøå. Óñåùàøå âêóñ íà ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè, êîèòî íèêîãà íå áåøå ÿë è âèíàãè áåøå ìðàçèë... è òîâà áåøå âñè÷êî.
- Òðÿáâà äà îïèòàø ïî-óñèëåíî - êàçà Äåéâ, - èíà÷å íÿìà íàäåæäà.
Ñàì ïîå äúëáîêî âúçäóõ è ãî èçïóñíà îòíîâî. Ðúêàòà íà Äåéâ ãî äîêîñíà ïî òèëà è ëåêî ãî ñòèñíà.
- Òîâà å êëþ÷úò - êàçà Äåéâ. - Ìîæå äîðè äà îòêðèåø, ÷å òîâà å êëþ÷úò êúì âñè÷êî, êîåòî òå å áåçïîêîèëî â æèâîòà òè. Êúì ñàìîòàòà è òúãàòà òè.
Ñàì ãî ïîãëåäíà èçíåíàäàí. Äåéâ ñå óñìèõíà.
- Î, äà - êàçà òîé. - Òè ñè ñàìîòåí, òúæåí è ñè îòêúñíàò îò äðóãèòå õîðà. Ïðèêàçêèòå, êîèòî ãîâîðèø, ñà õóáàâè, íî è òè íå ñè âÿðâàø. Äî äíåñ àç íå áÿõ íèùî çà òåá îñâåí Ìðúñíèÿ Äåéâ, êîéòî èäâà äà ñúáèðà âåñòíèöèòå òè âñåêè ìåñåö, íî ÷îâåê êàòî ìåí âèæäà ìíîãî, Ñàì. À òîâà ñòèãà, çà äà îïîçíàåø ÷îâåê.
- Êëþ÷úò êúì âñè÷êî - ðàçìèøëÿâàøå Ñàì. ×óäåøå ñå äàëè íàèñòèíà ìîãàò äà ñúùåñòâóâàò òàêèâà ñïîñîáíîñòè, êàòî ñå èçêëþ÷àò ïîïóëÿðíèòå ðîìàíè è ôèëìè íà ñåäìèöàòà, êîèòî ãúìæàõà îò ñìåëè ïñèõèàòðè è ðàçñòðîåíè ïàöèåíòè.
- Íàèñòèíà - íàñòîÿâàøå Äåéâ. - Ïîäîáíè íåùà ñà óæàñíè ñúñ ñèëàòà ñè, Ñàì. Íå òå îáâèíÿâàì, ÷å íå èñêàø äà ãî òúðñèø. Íî òè ìîæåø, àêî èñêàø. Òðÿáâà äà íàïðàâèø òîçè èçáîð.
- Òèÿ íåùà äà íå ñè ãè íàó÷èë â ÀÀ, Äåéâ?
Äåéâ ñå óñìèõíà.
- Å, è òàì ó÷àò íà òÿõ - êàçà òîé, - íî ìèñëÿ, ÷å âèíàãè ñúì ãî çíàåë.
Íàîìè ñå âúðíà íà âåðàíäàòà. Óñìèõâàøå ñå è î÷èòå é áëåñòÿõà.
- Íå å ëè ïðåêðàñíà? - ïîïèòà òèõî Äåéâ.
- Äà - êàçà Ñàì. - Íàèñòèíà. - Òîé ðàçáðà äâå íåùà: ÷å ñå âëþáâà è ÷å Äåéâ Äúíêàí ãî çíàå.

3.

- Òîëêîâà äúëãî ïðîâåðÿâàõà, ÷å ÷àê ñå ðàçòðåâîæèõ - íî èìàìå êúñìåò.
- Äîáðå - êàçà Äåéâ. - Òîãàâà âèå äâàìàòà îòèâàòå ïðè Ñòàí Ñîóìñ. Áèáëèîòåêàòà âñå îùå ëè ðàáîòè, äî îñåì ïðåç ó÷åáíàòà ãîäèíà, Ñàðà?
- Äà - ñèãóðíà ñúì.
- Òîãàâà ùå ñúì òàì êúì ïåò ÷àñà. Ùå ñå ñðåùíåì îòçàä, êúäåòî èìà åäíà òîâàðíà ïëàòôîðìà - ìåæäó îñåì è äåâåò. Îêîëî îñåì ùå å ïî-äîáðå - è ïî-áåçîïàñíî. Çà Áîãà - îïèòàéòå ñå äà íå çàêúñíÿâàòå.
- Êàê ùå âëåçåì âúòðå? - ïîïèòà Ñàì.
- Àç ùå ñå ïîãðèæà çà òîâà, íå ñå áåçïîêîé. Ïðîñòî òðúãâàéòå.
- Ìîæå áè òðÿáâàøå äà ñå îáàäèì íà îíçè... íà Ñîóìñ, îòòóê - êàçà Ñàì. - Äà ïðîâåðèì äàëè ñè å âêúùè.
Äåéâ ïîêëàòè ãëàâà.
- Íÿìà äà èìà ïîëçà. Æåíàòà íà Ñàì ãî íàïóñíà çàðàäè äðóã ïðåäè ÷åòèðè ãîäèíè - òâúðäåøå, ÷å áèë æåíåí çà ðàáîòàòà ñè, êîåòî âèíàãè å áèëî äîáðî èçâèíåíèå çà æåíà, êîÿòî ñå ÷óäè êàê äà èçáÿãà. Íÿìàò äåöà. Òîé ùå áúäå îòâúí íà íèâàòà ñè. Õàéäå, òðúãâàéòå. Äåíÿò ìèíàâà.
Íàîìè ñå íàâåäå è öåëóíà Äåéâ ïî áóçàòà.
- Áëàãîäàðèì òè, ÷å íè ðàçêàçà - êàçà òÿ.
- Ðàäâàì ñå, ÷å ãî íàïðàâèõ. Ïî÷óâñòâàõ ñå ìíîãî ïî-äîáðå.
Ñàì ïîíå÷è äà ñòèñíå ðúêà íà Äåéâ, ïîñëå ñå îòêàçà. Íàâåäå ñå êúì ñòàðåöà è ãî ïðåãúðíà.

4.

Ñòàí Ñîóìñ áåøå âèñîê, ìúðøàâ ÷îâåê ñúñ ñúðäèòè î÷è, êîèòî ñâåòåõà íà ñïîêîéíîòî ìó ëèöå - ÷îâåê, êîéòî âå÷å èìàøå ëåòåí çàãàð íà êîæàòà, âúïðåêè ÷å êàëåíäàðíàòà ïðîëåò áåøå îùå â ïúðâèÿ ñè ìåñåö. Ñàì è Íàîìè ãî îòêðèõà íà íèâàòà çàä êúùàòà ìó òî÷íî êàêòî èì áåøå êàçàë Äåéâ. Íà øåéñåò ìåòðà îò òðàêòîðà, ÷èéòî ìîòîð ðàáîòåøå, Ñàì âèäÿ íåùî êàòî ÷åðåí ïúò... íî òúé êàòî íà åäèíèÿ ìó êðàé èìàøå ìàëúê ñàìîëåò, ïîêðèò ñ áðåçåíò, à íà äðóãèÿ - âåòðîïîêàçàòåë, êîéòî ñå ðàçâÿâàøå íà ðúæäÿñàë ïèëîí, òîé ïðåäïîëîæè, ÷å òî÷íî òîâà å åäèíñòâåíàòà ïèñòà íà ëåòèùåòî íà Ïðîâúðáèÿ.
- Íÿìà äà ñòàíå - êàçà Ñîóìñ. - Òàçè ñåäìèöà èìàì äà îáðúùàì ïåòäåñåò àêðà è íèêîé îñâåí ìåí íå ìîæå äà ãî íàïðàâè. Òðÿáâàøå äà ìè ñå îáàäèòå äâà-òðè äíè ïðåäâàðèòåëíî.
- Ñëó÷àÿò å ñïåøåí - êàçà Íàîìè. - Íàèñòèíà, ãîñïîäèí Ñîóìñ.
Òîé âúçäúõíà è ðàçïåðè ðúöå, ñÿêàø èñêàøå äà îáõâàíå öÿëàòà ôåðìà.
- Çíàåòå ëè êàêâî çíà÷è ñïåøåí ñëó÷àé? - ïîïèòà òîé. - Ñïåøåí ñëó÷àé å òîâà, êîåòî ïðàâèòåëñòâîòî ïðàâè íà ôåðìè êàòî òàçè è íà õîðà êàòî ìåí. Òî å ñïåøåí ñëó÷àé. Âèæòå, â Ñèäàð Ðàïèäñ èìà åäèí ÷îâåê, êîéòî áè ìîãúë...
- Íÿìàìå âðåìå äà îòèäåì â Ñèäàð Ðàïèäñ - êàçà Ñàì. - Äåéâ íè êàçà, ÷å âåðîÿòíî ùå êàæåòå...
- Äåéâ? - êàçà Ñòàí Ñîóìñ. - Äåéâ êîé?
- Äúíêàí. Çàðú÷à ìè äà âè êàæà, ÷å å âðåìå äà ñè ïëàòèòå çà áåéçáîëíèòå òîïêè.
Ñîóìñ ñâúñè âåæäè. Ðúöåòå ìó ñå ñâèõà â þìðóöè è çà ìèã Ñàì ñè ïîìèñëè, ÷å òîçè ÷îâåê ùå ñå íàõâúðëè âúðõó òÿõ. Ïîñëå èçâåäíúæ òîé ñå ðàçñìÿ è ïîêëàòè ãëàâà.
- Ñëåä òîëêîâà ãîäèíè Äåéâ èçëèçà îò ãîðàòà ñ ðàçïèñêà çà äúëã â ðúêà! Ïî äÿâîëèòå!
Òîé òðúãíà êúì òðàêòîðà. Äîêàòî âúðâåøå, îáúðíà ãëàâà êúì òÿõ è èçâèêà, çà äà ãî ÷óÿò ïðåç áîäðèÿ ãðîõîò íà ìàøèíàòà.
- Òðúãíåòå êúì ñàìîëåòà, äîêàòî àç ìàõíà òîâà íåùî! Âíèìàâàéòå ìî÷óðèùåòî íàêðàÿ íà ïèñòàòà äà íå âè ãëúòíå îáóâêèòå!
Ñîóìñ âêëþ÷è òðàêòîðà íà ñêîðîñò. Òðóäíî áåøå äà ñå êàæå â öåëèÿ òîçè øóì, íî Ñàì ïîìèñëè, ÷å òîé âñå îùå ñå ñìåå.
- Ìèñëåõ ñè, ÷å îíçè ñòàð íåãîäíèê ùå óìðå, ïðåäè äà ñå ðàçïëàòÿ çà äúëãà ñè!
Òðàêòîðúò ñ ðåâ ïðåìèíà ïîêðàé òÿõ è ñå îòïðàâè êúì õàìáàðà. Ñàì è Íàîìè ñå ñïîãëåäàõà.
- Çà êàêâî ñòàâàøå äóìà? - ïîïèòà Íàîìè.
- Íå çíàì. Äåéâ íå ïîèñêà äà ìè êàæå. - Òîé é ïîäàäå ðúêà. - Ãîñïîæèöå, áèõòå ëè ïîâúðâåëè ñ ìåí?
Òÿ ÿ ïîå.
- Áëàãîäàðÿ, ãîñïîäèíå.
Íàïðàâèõà îïèò äà çàîáèêîëÿò òðåñàâèùåòî, çà êîåòî èì áåøå êàçàë Ñòàí Ñîóìñ, íî íå óñïÿõà íàïúëíî. Êðàêúò íà Íàîìè çàòúíà äî ãëåçåíà, à êîãàòî òÿ ãî èçäúðïà, êàëòà çàäúðæà îáóâêàòà é. Ñàì ñå íàâåäå, âçå ÿ, ïîñëå âçå Íàîìè íà ðúöå.
- Ñàì, íå! - èçâèêà òÿ è èçáóõíà â ñìÿõ - Ùå ñè ñ÷óïèø êðúñòà!
- Íÿìà - êàçà òîé. - Òè ñè ëåêà.
Òÿ áåøå ëåêà... è èçâåäíúæ ãëàâàòà ìó ñúùî îëåêíà. Òîé ÿ îòíåñå ïî òåðàñèðàíèÿ íàñèï íà ïèñòàòà äî ñàìîëåòà è ÿ ïîñòàâè íà êðàêà. Î÷èòå íà Íàîìè ãî ïîãëåäíàõà ñïîêîéíî, îñâåòåíè îò íÿêàêâà âúòðåøíà ñâåòëèíà. Áåç äà ìèñëè, òîé ñå íàâåäå è ÿ öåëóíà. Ñëåä ìèã òÿ îáâè ñ ðúöå âðàòà ìó è ñúùî ãî öåëóíà.
Êîãàòî îòíîâî ÿ ïîãëåäíà, åäâà ñè ïîåìàøå äúõ. Íàîìè ñå óñìèõâàøå.
- Ìîæåø äà ìå íàðè÷àø Ñàðà, êîãàòî ïîèñêàø - êàçà òÿ.
Ñàì ñå çàñìÿ è îòíîâî ÿ öåëóíà.

5.

Äà ïúòóâàø â "Íàâàõî", ïèëîòèðàí îò Ñòàí Ñîóìñ, áåøå êàòî äà êàðàø ïîäñêà÷àùà ïðú÷êà "ïîãî". Òå ïîäñêà÷àõà íàãîðå-íàäîëó ïîä ïîðèâèòå íà ïðîëåòíèÿ âÿòúð è Ñàì åäèí èëè äâà ïúòè ñè ïîìèñëè, ÷å ìîãàò äà èçìàìÿò Àðäåëèÿ ïî íà÷èí, êîéòî íå áè ïðåäâèäèëî è îíîâà ñòðàííî ñúùåñòâî - êàòî ñå ðàçìàæàò âúðõó öàðåâè÷íèòå íèâè íà Àéîâà.
Ñòàí Ñîóìñ íå èçãëåæäàøå ðàçòðåâîæåí - òîé ïååøå íà âúçìîæíî íàé-âèñîê ãëàñ ðàçíè ñòàðè ïåñíè, êàòî "Ñëàäêàòà Ñþ" è "Òðîòîàðèòå íà Íþ Éîðê", äîêàòî ñàìîëåòúò ñå íîñåøå íà òëàñúöè êúì Äåìîéíñ. Íàîìè áåøå ñëèñàíà, ãëåäàøå ïðåç ïðîçîðåöà êúì ïúòèùàòà, íèâèòå è êúùèòå ïîä òÿõ ñ ðúöå, âäèãíàòè îòñòðàíè íà î÷èòå, çà äà çàñåí÷è áëÿñúêà.
Íàé-ïîñëå Ñàì ÿ ïîòóïà ïî ðàìîòî.
- Äúðæèø ñå ñÿêàø íèêîãà íå ñè ëåòÿëà ñúñ ñàìîëåò! - èçâèêà òîé ïðåç æóæåíåòî íà ìîòîðà.
Òÿ ñå îáúðíà çà ìàëêî êúì íåãî è ñå óõèëè êàòî ïðåõëàñíàòà ó÷åíè÷êà.
- Íå ñúì! - È âåäíàãà ïàê ñå îáúðíà êúì ïðîçîðåöà.
- Ïî äÿâîëèòå! - êàçà Ñàì è êîãàòî ñàìîëåòúò çàïî÷íà îùå åäèí îò ãèãàíòñêèòå ñè, ïîðèâèñòè ñêîêîâå, çàòåãíà êîëàíà ñè.

6.

Êîãàòî "Íàâàõî"-òî ñå ñïóñíà îò íåáåòî è ñå ïðèçåìè íà îáëàñòíîòî ëåòèùå â Äåìîéíñ, áåøå ÷åòèðè è äâàéñåò. Ñòàí äîêàðà ñàìîëåòà äî òåðìèíàëà íà ãðàæäàíñêàòà àâèàöèÿ, ñïðÿ ìîòîðà, ïîñëå îòâîðè âðàòàòà. Ñàì îñòàíà ìàëêî óäèâåí îò ïðèëèâà íà ðåâíîñò, êîéòî èçïèòà, êîãàòî Ñîóìñ õâàíà Íàîìè ïðåç êðúñòà, çà äà é ïîìîãíå äà ñëåçå.
- Áëàãîäàðÿ - êàçà çàäúõàíî òÿ. Áóçèòå é ñå áÿõà èç÷åðâèëè ñèëíî, à î÷èòå é òàíöóâàõà. - Áåøå ÷óäåñíî!
Ñîóìñ ñå óñìèõíà è â òîçè ìîìåíò èçãëåæäàøå íà ÷åòèðèéñåò, à íå íà øåéñåò.
- Âèíàãè ñúì îáè÷àë äà ëåòÿ è òîâà å ïî-õóáàâî, îòêîëêîòî äà èçìú÷âàì áúáðåöèòå ñè íà îíçè òðàêòîð... èñòèíà âè êàçâàì. - Ïîãëåäíà êúì Ñàì. - Ìîæåòå ëè äà ìè êàæåòå êàêâî òîëêîâà ñïåøíî èìà? Àêî ìîãà, ùå âè ïîìîãíà - äúëæà íà Äåéâ ïîâå÷å îò åäèí ïîäñêîê îò Ïðîâúðáèÿ äî Äåìîéíñ è îáðàòíî.
- Òðÿáâà äà îòèäåì â ãðàäà - êàçà Ñàì - íà åäíî ìÿñòî, êîåòî ñå íàðè÷à "Êíèæàðíèöà íà Ïåë". Òå íè ïàçÿò íÿêîëêî êíèãè.
Ñòàí ãè ïîãëåäíà ñ ðàçøèðåíè î÷è.
- Êàê êàçàõòå?
- Íà Ïåë...
- Ïîçíàâàì ÿ - êàçà òîé. - Îòïðåä ñà íîâèòå êíèãè, îòçàä ñà ñòàðèòå. Íà ðåêëàìèòå ïèøå "Íàé-ãîëåìèÿò èçáîð â Ñðåäíèÿ çàïàä". Òîâà, êîåòî ñå îïèòâàì äà èçÿñíÿ, å ñëåäíîòî: âèå ìå îòêúñíàõòå îò ãðàäèíàòà è àç âè äîêàðàõ ÷àê äîòóê, çà äà âçåìåòå íÿêàêâè êíèãè!
- Òå ñà ìíîãî âàæíè êíèãè, ãîñïîäèí Ñîóìñ - êàçà Íàîìè. Òÿ ãî äîêîñíà ïî ãðóáàòà ìó ôåðìåðñêà ðúêà. - Òî÷íî ñåãà òå ñà ìîæå áè íàé-âàæíîòî íåùî â æèâîòà çà ìåí... è çà Ñàì.
- Ñúùî è çà Äåéâ - êàçà Ñàì.
- Àêî ìè êàæåòå êàêâî ñòàâà - ïîïèòà Ñîóìñ, - ùå ìîãà ëè äà ãî ðàçáåðà?
- Íå - êàçà Ñàì.
- Íå - ñúãëàñè ñå Íàîìè è åäâà ñå óñìèõíà.
Ñîóìñ èçïóñíà äúëáîêà âúçäèøêà ïðåç íîçäðèòå ñè è ïúõíà ðúöå â äæîáîâåòå íà ïàíòàëîíèòå ñè.
- Å, ïðåäïîëàãàì, ÷å íå å òîëêîâà âàæíî. Çàäúëæåí ñúì íà Äåéâ îò äåñåò ãîäèíè è å èìàëî ñëó÷àè, êîãàòî òîâà äîñòà ìè å òåæàëî. - Ëèöåòî ìó ñâåòíà. - È óñïÿõ äà ïîâîçÿ òàçè ìëàäà äàìà çà ïðúâ ïúò ïðåç æèâîòà é. À åäèíñòâåíîòî, êîåòî å ïî-êðàñèâî îò ìîìè÷å ñëåä ïúðâèÿ é ïîëåò, å ìîìè÷å ñëåä ïúðâîòî é...
Òîé ñïðÿ è çàèçòðèâà êàëòà îò îáóâêèòå ñè. Íàîìè òàêòè÷íî ñå çàãëåäà â õîðèçîíòà. Òî÷íî òîãàâà ñå äîáëèæè åäíà öèñòåðíà. Ñîóìñ áúðçî îòèäå äî íåÿ è çàïî÷íà äúëúã ðàçãîâîð ñ øîôüîðà.
- Íàïðàâèëà ñè ãîëÿìî âïå÷àòëåíèå íà íàøèÿ áåçñòðàøåí ïèëîò - êàçà Ñàì.
- Ìîæå è äà å òàêà - êàçà òÿ. - ×óâñòâàì ñå ÷óäåñíî, Ñàì. Íå å ëè ëóäîñò?
Òîé ïðèáðà åäèí íåïîñëóøåí êè÷óð êîñà çàä óõîòî é.
- Áåøå ëóä äåí. Íàé-ëóäèÿò äåí, îòêàêòî ñå ïîìíÿ.
Íî òîãàâà çàãîâîðè âúòðåøíèÿò ìó ãëàñ - òîé èçëåçå îò îíîâà äúëáîêî ìÿñòî, êúäåòî âñå îùå ñå êðèåõà è äðóãè âàæíè íåùà - è ìó êàçà, ÷å íå å ñúâñåì ïðàâ. Èìàøå åäèí äðóã äåí, êîéòî áåøå íå ïî-ìàëêî ëóä. Ïî-ëóä. Äåíÿò íà "×åðíàòà ñòðåëà" è ÷åðâåíèòå äúâ÷àùè áîíáîíè.
Â íåãî îòíîâî ñå íàäèãíà îíàçè ñòðàííà, ñïîäàâåíà ïàíèêà è òîé çàòâîðè óøèòå ñè çà òîçè ãëàñ.
"Àêî èñêàø äà ñïàñèø Ñàðà îò Àðäåëèÿ, Ñàì, íåäåé äà ñå ïðàâèø íà ãåðîé, à çàïî÷íè äà ñè ñïîìíÿø êîé å òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé.
Íå! Íå ìîãà! Íå òðÿáâà!
Òðÿáâà äà âúðíåø òîçè ñïîìåí.
Íå òðÿáâà! Íå å ïîçâîëåíî!
Òðÿáâà äà îïèòàø ïî-óñèëåíî èëè íÿìà íàäåæäà."
- Íàèñòèíà òðÿáâà äà ñè îòèäà âêúùè - ïðîìúðìîðè Ñàì Ïèéáúëñ.
Íàîìè, êîÿòî áåøå ñå îòäàëå÷èëà, çà äà ðàçãëåäà êðèëàòà íà "Íàâàõî"-òî, ãî ÷ó è ñå âúðíà.
- Êàçà ëè íåùî?
- Íèùî. Íÿìà çíà÷åíèå.
- Èçãëåæäàø ìíîãî áëåä.
- Ìíîãî ñúì íàïðåãíàò - êàçà ðàçäðàçíåíî òîé.
Ñòàí Ñîóìñ ñå âúðíà è ïîñî÷è ïðåç ðàìî ñ ïàëåö âîäà÷à íà öèñòåðíàòà.
- Äîóñúí êàçâà, ÷å ìîæå äà ìè äàäå íà çàåì êîëàòà ñè. Àç ùå âè çàêàðàì äî ãðàäà.
- Ìîæåì äà ïîâèêàìå òàêñè - çàïî÷íà Ñàì.
Íàîìè êëàòåøå ãëàâà.
- Íÿìà âðåìå çà òîâà - êàçà òÿ, - Áëàãîäàðÿ âè ìíîãî, ãîñïîäèí Ñîóìñ.
- À, ïî äÿâîëèòå - êàçà Ñîóìñ è ïîñëå õâúðëè êúì íåÿ ìîì÷åøêà óñìèâêà. - Ìîæåòå äà ìå íàðè÷àòå Ñòàí. Äà âúðâèì. Äîóñúí êàçâà, ÷å èìàëî ôðîíò íà íèñêî íàëÿãàíå, êîéòî èäâàë îò Êîëîðàäî. Èñêàì äà ñå âúðíà â Äæúíêøúí ñèòè, ïðåäè äà å çàïî÷íàë äúæäúò.

7.

Êíèæàðíèöàòà íà Ïåë áåøå ãîëÿìà ïîñòðîéêà, ïîäîáíà íà õàìáàð, íà êðàÿ íà òúðãîâñêàòà ÷àñò íà Äåìîéíñ - ïúëíà ïðîòèâîïîëîæíîñò íà êíèæàðíèöèòå îò ïåøåõîäíàòà çîíà. Íàîìè ïîïèòà çà Ìàéê. Íàñî÷èõà ÿ êúì áþðîòî çà îáñëóæâàíå íà êëèåíòèòå - ãèøå, êîåòî ñòîåøå êàòî ìèòíè÷åñêà áóäêà ìåæäó ñåêöèÿòà, â êîÿòî ñå ïðîäàâàõà íîâè êíèãè, è ïî-ãîëÿìàòà, â êîÿòî ñå ïðîäàâàõà ñòàðè.
- Êàçâàì ñå Íàîìè Õèãèíñ. Ñ âàñ ëè ãîâîðèõìå äíåñ ïî òåëåôîíà?
- À, äà - êàçà Ìàéê. Ðàçðîâè ñå â åäèí îò çàäðúñòåíèòå ðàôòîâå è èçâàäè äâå êíèãè. Åäíàòà áåøå "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä", à äðóãàòà - "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" ïîä ðåäàêöèÿòà íà Êåíò Àäåëìåí. Íèêîãà ïðåç æèâîòà ñè Ñàì Ïèéáúëñ íå áåøå ñå ðàäâàë òîëêîâà îò âèäà íà äâå êíèãè è åäâà óñòîÿ íà èìïóëñà äà ãè ãðàáíå îò ðúöåòå íà ïðîäàâà÷à è äà ãè ïðèòèñíå êúì ãúðäèòå ñè.
- "Ëþáèìè ñòèõîâå" å ëåñíà - êàçà Ìàéê, - íî "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" å èç÷åðïàíà. Ïðåäïîëàãàì, ÷å "Êíèæàðíèöàòà íà Ïåë" å åäèíñòâåíàòà îòòóê äî Äåíâúð, â êîÿòî èìà òîëêîâà äîáúð åêçåìïëÿð... îñâåí áèáëèîòå÷íèòå åêçåìïëÿðè, ðàçáèðà ñå.
- È äâåòå ìè èçãëåæäàò îòëè÷íè - êàçà ðàçâúëíóâàíî Ñàì.
- Çà ïîäàðúê ëè ñà ïðåäíàçíà÷åíè?
- Íåùî òàêîâà.
- Ìîæåì äà âè ãè îïàêîâàìå êàòî ïîäàðúê, àêî æåëàåòå - ùå ñòàíå çà ñåêóíäè.
- Íå å íåîáõîäèìî - êàçà Íàîìè.
Îáùàòà öåíà íà äâåòå êíèãè áåøå äâàéñåò è äâà äîëàðà è ïåòäåñåò è ñåäåì öåíòà.
- Íå ìîãà äà ïîâÿðâàì - êàçà Ñàì, êîãàòî èçëÿçîõà îò êíèæàðíèöàòà è òðúãíàõà êúì ìÿñòîòî, êúäåòî Ñòàí Ñîóìñ áåøå ïàðêèðàë âçåòàòà íà çàåì êîëà. Òîé äúðæåøå òîðáàòà çäðàâî â ðúêà. - Íå ìîãà äà ïîâÿðâàì, ÷å å òîëêîâà ïðîñòî... ñàìî äà ñå âúðíàò êíèãèòå.
- Íå ñå ðàäâàé îùå - êàçà Íàîìè. - Íÿìà äà áúäå ïðîñòî.

8.

Äîêàòî êàðàõà îáðàòíî êúì ëåòèùåòî, Ñàì ïîïèòà Ñòàí Ñîóìñ äàëè íå ìîæå äà èì ðàçêàæå çà Äåéâ è áåéçáîëíèòå òîïêè.
- Àêî å íåùî ëè÷íî, íåäåéòå. Ïðîñòî ñúì ëþáîïèòåí.
Ñîóìñ ïîãëåäíà êúì òîðáàòà, êîÿòî Ñàì äúðæåøå â ñêóòà ñè.
- È àç ñúì ëþáîïèòåí çà òåçè êíèãè - êàçà òîé. - Ïðåäëàãàì âè ñäåëêà. Òîâà íåùî ñ áåéçáîëíèòå òîïêè ñå ñëó÷è ïðåäè äåñåò ãîäèíè. Àç ùå âè ðàçêàæà çà òîâà, àêî ñëåä äåñåò ãîäèíè âèå ìè êàæåòå çà êíèãèòå.
- Ãîòîâî - êàçà Íàîìè îò çàäíàòà ñåäàëêà è ïîñëå äîáàâè òîâà, êîåòî Ñàì ñúùî ñè ìèñëåøå. - Àêî âñå îùå ñìå æèâè, ðàçáèðà ñå.
Ñîóìñ ñå ðàçñìÿ.
- Äà... Ìèñëÿ, ÷å âèíàãè ñúùåñòâóâà òàçè âúçìîæíîñò, íàëè?
Ñàì êèìíà.
- Ïîíÿêîãà ñå ñëó÷âàò îòâðàòèòåëíè íåùà.
- Íàèñòèíà. Åäíî îò òÿõ ñå ñëó÷è ñ ìîì÷åòî ìè ïðåç 1980. Äîêòîðèòå ãî íàðè÷àò ëåâêåìèÿ, íî òî ñè áåøå òî÷íî êàêòî êàçàõòå - åäíî îò îíåçè îòâðàòèòåëíè íåùà.
- Î, òîëêîâà ñúæàëÿâàì - êàçà Íàîìè.
- Áëàãîäàðÿ. Îò âðåìå íà âðåìå çàïî÷âàì äà ìèñëÿ, ÷å ñúì ãî çàáðàâèë, íî òî ìå çàîáèêàëÿ îòçàä è ìå óäðÿ îòíîâî. Ìèñëÿ, ÷å íÿêîè íåùà íå ìèíàâàò ìíîãî äúëãî âðåìå, à äðóãè âúîáùå íå ìèíàâàò.
"Íÿêîè íåùà âúîáùå íå ìèíàâàò.
Åëà ñ ìåí, ñèíêî... àç ñúì ïîëèöàé.
Íàèñòèíà òðÿáâà äà ñè îòèäà âêúùè... ïëàòåíà ëè å ãëîáàòà ìè?"
Ñàì äîêîñíà úãúë÷åòî íà óñòàòà ñè ñ òðåïåðåùà ðúêà.
- Å, ïî äÿâîëèòå, êîãàòî òîâà ñå ñëó÷è, ïîçíàâàõ Äåéâ îò äúëãî âðåìå - êàçà Ñòàí Ñîóìñ. Ìèíàõà ïîêðàé òàáåëà, íà êîÿòî ïèøåøå "ËÅÒÈÙÅ Ç ÌÈËÈ". - Íèå èçðàñíàõìå çàåäíî, õîäèõìå çàåäíî íà ó÷èëèùå, äîñòà âðåìå çàåäíî õîäèõìå èçâúí ïðàâèÿ ïúò. Åäèíñòâåíîòî íåùî áåøå, ÷å àç ñå îáúðíàõ è âëÿçîõ â ïúòÿ. Äåéâ ïðîñòî ñè ïðîäúëæè.
Ñîóìñ ïîêëàòè ãëàâà.
- Ïèÿí èëè òðåçâåí, òîé áåøå åäíî îò íàé-äîáðèòå ìîì÷åòà, êîèòî ñúì ïîçíàâàë. Íî òàêà ñå ñëó÷è, ÷å òîé áåøå ïî-÷åñòî ïèÿí, îòêîëêîòî òðåçâåí è ïîñòåïåííî ïðåñòàíàõìå äà ñå âèæäàìå. Êàòî ÷å ëè íàé-ëîøîòî âðåìå çà íåãî áåøå â êðàÿ íà ïåòäåñåòòå ãîäèíè. Ïðåç îíåçè ãîäèíè òîé áåøå ïîñòîÿííî ïèÿí. Ñëåä òîâà çàïî÷íà äà õîäè â ÀÀ è èçãëåæäàøå, ÷å ñå å ïîîïðàâèë... íî âèíàãè ïàäàøå îò âëàêà ñ òðÿñúê. Àç ñå îæåíèõ ïðåç øåéñåò è îñìà è èñêàõ òîé äà ìè ñòàíå êóì, íî íå ïîñìÿõ. Êàêòî ñå ñëó÷è, òîé ñå îêàçà òðåçâåí - òîçè ïúò, - íî íå ìîæåõ äà ðàç÷èòàì, ÷å ùå áúäå òðåçâåí.
- Ðàçáèðàì êàêâî èñêàòå äà êàæåòå - êàçà òèõî Íàîìè.
Ñòàí Ñîóìñ ñå çàñìÿ.
- Å, ìàëêî ñå ñúìíÿâàì - òàêàâà ìàëêà ñëàäóðàíà êàòî âàñ åäâà ëè çíàå â êàêâè íåïðèÿòíîñòè ìîæå äà ñå çàáúðêà åäèí íåïîïðàâèì ïèÿíèöà, - íî äà ðå÷åì, ÷å ðàçáèðàòå. Àêî áÿõ ïîìîëèë Äåéâ äà ìè áúäå êóì íà ñâàòáàòà, Ëîðà - òîâà å áèâøàòà ìè æåíà - ùåøå äà áúëâà çìèè è ãóùåðè. Íî Äåéâ íàèñòèíà äîéäå è ñëåä êàòî ïðåç 1970 ñå ðîäè ìîì÷åòî íè, Äæî, çàïî÷íàõìå äà ñå âèæäàìå ïî-÷åñòî. Äåéâ, èçãëåæäà, õðàíåøå îñîáåíè ñèìïàòèè êúì âñè÷êè äåöà ïðåç ãîäèíèòå, êîãàòî ñå îïèòâàøå äà ñå îòêúñíå îò áóòèëêàòà.
Òîâà, êîåòî Äæîóè îáè÷àøå íàé-ìíîãî, áåøå áåéçáîëúò. Áåøå ëóä ïî íåãî - ñúáèðàøå êàðòè÷êè, êàðòèíêè îò äúâêè... äîðè ìå òîðìîçåøå äà êóïÿ ñàòåëèòíà àíòåíà, çà äà ìîæåì äà ãëåäàìå ìà÷îâåòå íà "Ðîÿëñ" - "Ðîÿëñ" áÿõà íåãîâèòå ëþáèìöè - ñúùî è "Êúáñ" ïî òåëåâèçèîííèÿ êàíàë îò ×èêàãî. Êîãàòî ñòàíà íà îñåì ãîäèíè, çíàåøå ñðåäíèòå ïîêàçàòåëè íà âñè÷êè òèòóëÿðíè èãðà÷è íà "Ðîÿëñ" è ñúîòíîøåíèåòî ïîáåäè-çàãóáè íà ïî÷òè âñè÷êè õâúðëÿ÷è îò Àìåðèêàíñêàòà ëèãà. Äåéâ è àç òðè èëè ÷åòèðè ïúòè ãî âîäèõìå íà ìà÷îâå. Áåøå âñå åäíî, ÷å âîäèø äåòå íà îáèêîëêà â íåáåñàòà. Äåéâ ñàìè÷úê ãî çàâåäå äâà ïúòè - òîãàâà èìàõ ðàáîòà. Íà Ëîðà õè÷ íå é áåøå ïðèÿòíî - êàçà, ÷å ùÿë äà ñè äîéäå ïèÿí äî êîçèðêàòà, à ìîì÷åòî ùÿëî äà îñòàíå íÿêúäå ïî óëèöèòå íà Êàíçàñ ñèòè èëè â íÿêîÿ ïîëèöåéñêà êîëà äà ÷àêà íÿêîé äà äîéäå äà ãî ïðèáåðå. Íî íèùî òàêîâà íå ñå ñëó÷è. Äîêîëêîòî ìè å èçâåñòíî, êîãàòî áåøå ñ ìîì÷åòî, Äåéâ íèêîãà íå ïèåøå.
Êîãàòî Äæî ñå ðàçáîëÿ îò ëåâêåìèÿ, íàé-ëîøîòî îò âñè÷êî áåøå, ÷å äîêòîðèòå ìó êàçàõà, ÷å íÿìà äà ìîæå äà õîäè íà íèêàêâè ìà÷îâå - äî þíè èëè ìîæå áè âúîáùå. Òîâà ãî ïîòèñêàøå ïîâå÷å îò ìèñúëòà, ÷å å áîëåí îò ðàê. Êîãàòî Äåéâ äîéäå äà ãî âèäè, Äæî ñå ðàçïëàêà. Äåéâ ãî ïðåãúðíà è ìó êàçà: "Àêî òè íå ìîæåø äà õîäèø íà ìà÷, Äæîóè, íèùî - àç ùå òè äîâåäà "Ðîÿëñ"."
Äæî ãî ãëåäà âòðåí÷åíî è êàçà: "Èñêàøå äà êàæåø ëè÷íî ëè, ÷è÷î Äåéâ?" - òàêà ãî íàðè÷àøå - ÷è÷î Äåéâ.
"Íå ìîãà äà íàïðàâÿ òîâà - êàçà Äåéâ, - íî ìîãà äà íàïðàâÿ íåùî ïî÷òè òîëêîâà äîáðî."
Ñîóìñ ñïðÿ êîëàòà äî âõîäà íà òåðìèíàëà íà ãðàæäàíñêàòà àâèàöèÿ è íàäó êëàêñîíà.
Âðàòàòà ñ øóì ñå îòìåñòè âúðõó ðåëñèòå ñè è òîé çàêàðà êîëàòà äî ìÿñòîòî, êúäåòî áåøå ïàðêèðàí "Íàâàõî"-òî. Ñïðÿ ìîòîðà è ïðîñòî îñòàíà çà ìîìåíò çàä êîðìèëîòî, çàãëåäàí â ðúöåòå ñè.
- Âèíàãè ñúì çíàåë, ÷å Äåéâ å òàëàíòëèâ íåãîäíèê - êàçà òîé íàé-ñåòíå. - Íî íå çíàåõ, ÷å ìîæå äà íàïðàâè òîâà òàêà óæàñíî áúðçî. Âñè÷êî, êîåòî ìîãà äà ïðåöåíÿ, å, ÷å ñèãóðíî å ðàáîòèë äåíîíîùíî, çàùîòî áå ñâúðøèë çà äåñåò äíè... à îíåçè þíàöè íàèñòèíà áÿõà äîáðè. Ñàìî ÷å òîé çíàåøå, ÷å òðÿáâà äà áúðçà. Äîêòîðèòå áÿõà êàçàëè èñòèíàòà íà ìåí è Ëîðà, íàëè ðàçáèðàòå, à àç áÿõ êàçàë íà Äåéâ. Äæî íÿìàøå ãîëåìè øàíñîâå äà ñå îïðàâè. Áÿõà ìó îòêðèëè áîëåñòòà òâúðäå êúñíî. Òÿ áóøóâàøå â êðúâòà ìó êàòî ñòåïåí ïîæàð. Îêîëî äåñåò äíè, ñëåä êàòî Äåéâ äàäå òîâà îáåùàíèå, òîé ïðèñòèãíà â áîëíè÷íàòà ñòàÿ íà ñèíà ìè ñ ïî åäíà õàðòèåíà ïàçàðñêà òîðáà âúâ âñÿêà ðúêà. "Êàêâî íîñèø, ÷è÷î Äåéâ?" - ïèòà Äæî è ñå èçïðàâÿ â ëåãëîòî. Â òîçè äåí ìó áåøå ìíîãî ëîøî - ìèñëÿ, ÷å ãëàâíî çàùîòî ìó ïàäàøå êîñàòà - ïî îíîâà âðåìå, àêî íÿêîå ìîì÷å íÿìàøå êîñà, êîÿòî äà ñòèãà äî ãúðáà ìó, ãî ñìÿòàõà çà âòîðî êà÷åñòâî, - íî êîãàòî Äåéâ âëåçå, òîé âåäíàãà ñâåòíà.
"Ðîÿëñ", ðàçáèðà ñå - îòãîâîðè Äåéâ. - Íàëè òè îáåùàõ?"
Ïîñëå ñëîæè îíåçè äâå ïàçàðñêè òîðáè íà ëåãëîòî è ãè èçñèïà. È íèêîãà, íèêîãà â æèâîòà ñè íå ñòå âèæäàëè òàêîâà èçðàæåíèå íà ëèöåòî íà ìàëêî ìîì÷å. Òî ãðååøå êàòî êîëåäíà åëõà... è... ïî äÿâîëèòå, íå çíàì...
Ãëàñúò íà Ñòàí Ñîóìñ ïîñòåïåííî ñïàäàøå. Ñåãà òîé òåæêî ñå îáëåãíà íàïðåä âúðõó êîðìèëîòî íà áóèêà íà Äîóñúí è êëàêñîíúò çàñâèðè. Ñòàí èçâàäè ãîëÿìà íîñíà êúðïà îò çàäíèÿ ñè äæîá, èçòðè î÷èòå ñè ñ íåÿ, ïîñëå ñè èçäóõà íîñà.
Íàîìè ñúùî ñå áåøå íàâåëà íàïðåä. Òÿ ïðèòèñíà ðúêà î áóçàòà íà Ñîóìñ.
- Àêî âè å òîëêîâà òðóäíî, ãîñïîäèí Ñîóìñ...
- Íå - êàçà òîé è åäâà ñå óñìèõíà.
Ñàì âèäÿ êàê åäíà ñúëçà, êîÿòî Ñòàí Ñîóìñ áåøå ïðîïóñíàë äà èçòðèå, ñå òúðêóëíà íåçàáåëÿçàíî ïî áóçàòà ìó è çàáëåñòÿ íà êúñíîòî ñëåäîáåäíî ñëúíöå.
- Ïðîñòî ðàçêàçúò ìè êàòî ÷å ëè ãî âðúùà. Êàêúâòî áåøå. Îò òîâà áîëè, ãîñïîæèöå, íî ìè ñòàâà è äîáðå. Òåçè äâå ÷óâñòâà ñå ïðåïëèòàò.
- Ðàçáèðàì - êàçà òÿ.
- Äåéâ îáúðíà îíåçè òîðáè è îò òÿõ ñå èçñèïàõà... îò òÿõ... áÿõà áåéçáîëíè òîïêè - íàä äâå äóçèíè. Íî òå íå áÿõà ïðîñòî áåéçáîëíè òîïêè, çàùîòî íà âñÿêà èìàøå íàðèñóâàíî ëèöå è âñÿêî ëèöå áåøå íà èãðà÷ îò áåéçáîëíèÿ îòáîð çà 1980 ãîäèíà íà "Êàíçàñ ñèòè Ðîÿëñ". È ðèñóíêèòå íå áÿõà îíåçè, êàê èì âèêàò, êàðèêàòóðè. Áÿõà íå ïî-ëîøè îò ëèöàòà, êîèòî ðèñóâàøå Íîðìàí Ðîêóåë çà "Ñàòúðäåé èâíèíã ïîñò". Âèæäàë ñúì ðàáîòè íà Äåéâ - ðàáîòè, êîèòî áå ïðàâèë, ïðåäè äà çàïî÷íå äà ïèå íàèñòèíà òåæêî - è òå áÿõà äîáðè - íî íèòî åäíà îò òÿõ íå áåøå òîëêîâà äîáðà, êîëêîòî òåçè. Òàì áÿõà è Óèëè Åéêúíñ, è Ôðàíê Óàéò, è Þ. Ë. Óîøèíãòúí, è Äæîðäæ Áðåò... Óèëè Óèëñúí è Åéìúñ Îòèñ... Äàí Êóèíñáúðè, êîéòî èçãëåæäàøå ñâèðåï êàòî óáèåö îò ñòàð óåñòúðí... Ïîë Ñïëèòîðô è Êåí Áðåò... íå ñè ñïîìíÿì âñè÷êè èìåíà, íî áåøå öåëèÿò îòáîð, âêëþ÷èòåëíî è òðåíüîðúò - Äæèì Ôðåé.
À è áåøå óñïÿë, ñëåä êàòî ãè áåøå çàâúðøèë, íî ïðåäè äà ãè äàäå íà ñèíà ìè, äà ãè îòíåñå â Êàíçàñ ñèòè è âñè÷êè èãðà÷è ãè áÿõà ïîäïèñàëè, îñâåí åäèí. Òîçè, êîéòî íå ñå áåøå ïîäïèñàë, áåøå Äàðúë Ïîñòúð - õâàùà÷úò. Áåøå áîëåí îò ãðèï, íî îáåùàë, ÷å ùå ïîäïèøå òîïêàòà ñúñ ñâîåòî ëèöå âåäíàãà, ùîì ìîæå. È ãî íàïðàâè.
- Îõî - êàçà òèõî Ñàì.
- È âñè÷êî òîâà áåøå ðàáîòà íà Äåéâ - ÷îâåêà, íàä êîãîòî ÷óâàì äà ñå íàäñìèâàò õîðàòà â Äæúíêøúí ñèòè è äà ãî íàðè÷àò Ìðúñíèÿ Äåéâ. Êàçâàì âè, ïîíÿêîãà, êàòî ÷óÿ äà ãî íàðè÷àò òàêà è ñè ñïîìíÿ êàêâî íàïðàâè çà Äæî, êîãàòî Äæîóè óìèðàøå îò ëåâêåìèÿ, ìè èäâà...
Ñîóìñ íå äîâúðøè, íî ðúöåòå ìó ñå ñâèõà â þìðóöè âúðõó øèðîêèòå ìó áåäðà. À Ñàì - êîéòî áåøå èçïîëçâàë òîâà èìå äî äíåñ è ñå áåøå ñìÿë ñ Êðåéã Äæîíñ è Ôðàíê Ñòèâúíñ íàä ñòàðèÿ ïèÿíèöà ñ ïàçàðñêàòà ìó êîëè÷êà, ïúëíà ñ âåñòíèöè - ïî÷óâñòâà êàê ïî áóçèòå ìó èçáèâà äîñàäíà è ñðàìíà ãîðåùèíà.
- Íàïðàâèë å ÷óäåñíî íåùî, íàëè? - êàçà Íàîìè è îòíîâî äîêîñíà áóçàòà íà Ñòàí Ñîóìñ. Òÿ ïëà÷åøå.
- Òðÿáâàøå äà âèäèòå ëèöåòî ìó - êàçà çàìå÷òàíî Ñîóìñ. - Íÿìà äà ïîâÿðâàòå êàê èçãëåæäàøå, äîêàòî ñåäåøå íà ëåãëîòî è ðàçãëåæäàøå âñè÷êè òåçè ëèöà ñ áåéçáîëíèòå øàïêè âúðõó êðúãëèòå ãëàâè. Íå ìîãà äà ãî îïèøà, íî íèêîãà íÿìà äà ãî çàáðàâÿ. Òðÿáâàøå äà âèäèòå ëèöåòî ìó. Ïðåäè êðàÿ Äæî áåøå ìíîãî çëå, íî íèêîãà íå ìó áåøå òîëêîâà çëå, ÷å äà íå ãëåäà "Ðîÿëñ" ïî òåëåâèçèÿòà - èëè äà íå ãè ñëóøà ïî ðàäèîòî - è äúðæåøå âñè÷êè òåçè òîïêè â ñòàÿòà ñè. Íàé ïî÷åòíîòî ìÿñòî îáà÷å áåøå íà ïåðâàçà íà ïðîçîðåöà äî ëåãëîòî ìó. Òàì ïîäðåæäàøå äåâåòèìàòà, êîèòî èãðàåõà â ìà÷à, êîéòî ãëåäàøå èëè ñëóøàøå ïî ðàäèîòî. Àêî Ôðåé èçâàäåøå õâúðëÿ÷à, Äæî ãî ñâàëÿøå îò ïåðâàçà è ñëàãàøå íà íåãîâî ìÿñòî ðåçåðâíèÿ õâúðëÿ÷. À êîãàòî âñåêè îò òÿõ áåøå íàðåä äà áèå, Äæî ãî äúðæåøå â ðúöå. Òàêà...
Ñòàí Ñîóìñ ðÿçêî ïðåêúñíà è ñêðè ëèöåòî ñè â íîñíàòà êúðïà. Ãúðäèòå ìó íà äâà ïúòè ñå íàäèãíàõà è Ñàì âèäÿ êàê ãúðëîòî ìó ñå çàäàâÿ îò õëèï. Ïîñëå òîé îòíîâî èçòðè î÷èòå ñè è áúðçî ïúõíà íîñíàòà êúðïà â çàäíèÿ ñè äæîá.
- È òàêà, âèå çíàåòå çàùî âè çàêàðàõ äî Äåìîéíñ äíåñ è çàùî áèõ âè çàêàðàë è äî Íþ Éîðê, çà äà âçåìåòå òåçè äâå êíèãè, àêî òîâà âè áåøå íåîáõîäèìî. Òîâà íå å ìîÿ çàñëóãà, à íà Äåéâ. Òîé å èçêëþ÷èòåëåí ÷îâåê.
- Ìèñëÿ, ÷å ìîæå áè è âèå ñòå òàêúâ - êàçà Ñàì. Ñîóìñ ìó ñå óñìèõíà - ñòðàííà, êðèâà óñìèâêà - è îòâîðè âðàòàòà íà áóèêà íà Äîóñúí.
- Å, áëàãîäàðÿ âè - êàçà òîé. - Ìíîãî âè áëàãîäàðÿ. À ñåãà ìèñëÿ, ÷å òðÿáâà äà ïîòåãëÿìå, àêî èñêàìå äà èçïðåâàðèì äúæäà. Íå çàáðàâÿéòå êíèãèòå, ãîñïîæèöå Õèãèíñ.
- Íÿìà - êàçà Íàîìè è èçëåçå, çäðàâî õâàíàëà â ðúêà òîðáàòà. - Ïîâÿðâàéòå ìè, íÿìà.

Ãëàâà 13
Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé (II)

1.

Äâàéñåò ìèíóòè ñëåä êàòî îòëåòÿõà îò Äåìîéíñ, Íàîìè ñå îòêúñíà îò ãëåäêàòà - òÿ ñëåäåøå øîñå 79 è ñå óäèâëÿâàøå íà êîëèòå, êîèòî ñå äâèæåõà íàçàä íàïðåä ïî íåãî êàòî èãðà÷êè - è ñå îáúðíà êúì Ñàì. Òîâà, êîåòî âèäÿ, ÿ óïëàøè. Òîé áåøå çàñïàë è áåøå ïîäïðÿë ãëàâà â åäèí îò ïðîçîðöèòå, íî íà ëèöåòî ìó íå ñå âèæäàøå ñïîêîéñòâèå - ïðèëè÷àøå íà ëèöå íà ÷îâåê, êîéòî èçïèòâà äúëáîêà è ëè÷íà áîëêà.
Èçïîä çàòâîðåíèòå ìó êëåïà÷è áàâíî èçëèçàõà ñúëçè è ñå ñòè÷àõà ïî ëèöåòî ìó.
Òÿ ñå íàâåäå íàïðåä, çà äà ãî ñúáóäè, è ÷ó êàê òîé êàçâà ñ òðåïåðåùèÿ ãëàñ íà ìàëêî ìîì÷å:
- Ùå èìàì ëè íåïðèÿòíîñòè, ãîñïîäèíå?
"Íàâàõî"-òî ñå ñòðåëíà êúì îáëàöèòå, êîèòî ñå íàòðóïâàõà íàä çàïàäíà Àéîâà è ñå çàêëàòóøêà, íî Íàîìè ïî÷òè íå çàáåëÿçà. Ðúêàòà é çà ìèã ñïðÿ íàä ðàìîòî íà Ñàì, ïîñëå ñå äðúïíà.
"Êîé áåøå ÒÂÎßÒ Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé, Ñàì?"
"Êîéòî è äà å áèë - ïîìèñëè ñè Íàîìè, - ìèñëÿ, ÷å òîé ãî å íàìåðèë îòíîâî. Ìèñëÿ, ÷å å ñ íåãî ñåãà. Ñúæàëÿâàì, Ñàì... íî íå ìîãà äà òå ñúáóäÿ. Ñåãà íå. Òî÷íî ñåãà ìèñëÿ, ÷å ñè òàì, êúäåòî òðÿáâà äà áúäåø... êúäåòî ñè äëúæåí äà áúäåø. Ñúæàëÿâàì, íî ïðîäúëæàâàé äà ñúíóâàø. È ïîìíè êàêâî ñè ñúíóâàë, êîãàòî ñå ñúáóäèø. Ïîìíè. Ïîìíè."

2.

Â ñúíÿ ñè Ñàì Ïèéáúëñ âèæäàøå êàê ×åðâåíàòà øàï÷èöà èçëèçà îò áèñêâèòåíà êúùè÷êà ñ ïîêðèòà êîøíèöà ïîä ðúêà - áåøå òðúãíàëà êúì êúùàòà íà áàáà ñè, êúäåòî âúëêúò ÿ ÷àêàøå, çà äà ÿ èçÿäå, êàòî çàïî÷íå îò êðàêàòà. Íàêðàÿ ùåøå äà ÿ ñêàëïèðà è ïîñëå äà èçÿäå ìîçúêà é îò ÷åðåïà, êàòî ñè ïîñëóæè ñ äúëãà äúðâåíà ëúæèöà.
Ñàìî ÷å íèùî îò òîâà íå áåøå âÿðíî, çàùîòî ×åðâåíàòà øàï÷èöà â òîçè ñúí áåøå ìîì÷å è áèñêâèòåíàòà êúùè÷êà áåøå äâóåòàæíàòà êúùà â Ñåéíò Ëóèñ, êúäåòî òîé áåøå æèâÿë ñ ìàéêà ñè, ñëåä êàòî áàùà ìó áåøå óìðÿë, à â ïîêðèòàòà êîøíèöà íÿìàøå õðàíà. Â êîøíèöàòà èìàøå êíèãà. "×åðíàòà ñòðåëà" îò Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí è òîé ÿ áåøå ïðî÷åë - äóìà ïî äóìà - è íå îòèâàøå êúì êúùàòà íà áàáàòà, à êúì îòäåëåíèåòî íà Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Ñåéíò Ëóèñ, êîåòî ñå íàìèðàøå íà àâåíþ "Áðèãñ", çàùîòî âå÷å áåøå çàáàâèë êíèãàòà ñ ÷åòèðè äíè.
Òîâà áåøå ñúí, â êîéòî òîé ãëåäàøå.
Ãëåäàøå êàê Áåëè÷êèÿ Ñàì ÷àêà íà úãúëà íà óëèöà "Äúíáàð" è àâåíþ "Äæîíñòàóí" ñâåòëèíàòà íà ñâåòîôàðà äà ñå ñìåíè. Ãëåäàøå êàê òîé èçòúð÷àâà ïðåç óëèöàòà ñ êíèãàòà â ðúêà... êîøíèöàòà âå÷å ÿ íÿìàøå. Ãëåäàøå êàê Áåëè÷êèÿ Ñàì âëèçà â ìàãàçèíà íà óëèöà "Äúíáàð" è ïîñëå ñúùî áåøå âúòðå, ìèðèøåøå ñìåñåíèòå ìèðèçìè íà êàìôîð, áîíáîíè è òþòþí çà ëóëà, ãëåäàøå êàê Áåëè÷êèÿ Ñàì îòèâà äî òåçãÿõà ñ ïàêåò÷å ïðîäúëãîâàòè äúâ÷àùè áîíáîíè ìàðêà "Äåñÿòêà" - ëþáèìèòå ìó. Ãëåäàøå êàê ìàëêîòî ìîì÷å âíèìàòåëíî èçâàæäà äîëàðîâàòà áàíêíîòà, êîÿòî ìàéêà ìó ãðèæëèâî áåøå ïúõíàëà â äæîáà íà ïîäâúðçèÿòà íà "×åðíàòà ñòðåëà". Ãëåäàøå êàê ïðîäàâà÷úò âçèìà äîëàðà è âðúùà äåâåòäåñåò è ïåò öåíòà... ïîâå÷å îò äîñòàòú÷íî, çà äà ïëàòè ãëîáàòà. Ãëåäàøå êàê Áåëè÷êèÿ Ñàì èçëèçà îò ìàãàçèíà è ñïèðà îòâúí íà óëèöàòà, çà äà ñëîæè ðåñòîòî â äæîáà ñè è äà ðàçêúñà ñúñ çúáè îïàêîâêàòà. Ãëåäàøå êàê Áåëè÷êèÿ Ñàì ïðîäúëæàâà ïî ïúòÿ ñè - âå÷å ñàìî íà òðè ïðåêè îò áèáëèîòåêàòà - è ÿäå äúëãèòå ÷åðâåíè ñëàäêè ðåçåí÷åòà.
Îïèòà ñå äà èçâèêà íà ìîì÷åòî.
"Ïàçè ñå! Ïàçè ñå! Âúëêúò òå ÷àêà, ìîì÷åíöå! Ïàçè ñå îò âúëêà! Ïàçè ñå îò âúëêà!"
Íî ìîì÷åòî ïðîäúëæàâàøå è ÿäåøå äúâ÷àùèòå ñè áîíáîíè - âå÷å áåøå íà àâåíþ "Áðèãñ" è áèáëèîòåêàòà áåøå ïðåä íåãî - îãðîìåí êóá îò ÷åðâåíè òóõëè.
Â òîçè ìîìåíò Ñàì - Ãîëåìèÿò áÿë Ñàì - ñå îïèòà äà ñå èçìúêíå îò ñúíÿ ñè. Óñåùàøå, ÷å Íàîìè è Ñòàí Ñîóìñ è ñâåòúò íà ðåàëíèòå íåùà áÿõà íåùî äàëå÷íî, èçâúí òîâà àäñêî ÿéöå íà êîøìàðà, â êîéòî ñå íàìèðàøå. ×óâàøå áó÷åíåòî íà ìîòîðà íà "Íàâàõî"-òî çàä çâóöèòå íà ñúíÿ: äâèæåíèåòî ïî àâåíþ "Áðèãñ", çâúíëèâîòî "äçúííí!-äçúííí!" îò çâúíåöà íà âåëîñèïåäà íà íÿêîå äåòå, ÷óðóëèêàíåòî íà ïòèöèòå â ãúñòèòå ëèñòà íà ëåòíèòå áðÿñòîâå. Çàòâîðè ñúíóâàùèòå ñè î÷è è çàêîïíÿ çà òîçè ñâÿò èçâúí ÷åðóïêàòà, çà ñâåòà íà ðåàëíèòå íåùà. È îùå - óñåòè, ÷å ìîæå äà ãî äîñòèãíå, ÷å ìîæå äà ðàçáèå ÷åðóïêàòà...
"Íå - êàçà Äåéâ. - Íå, Ñàì, íå ïðàâè òîâà. Íå òðÿáâà äà ïðàâèø òîâà. Àêî èñêàø äà ñïàñèø Ñàðà îò Àðäåëèÿ, íå ìèñëè äà ïðåêúñâàø òîçè ñúí. Â òàçè ðàáîòà èìà ñàìî åäíî ñúâïàäåíèå, íî òî å óáèéñòâåíî: íÿêîãà è ÒÈ ñè èìàë Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé. È òðÿáâà äà ñè ãî ïðèïîìíèø."
"Íå èñêàì äà âèæäàì. Íå èñêàì äà çíàì. Òîãàâà ìè áåøå äîñòàòú÷íî çëå."
"Íèùî íå å òîëêîâà çëå, êîëêîòî òîâà, êîåòî òå î÷àêâà, Ñàì. Íèùî."
Òîé îòâîðè î÷è - íå âúíøíèòå ñè î÷è, à âúòðåøíèòå - ñúíóâàùèòå î÷è.
Ñåãà Áåëè÷êèÿ Ñàì å íà áåòîííàòà àëåÿ, ïî êîÿòî ñå îòèâà äî èçòî÷íàòà ñòðàíà íà Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà - áåòîííàòà àëåÿ, êîÿòî âîäè äî äåòñêîòî êðèëî. Òîé ñå äâèæè áàâíî, ñ íÿêàêâî ïðåä÷óâñòâèå, âñÿêà íåãîâà ñòúïêà å êàòî ìåêîòî öúêàíå íà ìàõàëîòî â ñòúêëåíîòî ãúðëî íà ãîëÿì ÷àñîâíèê è âñè÷êî å ÿñíî - ìúíè÷êèòå èñêðè îò ñëþäà è êâàðö, êîèòî áëåñòÿò ïî áåòîííàòà àëåÿ; âåñåëèòå ðîçè, êîèòî îãðàæäàò äåáåëàòà ñòåíà îò çåëåíè õðàñòè ïîêðàé ñòåíàòà íà ñãðàäàòà; ïúëçÿùèÿò áðúøëÿí âúðõó ÷åðâåíàòà òóõëåíà ñòåíà, ñòðàííèÿò è íÿêàê çàïëàøèòåëåí ëàòèíñêè äåâèç "Fuimus, non sumus"*, ãðàâèðàí â ïîëóêðúã íàä çåëåíèòå âðàòè ñ äåáåëè àðìèðàíè ñòúêëà.
* Áÿõìå, íå ñìå (ëàò.).
È Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé, çàñòàíàë äî ñòúïàëàòà, å ÿñåí.
Òîé íå å áëåä. Òîé å çà÷åðâåí. Ïî ÷åëîòî ìó èìà ïúïêè - ÷åðâåíè è âúçïàëåíè. Íå å âèñîê, à å ñúñ ñðåäåí ðúñò, ñ èçâúíðåäíî øèðîêè ðàìåíå. Íå íîñè øëèôåð, à ïàëòî è òîâà å ìíîãî ñòðàííî, çàùîòî å ëåòåí äåí - ãîðåù ëåòåí äåí â Ñåéíò Ëóèñ. Î÷èòå ìó ìîæå áè ñà ñðåáúðíè - Áåëè÷êèÿ Ñàì íå ìîæå äà âèäè öâåòà èì, çàùîòî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé íîñè êðúãëè ÷åðíè î÷èëà - î÷èëàòà íà ñëåïåö.
"Òîé íå å áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé! Òîé å âúëêúò! Ïàçè ñå! Òîé å âúëêúò! Áèáëèîòå÷íèÿò ÂÚËÊ!"
Íî Áåëè÷êèÿ Ñàì íå ÷óâà. Áåëè÷êèÿ Ñàì íå ñå áîè. Íàëè âñå ïàê å ïîñðåä áÿë äåí, à ãðàäúò å ïúëåí ñúñ ñòðàííè - è ïîíÿêîãà óäèâèòåëíè - õîðà. Òîé å æèâÿë öÿë æèâîò â Ñåéíò Ëóèñ è íå ãî å ñòðàõ îò íåãî. Òîâà ùå ñå ïðîìåíè.
Òîé ñå äîáëèæàâà äî ìúæà è êîãàòî ñòèãà ïî-áëèçî, çàáåëÿçâà áåëåãà - ìúíè÷êà áÿëà èâèöà, êîÿòî çàïî÷âà âèñîêî íà ëÿâàòà áóçà, ìèíàâà ïîä ëÿâîòî îêî è ñå èçãóáâà âúðõó õðóùÿëà íà íîñà.
"Çäðàâåé, ñèíêî" - êàçâà ìúæúò ñ êðúãëèòå ÷åðíè î÷èëà.
"Çäðàâåéòå" - êàçâà Áåëè÷êèÿ Ñàì.
"Èìàø ëè íåùî ïðîòèâ äà ìè êàæåø íåùî çà êíèãàòà, êîÿòî äúðæèø, ïðåäè äà âëåçåø âúòðå? - ïèòà ìúæúò. Ãëàñúò ìó å ìåê è ó÷òèâ - èçîáùî íå å çàïëàøèòåëåí. Íà âúðõà íà åçèêà ìó ñå óñåùà ëåêî ôúôëåíå, çàùîòî çàâàëÿ íÿêîè îò çâóöèòå "ñ". - Àç ðàáîòÿ â áèáëèîòåêàòà, íàëè ðàçáèðàø."
"Íàðè÷à ñå "×åðíàòà ñòðåëà" - ó÷òèâî êàçâà Áåëè÷êèÿ Ñàì - è å îò ãîñïîäèí Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí. Òîé å ìúðòúâ. Óìðÿë å îò òóáåð-êëó-ðîçà. Ìíîãî å õóáàâà. Èìà ìíîãî ãîëåìè áèòêè."
Ìîì÷åòî î÷àêâà ìúæúò ñ êðúãëèòå ÷åðíè î÷èëà äà îòñòúïè è äà ìó ïîçâîëè äà âëåçå, íî ìúæúò ñ êðúãëèòå ÷åðíè î÷èëà íå îòñòúïâà. Ìúæúò ñàìî ñå íàâåæäà, çà äà ãî ðàçãëåäà ïî-äîáðå. Äÿäî, çàùî ñà òè òîëêîâà êðúãëè è ÷åðíè î÷èòå?
"Îùå åäèí âúïðîñ - êàçâà ìúæúò. - Çàêúñíÿë ëè ñè ñ êíèãàòà?"
Ñåãà Áåëè÷êèÿ Ñàì ñå óïëàøâà ïîâå÷å. "Äà... íî ñàìî ìàëêî. Ñàìî ÷åòèðè äíè. Áåøå ìíîãî ãîëÿìà, íàëè ðàçáèðàòå, à àç òðÿáâàøå äà òðåíèðàì, äà õîäÿ íà ëàãåð è..."
"Åëà ñ ìåí, ñèíêî... Àç ñúì ïîëèöàé." ×îâåêúò ñ ÷åðíèòå î÷èëà è ïàëòîòî ïðîòÿãà ðúêà. Çà ìèã Ñàì ïî÷òè õóêâà äà áÿãà. Íî òîé å äåòå - ìúæúò å âúçðàñòåí. Òîçè ìúæ ðàáîòè â áèáëèîòåêàòà. Òîçè ìúæ å ïîëèöàé. Èçâåäíúæ òîçè ìúæ - òîçè ñòðàøåí ìúæ ñ áåëåãà è ÷åðíèòå î÷èëà - å öÿëàòà Âëàñò. Íå ìîæåø äà èçáÿãàø îò Âëàñòòà - òÿ å íàâñÿêúäå.
Ñàì áîÿçëèâî ñå äîáëèæàâà äî ìúæà. Çàïî÷âà äà âäèãà ðúêà - òàçè, â êîÿòî äúðæè ïàêåò÷åòî ñ ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè, êîåòî ñåãà å ïî÷òè ïðàçíî - è ïîñëå, â ïîñëåäíèÿ ìîìåíò, ñå îïèòâà äà ÿ äðúïíå îáðàòíî. Òâúðäå êúñíî. Ìúæúò ÿ õâàùà. Ïàêåò÷åòî ñ äúâ÷àùè áîíáîíè ïàäà íà àëåÿòà. Áåëè÷êèÿ Ñàì íèêîãà âå÷å íÿìà äà ÿäå äúâ÷àùè áîíáîíè.
Ìúæúò ïðèäúðïâà Ñàì êúì ñåáå ñè è ãî çàâúðòà, êàêòî ðèáàðÿò çàâúðòà êîíåöà íà ìàêàðàòà íà âúäèöàòà. Ðúêàòà, õâàíàëà Ñàì, å ìíîãî ñèëíà. Ïðè÷èíÿâà ìó áîëêà. Ñàì çàïëàêâà. Âñå îùå å ñëúí÷åâî, òðåâàòà âñå îùå å çåëåíà, íî èçâåäíúæ öåëèÿò ñâÿò çàïî÷âà äà èçãëåæäà äàëå÷åí - íå ïîâå÷å îò æåñòîê îáðàç, íà êîéòî çà êðàòêî âðåìå ìó å áèëî ïîçâîëåíî äà ïîâÿðâà.
Òîé óñåùà ìèðèçìàòà íà "ñåí-ñåí" â äúõà íà ìúæà.
"Ùå èìàì ëè íåïðèÿòíîñòè, ãîñïîäèíå?" - ïèòà òîé, êàòî ñ âñÿêà ôèáðà îò ñúùåñòâîòî ñè ñå íàäÿâà, ÷å ìúæúò ùå êàæå "íå".
"Äà - êàçâà ìúæúò. - Äà, ùå èìàø. ÌÍÎÃÎ íåïðèÿòíîñòè, à àêî èñêàø äà ñå îòúðâåø îò íåïðèÿòíîñòèòå, òðÿáâà äà ïðàâèø òî÷íî òîâà, êîåòî êàæà àç. Ðàçáèðàø ëè?"
Ñàì íå ìîæå äà îòãîâîðè. Íèêîãà íå ñå å áîÿë òîëêîâà. Ñàìî ãëåäà ìúæà ñ øèðîêè, îïóëåíè î÷è.
Ìúæúò ãî ðàçòúðñâà.
"Ðàçáèðàø ëè, èëè íå?"
"Ä-äà!" - èçîõêâà Ñàì. ×óâñòâà ïî÷òè íåïðåîäîëèìà òåæåñò â ïèêî÷íèÿ ìåõóð.
"Íåêà òè êàæà òî÷íî êîé ñúì àç - êàçâà ìúæúò, êàòî èçäèøâà ìèðèçìà íà "ñåí-ñåí" â ëèöåòî íà Ñàì. - Àç ñúì ïîëèöàÿò íà áèáëèîòåêàòà íà àâåíþ "Áðèãñ" è èìàì çàäúëæåíèåòî äà íàêàçâàì ìîì÷åòà è ìîìè÷åòà, êîèòî çàêúñíÿâàò ñ êíèãèòå ñè."
Áåëè÷êèÿ Ñàì ñå ðàçïëàêâà ïî-ñèëíî. "Àç íîñÿ ïàðèòå! - óñïÿâà äà êàæå ïðåç õëèïîâåòå ñè. - Èìàì äåâåòäåñåò è ïåò öåíòà! Âçåìåòå ãè! Âçåìåòå ãè âñè÷êèòå!"
Îïèòâà ñå äà èçâàäè ìîíåòèòå îò äæîáà ñè. Â ñúùèÿ ìèã Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå îãëåæäà è øèðîêîòî ìó ëèöå èçâåäíúæ ñå èçîñòðÿ - èçâåäíúæ ñòàâà ëèöå íà ëèñèöà èëè âúëê, êîéòî å óñïÿë äà ñå âìúêíå â êóðíèêà, íî ñåãà ïîäóøâà îïàñíîñò.
"Õàéäå" - êàçâà òîé è äðúïâà Áåëè÷êèÿ Ñàì èçâúí àëåÿòà - â ãúñòèòå õðàñòè, êîèòî ðàñòàò îêîëî ñòåíàòà íà áèáëèîòåêàòà. "Êîãàòî ïîëèöàÿò òè êàçâà äà äîéäåø, òè ÈÄÂÀØ!" Òóê å òúìíî - òúìíî è òàéíñòâåíî. Âúçäóõúò ìèðèøå íà êèñåëè õâîéíîâè ïëîäîâå. Çåìÿòà å ïî÷åðíÿëà îò ãíèëè ëèñòà. Ñåãà Ñàì ïëà÷å ìíîãî ñèëíî.
"Ìëúêíè!" - èçðúìæàâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé è ñèëíî ãî ðàçòúðñâà. Êîñòèòå íà ðúêàòà íà Ñàì áîëåçíåíî èçñêúðöâàò. Ãëàâàòà ìó ñå ëþøâà. Ñòèãíàëè ñà äî ìàëúê îòâîð â äæóíãëàòà îò õðàñòè - çàëèâ÷å, â êîåòî õâîéíèòå ñà ñìà÷êàíè, à ïàïðàòèòå ñà îòêúñíàòè è Ñàì ðàçáèðà, ÷å òîâà íå å ïðîñòî ìÿñòî, êîåòî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ïîçíàâà - òîâà å ìÿñòî, êîåòî òîé å íàïðàâèë.
"Ìëúêíè èëè ãëîáàòà ùå áúäå ñàìî íà÷àëîòî! Ùå ñå íàëîæè äà èçâèêàì ìàéêà òè è äà é êàæà êîëêî ëîøî ìîì÷å ñè! Òîâà ëè èñêàø?"
"Íå! - èçïëàêâà Ñàì. - Ùå ïëàòÿ ãëîáàòà! Ùå ÿ ïëàòÿ, ãîñïîäèíå, íî ìîëÿ âè, íå ìå áèéòå!"
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé çàâúðòà Áåëè÷êèÿ Ñàì.
"Îïðè ðúöå íà ñòåíàòà! Ðàçêðà÷è ñè êðàêàòà! Âåäíàãà! Áúðçî!"
Âñå îùå õëèïàù, íî â óæàñ, ÷å ìàéêà ìó ìîæå äà îòêðèå, ÷å å íàïðàâèë íåùî òîëêîâà ëîøî, òà äà çàñëóæè òàêîâà îòíîøåíèå, Áåëè÷êèÿ Ñàì ïðàâè òîâà, êîåòî ìó êàçâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. ×åðâåíèòå òóõëè ñà õëàäíè - õëàäíè ïîä ñÿíêàòà íà õðàñòèòå, êîèòî ðàñòàò îò òàçè ñòðàíà íà ñãðàäàòà â ðàçáúðêàí êóï. Òîé âèæäà òåñåí ïðîçîðåö íà íèâîòî íà çåìÿòà. Ïðîçîðåöúò ãëåäà êúì ïîìåùåíèåòî íà ïàðíîòî îòîïëåíèå íà áèáëèîòåêàòà. Ãîëè êðóøêè, çàñåí÷åíè ñ êðúã÷åòà îò òåíåêèÿ, êàòî êèòàéñêè øàïêè, âèñÿò íàä ãèãàíòñêèÿ ïàðåí êîòåë; òðúáèòå íà ïàðíîòî îòîïëåíèå õâúðëÿò çëîâåùè ñåíêè êàòî ïèïàëà íà îêòîïîä. Òîé âèæäà åäèí äåæóðåí, êîéòî ñòîè äî îòñðåùíàòà ñòåíà, ñ ãðúá êúì ïðîçîðåöà, îò÷èòà ïîêàçàíèÿòà íà óðåäèòå è ãè îòáåëÿçâà â áåëåæíèê.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé õâàùà ïàíòàëîíèòå íà Ñàì è ãè ñìúêâà. Çàåäíî ñ òÿõ ïàäàò è äîëíèòå ìó ãàùè. Òîé ïîòðúïâà, êîãàòî õëàäíèÿò âúçäóõ îáëúõâà çàäíèêà ìó.
"Ñïîêîéíî - èçïúøêâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. - Íå ìúðäàé. Ñëåä êàòî ïëàòèø ãëîáàòà, ñèíêî, âñè÷êî ùå ñâúðøè... - è íèêîé íÿìà äà óçíàå."
Íåùî òåæêî è ãîðåùî ñå ïðèòèñêà â çàäíèêà ìó. Áåëè÷êèÿ Ñàì îòíîâî ïîòðúïâà.
"Ñïîêîéíî" - êàçâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Ñåãà òîé ïúøêà ïî-òåæêî. Ñàì ÷óâñòâà ãîðåùèòå ñòðóè íà äúõà ìó âúðõó ëÿâîòî ñè ðàìî è ìèðèçìàòà íà "ñåí-ñåí". Ïðèìðÿë å îò óæàñ, íî óæàñúò íå å âñè÷êî - èìà ñúùî è ñðàì. Çàâëåêëè ñà ãî â òúìíîòî, íàêàðàëè ñà ãî äà ïîíåñå òîâà ãðîòåñêíî, íåèçâåñòíî íàêàçàíèå, çàùîòî å çàêúñíÿë äà âúðíå "×åðíàòà ñòðåëà". Ñàìî àêî çíàåøå, ÷å ãëîáèòå ìîãàò äà áúäàò òàêèâà ãîëåìè...!
Òåæêîòî íåùî ñå çàáèâà â çàäíèêà ìó, ðàçòâàðÿ áóòîâåòå ìó. Óæàñíà, ðàçêúñâàùà áîëêà ïðîíèêâà íàãîðå êúì âúòðåøíèòå îðãàíè íà Áåëè÷êèÿ Ñàì. Íèêîãà íå å èìàëî òàêàâà áîëêà - íèêîãà íà ñâåòà.
Òîé ïóñêà "×åðíàòà ñòðåëà" è ïúõà êèòêàòà ñè íàïðåêè â óñòàòà ñè, çà äà ïðåãëúòíå ñîáñòâåíèòå ñè âèêîâå. "Ñïîêîéíî" - èçïúøêâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé è ñåãà ðúöåòå ìó ñå ñïóñêàò âúðõó ðàìåíåòå íà Ñàì è òîé ñå çàêëàùà íàçàä-íàïðåä, íàâúòðå è íàâúí, íàçàä-íàïðåä, íàâúòðå è íàâúí. "Ñïîêîéíî... ñïîêîéíî... î-î-î! Ñïîîîîîêîîîîîîéíî..."
Ñ îõêàíå è êëàòåíå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé íàòèêâà òîâà íåùî, ïîäîáíî íà îãðîìíà ãîðåùà ñòîìàíåíà ïðú÷êà, íàâúòðå è íàâúí â çàäíèêà íà Ñàì; Ñàì ãëåäà ñ âòðåí÷åíè ðàçøèðåíè î÷è â ìàçåòî íà áèáëèîòåêàòà, êîåòî å â äðóãà âñåëåíà - ïðàâèëíà âñåëåíà, êúäåòî òúæíè íåùà êàòî òîâà íèêîãà íå ñå ñëó÷âàò. Òîé ãëåäà êàê äåæóðíèÿò êèìâà, ñëàãà áåëåæíèêà ñè ïîä ìèøíèöà è òðúãâà êúì âðàòàòà â äàëå÷íèÿ êðàé íà ñòàÿòà. Àêî ñúâñåì ìàëêî îáúðíå ãëàâà è ëåêî ïîâäèãíå î÷è, ùå çàáåëåæè ëèöåòî, êîåòî ãî ãëåäà ïðåç ïðîçîðåöà - ïðåáëåäíÿëîòî ëèöå ñ ðàçøèðåíè î÷è íà ìàëêî ìîì÷å ñ ÷åðâåí ñèðîï ïî óñòíèòå. ×àñò îò Ñàì èñêà äåæóðíèÿò äà íàïðàâè òî÷íî òîâà - äà ãî ñïàñè ïî íà÷èí, ïî êîéòî ëîâåöúò å ñïàñèë ×åðâåíàòà øàï÷èöà, - íî ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò íåãî çíàå, ÷å ñàìî ùå ñå îáúðíå, îòâðàòåí îò ãëåäêàòà íà îùå åäíî ëîøî ìîì÷å, êîåòî ïîíàñÿ ñïðàâåäëèâîòî ñè íàêàçàíèå â ðúöåòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé îò àâåíþ "Áðèãñ".
"Ñïîêîîîîîîéíî!" - øåïíåøêîì êðåùè Áèáëèîòå÷íèÿò âúëê, êîãàòî äåæóðíèÿò èçëèçà ïðåç âðàòàòà è îòèâà â îñòàíàëàòà ÷àñò îò ïðàâèëíàòà âñåëåíà, áåç äà ñå îãëåäà. Âúëêúò ïðîíèêâà îùå ïîâå÷å íàïðåä è çà åäíà ñåêóíäà áîëêàòà ñòàâà òîëêîâà íåïîíîñèìà, ÷å Áåëè÷êèÿ Ñàì å ñèãóðåí, ÷å êîðåìúò ìó ùå ñå ïðúñíå, ÷å òîâà, êîåòî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé å ïúõíàë â çàäíèêà ìó, ïðîñòî ùå ãî ðàçêúñà è ùå èçëåçå îòïðåä, èçáóòâàéêè ïðåä ñåáå ñè ÷åðâàòà ìó.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ïàäà âúðõó íåãî, ìîêúð îò âêèñíàëà ïîò, ïúøêàù òåæêî, è ïîä òåãëîòî ìó Ñàì ïàäà íà êîëåíå. Ìàñèâíèÿò ïðåäìåò - êîéòî âå÷å íå å òàêà ìàñèâåí - èçëèçà îò íåãî, íî Ñàì ÷óâñòâà öåëèÿ ñè çàäíèê ìîêúð. Òîé ñå áîè äà ñëîæè ðúöåòå ñè îòçàä. Áîè ñå, ÷å êàòî ãè ìàõíå, ùå îòêðèå, ÷å å ñòàíàë íà ×åðâåíèÿ êúðâÿù Ñàì.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé èçâåäíúæ õâàùà Ñàì çà ðàìîòî è ãî çàâúðòà ñ ëèöå êúì ñåáå ñè. Ëèöåòî ìó å ïî-÷åðâåíî îò âñÿêîãà, öÿëîòî íà ÷åðâåíè èçäóòè èâèöè, ñÿêàø ñå å áîÿäèñàë êàòî èíäèàíåö, ïîåë ïî áîéíàòà ïúòåêà.
"Âèæ ñå! - êàçâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Ëèöåòî ìó ñå èçêðèâÿâà âúâ âúçåë îò ïðåçðåíèå è îòâðàùåíèå. - Âèæ ñå íà êàêâî ïðèëè÷àø ñúñ ñâàëåíè ïàíòàëîíè! Õàðåñà òè, íàëè? ÕÀÐÅÑÀ òè!"
Ñàì íå ìîæå äà îòãîâîðè. Ìîæå ñàìî äà ïëà÷å. Òîé äúðïà íàãîðå áåëüîòî è ïàíòàëîíèòå ñè. ×óâñòâà, ÷å â òÿõ èìà ãíèëè ëèñòà, êîèòî äðàçíÿò ðàçêúñàíèÿ ìó çàäíèê, íî òîâà íå ãî èíòåðåñóâà. Òîé çàïî÷âà äà îòñòúïâà ïðåä Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé, äîêàòî ãúðáúò ìó îïèðà â òóõëåíàòà ñòåíà íà áèáëèîòåêàòà. Óñåùà òâúðäè êëîíêè áðúøëÿí - êàòî êîñòè íà ãîëÿìà ðúêà áåç ïëúò, êîÿòî ãî ìóøêà â ãúðáà. Òîâà îáà÷å íå ãî èíòåðåñóâà. Âñè÷êî, êîåòî ãî èíòåðåñóâà, å ñðàìúò, óæàñúò è ÷óâñòâîòî íà íåâçðà÷íîñò, êîèòî ñåãà ãî îáçåìàò, à îò òðèòå íàé-ãîëÿìîòî å ñðàìúò. Ñðàìúò å íåîáÿòåí.
"Ìðúñíî ìîì÷å! - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ïëþå ïî íåãî. - Ìðúñíî ìàëêî ìîì÷å!"
"Íàèñòèíà ñåãà òðÿáâà äà ñè îòèäà âêúùè - êàçâà Áåëè÷êèÿ Ñàì è äóìèòå èçëèçàò íàêúñàíè íà ÷àñòè îò ñèëíèòå ìó õëèïîâå. - Ïëàòåíà ëè å ãëîáàòà ìè?"
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé çàïúëçÿâà íà ÷åòèðè êðàêà êúì Ñàì, ìàëêèòå ìó êðúãëè î÷è ñà âòðåí÷åíè â ëèöåòî ìó êàòî ñëåïèòå î÷è íà êúðòèöà è òîâà íÿêàê ñè å ïîñëåäíèÿ ùðèõ íà êîìèçìà. Ñàì ñè ìèñëè: "Òîé ùå ìå íàêàæå îòíîâî" è ïðè òàçè ìèñúë íåùî â óìà ìó, íÿêàêâà ïðåíàïðåãíàòà ïîäïîðà èëè àðìàòóðà ñå ðàçìåñòâà ñ âëàæíî ùðàêâàíå, êîåòî ïî÷òè ìîæå äà ñå ÷óå. Òîé íå âèêà è íå ïðîòåñòèðà - ñåãà òîâà å îòìèíàëî - ñàìî ãëåäà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñ ìúë÷àëèâà àïàòèÿ.
"Íå - êàçâà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. - Ïóñêàì òå, êðàé. Ñìèëÿâàì ñå íàä òåáå, íî àêî íÿêîãà êàæåø íà íÿêîãî... íÿêîãà... ùå ñå âúðíà è ùå ãî íàïðàâÿ ïàê. Ùå ãî ïðàâÿ, äîêàòî ãëîáàòà íå áúäå ïëàòåíà. È äà íå ñúì òå õâàíàë òóê îòíîâî. Ðàçáèðàø ëè?"
"Äà" - êàçâà Ñàì. Ðàçáèðà, ÷å àêî ðàçêàæå, ïîëèöàÿò ùå ñå âúðíå è ùå ãî íàïðàâè îòíîâî. Êúñíî âå÷åð ùå áúäå â êèëåðà, ïîä ëåãëîòî, êàöíàë íà íÿêîå äúðâî êàòî íÿêàêúâ ãèãàíòñêè, íåâåðîÿòåí ãàðâàí. È ÷å êîãàòî ãëåäà êúì ìðà÷íîòî íåáå, ùå âèæäà â îáëàöèòå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñ íåãîâîòî èçêðèâåíî, ïðåçðèòåëíî ëèöå. Òîé ùå áúäå íàâñÿêúäå.
Îò òàçè ìèñúë íà Ñàì ìó ïðèëîøàâà è òîé çàòâàðÿ î÷è ïðåä òîâà ëóäî êúðòè÷å ëèöå, ïðåä âñè÷êî.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ãî ñãðàá÷âà, îòíîâî ãî ðàçòúðñâà.
"Äà" êàêâî? - èçñúñêâà òîé. - "Äà" êàêâî, ñèíêî?"
"Äà, ðàçáèðàì" - êàçâà Ñàì, áåç äà îòâàðÿ î÷è.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé äðúïâà ðúêàòà ñè.
"Äîáðå - êàçâà òîé. - È íå çàáðàâÿé. Êîãàòî ëîøèòå ìîì÷åòà è ìîìè÷åòà çàáðàâÿò, àç ãè óáèâàì."
Áåëè÷êèÿ Ñàì äúëãî âðåìå ñåäè, îáëåãíàò äî ñòåíàòà, ñúñ çàòâîðåíè î÷è â î÷àêâàíå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé îòíîâî äà çàïî÷íå äà ãî íàêàçâà èëè ïðîñòî äà ãî óáèå. Èñêà äà çàïëà÷å, íî íÿìà ñúëçè. Ùå ìèíàò ãîäèíè, äîêàòî îòíîâî óñïåå äà çàïëà÷å, çà êàêâîòî è äà áèëî. Íàé-ñåòíå îòâàðÿ î÷è è âèæäà, ÷å å ñàì â ëåãîâèùåòî íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé â õðàñòèòå. Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ãî íÿìà. Òóê å ñàìî Ñàì è íåãîâàòà êíèãà "×åðíàòà ñòðåëà", êîÿòî ëåæè îòâîðåíà.
Ñàì çàïî÷âà äà ïúëçè êúì äíåâíàòà ñâåòëèíà íà ÷åòèðè êðàêà. Ëèñòàòà ãúäåëè÷êàò ïîòíîòî ìó ëèöå, îáëÿíî â ñúëçè, êëîíèòå äðàñêàò ãúðáà ìó è øèáàò íàðàíåíèÿ ìó çàäíèê. Òîé âçèìà ñúñ ñåáå ñè "×åðíàòà ñòðåëà", íî íå çà äà ÿ çàíåñå â áèáëèîòåêàòà. Òîé íèêîãà íÿìà äà îòèäå â áèáëèîòåêàòà, â íèêîÿ áèáëèîòåêà, íèêîãà - òîâà å îáåùàíèåòî, êîåòî äàâà íà ñåáå ñè, äîêàòî èçïúëçÿâà îò ìÿñòîòî íà íàêàçàíèåòî ñè. Äàâà è äðóãî îáåùàíèå - íèêîé íèêîãà íÿìà äà ðàçáåðå çà òîâà óæàñíî íåùî, çàùîòî òîé ñìÿòà äà çàáðàâè, ÷å ñå å ñëó÷âàëî. ×óâñòâà, ÷å ìîæå äà ãî íàïðàâè. Ìîæå äà ãî íàïðàâè, àêî ñå îïèòà ìíîãî, ìíîãî ñèëíî, à òîé ñìÿòà äà çàïî÷íå äà ñå îïèòâà ìíîãî, ìíîãî ñèëíî âåäíàãà.
Êîãàòî ñòèãà äî êðàÿ íà õðàñòèòå, òîé ñå îãëåæäà êàòî ïîäãîíåíî çâåð÷å. Âèæäà äåöà, êîèòî ìèíàâàò ïî òðåâàòà. Íå âèæäà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé, íî òîâà, ðàçáèðà ñå, íÿìà çíà÷åíèå - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé âèæäà íåãî. Îò äíåñ íàòàòúê Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé âèíàãè ùå áúäå íàáëèçî.
Íàé-ñåòíå òðåâàòà å ïóñòà. Ìàëêî, ðàç÷îðëåíî ìîì÷å - Áåëè÷êèÿ Ñàì - ñå èçìúêâà îò õðàñòèòå ñ ëèñòà â êîñàòà è êàë ïî ëèöåòî. Ðèçàòà ìó ñå ðàçâÿâà çàä íåãî, íåïðèáðàíà â ïàíòàëîíèòå. Òîé ñå ïðîìúêâà äî áåòîííèòå ñòúïàëà, õâúðëÿ êðàäåøêîì åäèí óæàñåí ïîãëåä êúì òàéíñòâåíèÿ ëàòèíñêè äåâèç, èçïèñàí íàä âðàòàòà è ïîñëå îñòàâÿ êíèãàòà ñè íà åäíî îò ñòúïàëàòà ñ âñè÷êàòà ãðèæà è óæàñ, ñ êîèòî ñàìîòíî ìîìè÷å îñòàâÿ áåçèìåííîòî ñè äåòå íà ïðàãà íà íåïîçíàòà êúùà. Ïîñëå Áåëè÷êèÿ Ñàì ñå çàòè÷âà ïðåç òðåâàòà, îñòàâÿ êëîíà íà Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Ñåéíò Ëóèñ íà àâåíþ "Áðèãñ" çàä ãúðáà ñè è òè÷à, íî êîëêîòî è áúðçî äà òè÷à, íå ìîæå äà èçáÿãà îò âêóñà íà ÷åðâåí ñèðîï íà åçèêà è â ãúðëîòî ñè, ñëàäúê è ëåïêàâ, è êîëêîòî è áúðçî äà òè÷à, Áèáëèîòå÷íèÿò âúëê åñòåñòâåíî òè÷à çàåäíî ñ íåãî, Áèáëèîòå÷íèÿò âúëê å òî÷íî çàä ðàìîòî ìó, êúäåòî íå ìîæå äà ãî âèäè, è Áèáëèîòå÷íèÿ âúëê øåïíå "Åëà ñ ìåí, ñèíêî... àç ñúì ïîëèöàé" è âèíàãè ùå øåïíå òîâà, ïðåç âñè÷êèòå ãîäèíè ùå øåïíå òîâà, â îíåçè òúìíè ñúíèùà, êîèòî Ñàì íå ñìåå äà ñè ñïîìíè, òîé ùå øåïíå òîâà, à Ñàì âèíàãè ùå áÿãà îò òîçè ãëàñ è ùå êðåùè "Ïëàòåíà ëè å âå÷å? Ïëàòåíà ëè å âå÷å ãëîáàòà? Î, Áîæå ìîé, ÏËÀÒÅÍÀ ËÈ Å ÂÅ×Å ÃËÎÁÀÒÀ ÌÈ?" È îòãîâîðúò, êîéòî ñå âðúùà, âèíàãè å åäèí è ñúù: "Íèêîãà íÿìà äà áúäå ïëàòåíà, ñèíêî, íèêîãà íÿìà äà áúäå ïëàòåíà. Íèêîãà. Íèêî..."

Ãëàâà 14
Áèáëèîòåêàòà (II)

1.

Êàöàíåòî íà ÷åðíàòà ïèñòà, êîÿòî Ñòàí íàðè÷àøå Ëåòèùåòî íà Ïðîâúðáèÿ, íèêàê íå áåøå ãëàäêî. "Íàâàõî"-òî ñå ñïóñíà îïèïîì ïðåç êóïèùàòà ñúðäèò âúçäóõ è ñå ïðèçåìè ñ ïîñëåäåí ðàçòúðñâàù óäàð. Ñàì èçâèêà ñïîäàâåíî. Î÷èòå ìó ñå îòâîðèõà.
Íàîìè òúðïåëèâî ÷àêàøå íåùî òàêîâà. Òÿ âåäíàãà ñå íàâåäå íàïðåä, áåç äà îáðúùà âíèìàíèå íà êîëàíà, êîéòî ïðåðÿçâàøå êðúñòà é, è ãî îáãúðíà ñ ðúöå. Íå îáúðíà âíèìàíèå íà âäèãíàòèòå ìó ðúöå è ïúðâîòî ìó èíñòèíêòèâíî îòäðúïâàíå, êàêòî íå îáúðíà âíèìàíèå è íà ïúðâèÿ ãîðåù è íåïðèÿòåí äúõ íà óæàñåíîòî ìó äèøàíå. Áåøå óñïîêîÿâàëà ìíîãî àëêîõîëèöè â ðàçãàðà íà äåëèðèóì òðåìåíñ, à òîâà íå áåøå ìíîãî ïî-ðàçëè÷íî. Ïðèòèñíà ñå äî íåãî è óñåòè áèåíåòî íà ñúðöåòî ìó. Òî ñÿêàø ùåøå äà èçñêî÷è ñ ïëÿñúê îò ðèçàòà ìó.
- Âñè÷êî å íàðåä, Ñàì, âñè÷êî å íàðåä - àç ñúì, âå÷å ñå âúðíàõìå. Òîâà áåøå ñúí. Îòíîâî ñè òóê.
Çà ìèã òîé ïðîäúëæè äà ñå ïðèòèñêà â ñåäàëêàòà ñè. Ïîñëå ñå îòïóñíà, îáåçñèëåí. Ðúöåòå ìó ñå âäèãíàõà è ÿ ïðåãúðíàõà ñ ïàíè÷åñêà ñèëà.
- Íàîìè - êàçà òîé ñ äðåçãàâ, ñïîäàâåí ãëàñ. - Íàîìè, î, Íàîìè, ìèëè Áîæå, êàêúâ êîøìàð ñúíóâàõ, êàêúâ óæàñåí ñúí!
Ñòàí áåøå ñå îáàäèë ïî ðàäèîòî è íÿêîé áåøå äîøúë äà çàïàëè ñâåòëèíèòå íà ïèñòàòà. Ñåãà òå ðóëèðàõà ìåæäó òÿõ. Âñå ïàê íå áÿõà èçïðåâàðèëè äúæäà - òîé êóõî áàðàáàíåøå ïî êîðïóñà íà ñàìîëåòà. Îòïðåä Ñàì ìó÷åøå íÿêàêâà ïåñåí - ïðèëè÷àøå íà "Íàäáÿãâàíèÿòà â Êåìïòàóí".
- Áåøå ëè êîøìàð? - ïîïèòà Íàîìè è ñå îòäðúïíà îò Ñàì, çà äà ãî ïîãëåäíå â êðúâÿñàëèòå î÷è.
- Äà. Íî áåøå è èñòèíà. Ñúâñåì èñòèíà.
- Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ëè áåøå, Ñàì? Òâîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé?
- Äà - ïðîøåïíà òîé è ïðèòèñíà ëèöå â êîñàòà é.
- Çíàåø ëè êîé å òîé? Ñåãà çíàåø ëè êîé å òîé, Ñàì?
Ñëåä åäèí äúëúã, äúëúã ìîìåíò Ñàì ïðîøåïíà:
- Çíàì.

2.

Ñòàí Ñîóìñ õâúðëè ïîãëåä êúì ëèöåòî íà Ñàì, äîêàòî òîé è Íàîìè ñëèçàõà îò ñàìîëåòà, è êàçà â èçáëèê íà ñú÷óâñòâèå:
- Ñúæàëÿâàì, ÷å òîëêîâà ìíîãî äðóñàøå. Íàèñòèíà ïîìèñëèõ, ÷å ùå èçïðåâàðèì äúæäà. Ñàìî ÷å ïðè íàñðåùåí âÿòúð...
- Ùå ñå îïðàâÿ - êàçà Ñàì.
Âñúùíîñò òîé âå÷å èçãëåæäàøå ïî-äîáðå.
- Äà - êàçà Íàîìè. - Âñè÷êî ùå áúäå íàðåä. Áëàãîäàðÿ, Ñòàí. Ìíîãî òè áëàãîäàðÿ. Äåéâ ñúùî òè áëàãîäàðè.
- Å, àêî ñúì óñïÿë äà âè ïîìîãíà...
- Äà. Íàèñòèíà íè ïîìîãíàõòå.
- Ùå òðÿáâà äà ìèíåì ïî ïèñòàòà - êàçà Ñòàí. - Â òàêàâà âå÷åð, àêî ñå îïèòàòå äà ìèíåòå íàïðÿêî, îíîâà òðåñàâèùå ùå âè ïîãúëíå ÷àê äî êðúñòà. Åëàòå âêúùè. Ùå ïèåì êàôå. Ìèñëÿ, ÷å èìà è ìàëêî ÿáúëêîâ ïàé.
Ñàì ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà ñè. Áåøå ñåäåì è ÷åòâúðò.
- Ùå ñå âúçïîëçâàìå îò ïîêàíàòà âè äðóã ïúò, Ñòàí - êàçà òîé. - Íàîìè è àç òðÿáâà âåäíàãà äà çàíåñåì òåçè êíèãè â ãðàäà.
- Ïîíå âëåçòå è ñå èçñóøåòå. Äîêàòî ñòèãíåòå äî êîëàòà, ùå áúäåòå ñúâñåì ìîêðè.
Íàîìè ïîêëàòè ãëàâà.
- Ìíîãî å âàæíî.
- Äîáðå - êàçà Ñòàí. - Ïî âèäà âè ðàçáèðàì, ÷å íàèñòèíà å òàêà. Ñàìî íå çàáðàâÿéòå, ÷å îáåùàõòå äà ìè ðàçêàæåòå èñòîðèÿòà.
- Íÿìà äà çàáðàâèì - êàçà Ñàì. Ïîãëåäíà Íàîìè è âèäÿ â î÷èòå é îòðàæåíèåòî íà ñîáñòâåíàòà ñè ìèñúë: "Àêî âñå îùå ñìå æèâè, çà äà ÿ ðàçêàæåì."

3.

Ñàì êàðàøå è åäâà ñå ñäúðæàøå äà íå íàòèñíå äîêðàé ïåäàëà íà ãàçòà. Òðåâîæåøå ñå çà Äåéâ. Åäâà ëè îáà÷å áåøå íóæíî äà äåìîíñòðèðà òðåâîãàòà ñè, êàòî èçëåçå îò ïúòÿ è ïðåîáúðíå êîëàòà íà Íàîìè â êðàéïúòíàòà êàíàâêà, à è äúæäúò, ïðè êîéòî ñå áÿõà ïðèçåìèëè, ñå áåøå ïðåâúðíàë â ïîðîé, êîéòî ñå íîñåøå îò îñâåæàâàùèÿ âÿòúð. ×èñòà÷êèòå íå óñïÿâàõà äà ñå ñïðàâÿò ñ íåãî äîðè è íà áúðçè îáîðîòè, à ôàðîâåòå íå ïðîíèêâàõà íà ïîâå÷å îò ïåò-øåñò ìåòðà. Ñàì íå ñìååøå äà êàðà ïî-áúðçî îò ÷åòèðèéñåò êèëîìåòðà â ÷àñ. Ïîãëåäíà ÷àñîâíèêà ñè, ïîñëå îáúðíà ãëàâà êúì Íàîìè, êîÿòî ñåäåøå äî íåãî ñ òîðáàòà â ñêóòà ñè.
- Íàäÿâàì ñå äà óñïååì äî îñåì - êàçà òîé, - íî íå ñúì ñèãóðåí.
- Ïðîñòî íàïðàâè, êàêâîòî ìîæåø, Ñàì.
Ñâåòëèíàòà îò ôàðîâåòå ñå âèæäàøå êàòî ïîäâîäíà ñâåòëèíà íà âîäîëàçåí çâúíåö. Ñàì íàìàëè äî äâàéñåò êèëîìåòðà â ÷àñ è åäâà ñå ðàçìèíà ñ ïðîôó÷àëèÿ ïîêðàé òÿõ êàìèîí - íåÿñíà ãðàìàäà â ìðàêà íà äúæäà.
- Ìîæåø ëè äà ãîâîðèø çà òîâà? Çà ñúíÿ ñè?
- Ìîãà, íî íÿìà äà ãî íàïðàâÿ - êàçà òîé. - Íå ñåãà. Íå å ìîìåíòúò.
Íàîìè ïîìèñëè ìàëêî, ïîñëå êèìíà.
- Äîáðå.
- Ìîãà äà òè êàæà ñàìî åäíî - Äåéâ áåøå ïðàâ, êîãàòî êàçà, ÷å äåöàòà ñà íàé-äîáðàòà õðàíà, áåøå ïðàâ è ÷å òîâà, îò êîåòî æèâåå òÿ, å ñòðàõúò.
Áÿõà äîñòèãíàëè ïîêðàéíèíèòå íà ãðàäà. Ñëåä îùå åäèí êâàðòàë ïðåìèíàõà ïðåç ïúðâîòî êðúñòîâèùå ñúñ ñâåòîôàðè. Ïðåç ïðåäíîòî ñòúêëî íà äàòñóíà ñâåòëèíàòà ñå âèæäàøå êàòî ñâåòëîçåëåíî ïåòíî, òàíöóâàùî âúâ âúçäóõà íàä òÿõ.
- Ïðåäè äà îòèäåì â áèáëèîòåêàòà, òðÿáâà äà ñïðà íà åäíî ìÿñòî. "Ïèãëè Óèãëè" å íàáëèçî, íàëè?
- Äà, íî àêî èñêàìå äà ñå ñðåùíåì ñ Äåéâ çàä áèáëèîòåêàòà â îñåì, íàèñòèíà íÿìàìå ìíîãî âðåìå çà ãóáåíå. Íåçàâèñèìî äàëè íè õàðåñâà, èëè íå, íî ïðè òàêîâà âðåìå íå ìîæå äà ñå êàðà áúðçî.
- Çíàì - íî òîâà íÿìà äà îòíåìå ìíîãî âðåìå.
- Êàêâî òè å íåîáõîäèìî?
- Íå ñúì ñèãóðåí - êàçà òîé, - íî ìèñëÿ, ÷å ùå ðàçáåðà, êîãàòî ãî âèäÿ.
Òÿ ãî ïîãëåäíà è çà âòîðè ïúò òîé ñå óäèâè îò íåéíàòà ñÿêàø ëèñè÷à, êðåõêà êðàñîòà è íå ìîæà äà ðàçáåðå çàùî äî äíåñ íå ÿ áåøå çàáåëÿçâàë.
"Å, íàëè èçëèçà ñ íåÿ, òðÿáâà äà ñè âèäÿë ÍÅÙÎ."
Ñàìî ÷å íå áåøå. Áåøå èçëèçàë ñ íåÿ, çàùîòî áåøå õóáàâà, ïðåäñòàâèòåëíà, íåîáâúðçàíà è ïðèáëèçèòåëíî íà íåãîâèòå ãîäèíè. Áåøå èçëèçàë ñ íåÿ, çàùîòî çà åðãåíèòå â ãðàäîâå, êîèòî òîêó-ùî ñà ñå ðàçðàñíàëè, ñå ïðåäïîëàãà, ÷å òðÿáâà äà èçëèçàò ñ æåíè... àêî ñà åðãåíè, êîèòî èìàò èíòåðåñ äà âëÿçàò â ìåñòíàòà îáùíîñò íà áèçíåñìåíèòå, òàêà áåøå. Àêî íå èçëèçàø ñ æåíè, õîðàòà... íÿêîè õîðà...
(ïîëèöàÿò)
ìîãàò äà ñè ïîìèñëÿò, ÷å ñè ìàëêî ñòðàíåí.
"ÀÇ ÁßÕ ìàëêî ñòðàíåí - ïîìèñëè ñè òîé. - Êàòî ïîìèñëÿ ïî-äîáðå, áÿõ ÌÍÎÃÎ ñòðàíåí. Íî êàêúâòî è äà ñúì áèë, ìèñëÿ, ÷å ñåãà ñúì ìàëêî ïî-ðàçëè÷åí. È ñå ñðåùàì ñ íåÿ. Òîâà å. Íàèñòèíà ÑÅ ÑÐÅÙÀÌ ñ íåÿ."
Ñàìàòà Íàîìè áåøå ïîðàçåíà îò ïðåáëåäíÿëîòî ìó ëèöå è íàïðåæåíèåòî îêîëî î÷èòå è óñòàòà ìó. Òîé èçãëåæäàøå ñòðàííî... íî âå÷å íå èçãëåæäàøå óæàñåí. Íàîìè ñè ïîìèñëè: "Ïðèëè÷à íà ÷îâåê, êîéòî å èìàë âúçìîæíîñò äà ñå âúðíå êúì íàé-ëîøèÿ ñè êîøìàð... ñ íÿêàêâî ìîùíî îðúæèå â ðúöåòå ñè."
Ïîìèñëè ñè, ÷å òîâà å ëèöå, â êîåòî ìîæå áè ñå âëþáâà è òàçè ìèñúë äúëáîêî ÿ îáåçïîêîè.
- Òîâà ñïèðàíå... å âàæíî, íàëè?
- Äà, òàêà ìèñëÿ.
Ñëåä ïåò ìèíóòè ñïðÿõà íà ïàðêèíãà äî ìàãàçèíà íà "Ïèãëè Óèãëè". Ñàì èçëåçå íåçàáàâíî è ñå âòóðíà ïîä äúæäà êúì âðàòàòà.
Íà ñðåäàòà íà ïúòÿ ñå ñïðÿ. Äî ïàðêèíãà èìàøå òåëåôîííà áóäêà - áåç ñúìíåíèå ñúùàòà áóäêà, îò êîÿòî ïðåäè òîëêîâà ãîäèíè Äåéâ ñå áåøå îáàäèë â êàíòîðàòà íà øåðèôà. Îáàæäàíåòî îò òàçè áóäêà íå áåøå óáèëî Àðäåëèÿ... íî áåøå ÿ èçâàäèëî îò ðàâíîâåñèå äîñòà ñèëíî.
Ñàì âëåçå. Ëàìïàòà ñâåòåøå. Íÿìàøå íèùî çà ãëåäàíå - ïðîñòî òåëåôîííà áóäêà ñ ÷èñëà è íàäïèñè, íàäðàñêàíè âúðõó ñòîìàíåíèòå ñòåíè. Òåëåôîííèÿ óêàçàòåë ãî íÿìàøå è Ñàì ñè ñïîìíè êàê Äåéâ áåøå êàçàë: "Òîâà áåøå îùå ïî âðåìåòî, êîãàòî ïîíÿêîãà ñ ìàëêî êúñìåò â òåëåôîííàòà áóäêà ìîæåøå äà îòêðèåø òåëåôîíåí óêàçàòåë."
Ïîñëå ïîãëåäíà êúì ïîäà è âèäÿ òîâà, êîåòî òúðñåøå. Áåøå îïàêîâêà. Âäèãíà ÿ, èçãëàäè ÿ è íà ñëàáàòà ñâåòëèíà ïðî÷åòå íàïèñàíîòî íà íåÿ: "Äúâ÷àùè áîíáîíè "Äåñÿòêà".
Îòâúí Íàîìè íåòúðïåëèâî íàòèñíà êëàêñîíà. Ñàì èçñêî÷è îò áóäêàòà ñ îïàêîâêàòà â ðúêà, ïîìàõà é è èçòè÷à â ìàãàçèíà ïîä ïðîëèâíèÿ äúæä.

4.

Ïðîäàâà÷úò â "Ïèãëè Óèãëè" áåøå ìëàä ÷îâåê, êîãîòî ñÿêàø áÿõà çàìðàçèëè ïðåç 1969 è ðàçòîïèëè åäâà òàçè ñåäìèöà. Â î÷èòå ìó ñâåòåøå ÷åðâåíèÿò, ñòúêëåí ïîãëåä íà íàðêîìàí. Êîñàòà ìó áåøå äúëãà è õâàíàòà ñ øèðîêà ëåíòà ïðåç ÷åëîòî. Íà êóòðåòî ñè íîñåøå ñðåáúðåí ïðúñòåí âúâ ôîðìàòà íà çíàêà çà ìèð. Ïîä ôèðìåíàòà ìó ïðåñòèëêà ñå âèæäàøå åêñòðàâàãàíòíà ðèçà íà öâåòÿ. Íà ÿêàòà ìó áåøå çàáîäåíà çíà÷êà, íà êîÿòî ïèøåøå
ÍÀ ËÈÍÈß ÑÚÌ ÑÀÌÎ ÎÙÅ 5 ÌÈÍÓÒÈ. ÍÅ ÏÐÎÏÓÑÊÀÉÒÅ!
Ñàì ñå óñúìíè äàëè óïðàâèòåëÿò íà ìàãàçèíà áè îäîáðèë òîâà... íî áåøå äúæäîâíà âå÷åð è óïðàâèòåëÿò íà ìàãàçèíà íå ñå âèæäàøå íèêúäå. Ñàì áåøå åäèíñòâåíèÿò êëèåíò è ïðîäàâà÷úò ãî ãëåäàøå õåì ñëèñàíî, õåì áåçðàçëè÷íî êàê îòèâà äî ðàôòà è çàïî÷âà äà ñúáèðà ïàêåò÷åòàòà ñ ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè. Ñàì âçå âñè÷êè - îêîëî äâàéñåò ïàêåò÷åòà.
- Åé, áàðîâåö, ñèãóðåí ëè ñè, ÷å òè ñòèãàò? - ïîïèòà ãî ïðîäàâà÷úò, êîãàòî Ñàì ñå ïðèáëèæè äî òåçãÿõà è ñòðóïà âúðõó íåãî ñúêðîâèùåòî ñè. - Ìèñëÿ, ÷å èìàìå îùå åäèí-äâà êàøîíà â ñêëàäà. Íàèñòèíà çíàì êàêâî å, êîãàòî òè ñå ïðèÿäå íåùî.
- Òåçè ùå ñòèãíàò. Ìàðêèðàé ãè, àêî îáè÷àø. Áúðçàì.
- Äà, âñè÷êè áúðçàò â òîçè ñâÿò - êàçà ïðîäàâà÷úò. Ïðúñòèòå ìó îòâîðèõà êàñàòà ñ ïðèâè÷íàòà ñúíëèâîñò íà íàðêîìàí.
Íà ùàíäà äî íÿêàêâà ðåêëàìà íà áåéçáîëíè êàðòè÷êè èìàøå ëàñòè÷íî êðúã÷å. Ñàì ãî ïîñî÷è.
- Ìîãà ëè äà ãî âçåìà?
- Çàïîâÿäàé, áàðîâåö. Ñìÿòàé ãî çà ïîäàðúê îò ìåí - ïðèíöà íà "Ïèãëè Óèãëè", çà òåá, ëîðäà íà áîíáîíèòå, â äúæäîâíàòà âå÷åð íà òîçè ïîíåäåëíèê.
Ñàì íàäÿíà ëàñòè÷íîòî êðúã÷å íà êèòêàòà ñè (òî óâèñíà êàòî øèðîêà ãðèâíà). Â òîçè ìèã ñèëåí ïîðèâ íà âÿòúðà ðàçêëàòè ñãðàäàòà. Ñòúêëàòà çàòðàêàõà. Ëàìïèòå ïðåìèãàõà.
- ß âèæ, áàðîâåö - êàçà ïðèíöúò íà "Ïèãëè Óèãëè" è âäèãíà ïîãëåä. - Òîâà ãî íÿìàøå â ïðîãíîçàòà. Êàçàõà ñàìî ïðåâàëÿâàíèÿ. - Îòíîâî ïîãëåäíà êúì êàñàòà. - Ïåòíàéñåò è ÷åòèðèéñåò è åäèí.
Ñàì ìó ïîäàäå äâàéñåò äîëàðà ñ ëåêà, ãîð÷èâà óñìèâêà.
- Òåçè íåùà áÿõà ìíîãî ïî-åâòèíè, êîãàòî áÿõ äåòå.
- Èíôëàöèÿòà ñòðàøíî ñêî÷è - ñúãëàñè ñå ïðîäàâà÷úò. Òîé áàâíî ñå âðúùàøå â îçîíîâèÿ îáëàê, â êîéòî ñå áåøå íàìèðàë, êîãàòî âëåçå Ñàì. - Ñèãóðíî ñòðàøíî ãè îáè÷àø, ÷îâå÷å. Àç ñè îáè÷àì ñòàðèòå øîêîëàä÷åòà "Ìàðñ".
- Äà ãè îáè÷àì? - çàñìÿ ñå Ñàì, äîêàòî ïðèáèðàøå ðåñòîòî â äæîáà ñè. - Ìðàçÿ ãè. Çà äðóã ñà. Ìîæå äà ñå êàæå, ïîäàðúê.
Òîãàâà ïðîäàâà÷úò âèäÿ íåùî â î÷èòå íà Ñàì è èçâåäíúæ áúðçî íàïðàâè ãîëÿìà êðà÷êà íàñòðàíè è ïî÷òè ñúáîðè åäíà îò ðåêëàìèòå.
Ñàì ñ ëþáîïèòñòâî ïîãëåäíà ëèöåòî ìó è ðåøè äà íå èñêà òîðáè÷êà. Ñúáðà ïàêåò÷åòàòà, ïðúñíà ãè ïî äæîáîâåòå íà ñïîðòíîòî ñè ñàêî, êîåòî áåøå îáëÿêúë ïðåäè õèëÿäà ãîäèíè, è èçëåçå îò ìàãàçèíà. Ïðè âñÿêà êðà÷êà öåëîôàíúò â äæîáîâåòå ìó øóìîëåøå.

5.

Íàîìè ñå áåøå ïðåìåñòèëà çàä êîðìèëîòî è êàðà ïðåç îñòàíàëàòà ÷àñò îò ïúòÿ äî áèáëèîòåêàòà. Êîãàòî ïîòåãëèõà îò ïàðêèíãà ïðåä "Ïèãëè Óèãëè", Ñàì èçâàäè äâåòå êíèãè îò òîðáàòà íà "Êíèæàðíèöàòà íà Ïåë" è çà ìîìåíò ãè èçãëåäà ñúñ ñúæàëåíèå.
"Êîëêî íåïðèÿòíîñòè - ïîìèñëè ñè òîé. - Êîëêî íåïðèÿòíîñòè çà åäíà îñòàðÿëà êíèãà ñúñ ñòèõîâå è åäíî ðúêîâîäñòâî çà íà÷èíàåùè îðàòîðè." Ñàìî ÷å, ðàçáèðà ñå, âúïðîñúò íå áåøå â òîâà. Âúïðîñúò èçîáùî íèêîãà íå áåøå áèë â êíèãèòå.
Òîé ñâàëè ëàñòèêà îò êèòêàòà ñè è îáâè ñ íåãî êíèãèòå. Ïîñëå èçâàäè ïîðòôåéëà ñè, âçå åäíà ïåò äîëàðîâà áàíêíîòà îò íàìàëÿâàùèÿ çàïàñ áàíêíîòè è ÿ ïúõíà ïîä ëàñòèêà.
Òîâà çà êàêâî å?
- Ãëîáàòà. Òàçè, êîÿòî äúëæà çà òåçè äâå, è îùå åäíà, îò ìíîãî îòäàâíà - "×åðíàòà ñòðåëà" îò Ðîáúðò Ëóèñ Ñòèâúíñúí. Ñ òîâà âúïðîñúò ïðèêëþ÷âà.
Îñòàâè êíèãèòå ìåæäó äâåòå óäîáíî âäëúáíàòè ñåäàëêè è èçâàäè îò äæîáà ñè ïàêåò÷å áîíáîíè. Ðàçêúñà îïàêîâêàòà è îíàçè ñòàðà, ñëàäíèêàâà ìèðèçìà ãî áëúñíà â ëèöåòî. Îò íîñà ìó òÿ ñÿêàø îòèâàøå íàïðàâî â ãëàâàòà, à îò ãëàâàòà ïðîïàäàøå íàäîëó â ñòîìàõà ìó, êîéòî âåäíàãà ñå ñâè â ãëàäúê, òâúðä þìðóê. Çà åäèí óæàñåí ìèã Ñàì ïîìèñëè, ÷å ùå ïîâúðíå â ñîáñòâåíèÿ ñè ñêóò. Î÷åâèäíî íÿêîè íåùà íå ñå ïðîìåíÿõà íèêîãà.
Âúïðåêè âñè÷êî òîé ïðîäúëæè äà îòâàðÿ ïàêåò÷åòàòà ñ äúâ÷àùè áîíáîíè, à îêîëî íåãî ñå íàòðóïà êóï÷èíà îò ëåïêàâè, âîñú÷íè ñëàäêè êúñîâå. Êîãàòî ñâåòîôàðúò íà ñëåäâàùîòî êðúñòîâèùå ñâåòíà ÷åðâåíî, Íàîìè íàìàëè ñêîðîñòòà, ïîñëå ñïðÿ, âúïðåêè ÷å Ñàì íå âèæäàøå íèêàêâà äðóãà êîëà äà ñå äâèæè è â äâåòå íàïðàâëåíèÿ. Äúæäúò è âÿòúðúò ñå áëúñêàõà â ìàëêàòà é êîëà. Äî áèáëèîòåêàòà îñòàâàõà ñàìî ÷åòèðè ïðåñå÷êè.
- Ñàì, êàêâî ïðàâèø, çà Áîãà?
È ïîíåæå òîé âñúùíîñò íå çíàåøå òî÷íî êàêâî ïðàâè, êàçà:
- Àêî õðàíàòà íà Àðäåëèÿ å ñòðàõúò, òðÿáâà äà íàìåðèì äðóãîòî íåùî - òîâà, êîåòî å ïðîòèâîïîëîæíî íà ñòðàõà. Çàùîòî òîâà íåùî ùå áúäå çà íåÿ îòðîâà. Òàêà ÷å... êàêâî ìèñëèø, ÷å ìîæå äà å òîâà íåùî?
- Å, ñúìíÿâà ìå äà ñà äúâ÷àùè áîíáîíè.
Òîé íàïðàâè íåòúðïåëèâ æåñò.
- Îòêúäå ñè ñèãóðíà? Ñìÿòà ñå, ÷å êðúñòîâåòå óáèâàò âàìïèðèòå - îíåçè, êîèòî ñìó÷àò êðúâ, - íî êðúñòúò å ñàìî äâå ïðú÷êè îò äúðâî èëè ìåòàë, ïîñòàâåíè ïîä ïðàâ úãúë. Ìîæå áè ïî ñúùèÿ íà÷èí áè ïîäåéñòâàëà åäíà ìàðóëÿ... àêî å âêëþ÷åíà.
Ñâåòíà çåëåíà ñâåòëèíà.
- Àêî å îðãàíèçèðàíà ìàðóëÿ - êàçà çàìèñëåíî Íàîìè è ïîòåãëè íàïðåä.
- Ïðàâèëíî! - Ñàì ïîâäèãíà øåïà äúëãè ñëàäêè êúñîâå. - Âñè÷êî, êîåòî çíàì, å, ÷å èìàì ñàìî òîâà. Ìîæå áè å ñìåøíî. Âåðîÿòíî å òàêà. Íî íå ìå å ãðèæà. Òîâà å íåáîæèÿò ñèìâîë íà âñè÷êè íåùà, êîèòî ìè îòíå ìîÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé - ëþáîâ, ïðèÿòåëñòâî, ÷óâñòâî íà ïðèíàäëåæíîñò. Ïðåç öåëèÿ ñè æèâîò ñúì ñå ÷óâñòâàë êàòî ÷óæä ÷îâåê, Íàîìè, è íèêîãà íå ñúì çíàåë çàùî. Ñåãà çíàì. Òîâà å ïðîñòî îùå åäíî îò íåùàòà, êîèòî òîé ìè å îòíåë. Òîãàâà îáè÷àõ òåçè íåùà. Ñåãà åäâà ïîíàñÿì ìèðèçìàòà èì. Íÿìà çíà÷åíèå - ìîãà äà ñå ñïðàâÿ ñ òîâà. Íî òðÿáâà äà çíàì êàê äà ãî âêëþ÷à.
Ñàì çàïî÷íà äà ìà÷êà áîíáîíèòå ìåæäó äëàíèòå ñè è ïîñòåïåííî ãè ïðåâúðíà â ëåïêàâà òîïêà. Äîñåãà áåøå ìèñëèë, ÷å íàé-ëîøîòî íåùî, ñ êîåòî ìó âëèÿÿò òåçè áîíáîíè, å ìèðèçìàòà, íî ñåãà ðàçáðà, ÷å ãðåøè. Ïî-ëîøà áåøå ìåêîòàòà èì... è áîÿòà, êîÿòî èçëèçàøå èçïîä äëàíèòå è ïðúñòèòå ìó è ãè îöâåòÿâàøå â çëîâåùî ÷åðâåíî. Âúïðåêè òîâà ïðîäúëæè, ñïèðàøå ñàìî íà âñÿêà ïîëîâèí ìèíóòà, çà äà äîáàâè ñúäúðæàíèåòî íà íîâî ïàêåò÷å êúì ìåêàòà ìàñà.
- Ìîæå áè òúðñÿ èçëèøíî - êàçà òîé. - Ìîæå áè ïðîòèâîïîëîæíîòî íà ñòðàõà å îáèêíîâåíàòà ñòàðà õðàáðîñò. Êóðàæúò, àêî èñêàø ïî-èíòåðåñíà äóìà. Òîâà ëè å? Òîâà ëè å âñè÷êî? Â õðàáðîñòòà ëè å ðàçëèêàòà ìåæäó Íàîìè è Ñàðà?
Òÿ ãî ïîãëåäíà ñ èçíåíàäà.
- Äà íå áè äà ïèòàø äàëè òîâà, ÷å ïðåñòàíàõ äà ïèÿ, å áèëî àêò íà õðàáðîñò?
- Íå çíàì êàêâî ïèòàì - êàçà òîé, - íî ìèñëÿ, ÷å è ïðè òåáå å íåùî ïîäîáíî. Íÿìà íóæäà äà ïèòàì çà ñòðàõà - çíàì êàêâî å òîé. Ñòðàõúò å åìîöèÿ, êîÿòî èçêëþ÷âà ïðîìÿíàòà è ïðå÷è íà ïðîìÿíàòà. Êîãàòî ñå îòêàçà îò ïèåíåòî, òîâà áåøå ëè àêò íà õðàáðîñò?
- Àç âñúùíîñò íèêîãà íå ñúì ñå îòêàçâàëà - êàçà òÿ. - Àëêîõîëèöèòå íèêîãà íå ãî ïðàâÿò. Òå íå ìîãàò äà ãî íàïðàâÿò. Âìåñòî òîâà èçïîëçâàø ðàçëè÷íè îáèêîëíè ìèñëè. Ïî âåäíúæ íà äåí ñè êàçâàø - ïî-ëåêî, æèâåé è îñòàâè äðóãèòå äà æèâåÿò. Íî â öåíòúðà íà íåùàòà å ñëåäíîòî: îòêàçâàø ñå îò ìèñúëòà, ÷å ìîæåø äà âëàäååø ïèåíåòî ñè. Òàçè ìèñúë å ìèò, êîéòî ñè ñè ðàçêàçâàë, è òî÷íî îò íåãî ñå îòêàçâàø. Îò ìèòà. Ñåãà êàæè ìè - òîâà õðàáðîñò ëè å?
Ðàçáèðà ñå. Íî ñúñ ñèãóðíîñò íå å îêîïíà õðàáðîñò.
- Îêîïíà õðàáðîñò - êàçà òÿ è ñå çàñìÿ. - Õàðåñâà ìè. Íî òè ñè ïðàâ. Òîâà, êîåòî ïðàâÿ àç - êîåòî ïðàâèì íèå - òîåñò äà ñå ïàçèì îò ïúðâàòà ÷àøêà... íå å òàêúâ âèä õðàáðîñò. Âúïðåêè ôèëìà "Çàãóáåíèÿò óèêåíä", ìèñëÿ, ÷å íàøåòî ñúñòîÿíèå íå å êîé çíàå êàêâà òðàãåäèÿ.
Ñàì ñè ïðèïîìíè óæàñíàòà àïàòèÿ, êîÿòî ãî áåøå îáõâàíàëà, ñëåä êàòî áåøå èçíàñèëåí â õðàñòèòå äî áèáëèîòåêàòà íà íà àâåíþ "Áðèãñ" â Ñåéíò Ëóèñ. Èçíàñèëåí îò ìúæ, êîéòî áåøå íàðåêúë ñåáå ñè ïîëèöàé. Òîâà ñúùî èçîáùî íå áåøå òðàãåäèÿ. Áåøå ìðúñåí íîìåð - âñè÷êî íà âñè÷êî ìðúñåí òúïàøêè íîìåð, èçèãðàí íà ìàëêî äåòå îò äóøåâíîáîëåí ìúæ. Ïîìèñëè ñè, ÷å â êðàéíà ñìåòêà áåøå èçëÿçúë êúñìåòëèÿ - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ìîæåøå è äà ãî óáèå.
Ïðåä òÿõ â äúæäà ìúæäóêàõà êðúãëèòå áåëè ãëîáóñè îêîëî Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè. Íàîìè êàçà íåóâåðåíî:
- Ìèñëÿ, ÷å èñòèíñêàòà ïðîòèâîïîëîæíîñò íà ñòðàõà òðÿáâà äà å ÷åñòíîñòòà. ×åñòíîñòòà è âÿðàòà. Êàê òè çâó÷è òîâà?
- ×åñòíîñò è âÿðà - êàçà òîé òèõî, îïèòâàøå âêóñà íà äóìèòå. Ñòèñíà ëåïêàâàòà òîïêà îò áîíáîíè â äÿñíàòà ñè ðúêà. - Ìèñëÿ, ÷å íå å ëîøî. Âúâ âñåêè ñëó÷àé ùå òðÿáâà äà ñâúðøè ðàáîòà. Âå÷å ñòèãíàõìå.

6.

Ìúæäóêàùèòå çåëåíè öèôðè íà ÷àñîâíèêà íà àðìàòóðíîòî òàáëî ïîêàçâàõà 7:57. Âñå ïàê áÿõà óñïåëè ïðåäè îñåì.
- Ìîæå áè å ïî-äîáðå äà ïðîâåðèì äàëè âñè÷êè ñà ñè îòèøëè, ïðåäè äà îáèêîëèì îòçàä - êàçà òîé.
- Äîáðà èäåÿ.
Áàâíî âëÿçîõà â ïðàçíèÿ ïàðêèíã ñðåùó ãëàâíèÿ âõîä íà áèáëèîòåêàòà. Ãëîáóñèòå íåæíî áëåùóêàõà â äúæäà. Øóìúò íà äúðâåòàòà íå áåøå òîëêîâà íåæåí - âÿòúðúò ñå óñèëâàøå îùå. Äúáîâåòå èçäàâàõà çâóöè, ñÿêàø ñúíóâàò, íî âñè÷êèòå èì ñúíèùà ñà ëîøè.
Â îñåì ÷àñà è äâå ìèíóòè ñðåùó òÿõ ñïðÿ êàìèîíåòêà ñ ôèãóðà íà Êîòàðàêà Ãàðôèéëä è òàáåëà "ÒÀÊÑÈÒÎ ÍÀ ÌÀÌÀ" íà çàäíèÿ ïðîçîðåö. Ïðîçâó÷à êëàêñîí è âðàòàòà íà áèáëèîòåêàòà - òÿ äîðè è íà òàçè ñâåòëèíà èçãëåæäàøå ïî-ìàëêî ìðà÷íà, îòêîëêîòî áå èçãëåæäàëà ïðè ïúðâîòî ïîñåùåíèå íà Ñàì, ïî-ìàëêî ïðèëè÷àøå íà óñòà íà ëèöåòî íà îãðîìåí ãðàíèòåí ðîáîò - ñå îòâîðè âåäíàãà. Òðè äåöà - èçãëåæäàõà êàòî ó÷åíèöè â äîëíèòå ãèìíàçèàëíè êëàñîâå - èçëÿçîõà è çàòè÷àõà íàäîëó ïî ñòúïàëàòà. Äîêàòî ñòèãíàò ïî àëåÿòà äî "ÒÀÊÑÈÒÎ ÍÀ ÌÀÌÀ", äâå îò äåöàòà âäèãíàõà ÿêåòàòà íà ãëàâèòå ñè, çà äà ãè ïðèêðèÿò îò äúæäà. Ñòðàíè÷íàòà âðàòà íà êàìèîíåòêàòà ñå îòâîðè è äåöàòà ñå êà÷èõà. Ñàì ÷ó ñìåõà èì è èì çàâèäÿ. Ïîìèñëè ñè êîëêî ëè å äîáðå äà èçëåçåø îò áèáëèîòåêà ñúñ ñìÿõ íà óñòà. Íå áåøå èçïèòàë òîâà ÷óâñòâî çàðàäè ìúæà ñ êðúãëèòå ÷åðíè î÷èëà.
"×åñòíîñò - ïîìèñëè ñè òîé. - ×åñòíîñò è âÿðà. - Ïîñëå ïàê ñè êàçà: - Ãëîáàòà å ïëàòåíà, ïî äÿâîëèòå." - Îòâîðè ïîñëåäíèòå äâå ïàêåò÷åòà äúâ÷àùè áîíáîíè è çàïî÷íà äà ðàçìà÷êâà ñúäúðæàíèåòî èì â ëåïêàâàòà ñè, îòâðàòèòåëíî ìèðèøåùà òîïêà. Äîêàòî ãî ïðàâåøå, ãëåäàøå çàäíàòà ÷àñò íà "ÒÀÊÑÈÒÎ ÍÀ ÌÀÌÀ". Âèæäàøå áåëèÿ ïóøåê, êîéòî èçëèçàøå è ñå ðàçñåéâàøå âúâ âåòðîâèòèÿ âúçäóõ. Èçâåäíúæ çàïî÷íà äà ðàçáèðà êàêâî ñòàâàøå òóê.
- Âåäíúæ, êîãàòî áÿõ â ãèìíàçèÿòà - êàçà òîé, - âèäÿõ êàê ãðóïà ìîì÷åòà ñè íàïðàâèõà øåãà ñ åäíî äðóãî ìîì÷å, êîåòî íå îáè÷àõà. Â îíåçè äíè ãëåäàíåòî áåøå ëþáèìîòî ìè çàíèìàíèå. Òå âçåõà òîïêà ãëèíà çà ìîäåëèðàíå îò êàáèíåòà ïî ðèñóâàíå è ÿ íàïúõàõà â àóñïóõà íà ïîíòèàêà íà ìîì÷åòî. Çíàåø ëè êàêâî ñå ñëó÷è?
Òÿ ãî ïîãëåäíà ñúñ ñúìíåíèå.
- Íå. Êàêâî?
- Ãúðíåòî ñå ðàçöåïè íà äâå ÷àñòè - êàçà òîé. - Ïî åäíà îò âñÿêà ñòðàíà íà êîëàòà. Èçëåòÿõà êàòî øðàïíåë. Ãúðíåòî áåøå ñëàáàòà òî÷êà, íàëè ðàçáèðàø. Ïðåäïîëàãàì, ÷å àêî ãàçîâåòå ñå áÿõà âúðíàëè îáðàòíî äî ìîòîðà, íàïðàâî ùÿõà äà îòêúñíàò öèëèíäðèòå îò áëîêà.
- Ñàì, çà êàêâî ãîâîðèø?
- Çà íàäåæäàòà - ãîâîðÿ çà íàäåæäàòà. Ïðåäïîëàãàì, ÷å ÷åñòíîñòòà è âÿðàòà òðÿáâà äà äîéäàò ìàëêî ïî-êúñíî.
"ÒÀÊÑÈÒÎ ÍÀ ÌÀÌÀ" ñå îòäåëè îò òðîòîàðà. Ôàðîâåòå ìó ïðîðÿçâàõà ñðåáðèñòèòå ëåíòè íà äúæäà.
Êîãàòî ïðåäíàòà âðàòà íà áèáëèîòåêàòà ñå îòâîðè îòíîâî, çåëåíèòå ÷èñëà íà ÷àñîâíèêà íà àðìàòóðíîòî òàáëî íà Íàîìè ïîêàçâàõà 8:06. Èçëÿçîõà åäèí ìúæ è åäíà æåíà. Ìúæúò, êîéòî íåñðú÷íî çàêîï÷àâàøå ïàëòîòî ñè, à ÷àäúðúò ìó áåøå ïîä ìèøíèöàòà, áåç ñúìíåíèå áåøå Ðè÷àðä Ïðàéñ - Ñàì ãî ïîçíà âåäíàãà, âúïðåêè ÷å ãî áåøå âèæäàë ñàìî íà åäíè÷êàòà ìó ñíèìêà â ñòàðèÿ âåñòíèê. Ìîìè÷åòî áåøå Ñèíòèÿ Áåðèãàí - ïîìîùíèê-áèáëèîòåêàðêàòà, ñ êîÿòî áåøå ãîâîðèë â ñúáîòà âå÷åð.
Ïðàéñ êàçà íåùî íà ìîìè÷åòî. Ñàì ïîìèñëè, ÷å òÿ ñå óñìèõâà. Èçâåäíúæ îñúçíà, ÷å ñåäè èçïðàâåí âúâ âäëúáíàòàòà ñåäàëêà íà äàòñóíà íà Íàîìè, à âñåêè íåãîâ ìóñêóë ñêúðöà îò íàïðåæåíèå. Îïèòà ñå äà ñå îòïóñíå è ðàçáðà, ÷å íå ìîæå.
"Çàùî òîâà íå ìå èçíåíàäâà?" - ïîìèñëè ñè òîé.
Ïðàéñ âäèãíà ÷àäúðà ñè. Äâàìàòà èçòè÷àõà ïî àëåÿòà, ñêðèòè ïîä íåãî, à ìîìè÷åòî â äâèæåíèå çàâúðçâàøå çàáðàäêà îò äúæäîáðàí íà ãëàâàòà ñè. Ðàçäåëèõà ñå â äúíîòî íà àëåÿòà. Ïðàéñ ñå êà÷è â åäíà "Èìïàëà" ñ ðàçìåðèòå íà ïúòíè÷åñêè ïàðàõîä, à ìîìè÷åòî â åäíî "Þãî", ïàðêèðàíî íà ñðåäàòà íà ñëåäâàùàòà ïðÿêà. Ïðàéñ íàïðàâè îáðàòåí çàâîé íà óëèöàòà (êîãàòî ñâåòëèíèòå îò ôàðîâåòå ìó ñâåòíàõà çà ìàëêî âúðõó êîëàòà íà Íàîìè, òÿ ñòðåñíàòî ñå ñíèøè) è áèïíà çà ïîçäðàâ, êîãàòî ìèíà ïîêðàé "Þãî"-òî. Ñèíòèÿ Áåðèãàí ìó áèïíà â îòãîâîð, à ïîñëå ïîòåãëè â ïðîòèâîïîëîæíà ïîñîêà.
Ñåãà áÿõà ñàìî òå äâàìàòà, áèáëèîòåêàòà è ìîæå áè Àðäåëèÿ, êîÿòî ãè ÷àêàøå íÿêúäå âúòðå.
Çàåäíî ñúñ ñòàðèÿ ïðèÿòåë íà Ñàì - Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.

7.

Íàîìè ïîäêàðà áàâíî îêîëî êâàðòàëà êúì óëèöà "Óåãìàí". Íÿêúäå ïî ñðåäàòà â îãðàäàòà èìàøå ìàëúê ïðîöåï, îòáåëÿçàí ñ äèñêðåòíà òàáåëêà. Íà íåÿ áåøå íàïèñàíî:
ÑÀÌÎ ÇÀ ÄÎÑÒÀÂÊÈ ÍÀ ÁÈÁËÈÎÒÅÊÀÒÀ
Âðúõëåòÿ ãè ïîðèâ íà âÿòúðà - òîëêîâà ñèëåí, ÷å ðàçêëàòè äàòñóíà âúðõó ðåñîðèòå ìó, à äúæäúò çàòðàêà ïî ñòúêëàòà êàòî ïÿñúê. Íàáëèçî ñå ÷ó òðÿñúê îò ñ÷óïâàíå íà ãîëÿì êëîí èëè ìàëêî äúðâî. Ïîñëå ñå ÷ó äóìêàíå îò ïàäàíåòî íà êëîíà èëè äúðâîòî íà óëèöàòà.
- Áîæå! - êàçà Íàîìè ñ òúíúê, ðàçñòðîåí ãëàñ. - Òîâà íå ìè õàðåñâà!
- È àç íå ñúì âúçõèòåí - ñúãëàñè ñå Ñàì, íî ïî÷òè íå ÿ áåøå ÷óë. Ìèñëåøå êàê áåøå èçãëåæäàëà òàçè ãëèíà çà ìîäåëèðàíå. Êàê èçãëåæäàøå, êîãàòî ñå èçäóâàøå îò àóñïóõîâàòà òðúáà íà êîëàòà. Ïðèëè÷àøå íà ìåõóð.
Íàîìè çàâè ïðè òàáåëàòà. Âëÿçîõà â êúñà àëåÿ, êîÿòî âîäåøå äî òîâàðî-ðàçòîâàðíàòà çîíà. Íàä ìàëêèÿ ïàâèðàí ïðàâîúãúëíèê ñâåòåøå åäèíñòâåíà åëåêòðîäúãîâà ëàìïà. Òÿ õâúðëÿøå ñèëíà, ïðîíèçâàùà ñâåòëèíà, à ñåíêèòå îò ðàçëþëåíèòå êëîíè íà äúáîâåòå, êîèòî îãðàæäàõà òîâàðíàòà çîíà, òàíöóâàõà ëóäî âúðõó çàäíàòà ôàñàäà íà ñãðàäàòà ïîä ñâåòëèíàòà é. Çà ìîìåíò ñåíêèòå ñÿêàø ñå ñðàñíàõà è îáðàçóâàõà ôîðìà, êîÿòî áåøå ïî÷òè ÷îâåøêà: èçãëåæäàøå, ñÿêàø íÿêîé ÷àêà íÿêúäå äîëó - íÿêîé, êîéòî ñåãà èçïúëçÿâà, çà äà ãè ïîñðåùíå.
"Ñàìî ñëåä åäíà-äâå ñåêóíäè - ïîìèñëè ñè Ñàì - îðàíæåâèÿò áëÿñúê îò ëàìïàòà ùå ñå îòðàçè â î÷èëàòà ìó - ìàëêèòå ìó, êðúãëè ÷åðíè î÷èëà - è òîé ùå ïîãëåäíå êúì ìåí ïðåç ïðåäíîòî ñòúêëî íà êîëàòà. Íå êúì Íàîìè, ñàìî êúì ìåí. Ùå ìå ïîãëåäíå è ùå êàæå: Çäðàâåé, ñèíêî. ×àêàõ òå. Âñè÷êè òåçè ãîäèíè òå ÷àêàõ. Åëà ñ ìåí ñåãà. Åëà ñ ìåí, çàùîòî àç ñúì ïîëèöàé."
Ïàê ñå ÷ó òðÿñúê è åäèí êëîí ïàäíà âúðõó íàñòèëêàòà íà ìåòúð îò áàãàæíèêà íà äàòñóíà, ðàçõâúð÷àõà ñå ïàð÷åòà êîðà è ãíèëî äúðâî. Àêî áåøå ïàäíàë âúðõó êîëàòà, ùåøå äà ñìà÷êà ïîêðèâà é êàòî êîíñåðâà ñ äîìàòåíà ñóïà.
Íàîìè èçïèùÿ.
Âÿòúðúò, êîéòî âñå îùå ñå óñèëâàøå, èçïèùÿ â îòãîâîð.
Ñàì ïîñåãíà êúì íåÿ, èñêàøå äà ÿ îáãúðíå ñ ðúêà, çà äà ÿ óñïîêîè, êîãàòî èçâåäíúæ âðàòàòà çàä òîâàðíàòà ïëàòôîðìà ñå îòêðåõíà è îòòàì èçëåçå Äåéâ Äúíêàí. Äúðæåøå âðàòàòà, çà äà íå ìîæå âÿòúðúò äà ÿ èçñêóáíå îò ðúöåòå ìó. Ëèöåòî íà ñòàðåöà ñå âèäÿ íà Ñàì íååñòåñòâåíî áÿëî è ïî÷òè ãðîòåñêíî óïëàøåíî. Ñúñ ñâîáîäíàòà ñè ðúêà ñòàðåöúò ïðàâåøå îò÷àÿíè ïîäêàíâàùè äâèæåíèÿ.
- Íàîìè, Äåéâ å òàì.
- Êúäå?... Î, äà, âèæäàì ãî. - Î÷èòå é ñå ðàçøèðèõà. - Áîæå ìîé, èçãëåæäà óæàñíî!
Òÿ çàïî÷íà äà îòâàðÿ âðàòàòà. Âÿòúðúò èçñâèðè, îòêúñíà ÿ îò ðúêàòà é è íàõëó â äàòñóíà êàòî ìàëúê óðàãàí, ïîâäèãíà âúâ âúçäóõà îïàêîâêèòå íà áîíáîíèòå è ãè çàâúðòÿ â ëóäà âèõðóøêà.
Íàîìè åäâà óñïÿ äà äðúïíå ðúêàòà ñè, çà äà íå ÿ ïðèêëåùè âðàòàòà, êîÿòî ïàê ñå çàõëîïíà, è èçëåçå. Êîñàòà é ñå ðàçâÿâàøå êàòî â ñîáñòâåíà ìàëêà áóðÿ îêîëî ãëàâàòà é, à ïîëàòà é çà ìèã çàëåïíà è î÷åðòà áåäðàòà é.
Ñàì îòâîðè ñâîÿòà âðàòà - âÿòúðúò äóõàøå ñðåùó íåÿ è òîé áóêâàëíî òðÿáâàøå äà ÿ íàáóòà ñ ðàìî - è ñúùî ñëåçå. Îò èçâåñòíî âðåìå ñå ÷óäåøå - îòêúäå, ïî äÿâîëèòå, ñå áåøå âçåëà òàçè áóðÿ; ïðèíöúò íà "Ïèãëè Óèãëè" áåøå êàçàë, ÷å â ïðîãíîçèòå íÿìà òàêèâà óðàãàííè âåòðîâå è äúæäîâå. Ñàìî ïðåâàëÿâàíèÿ, òàêà áåøå êàçàë.
Àðäåëèÿ. Ìîæå áè òîâà å áóðÿòà íà Àðäåëèÿ.
Ñÿêàø çà äà ïîòâúðäè òîâà, ãëàñúò íà Äåéâ ñå óñèëè ñëåä ìîìåíòíîòî çàòèøèå:
- Áúðçî! Íàâñÿêúäå óñåùàì ìèðèçìàòà íà íåéíèÿ ïàðôþì!
Ñàì ïî÷óâñòâà íåÿñåí óæàñ ïðè ìèñúëòà, ÷å ìèðèçìàòà íà ïàðôþìà íà Àðäåëèÿ ìîæå ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà ïðåäøåñòâà ìàòåðèàëèçèðàíåòî é.
Áåøå ñòèãíàë äî ñðåäàòà íà ïúòÿ äî òîâàðíàòà ïëàòôîðìà, êîãàòî îñúçíà, ÷å äúðæè ñîïîëèâàòà òîïêà îò äúâ÷àùè áîíáîíè, íî å îñòàâèë êíèãèòå â êîëàòà. Îáúðíà ñå, îòâîðè ñúñ ñèëà âðàòàòà è ãè âçå. Âíåçàïíî öâåòúò íà ñâåòëèíàòà ñå ñìåíè - îò ÿðêà, ïðîíèçâàùî îðàíæåâà - íà áÿëà. Ñàì âèäÿ ïðîìÿíàòà âúðõó êîæàòà íà ðúöåòå ñè è çà ìèã î÷èòå ìó ñÿêàø çàìðúçíàõà â îðáèòèòå. Áúðçî èçëåçå ñ ãðúá îò êîëàòà, ñ êíèãèòå â ðúêà è ñå îáúðíà.
Îðàíæåâàòà åëåêòðîäúãîâà ëàìïà ÿ íÿìàøå. Áåøå çàìåíåíà îò ñòàðîìîäåí óëè÷åí ôåíåð ñ æèâà÷íè èçïàðåíèÿ. Äúðâåòàòà, êîèòî òàíöóâàõà è ñòåíåõà îêîëî ïëàòôîðìàòà, ñåãà áÿõà ïî-äåáåëè - ïðåîáëàäàâàõà âåëè÷åñòâåíèòå ñòàðè áðÿñòîâå, êîèòî ñ ëåêîòà çàêðèâàõà äúáîâåòå. Ôîðìàòà íà òîâàðíàòà ïëàòôîðìà ñúùî ñå áåøå ñìåíèëà è çàäíàòà ñòåíà íà áèáëèîòåêàòà - ñòåíàòà, êîÿòî ñàìî ïðåäè ìèã áåøå áèëà ãîëà, áå ïîêðèòà ñ èçâèòè ñòúáëà áðúøëÿí.
"Äîáðå äîøëè â 1960 - ïîìèñëè ñè Ñàì. - Äîáðå äîøëè â Îáùåñòâåíàòà áèáëèîòåêà íà Äæúíêøúí ñèòè, ìàðêà "Àðäåëèÿ Ëîðö".
Íàîìè ñå áåøå êà÷èëà íà ïëàòôîðìàòà. Êàçâàøå íåùî íà Äåéâ. Äåéâ îòãîâîðè, ïîñëå ïîãëåäíà íàçàä ïðåç ðàìî. Òÿëîòî ìó ñå ðàçòúðñè. Â ñúùèÿ ìèã Íàîìè èçïèùÿ. Ñàì ñå âòóðíà êúì ñòúëáèòå ñ ðàçâÿòî ñàêî. Äîêàòî ñå êà÷âàøå ïî ñòúïàëàòà, âèäÿ êàê åäíà áÿëà ðúêà èçïëóâà îò òúìíèíàòà íà áèáëèîòåêàòà, õâàíà ðàìîòî íà Äåéâ è ãî äðúïíà îáðàòíî â áèáëèîòåêàòà.
- Äðúæ âðàòàòà! - èçêðåùÿ Ñàì. - Íàîìè, äðúæ âðàòàòà! Íå ÿ îñòàâÿé äà ñå çàêëþ÷è!
Íî òóê âÿòúðúò èì ïîìîãíà. Òîé îòâîðè øèðîêî âðàòàòà, óäàðè Íàîìè ïî ðàìîòî è òÿ ïîëèòíà íàçàä. Ñàì ñêî÷è è óñïÿ äà õâàíå íàâðåìå âðàòàòà.
Íàîìè îáúðíà êúì íåãî óæàñåíèòå ñè î÷è.
- Òîâà áåøå ìúæúò, êîéòî å èäâàë ó âàñ, Ñàì. Âèñîêèÿò ìúæ ñúñ ñðåáðèñòèòå î÷è. Âèäÿõ ãî. Òîé õâàíà Äåéâ.
Íÿìàøå âðåìå çà ìèñëåíå. .
- Õàéäå - òîé õâàíà Íàîìè ïðåç êðúñòà è ÿ ïîâåäå íàïðåä êúì áèáëèîòåêàòà. Çàä òÿõ ïîðèâúò íà âÿòúðà çàòðúøíà âðàòàòà ñ òðÿñúê.

8.

Áÿõà â çàëàòà ñ êàòàëîçèòå. Öàðåøå ïîëóìðàê. Íà áþðîòî íà áèáëèîòåêàðÿ ñâåòåøå ëàìïà ñ àáàæóð ñ ÷åðâåíè ðåñíè. Îòâúä òàçè çîíà, â êîÿòî áÿõà ðàçõâúðëÿíè êóòèè è òîïêè ñìà÷êàíè âåñòíèöè çà óïëúòíåíèå (áåøå 1960 è ïëúòíî ïðèëåïâàùèòå ïîëèåòèëåíîâè îïàêîâêè îùå íå áÿõà èçìèñëåíè), çàïî÷âàõà ðàôòîâåòå. Íà åäíà îò ïúòåêèòå ìåæäó ñòåíèòå ñ êíèãè ñòîåøå Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Áåøå õâàíàë Äåéâ Äúíêàí â ïîëóñúí è ãî äúðæåøå ñ ïî÷òè áåçãðèæíà ëåêîòà íà äåñåò ñàíòèìåòðà íàä ïîäà.
Òîé ïîãëåäíà êúì Ñàì è Íàîìè. Ñðåáúðíèòå ìó î÷è çàáëåñòÿõà è áÿëîòî ëèöå ñå ðàçòåãíà â óñìèâêà ñ ôîðìà íà ïîëóìåñåö. Ïðèëè÷àøå íà õðîìèðàíà ëóíà.
- Íèòî êðà÷êà íàïðåä - êàçà òîé - èëè ùå ñ÷óïÿ òîçè âðàò êàòî ïèëåøêà êîñò. Ùå ãî ÷óåòå.
Ñàì ãî ïîñëóøà, íî ñàìî çà ìèã. Óñåòè ìèðèçìà íà òîðáè÷êà ñ ëàâàíäóëà ïðîòèâ ìîëöè - òåæêà è ïðåêàëåíî ñèëíà. Îòâúí âÿòúðúò âèåøå è ãúðìåøå. Ñÿíêàòà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé òàíöóâàøå ïî ñòåíàòà êàòî î÷åðòàíèÿ íà ïîäåìåí êðàí.
"Ïðåäè íÿìàøå ñÿíêà - îñúçíà Ñàì. - Êàêâî ëè îçíà÷àâà òîâà?"
Ìîæå áè òîâà îçíà÷àâàøå, ÷å Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñåãà áåøå ïî-èñòèíñêè, ïîâå÷å òóê... çàùîòî Àðäåëèÿ, Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé è ÷åðíèÿò ÷îâåê â ñòàðàòà êîëà âñúùíîñò áÿõà åäíà è ñúùà ëè÷íîñò. Áÿõà åäíî è ñúùî íåùî, ïðîñòî ëèöàòà, êîèòî òî íîñåøå, áÿõà ðàçëè÷íè - ñëàãàøå ãè è îòíîâî ãè ñâàëÿøå ñ ëåêîòà êàòî êàðíàâàëíè ìàñêè.
- Èñêàøå äà êàæåø, ÷å àêî ñòîèì äàëå÷ îò òåáå, ùå ãî îñòàâèø æèâ? Ãëóïîñòè.
È òðúãíà êúì Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé.
Íà ëèöåòî íà âèñîêèÿ ìúæ ñå ïîÿâè ñòðàííî èçðàæåíèå. Òîé áåøå èçíåíàäàí. Îòñòúïè åäíà êðà÷êà. Øëèôåðúò ìó ñå ðàçâÿ ïîä êîëåíåòå ìó è ñå îòúðêà î ïîäâúðçàíèòå òîìîâå, êîèòî áÿõà íàðåäåíè îò äâåòå ñòðàíè íà ïúòåêàòà.
- Ïðåäóïðåæäàâàì âè!
- Ïðåäóïðåäè íè è âúðâè ïî äÿâîëèòå - êàçà Ñàì. - Íÿìàø êàêâî äà äåëèø ñ íåãî. Èìàø ñìåòêè çà óðåæäàíå ñ ìåí, íàëè? Äîáðå, äà ãè óðåäèì.
- Áèáëèîòåêàðêàòà èìà ñìåòêè çà óðåæäàíå ñúñ ñòàðåöà - êàçà ïîëèöàÿò, ïîñëå îòñòúïè íà îùå åäíà êðà÷êà. Ñ ëèöåòî ìó ñòàâàøå íåùî ñòðàííî è ñëåä ìèã Ñàì ðàçáðà êàêâî å òî. Ñðåáúðíàòà ñâåòëèíà â î÷èòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé óãàñâàøå.
- Òîãàâà íåêà òÿ ãè óðåäè - êàçà Ñàì. - Ìîèòå ñìåòêè ñà ñ òåáå, ïðèÿòåë÷å, è ñà îò òðèéñåò ãîäèíè..
Ìèíà ïðåç ñâåòëèÿ êðúã, î÷åðòàí íà ïîäà îò íàñòîëíàòà ëàìïà.
- Äîáðå òîãàâà - èçðúìæà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. Çàâúðòÿ ñå è çàïîêèòè Äåéâ íà ïúòåêàòà. Äåéâ ïîëèòíà êàòî òîðáà ñ ïðàíå è èçâèêà îò ñòðàõ è èçíåíàäà. Îïèòà ñå äà âäèãíå ðúêà, çà äà ñå îïðå â ñòåíàòà, íî òîâà áåøå ñàìî íåâîëåí, îáúðêàí ðåôëåêñ. Áëúñíà ñå â ïîæàðîãàñèòåëÿ, çàêà÷åí äî ñòúëáèòå è Ñàì ÷ó òúïèÿ òðÿñúê íà ñ÷óïåíà êîñò. Äåéâ ïàäíà, à òåæêèÿò ÷åðâåí ïîæàðîãàñèòåë ïàäíà îò ñòåíàòà âúðõó ñòàðåöà.
- Äåéâ! - èçïèùÿ Íàîìè è ñå âòóðíà êúì íåãî.
- Íàîìè, íå!
Íî òÿ íå îáúðíà âíèìàíèå. Óñìèâêàòà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñå ïîÿâè îòíîâî. Òîé ñãðàá÷è Íàîìè çà ðúêàòà, äîêàòî òÿ ñå îïèòâàøå äà ìèíå ïîêðàé íåãî, è ÿ ïðèäúðïà êúì ñåáå ñè. Ëèöåòî ìó ñå íàâåäå è çà ìîìåíò ñå ñêðè îò êåñòåíÿâàòà êîñà íà òèëà é. Òîé èçäàäå ñòðàííî, ïðèãëóøåíî ïîêàøëÿíå â ïëúòòà é è ïîñëå çàïî÷íà äà ÿ öåëóâà - èëè ïîíå òàêà èçãëåæäàøå. Äúëãàòà ìó áÿëà ðúêà ÿ õâàíà ïîä ìèøíèöàòà. Íàîìè îòíîâî èçïèùÿ è ïîñëå êàòî ÷å ëè çàïî÷íà äà ñå îòïóñêà â îáÿòèÿòà ìó.
Ñàì áåøå ñòèãíàë äî íà÷àëîòî íà ðàôòîâåòå. Õâàíà ïúðâàòà ïîïàäíàëà ìó ïîäðúêà êíèãà, èçìúêíà ÿ îò ðàôòà, çàìàõíà è ÿ õâúðëè. Òÿ ïîëèòíà ñ ðàçïåðåíè êîðèöè è ðàçâåòè ñòðàíèöè è óäàðè Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé îòñòðàíè ïî ãëàâàòà. Òîé èçêðåùÿ ãíåâíî è èçíåíàäàíî è âäèãíà ïîãëåä. Íàîìè ñå îòñêóáíà îò ïðåãðúäêàòà ìó è ñå óñòðåìè íàñòðàíè êúì åäèí îò âèñîêèòå øêàôîâå, ðàçìàõàëà ðúöå çà áàëàíñ. Óäàðè ñå â íåãî, à òîé ñå ëþøíà íàçàä è ïàäíà ñ îãëóøèòåëåí îòåêâàù òðÿñúê. Êíèãèòå ïîëèòíàõà îò ðàôòîâåòå, íà êîèòî ìîæåõà äà îñòàíàò íåîáåçïîêîÿâàíè ñ ãîäèíè, è íàïàäàõà ïî ïîäà êàòî äúæä îò óäàðè, êîèòî ñòðàííî ïðèëè÷àõà íà ðúêîïëÿñêàíèÿ.
Íàîìè íå îáúðíà âíèìàíèå. Ñòèãíà äî Äåéâ è êîëåíè÷è äî íåãî. Ïîâòàðÿøå èìåòî ìó - îòíîâî è îòíîâî. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå îáúðíà íàòàì.
- È ñ íåÿ íÿìà êàêâî äà äåëèø - êàçà Ñàì. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñå îáúðíà êúì íåãî. Ñðåáúðíèòå ìó î÷è ñå áÿõà ñìåíèëè ñ ìàëêè ÷åðíè î÷èëà, êîèòî ïðèäàâàõà íà ëèöåòî ìó ñëÿïî èçðàæåíèå, ïîäîáíî íà òîâà íà êúðòèöà.
- Òðÿáâàøå äà òå óáèÿ ïúðâèÿ ïúò - êàçà òîé è òðúãíà êúì Ñàì. Äîêàòî âúðâåøå ñå ÷óâàøå è íÿêàêúâ ñòðàíåí çâóê íà òúðêàíå. Ñàì ïîãëåäíà íàäîëó è âèäÿ, ÷å ïîëèòå íà øëèôåðà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ñå âëà÷àò ïî ïîäà. Òîé ñå ñìàëÿâàøå.
- Ãëîáàòà å ïëàòåíà - êàçà òèõî Ñàì. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ñïðÿ. Ñàì âäèãíà êíèãèòå ñ ïåòäîëàðîâàòà áàíêíîòà ïîä ëàñòèêà. - Ãëîáàòà å ïëàòåíà è êíèãèòå ñà âúðíàòè. Âñè÷êî ñâúðøè, êó÷êî... èëè êó÷è ñèíå... èëè êàêâîòî è äà ñè.
Íàâúí âÿòúðúò ñå óñèëè ñ ïðîäúëæèòåëåí, êóõ âèê, êîéòî ïðåìèíà ïîä ñòðÿõàòà êàòî çâúí íà ñòúêëî. Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé èçâàäè åçèê è îáëèçà óñòíèòå ñè. Áåøå ÷åðâåí è îñòúð. Ïî áóçèòå è ÷åëîòî ìó áÿõà çàïî÷íàëè äà ñå ïîÿâÿâàò ïåòíà. Ïî êîæàòà ìó ëúùåøå ìàçíà ïîò.
È ìèðèçìàòà íà ïëèê÷å ñ ëàâàíäóëà áåøå ìíîãî ïî-ñèëíà.
- Ãðåøèø! - èçâèêà Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé. - Ãðåøèø! Òåçè íå ñà êíèãèòå, êîèòî ñè âçåë! Àç çíàì! Ñòàðèÿò ïèÿí êîïåëäàê ïðèáðà êíèãèòå, êîèòî ñè âçåë! Òå ñà áèëè...
- ... óíèùîæåíè! - äîâúðøè Ñàì. Òîé òðúãíà îòíîâî, äîáëèæè ñå äî Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé è ñ âñÿêà êðà÷êà, êîÿòî ïðàâåøå, ìèðèçìàòà íà ëàâàíäóëà ñòàâàøå âñå ïî-ñèëíà. Ñúðöåòî ìó áèåøå â ãúðäèòå. - Çíàì è ÷èÿ áåøå èäåÿòà çà òîâà. Íî òåçè ñà íàïúëíî ãîäíè çà çàìÿíà. Âçåìè ãè. - Ãëàñúò ìó ïðåðàñíà â çàñòðàøèòåëåí âèê. - Âçåìè ãè, äÿâîë äà òå âçåìå!
Òîé ïðîòåãíà êíèãèòå è Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé, îáúðêàí è óïëàøåí, ïîñåãíà êúì òÿõ.
- Íå, íå òàêà - êàçà Ñàì è âäèãíà êíèãèòå íàä áÿëàòà ïðîòåãíàòà ðúêà. - Òàêà.
Ñòîâàðè êíèãèòå âúðõó ëèöåòî íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé - ñòîâàðè ãè ñ âñè÷êà ñèëà. Íå ñè ñïîìíÿøå íÿêîãà ïðåç æèâîòà ñè äà å èçïèòâàë òàêîâà âúðõîâíî óäîâëåòâîðåíèå êàòî òîâà, êîãàòî "Ëþáèìè ñòèõîâå íà àìåðèêàíñêèÿ íàðîä" è "Ïîìàãàëî çà îðàòîðà" óäàðèõà è ñ÷óïèõà íîñà íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. Êðúãëèòå ÷åðíè î÷èëà îòõâðúêíàõà îò ëèöåòî ìó è ïàäíàõà íà ïîäà. Ïîä òÿõ îñòàíàõà ÷åðíè îðáèòè, îáãðàäåíè îò áåëåçíèêàâà òå÷íîñò. Ëåïêàâîòî âåùåñòâî ïîòå÷å íà ìàëêè âàäè÷êè è Ñàì ïîìèñëè çà ðàçêàçà íà Äåéâ - "Èçãëåæäàøå ñÿêàø çàïî÷âà äà ïóñêà ñîáñòâåíà êîæà" áåøå êàçàë òîé.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé èçêðåùÿ.
- Íå ìîæåø! - êðåùåøå òîé. - Íå ìîæåø äà ìè ïðè÷èíèø áîëêà! Òè ñå ñòðàõóâàø îò ìåí! Îñâåí òîâà íà òåáå òè ÕÀÐÅÑÀ! ÌÐÚÑÍÎ ÌÀËÊÎ ÌÎÌ×Å, ÕÀÐÅÑÀ ÒÈ!
- Ãðåøèø - êàçà Ñàì. - Óæàñíî áåøå. Ñåãà âçåìè òåçè êíèãè. Âçåìè ãè è èç÷åçâàé îòòóê. Çàùîòî ãëîáàòà å ïëàòåíà.
Òîé óäàðè êíèãèòå â ãúðäèòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé. È êîãàòî ðúöåòå íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé ãè îáõâàíàõà, Ñàì çàìàõíà ñ êîëÿíî òî÷íî â ñëàáèíèòå ìó.
- Òîâà å çà âñè÷êè îñòàíàëè äåöà - âèêíà òîé. - Òåçè, êîèòî ñè èçíàñèëèë, è òåçè, êîèòî òÿ å èçÿëà.
Ñúùåñòâîòî çàâè îò áîëêà. Íàâåäå ñå, çà äà ñå õâàíå çà ñëàáèíèòå, è èçïóñíà êíèãèòå. Ìàçíàòà ìó ÷åðíà êîñà ïàäíà âúðõó ëèöåòî ìó è ìèëîñòèâî çàêðè ïðàçíèòå ìó, íàáðàçäåíè îðáèòè.
"Ðàçáèðà ñå, ÷å ñà ïðàçíè - óñïÿ äà ñè ïîìèñëè Ñàì. - Àç íå âèäÿõ î÷èòå ìó çàä î÷èëàòà, êîèòî íîñåøå â òîçè äåí... òàêà ÷å è òÿ íå å ìîãëà äà ãè âèäè."
- Òîâà íå ñòèãà çà ïëàùàíå íà òâîÿòà ãëîáà - êàçà Ñàì, - íî å ñòúïêà âúâ âÿðíàòà ïîñîêà, íàëè?
Øëèôåðúò íà Áèáëèîòå÷íèÿ ïîëèöàé çàïî÷íà äà ñå ãúð÷è è äà ñå âúëíóâà, ñÿêàø ïîä íåãî áåøå çàïî÷íàëî íÿêàêâî íåâúîáðàçèìî ïðåâðúùàíå. È êîãàòî òîé... òî... âäèãíà î÷è... Ñàì âèäÿ íåùî, êîåòî ãî âúðíà îòíîâî êúì óæàñà è îòâðàùåíèåòî.
Ìúæúò, êîéòî áåøå èçëÿçúë íàïîëîâèíà îò ïëàêàòà íà Äåéâ è íàïîëîâèíà îò ñîáñòâåíèòå ìèñëè íà Ñàì, ñå áåøå ïðåâúðíàë â áåçôîðìåíî äæóäæå. Äæóäæåòî ñå ïðåâðúùàøå â íåùî äðóãî - â óæàñåí õåðìàôðîäèò. Ïî ëèöåòî ìó è ïîä ãúð÷åùèÿ ñå, ìúðäàù øëèôåð ñòàâàøå áóðíà ñìÿíà íà ïîëà. Ïîëîâèíàòà îò êîñàòà âñå îùå áåøå ÷åðíà; äðóãàòà ïîëîâèíà âå÷å áåøå ïåïåëÿâîðóñà. Åäíàòà îðáèòà âñå îùå áåøå ïðàçíà; îò äðóãàòà åäíî äèâî ñèíüî îêî áëåñòåøå îò îìðàçà.
- Èñêàì òå - èçñúñêà ñúùåñòâîòî. - Èñêàì òå è ùå òå èìàì.
- Îïèòàé, Àðäåëèÿ - êàçà Ñàì. - Äà ïîòàíöóâàìå...
Òîé ïîñåãíà êúì íåùîòî ïðåä ñåáå ñè, íî èçêðåùÿ è îòäðúïíà ðúêàòà ñè âåäíàãà ùîì äîêîñíà øëèôåðà. Òîâà âå÷å íå áåøå øëèôåð - áåøå íÿêàêâà óæàñíà îòïóñíàòà êîæà è òÿ ñÿêàø ñå îïèòâàøå äà îáõâàíå îãðîìåí êóï îò òîêó-ùî èçïîëçâàíè ïëèê÷åòà ÷àé.
Íåùîòî ñå ïëúçíà êúì ïàäíàëèÿ øêàô çà êíèãè è ñå ñâëå÷å â ñÿíêàòà çàä íåãî. Èçâåäíúæ ìèðèçìàòà íà ïëèê÷å ñ ëàâàíäóëà ñòàíà ìíîãî ïî-ñèëíà.
Îò ñÿíêàòà ñå ÷ó æåñòîê ñìÿõ. Ñìåõúò íà æåíà.
- Òâúðäå êúñíî, Ñàì - êàçà òÿ. - Âå÷å å òâúðäå êúñíî. Ðàáîòàòà å ñâúðøåíà.
"Àðäåëèÿ ñå âúðíà" - ïîìèñëè Ñàì, à îòâúí ñå ÷ó ñòðàõîòåí, ðàçäèðàù òðÿñúê. Ñãðàäàòà ñå çàêëàòè ïîä òåæåñòòà íà äúðâîòî, êîåòî ïàäíà âúðõó íåÿ, è ñâåòëèíèòå óãàñíàõà.

9.

Îñòàíàõà â ïúëíà òúìíèíà ñàìî çà ñåêóíäà, íî èçãëåæäàøå ìíîãî ïî-äúëãî. Àðäåëèÿ ñå çàñìÿ îòíîâî è òîçè ïúò ñìåõúò é áåøå ñòðàíåí è ïðîíèçèòåëåí - êàòî ñìÿõ, óñèëåí îò ìåãàôîí.
Ïîñëå ñå âêëþ÷è åäíè÷êàòà àâàðèéíà êðóøêà âèñîêî íà åäíà îò ñòåíèòå è õâúðëè âúðõó îòäåëåíèåòî ñ ðàôòîâåòå êíèãè áëåä ñíîï ñâåòëèíà. Íàâñÿêúäå çàòàíöóâàõà ñåíêè êàòî ðàçïëåòåíè êúëáà ïðåæäà. Ñàì ÷ó æóæàùèÿ øóì íà àâàðèéíîòî çàõðàíâàíå. Òðúãíà êúì Íàîìè, êîÿòî âñå îùå áåøå íà êîëåíå äî Äåéâ, íà äâà ïúòè ïî÷òè ñå ñïúíà â êóï÷èíèòå êíèãè, ðàçïèëåëè ñå îò ïðåêàòóðåíèÿ øêàô.
Íàîìè âäèãíà î÷è êúì íåãî. Ëèöåòî é áåøå áÿëî, óæàñåíî è îáëÿíî â ñúëçè.
- Ñàì, ìèñëÿ, ÷å Äåéâ óìèðà.
Òîé êîëåíè÷è äî òÿõ. Î÷èòå íà ñòàðåöà áÿõà çàòâîðåíè è òîé äèøàøå ñ ðåçêè, íåðàâíè õðèïîâå. Îò äâåòå ìó íîçäðè è îò åäíîòî óõî òå÷àõà òúíêè ñòðóéêè. Íà ÷åëîòî ìó, òî÷íî íàä äÿñíàòà âåæäà, èìàøå äúëáîêà, ñìà÷êàíà âäëúáíàòèíà. Îò âèäà é ñòîìàõúò íà Ñàì ñå ñâè. Åäíà îò ñêóëèòå íà Äåéâ ÿâíî áåøå ñ÷óïåíà, à äðúæêàòà íà ïîæàðîãàñèòåëÿ ñå áåøå îòïå÷àòàëà îòñòðàíè âúðõó ëèöåòî ìó è áåøå îñòàâèëà ÿñíè ëèíèè îò êðúâ è ñèíèíè. Ïðèëè÷àøå íà òàòóèðîâêà.
- Òðÿáâà äà ãî çàêàðàìå â áîëíèöàòà, Ñàì!
- Ìèñëèø ëè, ÷å òÿ ùå íè ïóñíå îòòóê ñåãà? - ïîïèòà òîé è ñÿêàø â îòãîâîð íà òîçè âúïðîñ êúì òÿõ ïîëèòíà îãðîìíà êíèãà - òîìúò ñ áóêâàòà "Ò" îò "Îêñôîðäñêèÿ ðå÷íèê íà àíãëèéñêèÿ åçèê". Èäâàøå îò íåðàâíèÿ êðúã ñâåòëèíà, êîÿòî õâúðëÿøå àâàðèéíàòà ëàìïà, çàêà÷åíà íà ñòåíàòà. Ñàì äðúïíà Íàîìè íàçàä è äâàìàòà ñå ïðîñíàõà âúðõó ìðúñíàòà ïúòåêà. Òðèòå êèëîãðàìà äóìè - "òàáó", "òèãúð", "òðèëúð" è "òóìîð" ïðîôó÷àõà ïðåç ìÿñòîòî, êúäåòî ïðåäè ìèã áåøå ñå íàìèðàëà ãëàâàòà íà Íàîìè, óäàðèõà ñå â ñòåíàòà è ïàäíàõà íà ïîäà êàòî ðàçòóðåíà ïàëàòêà.
Îò ñåíêèòå ñå ÷ó ïðîíèçèòåëåí ñìÿõ. Ñàì ñå èçïðàâè íà êîëåíå è âèäÿ åäèí ïðåãúðáåí ñèëóåò äà ïðåìèíàâà ïî ïúòåêàòà çàä ïàäíàëèÿ øêàô. "Òÿ âñå îùå ñå ïðîìåíÿ - ïîìèñëè ñè Ñàì. - À â êàêâî, åäèí Ãîñïîä çíàå." Íåùîòî êðèâíà íàëÿâî è èç÷åçíà.
- Äðúæ ÿ, Ñàì - èçõðèïòÿ Íàîìè è ãî ñãðàá÷è çà ðúêàòà. - Äðúæ ÿ, Ñàì, ìîëÿ òå, äðúæ ÿ.
- Ùå ñå îïèòàì - êàçà òîé. Ïðåêðà÷è ïðîñíàòèòå êðàêà íà Äåéâ è íàâëåçå â ïî-äúëáîêèòå ñåíêè çàä ïðåêàòóðåíèÿ øêàô çà êíèãè.

10.

Ìèðèçìàòà ãî ïîäëóäÿâàøå - ìèðèçìà íà ëàâàíäóëà, â ïëèê÷å, ïðèìåñåíà ñ ïðàøíèÿ àðîìàò íà êíèãèòå îò âñè÷êè îòìèíàëè ãîäèíè. Òàçè ìèðèçìà, ïðèáàâåíà êúì âÿòúðà, êîéòî ôó÷åøå îòâúí êàòî òîâàðåí âëàê, ãî íàêàðà äà ñå ïî÷óâñòâà êàòî ïúòåøåñòâåíèêà âúâ âðåìåòî íà Õúðáúðò Óåëñ... à ñàìàòà áèáëèîòåêà, â óòðîáàòà íà êîÿòî ñå íàìèðàøå, áåøå íåãîâàòà ìàøèíà íà âðåìåòî. Òîé áàâíî òðúãíà ïî ïúòåêàòà, ñòèñêàéêè íåðâíî òîïêàòà îò äúâ÷àùè áîíáîíè â ëÿâàòà ñè ðúêà. Êíèãèòå ãî îáêðúæàâàõà è ñÿêàø ìó ñå ìðúùåõà. Ðàôòîâåòå áÿõà äâà ïúòè ïî-âèñîêè îò íåãî. ×óâàøå òðàêàíåòî è ñêúðöàíåòî íà îáóâêèòå ñè âúðõó ñòàðèÿ ëèíîëåóì.
- Êúäå ñè? - èçâèêà òîé. - Àêî ìå èñêàø, Àðäåëèÿ, çàùî íå äîéäåø äà ìå õâàíåø? Àç ñúì òóê!
Íèêàêúâ îòãîâîð. Íî òÿ ñêîðî ùå èçëåçå, íàëè? Àêî Äåéâ å áèë ïðàâ, ïðîìÿíàòà é áåøå íàñòúïèëà è òÿ íÿìàøå ìíîãî âðåìå.
"Ïîëóíîù - ïîìèñëè ñè òîé. - Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé ìè äàäå âðåìå äî ïîëóíîù, òàêà ÷å ìîæå áè òîëêîâà âðåìå é îñòàâà. Íî ïîëóíîù å ÷àê ñëåä òðè è ïîëîâèíà ÷àñà... Åäâà ëè Äåéâ ìîæå äà èçäúðæè òîëêîâà."
Ïîñëå ìó õðóìíà äðóãà ìèñúë, îùå ïî-íåïðèÿòíà: àìè àêî, äîêàòî òîé ñå ïðîêðàäâà òóê, â òúìíèòå ïúòåêè, Àðäåëèÿ å îáèêîëèëà è ñå íàñî÷âà êúì Íàîìè è Äåéâ?
Ñàì ñòèãíà äî êðàÿ íà ïúòåêàòà, íå ÷ó íèùî è ïðåìèíà â ñëåäâàùàòà. Òÿ áåøå ïðàçíà. ×ó ñëàá, øåïíåù çâóê íàä ñåáå ñè, âäèãíà î÷è è âèäÿ êàê ïîëîâèí äóçèíà òåæêè êíèãè ñå èçñèïâàò îò åäèí îò ðàôòîâåòå íàä ãëàâàòà ìó. Îòñêî÷è íàçàä ñ âèê, à êíèãèòå ïàäíàõà, óäàðèõà ãî ïî áåäðàòà è òîé ÷ó ëóäèÿ ñìÿõ íà Àðäåëèÿ îò äðóãàòà ñòðàíà íà øêàôà.
Ïðåäñòàâÿøå ñè ÿ òàì, çàëåïåíà çà ðàôòîâåòå êàòî ïàÿê, èçäóò îò îòðîâàòà, è òÿëîòî ìó çàïî÷íà äà äåéñòâà, ïðåäè îùå ìîçúêúò ìó äà óñïåå äà ïîìèñëè. Òîé ñå çàâúðòÿ íà ïåòè êàòî ïèÿí âîéíèê, êîéòî ñå îïèòâà äà íàïðàâè êðúãîì, è óäàðè ðàôòà ñ ãðúá. Øêàôúò ñå íàêëîíè îò óäàðà, à ñìåõúò ñå ïðåâúðíà â ïèñúê íà ñòðàõ è èçíåíàäà. Ñàì ÷ó ïëÿñúê, êîãàòî íåùîòî ñå èçìúêíà îò ìÿñòîòî ñè íà ëàâèöàòà. Ñëåä ñåêóíäà øêàôúò ñå ïðåîáúðíà.
Òîâà, êîåòî ñå ñëó÷è ïîñëå, áåøå íåùî, êîåòî Ñàì íå áåøå ïðåäâèæäàë: øêàôúò, êîéòî áåøå áóòíàë, ñå ïðåêàòóðè íà ïúòåêàòà, ðàçïèëÿ êíèãèòå ñè êàòî âîäîïàä è óäàðè ñëåäâàùèÿ. Âòîðèÿò ïàäíà âúðõó òðåòèÿ, òðåòèÿò âúðõó ÷åòâúðòèÿ è âñè÷êè çàïî÷íàõà äà ïàäàò êàòî ïëî÷êè íà äîìèíî - ïî öÿëàòà îãðîìíà, òúìíà çàëà. Ñ òðÿñúê è äðúí÷åíå ñå ðàçïèëÿâàøå âñè÷êî - îò ðîìàíèòå íà Ìàðèàò äî "Ïúëíîòî èçäàíèå íà ïðèêàçêèòå íà Áðàòÿ Ãðèì". Òîé ÷ó êàê Àðäåëèÿ èçïèùÿ îòíîâî è ñå ñòðåëíà êúì ïîëåãíàëèÿ ñúáîðåí øêàô. Ïîêàòåðè ñå êàòî ïî ñòúëáà, ðèòàøå êíèãèòå ïî ïúòÿ ñè, çà äà ñè íàìåðè ñòúïàëà, è ñå ïîäïèðàøå ñ ðúêà.
Ñêî÷è îò äðóãàòà ñòðàíà è âèäÿ áÿëî, àäñêè áåçôîðìåíî ñúùåñòâî, êîåòî ñå èçìúêâàøå èçïîä êóï÷èíà àòëàñè è ïúòåâîäèòåëè. Òî èìàøå ðóñà êîñà è ñèíè î÷è, íî äîòóê ñâúðøâàøå âñÿêà ïðèëèêà ñ ÷îâåê. Èëþçèèòå ìó áÿõà èç÷åçíàëè. Ñúùåñòâîòî áåøå äåáåëî, ãîëî íåùî, ÷èèòî ðúöå è êðàêà çàâúðøâàõà ñúñ ñðàñíàëè íîêòè. Ïîä âðàòà ìó êàòî îãðîìíà ãóøà âèñåøå òîðáà îò êîæà. Òÿëîòî ìó áåøå îìîòàíî îò òúíêè áåëè âëàêíà. Ó íåãî èìàøå íåùî, êîåòî íåïðèÿòíî íàïîìíÿøå áðúìáàð, è Ñàì èçâåäíúæ çàïî÷íà äà ïèùè âúòðåøíî - òèõè, àòàâèñòè÷íè ïèñúöè, êîèòî ïðåìèíàâàõà âúâ âñè÷êèòå ìó êîñòè. Òîâà å òî. Áîã äà ìè ïîìàãà, òîâà å òî. Óñåòè îòâðàùåíèå, íî ñêîðî óæàñúò ìó ïðåìèíà - ñåãà, êîãàòî íàèñòèíà âèäÿ íåùîòî, òî íå áåøå òîëêîâà ñòðàøíî.
Ïîñëå òî çàïî÷íà îòíîâî äà ñå ïðîìåíÿ è ÷óâñòâîòî íà îáëåê÷åíèå ó Ñàì èç÷åçíà. Òî íÿìàøå ëèöå â íîðìàëíèÿ ñìèñúë, íî ïîä èçïúêíàëèòå ìó ñèíè î÷è çàïî÷íà äà ñå èçäóâà ðîãîâà ôîðìà, êîÿòî èçëèçàøå îò ëèöåòî, âçåòî îò ïðåäñòàâëåíèå íà óæàñèòå, êàòî êúñ õîáîò íà ñëîí. Î÷èòå ñå ðàçòåãíàõà âñòðàíè, ñòàíàõà ïúðâî êèòàéñêè, à ïîñëå - î÷è íà íàñåêîìî.
Áåøå ïîêðèòî ñ òðåïòÿùè, ïðàøíè íèøêè.
×àñò îò Ñàì èñêàøå äà èçáÿãà - ïèùåøå êúì íåãî äà èçáÿãà, - íî ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò íåãî èñêàøå äà ñå îòáðàíÿâà. È êîãàòî ñìóêàëîòî îò ïëúò íà íåùîòî ãî äîêîñíà, Ñàì óñåòè îãðîìíàòà ìó ñèëà. Èçïúëíè ãî ÷óâñòâî íà ëåòàðãèÿ - ÷óâñòâî, ÷å ùå å ïî-äîáðå, àêî ïðîñòî îñòàíå íåïîäâèæåí è îñòàâè íåùàòà êàêòî ñà ñè. Âÿòúðúò ñå áåøå ïðåâúðíàë â äàëå÷åí, ñúíëèâ âîé. Áåøå íÿêàê óñïîêîÿâàù - êàêòî çâóêúò îò ïðàõîñìóêà÷êà ãî áåøå óñïîêîÿâàë êàòî ìíîãî ìàëúê.
- Ñàì? - èçâèêà Íàîìè, íî ãëàñúò é áåøå äàëå÷åí, ìàëîâàæåí, - Ñàì, äîáðå ëè ñè?
Áåøå ëè ñè ïîìèñëèë, ÷å ÿ îáè÷à? Êîëêî ãëóïàâî. Íàïðàâî ñìåøíî, êàòî ñè ïîìèñëèø... à àêî òðÿáâà äà ñå èçáèðà, ñ òîâà Íåùî òóê áåøå ìíîãî ïî-õóáàâî.
Òîâà íåùî èìàøå... ïðèêàçêè çà ðàçêàçâàíå.
Ìíîãî èíòåðåñíè ïðèêàçêè.
Öÿëîòî áåçôîðìåíî òÿëî íà áÿëîòî íåùî ñåãà ñå ñòðåìåøå êúì ñìóêàëîòî - òî âëåçå ñàìî â ñåáå ñè è ñìóêàëîòî ñå óäúëæè. Öÿëîòî ñúùåñòâî ïðèäîáè ôîðìà íà òðúáà, à îñòàòúêúò îò òÿëîòî ìó óâèñíà áåçïîëåçíî è çàáðàâåíî, êàêòî áåøå âèñÿëà òîðáàòà ïîä øèÿòà ìó. À æèçíåíîñòòà ìó ñå áåøå ïðåíåñëà â òîçè ðîã îò ïëúò - òðúáà, ïðåç êîÿòî òî ùåøå äà èçñìó÷å æèçíåíîñòòà è ñúùíîñòòà íà Ñàì â ñåáå ñè.
È áåøå ïðèÿòíî.
Ñìóêàëîòî íåæíî ñå ïëúçíà ïî êðàêàòà íà Ñàì, ïðèòèñíà ñå çà ìàëêî äî ñëàáèíèòå ìó, ïîñëå ñå èçäèãíà íàãîðå è çàìèëâà êîðåìà ìó.
Ñàì ïàäíà íà êîëåíå, çà äà ïðåäîñòàâè äîñòúï äî ëèöåòî ñè. Ïî÷óâñòâà êàê î÷èòå ìó çàïî÷íàõà äà ïàðÿò ëåêî è ïðèÿòíî, à îò òÿõ çàïî÷íà äà èçòè÷à íÿêàêâà òå÷íîñò - íå ñúëçè, áåøå ïî-ãúñòà îò ñúëçè.
Ñìóêàëîòî îáõâàíà î÷èòå ìó; òîé âèäÿ êàê âúòðå â íåãî åäíî ðîçîâî öâåò÷å ãëàäíî ñå îòâàðÿ è çàòâàðÿ. Âñåêè ïúò, êîãàòî ñå îòâàðÿøå, çàä íåãî ñå ðàçêðèâàøå äúëáîê ìðàê. Ïîñëå ñå ñâè, îáðàçóâàéêè äóïêà â öâåò÷åòî - òðúáà â òðúáàòà, è ñ ÷óâñòâåíî çàáàâÿíå ñå ïëúçíà ïî óñòíèòå è áóçàòà ìó êúì òîçè ëåïêàâ ïîòîê. Áåçôîðìåíèòå ñèíè î÷è ãî ãëåäàõà ãëàäíî.
"Íî ãëîáàòà áåøå ïëàòåíà."
Êàòî ïðèçîâà è ïîñëåäíàòà ÷àñòèöà îò ñèëàòà ñè, Ñàì õâàíà ñ äÿñíàòà ñè ðúêà ñìóêàëîòî. Òî áåøå ãîðåùî è îòðîâíî. Ìúíè÷êèòå íèøêè ïëúò, êîèòî ãî ïîêðèâàõà, îïàðèõà äëàíòà ìó.
Òî ïîòðåïåðè è ñå îïèòà äà ñå äðúïíå. Çà ìîìåíò Ñàì ïî÷òè ãî çàãóáè, à ïîñëå ñâè ðúêàòà ñè â þìðóê, çàáèâàéêè íîêòèòå ñè â ìåñîòî íà íåùîòî.
"Åòî! - èçâèêà òîé. - Åòî, èìàì íåùî çà òåá, êó÷êî! Íîñÿ òè ãî ÷àê îò Ñåéíò Ëóèñ!"
Âäèãíà ëÿâàòà ñè ðúêà è íàòúïêà ëåïêàâàòà òîïêà îò ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè â êðàÿ íà õîáîòà, çàïóøè ãî òàêà, êàêòî äåöàòà íà îíçè îòäàâíàøåí ïàðêèíã áÿõà çàïóøèëè àóñïóõà íà ïîíòèàêà íà Òîìè Ðèéä. Òî ñå îïèòà äà èçïèùè, íî óñïÿ ñàìî äà èçáðúì÷è ñïîäàâåíî. Ïîñëå îòíîâî ñå ïîìú÷è äà ñå îòêúñíå îò Ñàì. Òîïêàòà îò äúâ÷àùè áîíáîíè ñå ïîäàâàøå îò åäèíèÿ êðàé íà èçâèâàùîòî ñå ñìóêàëî êàòî êúðâàâ ìåõóð.
Ñàì óñïÿ äà ñå èçïðàâè íà êîëåíå âñå îùå ñúñ ñúïðîòèâëÿâàùàòà ñå ïëúò â ðúêà è ñå õâúðëè âúðõó íåùîòî-Àðäåëèÿ. Òî ñå èçâèâàøå è ïóëñèðàøå ïîä íåãî, ìú÷åøå ñå äà ãî îòõâúðëè. Çàòúðêàëÿõà ñå âúðõó êóï÷èíàòà íàïàäàëè êíèãè. Òî áåøå óæàñíî ñèëíî. Çà ìèã Ñàì ñå îêàçà î÷è â î÷è ñ íåãî è áåøå ïîðàçåí îò îìðàçàòà è ïàíèêàòà â ïîãëåäà ìó.
Ïîñëå óñåòè êàê òî çàïî÷íà äà ñå èçäóâà.
Òîé ñå îòäðúïíà è ïðîïúëçÿ íàçàä, äèøàéêè òåæêî. Íåùîòî â îñåÿíàòà ñ êíèãè ïúòåêà ñåãà ïðèëè÷àøå íà ãðîòåñêíà ïëàæíà òîïêà ñ õîáîò - ïëàæíà òîïêà, ïîêðèòà ñ ôèíè êîñìè, êîèòî òðåïòÿõà êàòî ìîðñêè âîäîðàñëè ïîä íàïîðà íà ïðèëèâ. Òî ñå òúðêóëíà ïî ïúòåêàòà ñúñ ñìóêàëî, èçäóòî êàòî ïîæàðíèêàðñêè ìàðêó÷, çàâúðçàí íà âúçåë. Ñàì ãëåäàøå, çàìðúçíàë îò óæàñ è âöåïåíåíèå, êàê íåùîòî, êîåòî ñå áåøå íàðåêëî Àðäåëèÿ Ëîðö, ñå çàäóøàâàøå îò ñîáñòâåíèòå ñè äèìÿùè ÷åðâà.
Âúðõó îïúâàùàòà ñå êîæà ñå èçðèñóâà ÿðêî÷åðâåíà ïúòíà êàðòà îò êðúâ. Î÷èòå ìó ñå îïóëèõà è ãëåäàõà êúì Ñàì ñ èçðàæåíèå íà îãðîìíà èçíåíàäà. Òî íàïðàâè åäíî ïîñëåäíî óñèëèå äà èçõâúðëè ìåêàòà òîïêà îò áîíáîíè, íî ñìóêàëîòî ìó áåøå øèðîêî îòâîðåíî â î÷àêâàíå íà õðàíà è áîíáîíèòå îñòàíàõà âúòðå.
Ñàì âèäÿ êàêâî ùå ñå ñëó÷è è ìèã ïðåäè åêñïëîçèÿòà âäèãíà ðúêà êúì ëèöåòî ñè.
Ïàð÷åòà íåçåìíà ïëúò ñå ðàçëåòÿõà âúâ âñè÷êè ïîñîêè. Ñòðóè ãúñòà êðúâ îïðúñêàõà ðúöåòå, ãúðäèòå è êðàêàòà íà Ñàì. Òîé èçâèêà ñúñ ñìåñåíî ÷óâñòâî íà îòâðàùåíèå è îáëåê÷åíèå. Ñëåä ìèã àâàðèéíàòà ñâåòëèíà çàãàñíà è îòíîâî ãè ïîòîïè â òúìíèíà.

11.

È ñåãà èíòåðâàëúò íà òúìíèíà áåøå ìíîãî êðàòúê, íî áåøå äîñòàòú÷íî äúëúã, çà äà ìîæå Ñàì äà óñåòè ïðîìÿíàòà. Òîé ÿ ïî÷óâñòâà â ãëàâàòà ñè - ÿñíî óñåùàíå çà íåùà, êîèòî ñà áèëè èçëåçëè îò ðåëñèòå è ïîñòåïåííî ñå âðúùàò íà ìåñòàòà ñè. Êîãàòî àâàðèéíèòå ñâåòëèíè îòíîâî ñå âêëþ÷èõà, òå áÿõà âå÷å ÷åòèðè. Çàõðàíâàíåòî èì èçäàâàøå íå ñèëíî æóæåíå, à òèõ, ñïîêîåí áðúì÷àù çâóê è òå áÿõà ìíîãî ÿðêè, èçãîíèõà ñåíêèòå è îò íàé-äàëå÷íèòå êúò÷åòà íà çàëàòà. Òîé íå çíàåøå äàëè ñâåòúò íà 1960, â êîéòî áÿõà ïîïàäíàëè, êîãàòî íàòðèåâàòà ëàìïà ñå áåøå ïðåâúðíàëà â æèâà÷íà, áåøå ðåàëåí èëè èëþçèÿ, íî çíàåøå, ÷å âå÷å ãî íÿìà.
Ïðåêàòóðåíèòå øêàôîâå çà êíèãè îòíîâî áÿõà èçïðàâåíè. Íà ïúòåêàòà ïðåä íåãî èìàøå ïðúñíàòè êíèãè - îêîëî äóçèíà, - íî ìîæå áè òîé ãè áåøå ñúáîðèë, äîêàòî ñå ìú÷åøå äà ñòàíå íà êðàêà. À âúí øóìúò íà áóðÿòà áåøå ñïàäíàë îò ãðîõîò äî ìúðìîðåíå; Ñàì ÷óâàøå êàê ïî ïîêðèâà ïàäà ðàâíîìåðåí äúæä.
Íåùîòî-Àðäåëèÿ áåøå èç÷åçíàëî. Ïî ïîäà, ïî êíèãèòå è ïî íåãî íÿìàøå íèòî ïåòíà îò êðúâ, íèòî ïàð÷åòà ïëúò.
Èìàøå ñàìî åäíà ñëåäà îò íåÿ - åäíà çëàòíà îáåöà, êîÿòî áëÿñêàøå íà ïîäà.
Ñàì ñå èçïðàâè íåóâåðåíî íà êðàêà è ÿ èçðèòà. Ïîñëå ïðåä î÷èòå ìó ñå ñïóñíà ñèâà ïåëåíà è òîé ñå îëþëÿ, ïðèòâîðèë î÷è, â î÷àêâàíå äà ïðèïàäíå.
- Ñàì! - áåøå Íàîìè è ãëàñúò é çâó÷åøå ðàçïëàêàíî. - Ñàì, êúäå ñè?
- Òóê! - Òîé âäèãíà ðúêà, õâàíà â øåïà êè÷óð îò êîñàòà ñè è äðúïíà ñèëíî. Ãëóïàâî ìîæå áè, íî ñâúðøè ðàáîòà. Òðåïòÿùàòà ñèâîòà íå èç÷åçíà ñúâñåì, íî îòñòúïè. Ñàì òðúãíà îáðàòíî êúì çîíàòà íà êàòàëîçèòå. Âúðâåøå ñ ãîëåìè, âíèìàòåëíè êðà÷êè.
Ñúùîòî áþðî - ãðîçíà äúðâåíà ìàñà íà êúñè êðàêà, ñòîåøå ïðè êàòàëîçèòå, íî ëàìïàòà ñ íåéíèÿ ñòàðîìîäåí, óêðàñåí àáàæóð áåøå çàìåíåíà îò ôëóîðåñöåíòíà ëàìïà. Ðàçáðèöàíàòà ïèøåùà ìàøèíà áåøå çàìåíåíà îò êîìïþòúð "Åïúë". È äîðè è äà íå áåøå ñèãóðåí â êîå âðåìå ñå íàìèðà, åäèí ïîãëåä âúðõó êàøîíèòå íà ïîäà ùåøå äà ãî óáåäè - òå áÿõà ïúëíè ñ ðàçíîöâåòíè íàéëîíîâè îïàêîâêè.
Íàîìè âñå îùå ñòîåøå íà êîëåíå äî Äåéâ â êðàÿ íà ïúòåêàòà è êîãàòî Ñàì ñòèãíà äî íåÿ, âèäÿ, ÷å ïîæàðîãàñèòåëÿò (âúïðåêè ÷å áÿõà ìèíàëè òðèéñåò ãîäèíè, òîé, èçãëåæäà, áåøå ñúùèÿò) îòíîâî áåøå çäðàâî çàêðåïåí íà ñòåíàòà... íî ôîðìàòà íà äðúæêàòà ìó âñå îùå áåøå îòáåëÿçàíà âúðõó áóçàòà è ÷åëîòî íà Äåéâ.
Î÷èòå íà ñòàðåöà áÿõà îòâîðåíè è êîãàòî âèäÿ Ñàì, òîé ñå óñìèõíà.
- Íå å... çëå - ïðîøåïíà òîé. - Îáçàëàãàì ñå, ÷å íå ñè çíàåë, ÷å ãî íîñèø... â ñåáå ñè.
Ñàì ïî÷óâñòâà îãðîìíî ñàìîäîâîëíî ÷óâñòâî íà îáëåê÷åíèå.
- Íå. Íå çíàåõ.
Òîé ñå íàâåäå è ïîêàçà òðè ïðúñòà ïðåä î÷èòå íà Äåéâ.
- Êîëêî ïðúñòà âèæäàø?
- Îêîëî... ñåäåìäåñåò è ÷åòèðè - ïðîøåïíà Äåéâ.
- Ùå èçâèêàì "Áúðçà ïîìîù" - êàçà Íàîìè è ñå çàèçïðàâÿ. Ëÿâàòà ðúêà íà Äåéâ ÿ õâàíà çà êèòêàòà è íå é äàäå äà ñòàíå.
- Íå. Íå îùå. - Î÷èòå ìó ñå ïðåìåñòèõà âúðõó Ñàì. - Íàâåäè ñå. Òðÿáâà äà øåïíà.
Ñàì ñå íàâåäå íàä ñòàðåöà. Äåéâ ãî îáõâàíà ñ òðåïåðåùà ðúêà çàä âðàòà. Óñòíèòå ìó ãúäåëè÷êàõà óõîòî íà Ñàì è Ñàì ñ óñèëèå îñòàíà íåïîäâèæåí - ãúäåë ãî áåøå.
- Ñàì - ïðîøåïíà òîé. - Òÿ ÷àêà. Çàïîìíè... òÿ ÷àêà.
- Êàêâî? - ïîïèòà Ñàì. Ïî÷óâñòâà ñå ïî÷òè àáñîëþòíî îáúðêàí. - Äåéâ, êàêâî èñêàø äà êàæåø?
Íî ðúêàòà íà Äåéâ áåøå ïàäíàëà. Òîé ãëåäàøå íàãîðå êúì Ñàì, ïðåç Ñàì, à ãúðäèòå ìó ñå èçäèãàõà ó÷åñòåíî.
- Îòèâàì - êàçà Íàîìè, î÷åâèäíî ðàçñòðîåíà. - Äî áþðîòî èìà òåëåôîí.
- Íå - êàçà Ñàì.
Òÿ ñå îáúðíà êúì íåãî, î÷èòå é áëåñòÿõà, óñòàòà é áåøå îãîëèëà â ÿðîñòíà ãðèìàñà ðàâíèòå é áåëè çúáè.
- Êàêâî èñêàø äà êàæåø? Ëóä ëè ñè? Íàé-ìàëêîòî ÷åðåïúò ìó å ñ÷óïåí. Òîé å...
- Òîé ñè îòèâà, Ñàðà - êàçà òèõî Ñàì. - Ìíîãî ñêîðî. Îñòàíè ñ íåãî. Áúäè íåãîâ ïðèÿòåë.
Òÿ ïîãëåäíà íàäîëó è òîçè ïúò âèäÿ òîâà, êîåòî áåøå âèäÿë Ñàì. Çåíèöàòà íà ëÿâîòî îêî íà Äåéâ ñå áåøå ñìàëèëà êîëêîòî ãëàâè÷êà íà êàðôèöà, à çåíèöàòà íà äÿñíîòî ìó îêî áåøå îãðîìíà è âòðåí÷åíà.
- Äåéâ? - ïðîøåïíà òÿ, óïëàøåíà. - Äåéâ? Íî Äåéâ îòíîâî ãëåäàøå êúì Ñàì.
- Çàïîìíè - ïðîøåïíà òîé. - Òÿ ÷à...
Î÷èòå ìó ñå îöúêëèõà. Ãúðäèòå ìó îùå âåäíúæ ñå íàäèãíàõà, ñïàäíàõà... è âå÷å íå ñå íàäèãíàõà.
Íàîìè çàõëèïà. Ñëîæè ðúêàòà ìó íà áóçàòà ñè è çàòâîðè î÷èòå ìó. Ñàì ìú÷èòåëíî êîëåíè÷è è ÿ ïðåãúðíà ïðåç êðúñòà.

Ãëàâà 15
"Óëèöà Àíãúë" (III)

1.

Òàçè íîù è ñëåäâàùàòà áÿõà áåçñúííè çà Ñàì Ïèéáúëñ. Òîé ëåæåøå áóäåí â ëåãëîòî ñè, áåøå çàïàëèë âñè÷êè ëàìïè íà âòîðèÿ åòàæ, è ìèñëåøå çà ïîñëåäíèòå äóìè íà Äåéâ: "Òÿ ÷àêà."
Ïðèçîðè íà âòîðàòà íîù çàïî÷íà äà âÿðâà, ÷å ðàçáèðà êàêâî ñå áåøå îïèòàë äà êàæå ñòàðåöúò.

2.

Ñàì ìèñëåøå, ÷å Äåéâ ùå áúäå ïîãðåáàí â Áàïòèñòêàòà öúðêâà â Ïðîâúðáèÿ è ìàëêî ñå èçíåíàäà, ÷å òîé ñå áåøå ïðèîáùèë êúì êàòîëè÷åñêàòà âÿðà â íÿêàêúâ ìîìåíò ìåæäó 1960 è 1990. Ñëóæáàòà áåøå îòñëóæåíà â öúðêâàòà "Ñâåòè Ìàðòèí" íà 11 àïðèë - âåòðîâèò ïðîëåòåí äåí, â êîéòî âðåìåòî áåøå òó îáëà÷íî, òó ñëúí÷åâî.
Ñëåä ñëóæáàòà íà ãðîáèùàòà èìàøå ïîìåí íà "Óëèöà Àíãúë". Êîãàòî Ñàì ïðèñòèãíà, òàì èìàøå ïî÷òè ñåäåìäåñåò äóøè, êîèòî õîäåõà ïî ñòàèòå íà äîëíèÿ åòàæ èëè ïðèêàçâàõà íà ãðóïè. Âñè÷êè áÿõà ïîçíàâàëè Äåéâ è ãîâîðåõà çà íåãî ñ õóìîð, óâàæåíèå èëè íåóãàñâàùà ëþáîâ. Ïèåõà ëèìîíàäà â ïëàñòìàñîâè ÷àøè è ÿäÿõà ñàíäâè÷è õàïêè. Ñàì ñå ìåñòåøå îò ãðóïà íà ãðóïà, îò âðåìå íà âðåìå ðàçìåíÿøå ïî íÿêîÿ äóìà ñ òåçè, êîèòî ïîçíàâàøå, íî íå ñå ñïèðàøå çà ðàçãîâîð. Ðÿäêî èçâàæäàøå ðúêàòà ñè îò äæîáà íà òúìíîòî ñè ñàêî. Íà âðúùàíå îò öúðêâàòà áåøå ñïðÿë â ìàãàçèíà "Ïèãëè Óèãëè" è áåøå âçåë ïîëîâèí äóçèíà öåëîôàíîâè ïàêåò÷åòà - ÷åòèðè òúíêè è äúëãè è äâå ïðàâîúãúëíè.
Ñàðà ÿ íÿìàøå.
Ñìÿòàøå äà òðúãâà, êîãàòî çàáåëÿçà Ëóêè è Ðóäîëô, êîèòî ñåäÿõà â åäèí úãúë. Ìåæäó òÿõ èìàøå êîëîäà êàðòè, íî íå ñå âèæäàøå äà èãðàÿò.
- Çäðàâåéòå, ìîì÷åòà - êàçà Ñàì, êàòî ñå äîáëèæàâàøå. - Ñèãóðíî íå ìå ïîìíèòå...
- Êàê íå - êàçà Ðóäîëô. - Çà êàêâè íè ìèñëèòå? Çà äâàìà ñëàáîóìíè? Âèå ñòå ïðèÿòåë íà Äåéâ. Äîéäîõòå â äåíÿ, êîãàòî ïðàâåõìå ïëàêàòèòå.
- Âÿðíî! - âúçêëèêíà Ëóêè..
- Íàìåðèõòå ëè îíåçè êíèãè, êîèòî òúðñåõòå? - ïîïèòà Ðóäîëô.
- Äà - êàçà Ñàì è ñå óñìèõíà. - Íàêðàÿ ãè íàìåðèõ.
- Âÿðíî! - âúçêëèêíà Ëóêè.
Ñàì èçâàäè ÷åòèðèòå ïëîñêè öåëîôàíîâè ïàêåò÷åòà.
- Äîíåñúë ñúì âè íåùî, ìîì÷åòà.
Ëóêè ïîãëåäíà íàäîëó è î÷èòå ìó ñâåòíàõà.
- Ëîêóìè; Äîëô! - êàçà òîé è âúçòîðæåíî ñå óõèëè. - Âèæ! Ãàäæåòî íà Ñàðà íè å äîíåñúë îò îíåçè ïðîêëåòè ëîêóìè! Ïðåêðàñíî!
- Åé, äàé ìè ãè, ñòàð ïèÿíèöî! - êàçà Ðóäîëô è ãè ãðàáíà. - Òîçè ãëóïàê ùå ãè èçÿäå âñè÷êè íàâåäíúæ è äîâå÷åðà ùå ñå íàñåðå â ëåãëîòî, íàëè ðàçáèðàòå - êàçà òîé íà Ñàì. Ïîñëå îáåëè åäèí ëîêóì è ãî ïîäàäå íà Ëóêè. - Âçåìè, ãëóïàêî. Äðóãèòå ùå òè ãè ïàçÿ.
- Âçåìè ñè è òè åäèí, Äîëô. Õàéäå.
- Çíàåø, ÷å íå ìîãà, Ëóêè. Òåçè íåùà ìå èçãàðÿò è îò äâàòà êðàÿ.
Ñàì íå îáúðíà âíèìàíèå íà òàçè èíòåðìåäèÿ. Òîé ãëåäàøå óïîðèòî êúì Ëóêè.
- Ãàäæåòî íà Ñàðà? Îòêúäå ñè ÷óë òîâà?
Ëóêè îòõàïà íàâåäíúæ ïîëîâèíàòà ëîêóì, ïîñëå âäèãíà î÷è. Èçðàæåíèåòî ìó áåøå åäíîâðåìåííî äîáðîäóøíî è ëóêàâî. Òîé ñå ïî÷åñà ïî íîñà è êàçà:
- Êîãàòî ñè â ïðîãðàìàòà, ÷óâàø âñÿêàêâè íåùà. Òàêà ñè å.
- Òîé íå çíàå íèùî, ãîñïîäèíå. Ñàìî ñè ÷åøå åçèêà.
- Òîâà íå å íèùî, à ñà ãëóïîñòè - èçâèêà Ëóêè è îòõàïà íîâà ãèãàíòñêà õàïêà ëîêóì. - Çíàì, çàùîòî Äåéâ ìè êàçà! Ñíîùè! Ñúíóâàõ ñúí è Äåéâ áåøå â íåãî, è ìè êàçà, ÷å òîçè ÷îâåê å ãàäæå íà Ñàðà!
- À Ñàðà êúäå å? - ïîïèòà Ñàì. - Ìèñëåõ, ÷å ùå å òóê.
- Òÿ ãîâîðè ñ ìåí ñëåä ïàíèõèäàòà - êàçà Ðóäîëô. - Êàçà ìè, ÷å àêî èñêàòå äà ÿ âèäèòå, çíàåòå êúäå äà ÿ íàìåðèòå ïî-êúñíî. Êàçà, ÷å âåäíúæ ñòå ÿ âèäåëè òàì.
- Òÿ óæàñíî îáè÷àøå Äåéâ - êàçà Ëóêè. Âíåçàïíî åäíà ñúëçà ñå ïîÿâè íà ðúáà íà êëåïà÷à ìó è ñå òúðêóëíà íàäîëó ïî áóçàòà. Òîé ÿ èçáúðñà ñ îïàêîòî íà ðúêàòà ñè. - Âñè÷êè ãî îáè÷àõìå. Äåéâ âèíàãè òîëêîâà íè ïîìàãàøå. Ñåãà å ìíîãî ëîøî, íàëè ðàçáèðàòå. Íàèñòèíà ìíîãî ëîøî - è èçâåäíúæ èçáóõíà â ñúëçè.
- Å, íåêà âè êàæà íåùî - êàçà Ñàì. Òîé ïðèêëåêíà äî Ëóêè è ìó ïîäàäå íîñíàòà ñè êúðïà. Ñàìèÿò òîé áåøå áëèçî äî ñúëçèòå è áåøå óæàñåí îò òîâà, êîåòî òðÿáâàøå äà íàïðàâè... èëè äà ñå îïèòà äà íàïðàâè. - Íàêðàÿ òîé óñïÿ. Óìðÿ òðåçâåí. Êàêâèòî è ïðèêàçêè äà ÷óåòå, çíàéòå òîâà, çàùîòî àç çíàì, ÷å å âÿðíî. Òîé óìðÿ òðåçâåí.
- Àìèí - êàçà ïî÷òèòåëíî Ðóäîëô.
- Àìèí - ñúãëàñè ñå Ëóêè è ñå âúðíà. Òîé ïîäàäå íà Ñàì êúðïè÷êàòà ìó. - Áëàãîäàðÿ.
- Íÿìà íèùî, Ëóêè.
- Êàæè, íÿìàø ëè îùå îò îíåçè ïðîêëåòè ëîêóìè, à?
- Íå - êàçà Ñàì è ñå óñìèõíà. - Íàëè çíàåø ïîãîâîðêàòà, Ëóêè - è åäíî å ìíîãî, à è õèëÿäà íå ñà äîñòàòú÷íî.
Ðóäîëô ñå çàñìÿ. Ëóêè ñå óñìèõíà... è îòíîâî ñå ïî÷åñà ïî íîñà.
- À êàêâî ùå êàæåø çà ÷åòâúðò äîëàð, íÿìàø ëè èçëèøåí ÷åòâúðò äîëàð, à?

3.

Ïúðâàòà ìèñúë íà Ñàì áåøå äà ñå âúðíå â áèáëèîòåêàòà, íî òîâà, êîåòî áåøå êàçàë Äîëô, áåøå äðóãî - ñúñ Ñàðà òîé áåøå õîäèë â áèáëèîòåêàòà âåäíúæ - â îíàçè óæàñíà íîù, êîÿòî âå÷å ìó ñå ñòðóâàøå, ÷å å áèëà ïðåäè äåñåò ãîäèíè, íî òå áÿõà áèëè òàì çàåäíî - íå ÿ áåøå âèæäàë òàì - êàêòî íàïðèìåð âèæäàø íÿêîãî ïðåç ïðîçîðåöà èëè...
Òîãàâà ñè ñïîìíè êîãà è êúäå íàèñòèíà áåøå âèæäàë Ñàðà ïðåç ïðîçîðåöà - òî÷íî òóê, íà "Óëèöà Àíãúë". Òÿ áåøå ÷àñò îò ãðóïàòà íà çàäíàòà ïîëÿíêà è ïðàâåøå òîâà, êîåòî ïðàâåõà âñè÷êè, çà äà ñå çàïàçÿò òðåçâåíè. Òîé ìèíà ïðåç êóõíÿòà, êàêòî áåøå íàïðàâèë ïðåç îíçè äåí, ïîçäðàâè îùå íÿêîëêî äóøè. Áúðò Àéâúðñúí è Åëìúð Áàñêèí áÿõà â åäíà îò ãðóïè÷êèòå, ïèåõà ñëàäîëåäîâ ïóíø è ñëóøàõà ñ äîñàäà åäíà ñòàðà æåíà, êîÿòî Ñàì íå ïîçíàâàøå.
Îòâîðè êóõíåíñêàòà âðàòà è èçëåçå íà çàäíàòà âåðàíäà. Äåíÿò îòíîâî áåøå ñòàíàë ñèâ è âåòðîâèò. Çàäíèÿò äâîð áåøå ïóñò, íî íà Ñàì ñå ñòîðè, ÷å çàä õðàñòèòå, êîèòî îãðàæäàõà çàäíèÿ äâîð, ñå âèæäà ïðîáëÿñúê ñ ïàñòåëåí öâÿò.
Ñëåçå ïî ñòúïàëàòà, ïðåñå÷å çàäíèÿ äâîð è ïî÷óâñòâà êàê ñúðöåòî ìó îòíîâî çàïî÷âà äà áèå ìíîãî ñèëíî. Ðúêàòà ìó ñå ïëúçíà â çàäíèÿ äæîá è èçâàäè äâåòå îñòàíàëè öåëîôàíîâè ïàêåò÷åòà. Òå áÿõà ïúëíè ñ ÷åðâåíè äúâ÷àùè áîíáîíè "Äåñÿòêà". Ðàçêúñà ãè è çàïî÷íà äà îìåñâà òîïêà, ìíîãî ïî-ìàëêà îò îíàçè, êîÿòî áåøå íàïðàâèë â äàòñóíà â ïîíåäåëíèê âå÷åðòà. Ñëàäíèêàâàòà çàõàðíà ìèðèçìà áåøå ïàê òàêà íåïîíîñèìà êàêòî âèíàãè. Â äàëå÷èíàòà ñå ÷óâàøå ïðèáëèæàâàù ñå âëàê è òîé ãî íàêàðà äà ïîìèñëè çà ñúíÿ ìó - çà òîçè, â êîéòî Íàîìè ñå áåøå ïðåâúðíàëà â Àðäåëèÿ.
"Òâúðäå êúñíî, Ñàì. Âå÷å å òâúðäå êúñíî. Çëîòî å ñòîðåíî."
"Òÿ ÷àêà. Ïîìíè, Ñàì - òÿ ÷àêà."
Èìàøå ìíîãî èñòèíà â ñúíèùàòà - ïîíÿêîãà.
Êàê áåøå îñòàíàëà æèâà ïðåç âñè÷êèòå òåçè ãîäèíè? Âñè÷êèòå òåçè ãîäèíè? Íèêîãà íå ñè áÿõà çàäàâàëè òîçè âúïðîñ, íàëè? Êàê ïðàâåøå ïðåìèíàâàíåòî îò åäíà ëè÷íîñò â äðóãà? Íå ñè áÿõà çàäàâàëè è òîçè âúïðîñ. Ìîæå áè òîâà íåùî, êîåòî ïðèëè÷àøå íà æåíà íà èìå Àðäåëèÿ Ëîðö, áåøå ïîä áëÿñúêà è èëþçèèòå êàòî íÿêîÿ îò îíåçè ëàðâè, êîèòî íàìîòàâàò êàêàâèäèòå ñè ìåæäó êëîíèòå íà íÿêîå äúðâî, ïîêðèâàò ãè ñ ïðåäïàçíà ïàÿæèíà è ïîñëå îòëèòàò íà ìÿñòîòî ñè çà óìèðàíå. Ëàðâèòå â êàêàâèäèòå ëåæàò òèõî è ÷àêàò... ïðîìåíÿò ñå...
"Òÿ ÷àêà."
Ñàì ïðîäúëæè äà âúðâè è äà ìåñè ìèðèçëèâàòà òîï÷èöà, íàïðàâåíà îò îíîâà âåùåñòâî, êîåòî Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé - íåãîâèÿò Áèáëèîòå÷åí ïîëèöàé - áåøå îòêðàäíàë è ïðåâúðíàë âúâ âåùåñòâî íà êîøìàðèòå. Òîâà âåùåñòâî ïî íÿêàêúâ íà÷èí îòíîâî ñå áåøå ïðîìåíèëî ñ ïîìîùòà íà Íàîìè è Äåéâ âúâ âåùåñòâîòî íà ñïàñåíèåòî.
Áèáëèîòå÷íèÿò ïîëèöàé, êîéòî äúðïà Íàîìè êúì ñåáå ñè. Çàëåïÿ óñòà âúðõó øèÿòà é, ñÿêàø ÿ öåëóâà. À âìåñòî òîâà êàøëÿ.
Òîðáàòà, êîÿòî âèñè ïîä øèÿòà íà íåùîòî-Àðäåëèÿ. Îòïóñíàòà. Ñâúðøåíà. Ïðàçíà.
"Ìîëÿ òå, ãëåäàé äà íå ñòàíå òâúðäå êúñíî."
Òîé âëåçå â òúíêàòà ñòåíà îò õðàñòà. Íàîìè Ñàðà Õèãèíñ ñòîåøå îò äðóãàòà èì ñòðàíà ñ ðúöå, ñêðúñòåíè íà ãúðäèòå. Òÿ ãî ïîãëåäíà êðàòêî è òîé áåøå ïîòðåñåí îò áëåäíîñòòà íà áóçèòå é è èçìú÷åíèÿ ïîãëåä â î÷èòå é. Ïîñëå òÿ ïîãëåäíà íàçàä êúì æåëåçîïúòíàòà ëèíèÿ. Âëàêúò âå÷å áåøå ïî-áëèçî. Ñêîðî ùÿõà äà ãî âèäÿò.
- Çäðàâåé, Ñàì.
- Çäðàâåé, Ñàðà.
Ñàì ÿ ïðåãúðíà ïðåç êðúñòà. Òÿ ìó ïîçâîëè, íî òîé ïî÷óâñòâà, ÷å òÿëîòî é å òâúðäî, âäúðâåíî, íåïîäàòëèâî. "Ìîëÿ òå, ãëåäàé äà íå ñòàíå òâúðäå êúñíî" - êàçà ñè òîé îòíîâî è óñåòè, ÷å ìèñëè çà Äåéâ.
Òå ãî áÿõà îñòàâèëè òàì, â áèáëèîòåêàòà, ñëåä êàòî ïîäïðÿõà âðàòàòà êúì òîâàðíàòà ïëàòôîðìà ñ ãóìåí êëèí. Ñàì ñå áåøå îáàäèë çà îòâîðåíàòà âðàòà îò òåëåôîííèÿ àâòîìàò ïðåç äâå ïðåêè. Êîãàòî äèñïå÷åðêàòà ãî ïîïèòà çà èìåòî ìó, òîé áåøå çàòâîðèë. Òàêà íàìåðèõà Äåéâ è, ðàçáèðà ñå, çàêëþ÷åíèåòî áåøå "íåùàñòåí ñëó÷àé", à òåçè õîðà â ãðàäà, êîèòî âñå ïàê ãè áåøå ãðèæà, ùÿõà äà ñè ïîìèñëÿò î÷àêâàíîòî: îùå åäèí ñòàð ïèÿíèöà å îòèøúë â íåáåñíàòà êðú÷ìà. Ùÿõà äà ñè ïîìèñëÿò, ÷å å âúðâÿë ïî àëåÿòà ñ øèøå, âèäÿë å îòâîðåíàòà âðàòà, âëÿçúë å âúòðå è â òúìíèíàòà å ïàäíàë âúðõó ïîæàðîãàñèòåëÿ. Êðàé íà èñòîðèÿòà. Ðåçóëòàòèòå îò àóòîïñèÿòà, êîèòî ïîêàçâàõà, ÷å àëêîõîëúò â êðúâòà íà Äåéâ å íóëà, íè íàé-ìàëêî íå ïðîìåíÿõà ïðåäïîëîæåíèÿòà äîðè è çà ïîëèöèÿòà. "Õîðàòà ïðîñòî î÷àêâàò ïèÿíèöàòà äà óìðå ïèÿí - ïîìèñëè ñè Ñàì - äîðè è êîãàòî íå å."
- Êàê ñè, Ñàðà? - ïîïèòà òîé.
Òÿ ãî ïîãëåäíà óìîðåíî.
- Íå ñúì äîáðå, Ñàì. Íèêàê íå ñúì äîáðå. Íå ìîãà äà ñïÿ... íå ìîãà äà ÿì... óìúò ìè å ïúëåí ñ íàé-óæàñíè ìèñëè... òå âúîáùå íå èçãëåæäàò êàòî ìîè ìèñëè... è èñêàì äà ïèÿ. Òîâà å íàé-ëîøîòî îò âñè÷êî. Èñêàì äà ïèÿ... è äà ïèÿ... è äà ïèÿ. Ñúáðàíèÿòà íå ïîìàãàò. Çà ïðúâ ïúò â æèâîòà ìè ñúáðàíèÿòà íå ìè ïîìàãàò.
Òÿ çàòâîðè î÷è è çàïëàêà. Ïëà÷úò é áåøå áåçñèëåí, ïëà÷ íà áåçíàäåæäíî èçãóáåí ÷îâåê.
- Òàêà å - ñúãëàñè ñå òîé. - Íÿìà äà ïîìîãíàò - Íå ìîãàò. È ñè ìèñëÿ, ÷å áè é õàðåñàëî, àêî çàïî÷íåø äà ïèåø îòíîâî. Òÿ ÷àêà... íî òîâà íå çíà÷è, ÷å íå å ãëàäíà.
Òÿ îòâîðè î÷è è ãî ïîãëåäíà.
- Êàêâî... Ñàì, çà êàêâî ãîâîðèø?
- Óïîðèòîñòòà, ìèñëÿ ñè - êàçà òîé. - Óïîðèòîñòòà íà çëîòî. Êàê òî ìîæå äà ÷àêà. Êàê ìîæå äà áúäå òîëêîâà óìåëî, òîëêîâà èçäðúæëèâî è òîëêîâà ñèëíî.
Òîé áàâíî âäèãíà ðúêà è ÿ îòâîðè.
- Ïîçíàâàø ëè òîâà, Ñàðà?
Òÿ îòñêî÷è ïðè âèäà íà òîïêàòà îò äúâ÷àùè áîíáîíè, êîÿòî ëåæåøå íà äëàíòà ìó. Çà ìîìåíò î÷èòå é áÿõà îòâîðåíè è íàïúëíî áóäíè. Â òÿõ áëåñòåøå îìðàçà è ñòðàõ.
È áëÿñúêúò áåøå ñðåáúðåí.
- Õâúðëè òîâà! - ïðîøåïíà òÿ. - Õâúðëè òîâà ïðîêëåòî íåùî! - Ðúêàòà é ñå âäèãíà â çàùèòà êúì òèëà é, êúäåòî ÷åðâåíî-êàôÿâàòà é êîñà ïàäàøå âúðõó ðàìåíåòå.
- Ãîâîðÿ íà òåá - êàçà òîé ñïîêîéíî. - Íå íà íåÿ, à íà òåá. Îáè÷àì òå, Ñàðà.
Òÿ ãî ïîãëåäíà îòíîâî è ïîãëåäúò é îòíîâî áåøå ïúëåí ñ óæàñíà óìîðà.
- Äà - êàçà òÿ. - Ìîæå áè å òàêà. È ìîæå áè òðÿáâà äà ñå íàó÷èø äà íå ìå îáè÷àø.
- Èñêàì äà íàïðàâèø íåùî çà ìåí, Ñàðà. Èñêàì äà ñå îáúðíåø ñ ãðúá êúì ìåí. Èäâà âëàê. Èñêàì äà ãëåäàø êúì âëàêà è äà íå ñå îáðúùàø êúì ìåí, äîêàòî íå òè êàæà. Ìîæåø ëè äà íàïðàâèø òîâà?
Ãîðíàòà é óñòíà ñå ïîâäèãíà. Èçìú÷åíîòî é ëèöå îòíîâî ñå îæèâè îò îìðàçà è ñòðàõ.
- Íå! Îñòàâè ìå íà ìèðà! Èäè ñè!
- Òîâà ëè èñêàø? - ïîïèòà òîé. - Íàèñòèíà ëè? Òè ñè êàçàëà íà Äîëô êúäå äà òå íàìåðÿ, Ñàðà. Íàèñòèíà ëè èñêàø äà ñè èäà?
Î÷èòå é îòíîâî ñå çàòâîðèõà. Óñòàòà é ñå îòïóñíà, ðàçòðåïåðàíà îò ñòðàäàíèå. Êîãàòî î÷èòå é îòíîâî ñå îòâîðèõà, òå áÿõà ïúëíè ñ ïðèçðà÷åí óæàñ è â òÿõ íàïèðàõà ñúëçè.
- Î, Ñàì, ïîìîãíè ìè! Íåùî íå å íàðåä è àç íå çíàì íèòî êàêâî å òî, íèòî êàêâî äà ïðàâÿ!
- Àç çíàì êàêâî äà ïðàâÿ - êàçà é òîé. - Âÿðâàé ìè Ñàðà, è âÿðâàé â òîâà, êîåòî êàçà, êîãàòî îòèâàõìå â áèáëèîòåêàòà â ïîíåäåëíèê âå÷åðòà. ×åñòíîñò è âÿðà. Òîâà ñà íåùàòà, êîèòî ñà ïðîòèâîïîëîæíè íà ñòðàõà. ×åñòíîñò è âÿðà.
Òîé ÿ ïîãëåäíà ñïîêîéíî.
Èçâåäíúæ ãîðíàòà óñòíà íà Íàîìè ñå äðúïíà, äîëíàòà é óñòíà çà ìèã ñå ïðåâúðíà âúâ ôîðìà, êîÿòî áåøå ïî÷òè êàòî ðîã.
- Âúðâè íà ìàéíàòà ñè! - êàçà òÿ. - Âúðâè íà ìàéíàòà ñè, Ñàì Ïèéáúëñ!
Òîé ÿ ïîãëåäíà ñïîêîéíî.
Ïðèáëèæàâàùèÿò âëàê èçñâèðè - ïðåñè÷àøå ðåêà Ïðîâúðáèÿ è íàâëèçàøå â Äæúíêøúí ñèòè. Áåøå ñëåäîáåäíèÿò òîâàðåí âëàê - îíçè, êîéòî ïðîôó÷àâàøå, áåç äà ñïðå, êúì òîâàðíàòà ãàðà â Îìàõà. Ñåãà Ñàì ãî âèäÿ.
- Íÿìà ìíîãî âðåìå, Ñàðà. Òðÿáâà äà ñòàíå ñåãà. Îáúðíè ñå è ïîãëåäíè âëàêà. Ãëåäàé ãî êàê èäâà.
- Äà - áúðçî îòâúðíà òÿ. - Äîáðå. Íàïðàâè êàêâîòî èñêàø, Ñàì. È àêî âèäèø... àêî âèäèø, ÷å íèùî íå ñòàâà... òîãàâà ìå áóòíè. Áóòíè ìå ïðåä âëàêà. Ïîñëå ìîæåø äà êàæåø íà äðóãèòå, ÷å ñúì ñêî÷èëà... ÷å å áèëî ñàìîóáèéñòâî. - Òÿ ãî ïîãëåäíà óìîëÿâàùî - ñìúðòíî óìîðåíè î÷è ãëåäàõà êúì íåãîâèòå îò èçòîùåíîòî é ëèöå. - Òå çíàÿò, ÷å íå ñúì íà ñåáå ñè - õîðàòà îò ïðîãðàìàòà. Îò òÿõ íå ìîæå äà ñå ñêðèå êàê ñå ÷óâñòâàø. Ñëåä èçâåñòíî âðåìå òîâà ïðîñòî ñòàâà íåâúçìîæíî. Àêî èì êàæåø, ÷å ñúì ñêî÷èëà, òå ùå òè ïîâÿðâàò è ùå áúäàò ïðàâè, çàùîòî àç íå èñêàì äà ïðîäúëæàâàì ïî òîçè íà÷èí. Íî ðàáîòàòà å òàì... Ñàì, ðàáîòàòà å òàì, ÷å íå ñëåä äúëãî àç ùå èñêàì äà ïðîäúëæàâàì.
- Òèõî - êàçà òîé. - Íÿìà äà ãîâîðèì çà ñàìîóáèéñòâî. Ïîãëåäíè êúì âëàêà, Ñàðà, è ïîìíè, ÷å òå îáè÷àì.
Òÿ ñå îáúðíà êúì âëàêà, êîéòî âå÷å áåøå íà ïî-ìàëêî îò åäíà ìèëÿ è ñå ïðèáëèæàâàøå áúðçî. Ðúöåòå é ñå âäèãíàõà çàä âðàòà è ïîâäèãíàõà êîñàòà é. Ñàì ñå íàâåäå íàïðåä... è òîâà, êîåòî òúðñåøå, áåøå òàì - ñâèòî âèñîêî âúðõó áÿëàòà ïëúò íà âðàòà é. Òîé çíàåøå, ÷å îñíîâàòà íà ìîçúêà é çàïî÷âàøå íà ñàíòèìåòúð ïîä òîâà ìÿñòî è ïî÷óâñòâà êàê ñòîìàõúò ìó ñå ñâèâà îò îòâðàùåíèå.
Íàâåäå ñå êúì íàðàñòâàùèÿ ìåõóð. Òîé áåøå ïîêðèò ñ ïàÿæèíà îò êðúñòîñàíè áåëè íèøêè, íî Ñàì âèæäàøå è ïîä òÿõ - áó÷êà îò ðîçîâî æåëå, êîåòî ñå âúëíóâàøå è ïóëñèðàøå ñ ðèòúìà íà ñúðöåòî é.
- Îñòàâè ìå íà ìèðà! - âíåçàïíî èçêðåùÿ Àðäåëèÿ Ëîðö ñ óñòàòà íà æåíàòà, â êîÿòî Ñàì áåøå âëþáåí. - Îñòàâè ìå íà ìèðà, êó÷è ñèíå! - Íî ðúöåòå íà Ñàðà áÿõà ñïîêîéíè è ïðèäúðæàõà íàãîðå êîñàòà é, îòêðèâàõà äîñòúï çà íåãî.
- Ìîæåø ëè äà âèäèø öèôðèòå íà ëîêîìîòèâà, Ñàðà? - ïðîìúðìîðè òîé.
Òÿ èçñòåíà.
Òîé âêàðà ïàëåöà ñè â ìåêàòà òîïêà îò äúâ÷àùè áîíáîíè, êîÿòî äúðæåøå è òÿ ñòàíà ìàëêî ïî-ãîëÿìà îò ïàðàçèòà, êîéòî ëåæåøå âúðõó âðàòà íà Ñàðà.
- Ïðî÷åòè ìè ãè, Ñàðà. Ïðî÷åòè öèôðèòå.
- Äâå... øåñò... î, Ñàì, î, ãëàâàòà ìå áîëè... èìàì ÷óâñòâîòî, ÷å äâå ãîëåìè ðúöå ðàçêúñâàò ìîçúêà ìè íà äâå...
- Ïðî÷åòè öèôðèòå, Ñàðà - ïðîìúðìîðè òîé è ëåïíà ÷åðâåíèòå äúâ÷àùè áîíáîíè "Äåñÿòêà" âúðõó òîçè ïóëñèðàù, îòâðàòèòåëåí ìåõóð.
- Ïåò... äåâåò... ïåò...
Âíèìàòåëíî íàòèñíà äúâ÷àùèòå áîíáîíè âúðõó íåãî. Èçâåäíúæ ãî óñåòè êàê ñå èçâèâà è ñå ãúð÷è ïîä çàõàðíîòî ïîêðèâàëî. "Àìè àêî ñå ñêúñà? Àìè àêî ïðîñòî ñå ðàçêúñà, ïðåäè äà ìîãà äà ãî ìàõíà îò íåÿ? Òîâà å öÿëàòà êîíöåíòðèðàíà îòðîâà íà Àðäåëèÿ... àìè àêî òî ñå ðàçêúñà, ïðåäè äà ãî ìàõíà?"
Ïðèáëèæàâàùèÿò ñå âëàê îòíîâî èçñâèðè. Çâóêúò íà ñâèðêàòà çàãëóøè ïèñúêà îò áîëêà, êîéòî èçäàäå Ñàðà.
- Ñïîêîéíî...
Òîé ñòèñíà è åäíîâðåìåííî äðúïíà áîíáîíåíàòà ìàñà. Òî áåøå ó íåãî - áåøå õâàíàòî â áîíáîíèòå, ïóëñèðàøå è ñå âúëíóâàøå êàòî ìúíè÷êî áîëíî ñúðöå. Âúðõó âðàòà íà Ñàðà èìàøå òðè ìúíè÷êè òúìíè äóïêè íå ïî-ãîëåìè îò óáîæäàíèÿ íà èãëà.
- Íÿìà ãî! - èçâèêà òÿ. - Ñàì, íÿìà ãî!
- Îùå íå - êàçà ìðà÷íî Ñàì. Áîíáîíåíàòà òîïêà îòíîâî ëåæåøå âúðõó ðúêàòà ìó è íà ïîâúðõíîñòòà é ñå èçäèãàøå ìåõóð, êîéòî ñå íàïðÿãàøå äà ïðîáèå...
Âëàêúò âå÷å ïðåìèíàâàøå ñ ðåâ ïðåç òîâàðíèÿ ñêëàä íà Äæúíêøúí ñèòè - ñêëàäà, â êîéòî âåäíúæ åäèí ÷îâåê íà èìå Áðàéúí Êåëè áåøå ïîäõâúðëèë íà Äåéâ Äúíêàí ÷åòèðè ìîíåòè è ïîñëå ìó áåøå êàçàë äà ñå ïðúæäîñâà. Áåøå íà ïî-ìàëêî îò òðèñòà ìåòðà è ñå ïðèáëèæàâàøå áúðçî.
Ñàì èçáóòà Ñàðà íàñòðàíè è êîëåíè÷è äî ëèíèÿòà.
- Ñàì, êàêâî ïðàâèø?
- Åòî ñåãà, Àðäåëèÿ - ïðîìúðìîðè òîé. - Îïèòàé òîâà. - Òîé ïëÿñíà ïóëñèðàùàòà, ðàçïúâàùà ñå ìàñà îò äúâ÷àùè áîíáîíè âúðõó åäíàòà îò áëåñòÿùèòå ñòîìàíåíè ðåëñè.
Â ìîçúêà ñè ÷ó ïèñúê íà íåèçðàçèì ãíÿâ è óæàñ. Èçïðàâè ñå, çàãëåäàí â íåùîòî, õâàíàòî âúòðå â áîíáîíèòå - òî ñå èçâèâàøå è íàïèðàøå íàâúí. Áîíáîíèòå ñå ðàçòâîðèõà... òîé âèäÿ âúòðå ïî-òúìíî ÷åðâåíî, êîåòî ñå îïèòâàøå äà ñå èçìúêíå... è òîãàâà âëàêúò îò 2,20 çà Îìàõà ïðîôó÷à â îðãàíèçèðàíà áóðÿ îò òðàêàùè îñè è ñêúðöàùè êîëåëà.
Áîíáîíèòå èç÷åçíàõà, à â ìîçúêà íà Ñàì Ïèéáúëñ îíçè ïðîíèçèòåëåí ïèñúê ñïðÿ, îòðÿçàí êàòî ñ íîæ.
Òîé îòñòúïè íàçàä è ñå îáúðíà êúì Ñàðà. Òÿ ñå îëþëÿâàøå, î÷èòå é áÿõà ðàçøèðåíè è ïúëíè ñ ëóäà ðàäîñò. Òîé ÿ îáõâàíà ïðåç êðúñòà è ÿ ïðåãúðíà, à ïîêðàé òÿõ ìèíàâàõà è ðàçâÿâàõà êîñèòå èì òîâàðíè âàãîíè, ïëàòôîðìè è öèñòåðíè.
Òå îñòàíàõà òàêà, äîêàòî íå ïðåìèíà è ïîñëåäíèÿò âàãîí, îòíàñÿéêè ìàëêèòå ñè ÷åðâåíè ñâåòëèíè íà çàïàä. Ïîñëå òÿ ëåêî ñå îòäðúïíà îò íåãî - íî íå èçâúí ïðúñòåíà, îáðàçóâàí îò ðúöåòå ìó - è ãî ïîãëåäíà.
- Ñâîáîäíà ëè ñúì, Ñàì? Íàèñòèíà ëè ñúì ñâîáîäíà îò íåÿ? ×óâñòâàì, ÷å å òàêà, íî íå ìè ñå âÿðâà.
- Ñâîáîäíà ñè - ïîòâúðäè Ñàì. - È òâîÿòà ãëîáà å ïëàòåíà, Ñàðà. Îò äíåñ è çàâèíàãè ãëîáàòà òè å ïëàòåíà.
Òÿ äîáëèæè ëèöåòî ñè äî íåãîâîòî è çàîáñèïâà óñòíèòå, áóçèòå è î÷èòå ìó ñ êðàòêè öåëóâêè. Äîêàòî ïðàâåøå òîâà, íå çàòâîðè î÷è - ïðåç öÿëîòî âðåìå ãî ãëåäàøå ñúñðåäîòî÷åíî.
Íàé-íàêðàÿ òîé âçå ðúöåòå é è êàçà:
- Çàùî íå ñå âúðíåì âúòðå ïðè îñòàíàëèòå? Ïðèÿòåëèòå òè ùå ñå ÷óäÿò êúäå ñè.
- Òå ìîãàò äà áúäàò è òâîè ïðèÿòåëè, Ñàì... àêî ãî èñêàø.
Òîé êèìíà.
- Èñêàì. Èñêàì ãî ìíîãî.
- ×åñòíîñò è âÿðà - êàçà òÿ è ãî äîêîñíà ïî áóçàòà.
- Òîâà ñà äóìèòå. - Òîé ÿ öåëóíà îòíîâî, ïîñëå é ïîäàäå ðúêà. - Ùå ïîâúðâèòå ëè ñ ìåí, ãîñïîæèöå?
Òÿ âïëåòå ðúêàòà ñè â íåãîâàòà.
- Êúäåòî ïîæåëàåòå, ãîñïîäèíå. Íàâñÿêúäå.
Òå áàâíî òðúãíàõà îáðàòíî ïðåç ïîëÿíêàòà íà "Óëèöà Àíãúë", õâàíàòè ïîä ðúêà.

Èçòî÷íèê: http://bezmonitor.com
Êà÷åíî ïðåç àïðèë 2004